Ahmet köklügiller   şairler ve yazarlar
Próxima SlideShare
Cargando en...5
×

¿Le gusta esto? Compártalo con su red

Compartir

Ahmet köklügiller şairler ve yazarlar

  • 4,663 reproducciones
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    ¿Está seguro?
    Tu mensaje aparecerá aquí
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

reproducciones

reproducciones totales
4,663
En SlideShare
4,663
De insertados
0
Número de insertados
0

Acciones

Compartido
Descargas
1
Comentarios
0
Me gusta
0

Insertados 0

No embeds

Denunciar contenido

Marcada como inapropiada Marcar como inapropiada
Marcar como inapropiada

Seleccione la razón para marcar esta presentación como inapropiada.

Cancelar
    No notes for slide

Transcript

  • 1. AHMET KÖKLÜGILLERGJKAYA YAYINLARI EDEBYATIMIZDA ARLER ve YAZARLAR(500 air ve yn7; yaam, kiilii. yaptlar ürerine on bilgiler)AHMET K.ÖKMKLI JCRKAYA YAYINLARINuruosmaniyc Cad No: 17/1 Caaloi-STANBULTel:-520 66 65-511 07 04 Fax:528 14 98£% lSrma- (tm)" ^ - ^VA YAYNLAR, San.ADizgi: ÖZNE AJANS 526 89 34 Dizgi Operatörü Ö7em Aytek Bask yeri: ERçN OFSET Basm yl: 199*9[(Ç0^(tm)miritmi yeni frndr. >ABASIYANIK, SAT FAK Yazar. 22 Kasm I906da Adapazannda dodu. Abaszoullarndan kereste tüccar Mehmet Faikin oludur.Adapazar Rehbcr-i Terakki Mektebini, Bursa Lisesini bitirdi. Bir süre st. Üniversitesi Edebiyat Fakültesinedevam etli. 1931de sviçreye iktisat örenimi yapmaya gitti. Oradan Fransann Grenoble kentine geçerek,yabanc örenciler için açlan kurslara katld. (1933-34) 1935te yurda dönerek bir süre Türkçe öretmenlii yapt.Babasnn desteiyle ticaret yapmaya çalt. Baarl olamad, ayrld. Haber gazetesinde bir ay süren muhabirlikten(1942) sonra baka bir i yapmad; babasnn brakt gelirle stanbulda, Burgaz adasnda yaad. Yakaland sirozhastalndan öldü. (11 Mays 1954) Mezar Zincirlikuyu Mezarlndadr. Ölümünden sonra, ansn yaatmak içinannesi tarafndan "Sait Faik Hikâye Armaan" kuruldu. Yazarla iir yazarak balad. Bursa Lisesinde örenciyken yazd "pekli Mendil" adl hikâyesi edebiyatöretmenince beenilince, hikâye yazmaya yöneldi. 1934ten balayarak Varlk dergisinde yaynlad hikayeleriyletannd. 1953te A.B.D.deki uluslararas Mark Twain Derneine çada edebiyata yapt katklardan dolay "onurüyesi" seçildi. Hikâyelerinden çou, bata Franszca olmak üzere yabanc dillere çevrildi; darda da okunan biryazar oldu.* 3&8&t " ütt*****-3 Sait Faik. hikâyelerinde stanbulu, adalar, özellikle Burgaz adasn, denizi, balkçlar, sknt içinde yaayanküçük insanlar anlatr. Konuya ve olaylara fazla önem vermez. Daha çok dramatik zamanlar ya da anlar
  • 2. yakalayarak iirsel bir dille anlatmay sever. Renkli tasvirler yapar; insanlar, hayvanlar, krlar, doay, yaamnçaprakln olduu gibi yanstmaya çalr, izlenimci ve gerçekçi bir yazardr. "Güçlü bir sanatç olmakla birlikte,daha çok öznel bir sanatçdr. Olaylarn ve kiilerin arkasnda, hikâyelerinin ruhsal örgüsünü, tamamenbilinçlememi olmakla birlikte, adamakll duyulan bir insanlk sevgisi dokumaktadr." (Vedat Günyol)"Kalemini güzelliklerin hakkn aramak, vermek, göstermek urunda kulland." (Behçet Necatigil) "Getirdiibiçim ve öz yenilii, onu günümüz Türk hikâyesinin doruklarndan biri yapmtr." (A. Özkrml)Kitaplar: Hikâye: Semaver (1936), Sarnç (1939), ahmerdan (1940), Lüzumsuz Adam (1948), Mahalle Kahvesi(1950), Havada Bulut (1951), Kumpanya (1951), Havuz Ba (1951), Son Kular (1952), Alemdanda Var birYlan (1954), Az ekerli (1954), Tüneldeki Çocuk (1955), Mahkeme kaps (1956), Balkçnn Ölümü (kitaplarnagirmemi hikâyeler, 1981) Roman: Medar- Maiet Motoru (1944; Birtakm Adamlar adyla ikinci bask 1952), Kayp Aranyor (1952)iir: imdi Sevime Vakti (1953) Yazlar, söyleiler, mektuplar: Açk Hava Oteli (1980), Yaasn Edebiyat (1981, derleyen: MuzafferUyguner)ABDULLAH CEVDET air ve yazar. 1869da Arapkirde dodu, ilkörenimini Arapkirde yapt. 15 yanda istanbula gelerek Kulelidadisini (askeri lise) ve Askeri Tbbiyeyi bitirdi; yüzba rütbesiyle doktor oldu. Merkezi Selanikte bulunanuizli ittihat ve Terakki Cemiyetinin kuruluunda bulundu. Bu nedenle Trablusgarpa (bugün Libyada)sürüldü. Orada iki yla yakn çaltktan sonra Avrupaya kaçt, isviçrenin Cenevre kentinde baz arkadalaryla"Osmanl" adnda bir gazete çkard, saltanat aleyhine yazlar yazd. Bunun üzerine yokluunda (gyabnda)kalebentlie mahkûm edildi. Daha sonra "Içtihad" dergisini çkard; matbaasyla birlikte Cenevreden Msratand. Merutiyetten (1908) sonra stanbula geldi, dergisinin yaymn sürdürdü. 28 Kasm 1932deöldü. Abdullah Cevdet, demokrasiye tutkun, Batc ve reformcu bir yazardr. Lâtin harflerinin kabul edilmesini ilkönerenlerden biridir. Siyasal yazlan, çeviri kitaplar, iirleriyle döneminin düünsel yaamnda yanklar yaratm,dinsizlikle suçlanm, tartmalara yol açmtr. Dizi izle Küçüklü büyüklü 66 kitap yaynlamtr. Balcalar unlardr: Fizyolocya-i Tefekkür (1892), Fünun ve Felsefe(1906), Gizli Figanlar (iir, 1906), Kahriyat (iir, 1906), Karl Dadan Ses (iir, 1931), Düünen Musiki (iir), AklSelim (Baron Holbacyden çeviri), Giyom Tel (SchiIIerden çeviri) vb.ABDÜLHALM MEMDUH air ve yazar. 1866da istanbulda dodu. Hukuk örenimi gördü. Murat Beyin çkard "Mizan" gazetesindeyazd yazlar yüzünden yargland; Trablusgarpa sürgüne gönderildi. Oradan Avrupaya kaçt. Fransada,ngilterede yaad. 1904de ngilterede öldü. Cenazesi vasiyeti üzerine Tunusa getirilip gömüldü. Aruz ve hece ölçüleriyle yazd iirleri baarszdr. Yazarlnn önemli yan, ilk edebiyat tarihimizi yazm olmasdr.(1888) "Tarih-i Edebiyat- Osmaniye" adl edebiyat tarihinde, Sinan Paadan (15. yy) Tanzimat dönemi air veyazarlarna kadar yaam olan edebiyatçlar inceledi. Türk iirinden Franszcaya ilk seçkiyi de Edmond Fazy ilebirlikte o hazrlad. (Türk Ak iirleri Antolojisi, Paris 1905)5ABDAL MUSA
  • 3. Halk airi. 15. yüzylda yaamtr. Yaam hakknda kesin bilgiler yok. Bektai söylencelerine göre Hacbektanamcas Haydar Atann olu Hasan Gazinin oludur. Baka bir söylenceye göre Orta Asyadan gelmitir: AhmetYesevînin öreneilerindendir. Âk Paazade tarihine göre Bursann fethine katlmtr. Elmalda adn tayan birtekke vardr. Örencisi Kaygusuz Abdaln iirlerinde, Elmal çevresindeki yer adlarnn sk sk geçmesi, AbdalMusann o yörede yaadn gösteriyor. Kendi iirlerinden de doum yerinin Azerbaycann Hoy kenti olduuanlalyor. Abdal Musa, Bektailer arasnda saygyla anlan bir air ve dervitir. Ne var ki, günümü/ ek az iiri ulaabilmitir.Çou iirlerinin kaybolduu anlalmaktadr. Eli i leki tek kitab "Nasihatnâme"dir. Daha ayrn:1 rlgi için baknz: ABDAL MUSA SULTAN (Musa Seyirci, Y. Hayati T.r.gar, 2. basm. 1990)( AkOOlA, M.TÜRKIK Yazar. 1915te Bulgaristann Razgrad kentinde dodu. Bir çiftçinin oludur, ilk ve ortaokulu Razgradtaokudu. Türkiyeye gelince (1931), Balkesir Necati Bey Öretmen Okuluna (1931) girdi. Daha sonranakledildii Adana Öretmen Okulunu (1937) bitirdi. Erzurumun bir köyünde bir yl öretmenlik yaptktansonra, Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünü bitirip (1940) Türkçe öretmeni oldu. Karaköse,Sarkam ve Ankarada öretmenlik yapt. Ankarada bulunduu yllarda Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinde deokudu. Millî Kütüphanenin kuruluunda çalt. Hükümetçe Fransaya kütüphanecilik örenimine (1950)gönderildi. Paris Dokümantasyon Enstitüsünde, Yüksek Kütüphanecilik Okulunda okudu. UluslararasArivcilik Kursunu bitirdi. Sorbonne Üniversitesinde Fransz uygarl kurlarn izledi. Pariste"Bibliotheque Nationele"de (MillîKülüphane)-staj yapt. Dönüünde (1952). Basma Yaz ve Resimleri Derleme Müdürlüüne atand. Uzun yllar(1952-1974) burada çalp emekli oldu. Acarolunun ilk yazlan ve çevirileri, Balkesir Halkevinin çkard Kavnak dergisinde (1934) yaynland. Dahasonra, çeitli dergi ve gazetelerde makaleler, kitap tantma yazlan yazd: çou Bulgarcadan olmak üzereçeviriler yapt. Fransadan döndükten sonra, çalmalann kitaplkbilim (kütüphanecilik) konusunda younlatrd;kitaplkbilimci, kaynakçac ve belsebilim uzman (dokümanlalist) olanak tannd. Halkbilime (folklora) veçocuk edebiyatna ilikin çalmalar da vardr.Kitaplar: Çocuk iirleri Antolojisi (1944), stanbul Üniversitesi Yaymlan Bibliyografyas (Adnan Ötükenle, 1946),airler ve Yazarlar (1963; yeni basmlan Ozanlar ve Yazarlar adyla. 1967, 1981), Edebi Eserler Sözlüü (1965),Bulgar Hikâyeleri Antolojisi (1967), Türk Halkbilgisi ve Halk Edebiyat üzerine Seçme Yaynlar Kaynakças(Ftrat Ozanla, 1972), Türk Halk Ozanlar ve Destanlan Kaynakças (Ftrat Ozanla 1978), Açklamal AtatürkKaynakças (2 cilt, 1981), En Ünlü Dünya Yazarlan (1988), Bulgaristanda Türkçe Yer Adlan Klavuzu(1988). Dünya Atasözleri (1989), Bulgaristanda 120 yllk Türk gazetecilii, 1865-1985 (1990) vb.ADIVAR, ABDÜLHAK ADNAN Yazar. 188lde Geliboluda dodu. lk ve ortaörenimini stanbulda yapt. Berlin (Almanya) Tp Fakültesinibitirdi. Zürihte (sviçre) uzmanlk eitimi gördü. Merutiyetin ilanndan sonra (1908) yurda dönerek st. TpFakültesinde öretim görevlisi olarak çalmaya balad. Binba rütbesiyle Hilâliahmer (Kzlay) müfettii olarakTrablusgarp ve Birinci Dünya savalanna katld. Son olarak Osmanl Mebusan Meclisinde mebus(milletvekili) olarak görev ald. stanbulun igalinden sonra, ei Halide Ediple
  • 4. 67Anadoluya geçerek Kurtulu Savana katld. Birinci Büyük Millet Meclisince Salk ve Sosyal YardmBakanlna getirildi. Bir yl kadar içileri Bakanl yapt. Büyük Millet Meclisi ikinci bakanl görevinde bulundu.1924te Terakkiperver Cumhuriyet Frkasnn kuruluuna katlnca gözden dütü. Ei Halide Edipin tedavisidolaysyla ngilterede bulunduu srada (1926) izmirdeki "Atatürke suikast" olayndan yokluunda (gyabnda)yarglannca (sonra aklandysa da) Atatürkün ölümüne dek yurda dönmedi. ngilterede bulunduu yllarda(1926-39). ünlü ngiliz ansiklopedisi "Encyelopaedia Britannica"nn yaz kurulunda çalt; ansiklopediyeTürkiyenin yeniça tarihini yazd. Ayrca Pariste "Yaayan Dou Dilleri Okul"nda okutmanlk yapt. Yurdadönüünde M. Eitim Bakanlntn çkard "islam Ansiklopedisinin yaz kurulu bakanlna getirildi. Yenidenmilletvekili oldu. (1950-54) 1 Temmuz 1955te stanbulda öldü; Merkezefendi Mezarlna gömüldü. Dizi filmizle Adnan Advar, yapt bilimsel çalmalaryla, özellikle Osmanl dönemindeki bilimsel çalmalarn tarihini konualan aratrmalaryla, bugün de deerini koruyan bir düünür (bilge) yazardr.Kitaplar: Felsefe Meseleleri (B. Russeldan çeviri, 1935), Fausta Dair Bir Tahlil Tecrübesi (1939), OsmanlTürklerinde lim (Paris, 1939), Tarih Boyunca ilim ve Din (1944), Bilgi Cumhuriyeti Haberleri (1945),Farabî (1947), Dur Düün (1950), Bizansta Yüksek Mektepler (1953), Hakikat Peinde Emeklemeler (1954)ADIVAR, HALDE EDP Yazar. 1884te stanbulda dodu. Reji (tekel) bakanlarndan Mehmet Edip Beyin kzdr. Üsküdar AmerikanKz Kolejini bitirdi. Ayrca Rza Tevfikten felsefe ve edebiyat, ükrü Efendiden Arapça, Salih Zekidenmatematik dersleri alarak kendini yetitirdi. Kolejin son snfnda iken Salih8Zekiyle evlendi. Bu evlilikten iki olu oldu. 1908de Tann gazetesinde Halide Salih adyla yazlar yazmayabalad. Düüncelerinden dolaya Abdülhamit yönetimince "kara liste"ye alnnca Msra kaçt. Sonra ngiltereyegitti. Merutiyetten sonra yurda döndü. Kocasndan (Salih Zekiden) ayrld, öretmen oldu; uzun yllar stanbulKz Lisesinde. Kz Öretmen Okulunda çalt. I917"de Dr. Adnan Ad varla Bursada evlendi. stanbulDarülfünununda (üniversitesinde) görev ald; Bat edebiyat dersleri okuttu. Yunanllarn zmire çkmalarüzerine, stanbulun Fatih ve Sultanahmet semtlerinde düzenlenen mitinglerde etkili konumalar yaparakKurtulu Savana katld. Anadolu kuvvetlerine stanbuldan gizli silah salama örgütünde çalt. stanbulunyabanclarn eline geçmesi üzerine (1920), kocas Dr. Adnan Ad varla Anadoluya geçerek "Halide Onba"rütbesiyle Atatürkün karargâhnda görev ald. Kurtulu Savann bitimine kadar bu görevini sürdürdü.Cumhuriyetin ilanndan sonra. Halk Frkasna (daha sonra Cumhuriyet Halk Partisi) kart bir parti olarakkurulup gelien Terakkiperver Cumhuriyet Frkasnn kurucularndan kocasnn (Dr. Adnan) düüncelerinibenimsedi. Parti, daha sonra "kardevrimcî" bir nitelie düünce kapatld. Bu arada, hastaland, tedavi için, eiylebirlikte ngiltereye gitti. ngilterede bulunduu srada, zmirde Atatürke "suikast* giriimi oldu. Suçlular
  • 5. arasnda kocas da vard. Yokluunda (gyabnda) yargland. Sonradan aklandysa da. einin Türkiyeye dönmemekararna o da katld; Atatürkün ölümüne dek Avrupada (ngiltere ve Fransada) yaad. Dersler ve konferanslarvermek üzere Amerikaya gitti. Mahatma Gandinin çarls olarak Hindistanda bulundu. 1939"da yurdadönünce, stanbul Edebiyat Fakültesinde profesör olarak görev ald; ngiliz dili ve edebiyat okuttu. 1950demilletvekili oldu. Daha sonra üniversitedeki görevine döndü. 9 Ocak 1964te öldü. Mezar stanbuldaMerkezefendidedir. Halipe Edipin romanlarn üç bölüme ayrmak gerekin 1) Gençlik romanlar: Bunlar deneme ça ürünleridir.Konular, genellikle aktr, bunalml kadnlardr. Dil ve anlatm yetersizdir. 2) Ulusal Kurtulu Savana yönelikromanlar Bu kümede toplanan ürünler, genel olarak bir arayn özelliklerini tar. Konular ulusaldr, tipleridealisttir. Dil ve anlatm, daha düzenli ve akcdr. 3) Gerçekçilie, toplumsal sorunlara yönelen romanlarYazarn asl güçlü kiilii, bu kümede toplanan ürünlerinde görülür. Cumhuriyet sonrasnda yazlan bu romanlar,ayrntl bir gözleme, töresel incelemelere dayanr.9 "Halide Edîpin asl baars Sinekli Bakkal, Tatarck gibi töre romanlardr Sinekli Bakkal. 2. Abdülhamîtinyönetimi srasnda /slanblun bir arka mahallesini, halkn yaama düzenini ve törelerini, aydnlarn özgürlük içinçabalarn konu edinir. Bu roman, ayn zamanda Dou-Bat kültürünün bir karlatrmasdr. Onun devamsayabileceimiz Tatarckta Dou-Bat bileiminin olutuunu görüyoruz."* (Doç. Dr. Olcay Onertoy) "Konulan bakmndan üç kümeye ayrlan romanlarnn hepsinin ortak özellii, deiik biçimlerde de olsa sevgiteminin (konusunun) ilenmesi, ruh çözümlemelerine yer verilmesi, dil ve anlatmn savruk ve özensizolmasdr." (Atilla Özknml)Kitaplar: Roman: Seviye Talip (1910), Raikin Annesi (1910), Handan (1912), Yeni Turan (1912). Son Eseri(1912). Mevud Hüküm (1918). Ateten Gömlek (1922). Kalp Ans (1924), Vurun Kahpeye (1926).Zeynonun Olu (1928), Sinekli Bakkal (1936), Sonsuz Panayr (1946). Döner Ayna (1954), Akile Hanm Soka(1958), Hayat Parçalan (1963)Hikâye: Harap Mabetler (1911). Daa Çkan Kurt (1922), zmirdenBursaya(1922)Oyun: Kenan Çobanlan (1918), Maske ve Ruh (1945)Anlan: Türkün Atele mtihan (1962), Mor Salkml Ev (1963)nceleme kitaplar: ngiliz Edebiyat Tarihi (3 cilt. 1940), ÜniversiteKafas ve Tenkit (1942). Edebiyatta Tercümenin Rolü (1944). Türkiyedeark-Garp ve Amerikan Tesirleri (1955) Not: Cbl Kz (Hayat dergisi, 1957), Kzl Hançerler (ayn dergide, 1964), Sevda Saka Komedyas(Cumhuriyet. 1959), Çaresâz (Cumhuriyet, 1960), Kerim Ustann Olu (Milliyet. 1958) tefrika olarakyaynlanmtr.AGEHÎ (Mansur Çelebi) air. tarihçi. Vardarda dodu. Doum tarihi bilinmiyor. Yaam hakknda fazla bilgi yok. Medrese örenimindensonra Kaptanderya Piyale Paann donanmasnda görev ald. I566da Zigelvar seferine katld. Daha çok kaside ve gazeller yazmtr. Divan kaybolmutur. Balca kitaplar unlardr: Fetihnâme-i Kala-i
  • 6. Zigetvar SZigetvar Kalesinin Fethi), Menâkb- mâm- Gazâlî (mam Gazalinin Menkbeleri)AAKAY, MEIJMKT AL Dilci, yazar. 1893te Giritle dodu. lkörenimini orada yapt. zmir Lisesini, ist. Tp Fakültesini bitirdi.Kafkas slam Ordusunda görev ald. Kurtulu Savanda ordu hekimlii yapt. Gaziantep milletvekili (1947-46)oldu. Türk Dil Kurumunda çalt. Türkçenin özlemesi ve sadelemesi yolundaki hizmetleri büyüktür.Arkadalaryla düzenledii Türkçe Sözlük, bugün de güvenle bavurulacak bir kaynaktr.Kitaptan: Kelime Yapma Yollan (1943), Türkçe Sözlük (1945), Yakn Anlaml Kelimeler Sözlüü (1958), Franszca-Türkçe Sözlük (1962), Atatürkten 20 An (1967) vb. Daha ayrntl bilgi için baknz: "Mehmet Ali Aakay", Haz.: Nee Atabay; TDK, Ankara, 1982.1011AGAOGLU, ADALET Yazar. 1929da Nallhanda dodu. Nallhan Merkez lkokulunu. Ankara Kz Lisesini. D.T.C. FakültesininFransz Dili ve Edebiyat Bölümünü bilirdi. 1951de Ankara Radyosuna girdi; kitaplk memurluu,dramaturgiuk. söz ve temsil yaynlan eflii yapt. TRT kurulunca. Merkez Program Dairesi uzmanlna, sonra dabakanlna atand. TRTnin özerklii kstlannca, görevinden ayrld, kendini tümüyle edebiyata verdi. Aaolunun ilk yazdklar iir tütündedir. Bunlar Ankarada çkan Kaynak dergisinde yaynlad (1948-49). Dahasonra tiyatroya yöneldi; Ulus gazetesinde tiyatroya ilikin yazlar yazd. Arkada Sevim Uzgörenle yazd "BirOyun Yazalm" ilk oyunu oldu; I953"te Ankarada sahnelendi. 1973"e dek oyun yazarln sürdürdü. Bundansonra roman ve hikâyeler yazmaya balad. "Oyunlarnda kimi toplumsal durumlardan, olgulardan yola çkarak belirgin bir soyutlamayla bireyindünyasna eildi. Öykü ve romanlarnda ise birey-toplum diyalektiini temel alarak yaanan gerçeklii bütünboyutlaryla kavramaya çalt, özle biçimin dengelendii ürünler verdi." (Atilla Özknml)Kitaplar: Oyun: Bir Oyun Yazalm (baslma ), Evcilik Oyunu (1964), Çatdaki Çatlak (1970), Tombala (Türk Dili, sa;: 189, 1967), Snrlarda Ak, K, Ban (1970), Üç Oyun (1973), Kendini Yazan ark (1977), Çok Uzak -FazlaYakn (1991) Roman: Ölmeye Yatmak (1973), Fikrimin nce Gülü (1976), Hayr (1988), Ruh Üümesi (1991), Bir DüünGecesi (1979), Sessizliin îlk Sesi (1978), Yaz Sonu (1981)Hikâye: Yüksek Gerilim (1974), Hadi Gidelim ""?2) An: Göç Temizlii (1985) Deneme: Geçerken (1986)12"Üç Oyunla 1974 TDK Tiyatro; "Yüksek GerilinTle 1975 Sait Faik; "Bir Düün Gecesi"yle de 1979 SedatSimavi Vakf, 1980 Orhan Kemal, 1980 Madaral Roman, 1995 Cumhurbakanl Kültür ve Sanat ödülünüald.
  • 7. AAO<;iAJ, AHMET Yazar. 1909da Kafkasyada dodu. 2, Merutiyet döneminin tannm düün (fikir) adamlarndan AhmetAaolunun oludur. lk ve ortaokulu stanbulda okudu; Ankara Lisesini, Ankara Hukuk Fakttltesini bitirdi.Ekonomi ve Ticaret Bakanl"nda göreve balad. Daha sonra serbes; avukatlk yapt. 1946da CHFyc kart olarakkurulan Demokrat Parti içinde yer ald. 1950-60 döneminde milletvekillii yapt. Bu srada Babakan yardmcl.Çalma ve Devlet bakanlklarndan bulundu. 27 Mays Devriminden sonra Yassadada yargland; müebbethapse mahkûm oldu. Öteki partililerle birlikte affedildi. 6.8.1982de stanbulda öldü. "Hikâyelerinde genellikle, sinir sistemleri zayf, an iç skntlar, olmayacak korkular içinde bunalan enderrastlanr kiileri ilemek isteyen Aaolu, çou kez ifade edildii gibi Rus romancs Dostoyevskinin etkisindekalmtr." (ükran Kurdakul) "... ruh çözümlemelerine arlk vererek maraz tipler çizdi, ölüm konusu çevresinde onlarn bunalmlarn, anduygulann, kuruntulann iledi. (A. Özknml)Kitaplar: Strassburg Hâtndan (1945), Züniyet (1950), Öretmen Gafur (1953), Büyük Aile (1957), Hücredeki Adam(1964), Kaunn Ölümü (1965) An, inceleme, gezi kitaplan : Babamdan Hâtralar (1939), Kuvay Milliye Ruhu (1944), Aina Yüzler(1965), Sovyet imparatorluu (1967), Marmarada Bir Ada (1972), lk Köe (1980)13AHMEDARF air. 21 Nisan 1925te Diyarbakrda dodu. lk ve ortaörenimini Diyarbakrda tamamlad. Ankara D.T.C.Fakültesi felsefe bölümünde okurken, siyasal düünceleri nedeniyle iki kez (1951.1952) tutukland. Buyüzden örenimini yarm brakt: Ankarada çeitli gazetelerde çalt. 2 Haziran 1991 de orada öldü. lk iirleri nklapç Gençlik, Yeryüzü, Beraber. Seçilmi Hikâyeler, Yeni Ufuklar, Papirüs vb. dergilerdeyaynland. Toplumcu içerikle yüklü, halk iirinin içli ve gür sesiyle beslenmi etkileyici iirleriyle tannd, sevilenbir air oldu. Ahmed Arifin baslm "Hasretinden Prangalar Eskittim" adl tek kitab vardr. (lk basks: 1968)AHMEDÎ air. Asl ad Tacettin brahimdir. Doum ve ölüm yerleri, tarihleri kesinlikle belli deil. 1334-1413 tarihleriarasnda yaad, Amasyada öldüü söyleniyor. lköretimini Anadoluda yapm, daha sonra Msra giderekörenimini sürdürmü. Yldrm Beyazt zamannda Bursada yaam, onun Aksak Timura yenik düüp ölmesindensonra, olu Süleyman Beyin hizmetine girmi. Daha sonra Amasyada "divan kâtiplii" görevinde bulunmu,Taköprüzadeye göre 80 yalarnda orada ölmü. Mezarnn Amasyada bulunduu yolunda kaytlar var. Döneminin en iyi bilgin ve hekimlerinden biri olarak da tannan Ahmedî, 13. yüzyldan balayarak gelienDivan iirinin en büyük usta-lanndandr. Edebiyat uzmanlarna göre, bu iir türünün kurucularndan saylanAhmedî, çok sayda iirler yazmtr. Dili düzgün, tasvirleri renkli ve canldr. Kendine özgü akc bir söyleyii
  • 8. vardr.Yazdklarnn çou baslmam, yazma halindedir. Bunlardan en ünlüsü Büyük skender-! anlatan "skendemâme"adl on bin beyitlik bir mesnevidir. Tervihül-Ervah (tpla ilgili). Mirkatül-Edep (sözlük), Mizanul-Edep(kaside). Hayrat al ukalâ (kaside) önemli yazmalar arasndadr.Baslm kitaplar: Kitab- müridi pend-i Ahmediyye (2. basm 1937), Cemîd ü Hurîd (Dr. Mehmet Akalmn incelemesiyle1975)AHMET HASIM air ve yazar. 1885te Badatla dodu. Mutasarrf Arif Hikmet Beyin oludur. Küçük yata annesi ölünce,stanbula getirilerek Numune-i Terakki ilkokuluna yazdrld. Orada Türkçe örendi. Daha sonra Mektebi-iSultaniyi (imdiki Galatasaray Lisesi) bitirdi. Reji idaresine memur oldu. Bir yandan da Mekteb-i Hukuka(imdiki Hukuk Fakültesi) devam etti. zmir Lisesi Franszca öretmenliine atannca hukuk örenimini brakt.zmirde iki yl kald. Maliye Nezareti (bakanl) özel kalem müdürlüünde çevirmenlik yapt. Yedeksubay olarakÇanakkale Savana katld, iae müfettilii yapl. Mütarekenin imzalanmas üzerine stanbula döndü. Bir süre isizkald. Sonunda Senayi-i Nefiseye (imdiki Güzel Sanatlar Fakültesi) estetik ve mitoloji öretmeni oldu. Bir ylöretmenlikten sonra Düyûn-u Umumiye Idaresine girdi. Cumhuriyetten sonra bu kurum kapatlnca OsmanlBankasna geçti. Son görevi. Mülkiye (imdiki Siyasal Bilgiler Fakültesi) ve Harbiye okullarnn Franszcaöretmenliidir. Böbrek hastalndan 4 Haziran I933te nftlü; Eyüp Mezarlna gömüldü. Ahmet Haim, Galatasaray Lisesi "nde öretmeni olan Ahmet Hikmet Mütfuolunun etkisiyle iir yazmayabalad. zmirdeyken de döneminin en yaygn edebiyat akmm oluturan Fecr-i Ati topluluuna katld. iirlerininÇ°unu, o dönemin etkili edebiyat dergisi Servet-i Fünunda yaynlad. lk1415iirleri Abdülhak Hamil. Tevfik Fikre). Cenap ahabettinin etkilerini tar. Bu ilk iirlerinde, adal bîr dille,çocukluk yllarnn aclarn yanstmaya çalr. Daha sonra yazd iirlerde kendini bulmu, olgunlam; Fecr-i Arinin enbüyük airi olmutur. "Empresyonizmin (izlenimciliin) ve sembolizmin (simgeciliin) etkisinden, anlamdan çok kapalln yelendii,imgeye, sese dayal saf iir anlaynn usta ii örneklerini verdi. Bütün iirlerinde aruzu kulland, özellikle soniirlerinde yaln bir dile yöneldi. (...) Düzyazlarnda ise açk. anlalr, yaln bir anlatm benimseyerek usta birdeneme yazan olarak belirdi." (Atilla Özknml) "Kendine özgü bir dil ve evren kurdu. iirimize yenilik getirdi.Fecr-i Ati airlerini etkiledi." (ükran Kurdakul) "Onun iirleri, o güne kadarki iirimizde görülmeyen yepyeni duygularla, söyleyilerle örülüdür. Bu iirlerde;günün hayale en uygun olan sabahlan, akam saatleri, mehtapl göller, kuular, leylekler, güller, bülbüller, heran deien renkler görülür." (Seyit Kemal Karaaliolu)Kitaplar:
  • 9. iin Göl Saatleri (1921), Piyale (1926) Deneme, fkra, gezi kitaptan: Bize Göre (1928), Frankfurt Seyahatnamesi (1933)AHMET CEVDET PAA Tarihçi, dilci. 1822"de Bulgaristann Lofça kasabasnda dodu, tik ve ortaörenimini orada yapt. 1839dastanbula gelerek medresede okudu; Arapça, Farsça, matematik ve kozraografya örenerek müderris(öretmen) oldu. Zamanla devlet yöneticilerinin yaknln kazanarak çeitli görevlere atand. Bu gönderin enönemlisi tarih yazarldr. 1774ten 1826ya -kadar olan dönemi yazmak için otuz yl çalt ve 12 ciltte tamamlad.Bunundnda valilik (Halepte), Mecellenin hazrlanmas. Anadolu kazaskerlii. Devlet ûras üyelii. Adliye. Marif.Ticaret. Ziraat nazrlklar vb. gibi önemli görevlerde bulundu. Son yllann bilimsel çalmalarla geçirdi. 25.5-1895te stanbulda öldü. Mezan Rumelihisanndadr. Ahmet Cevdet Paann tarih yazarl, o döneme göre yenilikler tar. Batl yöntemleri uygulayarak, olaylarndorusunu aratrm; nedenleri ve sonuçlan üzerinde deerlendirmeler yapmtr. "Yaptn giri bölümündeimparatorluun yükseli, duraklama, çökü dönemlerinde da- yand snf ve tabakalann durumlann incelemi, ilgidütükçe Avrupa devletlerinin birbiriyle olan ilikilerini söz konusu etmesi, tarih anlaynn yenilikçiyönelendir." (ükran Kurdakul) Ahmet Cevdet Paa. tarihçilii yannda hukuk, dil ve edebiyat alanlarnda da yaptlar vermi, çok yönlü biryazar ve düünürümüzdür. Örnein Osmanlcann ilk dilbilgisi kitabm (Kavaid-i Osmaniye) o yazmtr.Türkçenin gelimesine, benliine kavumasna çalmtr.Kitaplar: Kavaid-i Osmaniye (Fuat Paa ile, 1864), Adâb- Sedat (1877), Belâgat-i Osmaniye (1881), Tarihi Cevdet(12 cilt, 1854-1885), Ksas Enbiya (12 cilt, 1874-1888), Maruzat (1890), Knm ve Kafkas Tarihçesi (1890).Tezâkir (1986,2. basm, Türk Tarih Kurumu) Not: Tarih-i Cevdet, ilk alt cildinden seçmeler "Seçmeler 1-2" adlanyla (1973); Ksas- Enbiya, Mahir zinsadelenrmesiyle M.E.B. Kültür yaynlan arasnda (1973) yeniden basld.AHMET HKMET MÜFIÜO.I Yazar, hikayeci. 3 Haziran 1870"te stanbulda dodu. Mekteb-î Sultaniyî (imdiki Galatasaray Lisesi)bitirdikten sonra Hariciye Nezaretinde (Dileri Bakanl) görev ald. Deiik kentlerde (Marsilya, Pire vb.)konsolos kâtiplii, konsolosluk yapt. Hariciye müstear iken asl mesleinden1617ayrld. Mekteb-i Sultanide. Darülfünunda (imdiki st. Üniversitesi) edebiyat dersleri verdi. Cumhuriyettensonra yeniden Hariciyede görev ald; müdürlük ve müstearlk yapt. Son görevi Anadolu Badat demiryollaridare meclisi üyeliidir. 19 Mays 1927de stanbulda öldü. Maçka, Talk (eyhler) mezarlna gömüldü. Ahmet Hikmet, 1896da Servet-i Fünun dergisinde yaynlad bir hikâye ile Servet-i Fünun topluluuna katld.
  • 10. Ne var ki, iledii konular, zevk, dil ve anlatm yönlerinden topluluktan ayr bir özellik tar. Servet-i Fünuncular;kozmopolit ve alafranga konular ilerken, o yerli konulan ele ald. Topluluun özentili, süslü, anlatmlarnakarlk, o sade bir dille yazmaya çalt. Bat taklitçiliine kar Türklük ülküsünü savundu. Konulan eski Türkyaamndan, Anadolu insanlarndan seçerek ulusal bir edebiyatn domasna yardmc oldu. Özellikle Türkçeninsadeiemesindeki hizmeti büyüktür.Kitaplar: Leylâ-yahut-Bir Mecnunun ntikam (1890), Hâristan ve Gülistan (1901), Çalayanlar (1922), Gönül Hanm(roman, Tasvir-i Efkâr gazetesinde tefrika edildi: 1920)AHMET MTHAT EFEND Romanc, gazeteci. 1844te stanbulda dodu. Küçük yalarda babasn yitirince, büyük skntlar çekti. Bir araMsr Çarsnda bir aktarn yannda çraklk etti. Sonra Vidinde bulunan aabeyinin yanna gitti. lkokulu oradaokudu; Ni Rütiyesini bitirdi. Tuna ili memuriyet kaleminde memurlua balad. Bu ara Franszca örendi. Bukonuda Tuna valisi Mithat Paadan büyük yardm gördü. lk yazlarn Tuna gazetesinde yazmaya balad. MithatPaann Badat valiliine atanmas üzerine Badata giderek orada Zevra gazetesini yönetti. Badatta yeni açlanMekteb-i Sanayi (sanat okulu)örencileri için "Hace-i Evvel, Kssadan Hisse" adl bir kitap yazp bastrd. Basrada mutasarrf olan aabeyi HafzPaann ölümü üzerine stanbula döndü. Ceride-i Askeriye. Basiret gazetelerine yazlar yazd. Tahtakaledekievinde küçük bir basmevi kurdu. Daarck. Krkambar dergilerini: bret, Devir, Bedir gazetelerini çkard.Çalmalar yönetimce zararl bulundu; Rodosa sürgün edildi. lk romanlarn, oyunlarn orada yazd. Abdülazizintahttan indirilmesi üzerine stanbula dönerek Takvim-i Vakayi gazetesine ve Matbaa-Âmireye (devletmatbaas) jnüdür oldu. Terciiman- Hakikat gazetesini çkard. Bu gazetede yazd yazlarla döneminin en ünlügazetecisi oldu. Damad Muallim Naci, Ahmet Rasim, HüscyirkRahmi (Gürpnar) de bu gazetede çalyorlard.Ahmet Mithat Efendi, bir yandan gazetesini yönetiyor, yazlar yazyor; bir yandan da durmadan kitaplaryaynlyordu. Bu arada Karantina Bakâtiplii, Meclis-i Umur-u Shhiye ikinci bakanl gibi memurluklardabulundu; Darülfünunda (üniversitede), Darülmuallimatta (Kz Öretmen okulu) genel tarih, felsefe, pedagojidersleri okuttu. 28 Aralk 1912de kalp yetmezliinden öldü; Fatih Camisi mezarlna gömüldü. Ahmet Mithat, 19. yüzyln en büyük gazetecisi ve romancsdr. Türk basn ve edebiyat tarihinde, en çok yaptvermi bir yazar olarak ayr bir yere sahiptir. Düzyaznn (nesrin) bütün türlerinde telif ve çeviri olarak 200ünüstünde kitap yazp yaynlamtr. Gazete ve dergi sayfalarnda kalm on bine yakn sohbet ve makalesi vardr.Durmadan okumu, örendiklerini halka vermeye çalmtr. Halka okuma zevkini alamaya çalm; yazdklarnnsanatsal yönden zayfln bile bile, halk aydnlatmak, çounlua bir eyler öretmek istemitir. Bu nedenle sade.anlalr bir dille yazmtr. Zamannn en çok okunan yazardr. Edebiyat uzmanlar onun için "hace-i evvel" (ilköretmen), "Türkiyenin kalem ampiyonu" demilerdir. Ahmet Mithat; makale, eletiri, gezi, an, hikâye, oyun, roman vb. tüm yaz türlerini denemi: çeviriler yapm;edebiyat, tarih, felsefe, din, corafya, biyoloji, astronomi, fizik, matematik, ekonomi, müzik, mitoloji,fizyoloji, askerlik vb. konularnda kitaplar yazmtr. Yazdklarnn 40a yakn romandr. Bunlardan günümüzekadar ulaanlarn adlarn vermekle yerinelim: Hasan Mellâh (1875), Hüseyin Fellâh (1875), Felâtun BeyleRakm Efendi (1876), Süleyman Musli (1878), Dürdane Hanm (1882), Jön Türk (1908)
  • 11. 1819AHMET PAAAHMET RASIM air. Edirnede dodu. Doum tarihi bilinmiyor. 1451de genç yata Bursada müderris oldu. Daha sonraEdirnede kadlk yapt. Fatihin tahta geçiinden sonra Kazaskerlie getirildi. Fatihin hocas ve dostuydu. Bunedenle vezirlie yükseldi. Ne var ki, ecinsel olmasnn yol açt bir olay Fatihi kzdrd. Vezirlik rütbesi geri alnd;idam edilmek üzere Yedikule zindanna atld. Ünlü "Kerem" kasidesini yazp ölümden kurtuldu; mütevellilikle(vakf yöneticilii) Bursaya gönderildi. Oradan gönderdii bir manzum dilekçe ile bu görevden alnmasn istedi.Fatih, onun stanbulda bulunmasn sakncal gördüü için dilei kabul edilmedi. Sultanönü, Tire ve Ankaradasancakbeylii yapt. Ne yaptysa, Fatihin ölümüne dek saray çevresine giremedi. 2. Bayezitin gönlünükazanarak Bursaya atand. Burada öldü. Muradiyede yaptrd caminin yanndaki türbesine gömüldü. (1497) Ahmet Paa, 13. yüzylda Hoca Dehhaninin öncülüünde balatlan, 14. yüzylda Ahmedî ile gelitirilen Divaniirinin 15. yüzyldaki en büyük ustalarndan biridir. Ayn yüzylda yaam olan eyhi ve Necati ile birlikte bu iirintemsilcileri arasnda yer alr. Çok iyi tand Iran iirindeki ses ahengini Divan iirine getirmeye çalm; kelimeseçimindeki titizlii ve söyleyiindeki yalnl ile dikkati çekmitir. iirlerinde tasavvuf izleri görülmez. Tanzimat dönemine dek birçok airi etkilemi, iirlerine nazireler yazlm olan Ahmet Paann bir Divan vardr.Divanda münacaat, nat, kaside, gazel, kta, tuyu, lugaz, tarih, hiciv ve murabba türlerinde iirler vardr. Gazelve murabba türlerindeki iirleriyle tannmtr.Divan 1966da Prof. Ali Nihat Tarlan tarafndan bastrlmtr.Yazar. 1865te stanbulda dodu. Küçük yata babas ölünce annesi tarafndan yetitirildi. Sofular, Tezgâhçlar,Çukurçeme mahalle okullarnda balayan örenimi, 1876da girdii Darüafakada devam etti. Buray birinciliklebitirerek Telgraf Nezareti (bakanl) Fen Kalemine memur oldu. lk yazlarn Ahmet Mithat Efendinin çkardTercüman- Hakikat gazetesinde yazmaya balad. Bir süre sonra memurluktan ayrlarak yazarla yöneldi.1885ten sonra çkan bütün gazete ve dergilerde yazd; çevirmenlik yapt. Cumhuriyet döneminde Akam veCumhuriyet gazetelerinde çalt. 1927-32 yllar arasnda milletvekillii yapt. 21 Eylül 1932de stanbulda öldü.Mezar Heybeliadadadr. Yaam geçim sknts içinde geçen Ahmet Rasimin hikâye, roman, an, fkra, inceleme ve aratrma türlerindeyaynlanm yüzü akn kitab vardr. Bunlardan baka, çok sayda yazlar ve iirleri, gazete, dergi sayfalarndakalmtr. Asl baarsn fkra, söylei, an türlerinde gösteren yazarn dili sade, gözlemleri güçlü, anlatm açk ve canldr.Yazdklar, kendi yaamn anlatt gibi, bir dönemin stanbul çevresini; insanlar, olaylar, ahlâk, gelenek vegöreneklerini de yanstr. Bu nedenle onun yaptlar, Hüseyin Rahmi Gürpnarn roman ve hikâyelerinde olduugibi, geçmiteki toplumsal yaayn belirlenmesinde belge deeri tar. Ahmet Rasim, ayrca, güftelerinin çounu kendisinin yazd saysz arklar da bestelemitir.Önemli Kitaplar:
  • 12. Hikâye: lk Sevgi (1890), Meyl-i Dil (1891), Afife (1892), Tecrübesiz Ak (1894), Asker Olu (1897), Ülfet(1899) Fkra, an, gezi: Gecelerim (1899), ehir Mektuplar (4 cilt, 1910-11), Tarih ve Muharrir (1910), ki Hâtrat,Üç ahsiyet (1916), Ekâl-i Zaman (1918), Muharrir, air, Edip (1924), Muharrir Bu Ya (1926), Falaka (1927)vb.2021AHMET VEFIK PAA3) Telif kitaplar: Müntehabât- Durub- Emsal (atasözleri, 1852), Hik-met-i Tarih (tarihle ilgili, 1863), Lehçe-i Osmani (sözlük, 1876). Yazar, çevirmen. ] 823te stanbulda dodu. Hariciye memurlarndan Ruhiddin Efendinin oludur.lköreniminden sonra Mühendishane-i Berrî-i Hümayunda (mühendis okulunda) okudu. Babasnn Pariseatanmas üzerine, örenimini orada Saint Lous Lisesinde sürdürdü. stanbula dönünce, Tercüme Odasndamemur oldu. 1840ta elçifik kâtibi göreviyle Londraya gönderildi. Daha sonra Batercüman (1847),Encünrten-i Dani Üyesi (1851), Tahran elçisi (1851), Adliye Nazr (1857), Paris elçisi (1860), Evkaf Nazr(1861), stanbul Darülfünununda tarih öretmeni (1862), Anadolu Sa Kol Müfettii (1862), Rüsumat Emini(1871), Sadaret müstear (1872), Maarif Nazr (1872), Me-clis-i Mebusan bakan (1877), Edirne Valisi (1878),Ayan Meclisi üyesi (1878), Dahiliye Nazr (1878), Bursa Valisi (1879) oldu. 1891de stanbulda öldü. MezarRumelihisar Vidadr. Ahmet Vefik Paa, Tanzimat döneminin önemli temsilcilerinden biridir. Büyük bir devlet adam, bilgin vetiyatro yazardr. O dönemde balayan milliyetçilik akmnn da öncüsü saylr. Eski Türk tarihiyle yakndanilgilenmi, dilimizin sadelemesi yolunda büyük çabalar harcamtr. Örnein Osmanl ve slâm tarihleri dnda,bamsz bir Türk tarihi bulunduunu öne süren ve kantlayan Ahmet Vefk Paadr. Ayn düünceyi di! alannda dasavunmu, yazdklarnn yaln olmasna özen göstermitir. Özellikle Fransz yazar Moliereden uyarlad oyunlardahalkn konuma dilini örnek almtr. Böylece halkn tiyatro ile ilgilenmesini de salam; Türk tiyatrosunungeliimine de büyük katklarda bulunmutur. (Bilindii gibi, valilii srasnda Bursada tiyatro açmtr. BugünBursadaki Devlet Tiyatrosu onun adn tamaktadr.) Baslm kitaplarn üç bölümde toplayabiliriz: 1) Moliereden uyarlamalar ya da çeviriler, 2) Öteki çeviriler,3) Telif kitaplar. 1) Says 16y bulan Moliere uyarlamalarndan bazlar unlardr: Zor Nikâh (1869), Zoraki Tabip (1869),Yorgaki Dandini (1869), Dekbazlk, Tabib-i Ak, Merakî, Kadnlar Mektebi, Kocalar Mektebi, Dudukular vb. 2) Öteki çevirileri: Hernani (Viktor Hugodan 1874), Mikrorriega Hikâyesi (Volterden, 1871), Telemak
  • 13. (Fenolondan, 1880), ecere-i Türki (Ebulgazi Bahadr Handan 1864) vb.AHMET YESEVÎ air. 12. yüzylda, Bat Türkistanda Sayram kasabasnda dodu. Doum tarihi bilinmiyor. brahim adl bir eyhinoludur. Yedi yanda iken babas ölünce, ablasyla birlikte Yesi kentine yerletiler. lkörenimini orada yapt. Dahasonra Buharaya gelerek, ünlü bilgin ve mutasavvf eyh Heme-danfden ders ald. Daha sonra, hocasnnbenimsedii tasavvuf düüncesine baland; onunla birlikte birçok yerler gezdi. Hocasnn ölümü üzerine Yesikentine döndü; eyhinin yerini ald. Ölünceye kadar tasavvuf düüncesini yaymay sürdürdü. (Ölümü: 1166) Ahmet Yesevî, bir halk airidir. Müslümanl yeni benimsemi Türkler arasnda tasavvufu yaymak için heceölçüsüyle "Hikmet" ad verilen iirler yazmtr. Bu "iirler, sanatsal bir amaçla deil, propaganda amacylayazlmlardr. ki belirgin özellik tarlar: Öz açsndan tasavvufa, biçim açsndan Türk halk edebiyatna yaslanrlar.Bu nedenle (....) kuru ve didaktik bir görünümdedirler. Ama Hikmetler, Türkistandan Volga boylarna veAnadoluya kadar geni bir alan etkileyecek, izleyiciler bulacak, Anadoluda Yunus Emreden balayarak yenive bambaka bir iirin domasna yol açacaktr." (A. Özknml) . Ahmet Yesevînin iirleri, "Divan- Hikmet" adl bir yazma kitapta toplanmtr. Daha ayrntl bilgi için baknz: Türk Edebiyatnda lk Mutasavvflar; Prof. Fuat Köprülü; 1919,1966.2223A. KADR (Abdülkadir Meriçboyu)AKAGÜNDÜZ air. 1917de stanbulda dodu. Eyüp Ortaokulunu (1933), Kuleli Askerî Lisesini (2936) bitirdi. Kara HarpOkulunun son snf ögrencisiyken "gizli örgüt kurma" suçlamasyla tutukland; on ay hapis cezasna çarptrld veokuldan atld. Askerlik görevinden sonra (1941) stanbula gelerek Tan gazetesinde çalmaya balad. lk iir kitab"Tebli" toplatlnca, birkaç yl stanbul dnda sürgün yaad. Mula. Balkesir, Konya, Adana, Krehirde geçen skntlsürgünlük yllarndan sonra stanbula döndü. Çeitli yerlerde içilik ve yaynevlerinde dû/ellîclik yaparakekmeini kazanmaya çalt. Daha sonra kitaplarn kendisi yaynlayarak geçimini salad. 1 Mart 1985le stanbuldaöldü; Zincirlikuyu Mezarlnda topraa verildi. A. Kadir, ilk iirlerini "Ali Karasu" takma adyla Ses ve Yeni Edebiyat dergilerinde yaynlamaya balad. iiyazmay ölümüne dek sürdüren A. Kadir, toplumcu iirimizin öncüleri arasnda yerini ald. Yaamn iire, dünyaiirine, toplumcu iire adam airlerimizin banda gelir. iirlerinin özünü sava aclan, yoksul kiiler, yaama sevgisi,özgürlük ve daha iyi bir dünya özlemi vb. gibi toplumsal gerçekler oluturur.Kitaplar:.
  • 14. iir Tebli (? 943), Ho Geldin Halil brahim (1959), Dört Pencere (1962). Mutlu Olmak Varken (toplu iirler,1968) Çeviri iirler Bugünün Diliyle Mevlâna (1955), Asl Adalet (Dünya iirinden seçmeler, 1960), Seçme iirler(Paul Eluarddars 1961), îlyada (Homerostan Azra Erhalla 1967) Bugünün Diliyle Havyam (1964), EskiÇalar Tarihi (Tevfik Fikretin Tarih-i Kadm i. 1965), Bugünün Diliyle Tev-fîk Fikret (1967), Odysseia (AzraErhalla. 1970), Dünya Halk ve Demokrasi iirleri (Afar Timuçinle), Vietnam iiri (Afçar Timuçinle). Fi-listin iiri (Afar Timuçinle), Portekiz Sömürgeleri iiri (A. Timuçinle)An: 1938 Harp Okulu Olay ve Nazm Hikmet (1966) Çevirilerinden dolay 1980 Hasan Ali Ediz ve Azra Erhat Üstün Hizmet ödüllerini ald.Yazar. 1886*da Selanikte dodu. Asl ad Enis Avndir. lkörenimini Serez ve Selanikte, ortaöreniminiGalatasaray Sultanisiyle (lisesi). Kuleli Askeri dadisinde (lisesinde) yapt. Hastal nedeniyle Harbiyedenayrld; Parise giderek hukuk ve güzel sanatlar örenimi gördü. stanbula dönünce AMülhamit yönetiminceSelânike sürgüne gönderildi. 1908de gönüllü olarak Hareket Ordusuna katld. stanbula geldi. Merutiyet"ten sonra, bir yl kadar Adana Meclis-i dare Bakâtiplii görevinde bulundu. Daha sonra, istifa ederekga^tecîlie balad. stanbulun igalinde (1919) Malta ya sürgün edilenler arasndayd. Sürgünden sonra yazarlnsürdürdü. Uzun yllar (1932-46) Ankara milletvekilliinde bulundu. 7 Kasm 1958"de Ankarada öldü. Akagündüzün yazar olarak tannmas. Selanikte yaynlana (1911) Genç Kalemler dergisine katlmasylabalar. Daha sonra Adana, stanbul, zmir ve Ankarada yaynlanan pek çok gazete ve dergilerde çeitli imzalarla(takma adlarla) yazlar yazm, döneminin sevilen bir yazan olmutur. Gazete ve dergi yazlan dnda iirler,hikâyeler, romanlar ve oyunlar yazmtr. Günümüze kalan daha çok hikâye ve romancldr. Sade, scak, yaln birdille yazd duygusal romanlar, günümüzde de okunacak niteliktedir. Bunlardan birçou filme de alnmtr.Kitaplar: Roman: Kurbaack (1919), Dikmen Yldz (1927), Odun Kokusu (1928), Hicran (1928), Tank-Tango(1928), ki Süngü Arasnda (1929), Çapkn Kz (1930), Aysel (1932), Ben Öldürmedim (1933), Onlarn Roman(1933), Kokain (1935), Üvey Ana (1935), Üç Kzn Hikâyesi (1933), Akn Temizi (1937), Çapraz Delikanl(1938), Zekeriya Sofras (1938), Mezar Kazcdan (1939), Giderayak (1939), Yayla Kz (1940), Bebek (1941),Bir oförün Gizli Defleri (1943), Eer Ak (1946), Sansaros (1946), Bir Kzn masal (1946) Hikâye: Türkün Kitab (1913), Türk Kalbi (1913), Hayattan Hikâyeler (1938), Bu Topran Kzlar (1935)2425 Oyun: Ak ve stibdat (1908), Muhterem Katil (1914), Yanm Türkler (1919), Köy Muallimi (1932). YanmOsman (1933), Mavi Yldrm (Gazinin gizli ordusu. 1933), O Bir Devirdi (1938)AKATLI, FÜSUN Yazar. 1944"de Ankarada dodu. Ankara Kz Lisesini (1962), Dil ve Tarih, Corafya Fakültesini (1966)bitirdi. Ankara Eitim Fakültesinde mas-ter ve Hacettepe Üniversitesinde doktora çalmalarn tamamlad.
  • 15. Felsefe doktoru olarak Hacettepe Üniversitesinde çalt. 1980den sonra üniversiteden ayrlarak serbestçalmaya balad. Akatl, çeitli dergilerde (Forum, Soyut, Türk Dili, Türkiye Yazlan, Oluum vb.) yaynlad deneme veeletirileriyle tannd, (ilk yazlarnda "Altok" soyadn kulland.) Denemeleri, düünce ve felsefe arlkldr. Bunlardabirtakm düün ve sanat sorunlarn irdelemeye çalr. Eletirileri, genellikle nesnel anlaya dayanr. Yazarlar veyapdan deerlendirirken yeni ve nesnel çözümlere yönelir.Kitaplar: Niçin Diyalektik? (1977), Yaz Bana Neler Gelir (1980), Bir Pencereden (1960-80 dönemi hikâyeleriüzerine inceleme, 1982), Edebiyat Defteri (1987)AKBAL, OKTAY Yazar. 20.4.1923te stanbulda ehzadebanda dodu. Küçük yata babas öldü. Yazar Ebubekir HazmTepeyrann torunudur. Kumkap SaintAssompion Kolejinde, Saint Bonait Lisesinde okudu; stiklâl Lisesini bitirdi. Bir süre Hukuk Fakültesi nedev m etti. Servet-i Fünun-Uyan dergisinde (1943-44) sekreterlik, M.E. 3;t:; nl Tercüme Bürosunda (1947-51) memurluk yapt. Daha sonra gazetecilie balad: Vatan gazetesinde (1951-56) kitap tantma ve edebiyatyazlan yazd. Ayn gazetede (1956-65) fkralar yazd. Fkra yazarln Cumhuriyet gazetesinde sürdürmektedir. Akbaln yazarlk denemeleri lise örencisiyken balamtr. lk hikâyeleri Ate, Çocuk Duygusu dergileriylekdam, Yeni Sabah gazetelerinde yaynlanmtr. lk yazdklarnda "Oktay Salih" adn kullanmtr. Daha sonraServet-i Fünun, Büyük Dou, Yenilikler, Gün, Yirminci Asr, Varlk, Türk Dili, Yenilik, Yeni Edebiyat vb.gibi dergilerde kendi adyla hikâyeler yaynlamtr. lk dönemlerinde iirler de yazmtr. Akbaln hikâye ve romanlannda ansal öeler ar basar: Eski günler, se.üven dolu çocukluk günleri,gerçeklememi delikanllk istekleri, Özlemler... Bunlar yannda kiinin kendisiyle ve toplumla çatmas, orta snfinsannn dram, hikâye ve romanlannn genel çatlann oluturur. Ezilen küçük insanlann mutluluk özlemlerinidile getirmeye çalr. Günlük fkralarnda, toplumsal olaylar Atatürkçü bir görüle yorumlama çabas görülür.Kitaplar: Hikâye: Önce Ekmekler Bozuldu (1946), Aksz nsanlar (1949), Bizans Definesi (1953), Bulutun Rengi(1954), Berber Aynas (1958), Yalnzlk Bana Yasak (1967), Tarzan Öldü (1969), stinye Sulan (1973), lkyazDevrimi (1977), Kar Kylar (1979), Hey Vapurlar, Trenler (1980), Ey Gece Kapn Üstüme Kapat (1989) Roman: Garipler Soka (1950), Suçumuz nsan olmak (1957), nsan Bir Ormandr (1975), Dü ekmei (1983) Deneme, an günlük: air Dostlarm (1964), Dost Kitaplar (1967), Konumuz Edebiyat (1968), Günlerde(1968), Yazmak Yaamak (1972), Anlanla Görmek (1972), Ölümsüz Oyun (1974), Atatürk Yaad m? (1975),Yeryüzü Korkusu (1975), Hiroimalar Olmasn (1976), Zaman Sensin (1977), Temmuz Serçesi (1979),Atatürk Birgün Gelecek (1990), Bir de Simit Aac Olayd (1991), Yüzyldr Umutsuzluk (1991)2627
  • 16. Çocuk kitaplar: Dondurmal Sinema (1991), Yeil Ev (1991)Yazarn aynca çevirileri de vardr. Ald ödüller: 1958 TDK Roman Ödülü (Suçumuz nsan Olmak), 1959 Saik Faik Hikâye Armaan (BerberAynas)AKÇAM, DURSUN Yazar. 1930da Ardahann Ölçek köyünde dodu. Clavuz Köy Ens-titüsünü (Kars), Gazi Eitim Enstitüsü(Ankara) edebiyat bölümünü bitirdi. Ardahan, Keskin, Krkkalede ortaokul Türkçe öretmeni olarak çalt.Ankarada Demirlibahçe Ortaokulunda müdürlük yapt. M. Eitim Bakanlnca ngiltereye gönderildi.Dönüünde ayn okula öretmen olarak atand. Türkiye Öretmenler endikasna bakan yardmcs olunca birkaç kezBakanlk emrine alnd. 12 Mart 1971den sonra sendikadaki görevinden dolay yargland, akland. On yla yaknAlmanyada kald. imdi Ankarada yayor. Akçam, Milliyet gazetesinin 1962"de açt "bir memleket gerçei" konulu röportaj yarmasnda "Analarmz"yazsyla birincilik ödülünü alarak sesini duyurdu. Doduu yörenin toplumsal sorunlarn dile getiren notlar,hikâyeler yazd. Gözlemlere dayal etkili ve yaln anlatmyla toplumsal gerçekçi yazarlarmz arasnda yer ald.Kitaplar: Hikâye: Maral (1964), Ölü Ekmei (1969), Köyden ndim ehire (1973), Kafkas Kz (1978)Roman: Kanl Derenin Kurtlan (1976), Kan Çiçekleri (1977) An, inceleme, röportaj: Analar ve Çocuklar (1964), Dounun Çilesi (1966), Ta Çorbas (1970)AKGUN, NAHIT ULV air. 1918de Milasta dodu. zmir 2. Erkek Lisesini. stanbul Edebiyat Fakültesi Felsefe bölümünü bitirdi.Bir süre kütüphanecilik yapt. 1956dan beri çalt zmir Erkek Lisesi felsefe öretmenliinden emekli oldu. 12Kasm 1996da zmirde öldü. lk iiri zmirde Akn gazetesinde yaynlanan (1936) Akgün, 1940lardan Orhan Velinin getirdii yeni iirakmna balanarak Servet-i Fünun. Deirmen, Kovan, Fikirler, Kaynak vb. dergilerde yaynlad ak ve duyguiirleriyle tannd. Daha sonra Varlkta ve Türk Dilinde yaynlad sililerinde bireyin evren ve yaam karsndakitavrn yanstmaya çalt. Son iirlerinde, yaamann anlamn ve geçiciliini aratrd görülür.iir kitaplar: Üç Gönül (1973), Leyla (1937), Irgat (1942), Sebep, (1945), Birisi (1955), Karanlkta Bir Aaç (1960),Gerçek Dü (1965), Evren Türküsü (1966). Aaçlar Uyannca (1971)AKIN, GÜLTEN (Cankoçak) air. 1933te Yozgatta dodu. Ankara Kz Lisesini, Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Örencilik yllarndanbalayarak çeitli memurluklarda bulundu; öretmenlik, avukatlk yapt. Bir ara Ankarada Türk Dil Kun-mundada çalt. lk iiri, Ankara Kz Lisesinin dergisinde yaynlanan air, Hisar, Türk Dili, Mülkiye ve Varlk dergilerindeyazd. (1952-56) uzunca bir sessizlikten sonra, Yön dergisinde yaynlad toplumsal içerikli iirleriyle toplumcuairlerimiz arasnda yer ald.28
  • 17. 29Yaynlanm iir kitaplar: Rüzgâr Saati (1956), Kestim Kara Saçlarm (1960), Sda (1964), Krmz Karanfil (1971), Maram ve ÖkkeinDestan (1972). Atlar ve Türküler (1976). Seyran Destan (1979), Sevda Kalcdr (1991) Ald ödüller: 1965 TDK iir Ödülü (Sda), 1970 TRT Baar Ödülü (Maraan ve Ökkein Destan), 1977Yeditepe iir Armaan (Atlar ve Türküler)Hikâye: Gazoz Aac (1954), Yaral Hayvan (1956) Oyun: Evin Üstündeki Bulut (baslmad, oynan 1948), akac (1952). Bir Odada Üç Ayna (1956). TersineDönen emsiye (1958). Kahvede enlik Var (1958), Kral Üümesi (1970). Sonsuzluk Kitabevi (1970)Deneme: Geçmile Gelecek (1978) Ald ödüllen 1955 Sait Faik Hikâye Ödülü (Gazoz Aac), 1957 TDK Sanat Armaan (Yaral Hayvan) 1965-66 En yi Oyun Yazan (Kahvede enük Var) 1990 Sedat Si mavi Vakf Edebiyat Ödülü (Buluma)AKSAL, SABAHATTN KUDRET air, yazar. 1920de stanbulda dodu. stanbul k Lisesini, stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi felsefebölümünü bitirdi. stanbulda bir süre öretmenlik (1943-48), Çalma Bakanlnda i müfettilii yapt. Daha sonrastanbul Belediyesine girerek müfettilik, konservatuvar ve ehir Tiyatrolar müdürlüünde bulundu.Konservatuvar öretmenliinden emekli oldu. 19.4.1993de stanbulda öldü. lk iiri Varlkta (1938) yaynland. Ülkemizin bellibal edebiyat dergilerinde sürekli iirleri çkan Aksaln, ilkiirlerinde Garip Akmnn (Orhan Veli ve arkadalarnn) etkileri görülür. Daha sonraki (1960tan sonra) iilerindeise bu etkinin dna çkarak felsefi arlkl iirler yazar; insann evrendeki yerini ve deerini aratrmaya yönelir.iirlerinin temel çatsn çevre, zaman, insan ilikisi oluturur. Hikâyelerinde küçük insann sorunlarn iler.Oyunlarnn konusu ise, aile içindeki çelikilerdir. Tüm yazdklarnda iirsellik ar basar; dile özen gösterir.Kitaptan: iir: arkl Kahve (1944), Gün I (1953), Duru Gök (1958), Elinle (1962), Bir Sabah Uyanmak (1962), Eik(1970), Çizgi (1976), iirler (tüm iirleri, 1979), Buluma (1990)AKSOY, ÖMER ASIM Dilci, yazar. I898de Gaziantepte dodu. lk ve ortaörenimini doduu kentte yaptktan sonra, stanbul HukukFakültesini bitirdi. Posta ve Telgraf memurluu, Türkçe öretmenlii, savclk, avukatlk yapt. 1935-50 yllanarasnda milletvekillii görevinde bulundu. Türk Dil Kurumunda Derleme ve Tarama Kolu bakanl, GenelYazmanlk yaparak Türkçenin gelimesine büyük katklarda bulundu. (1941-1976) 30.10.1993te Ankaradaöldü. Aksoyun ilk yaz çalmas, iki snf arkadann ölümünü konu alan "ki Damla Gözya" adn tayan küçük birkitaptr. (1918) Ama Kendini tantmas. 1933ten sonra balayan dil ve folklor alanlanndaki çalmalanyla balar.Özellikle 1941de TDKda görev almasyla dilimizin özlemesi, sadelemesi konusunda inançl, ylmz bir dil
  • 18. devrimcisi olarak tannr. leri yana karn, bu Atatürkçü niteliini günümüzde de sürdürmektedir.Yaynlanm kitaptan: Gaziantep Az (1933). Tanklaryla Tarama Sözlüü (4 cilt, 1943-1957), Derleme Sözlüü (1952-57), AnayasaSözlüü (1962), Atasözleri ve Deyimler (1965), Özleen Dilimiz (1967), Gelien ve Özleen Dilimiz (1968),Özletirme Durdurulamaz (1969), Atasözleri ve Deyimler Sözlüü (1971), Dil Yanllan (1980), Yine DilYanltan (1985)3031ALANGÜ,TAHRÂL (Gelibolulu Mustafa) Yazar. 1916da stanbulda dodu. lkörenimini Anamurda. ortaörenimini Kabata Erkek Lîsesfnde tamamlad.stanbul Edebiyat Fakültesinî bitirerek öretmen oldu. Yozgat Lisesinde Kepirtepe Köy En-stilüsunde. Van veErzincan liselerindeki edebiyat öretmenliini. stanbulda Fatih mam-Hatip. Pertevniyal, Galatasarayliselerinde sürdürdü. 19.6. 1973"te öldü. Mezar Zincirlikuyudadr. Alangu. edebiyata iirle (Gündüz dergisi, 1936) balad. Fakültede örenciyken folklor ve masala yöneldi.Bunlar. Tarihten Sesler(tm) ve "Deirmen" dergilerinde yaynlad edebiyat tarihine ilikin aratrmalar izledi.Anadoluda öretmenlik yaparken kitap tantma yazlan, -eliûriler yazd. stanbula döndükten sonra, çalmalarnçada Türk hikâyesi ve roman çevresinde younlatrd. "...Alangu eletirilerinde sanat yaptn toplumla ilikisiaçsndan ele alm, gerçekçi edebiyattan yana olmutur. Bu tutum, gerek Cumhuriyetten Sonra Hikâye veRoman adl üç ciltlik antolojisinde, gerekse Varlk Yllindaki deerlendirmelerinde (1961 - 1968) belirginolarak görülür." (Atilla Ozknml)Divan airi, tarihçi. 1541de Geliboluda dodu. Asl ad, Mustafa b. Ahned b. Abdullahtr. Kanunî SultanSüleyman döneminde yetiti; çann önde gelen bilginlerinden ders ald; medreseye öretmen (müderris) oldu.kinci Selim zamannda, Kbrs fatihi Lala Mustafa Paann divan kâtipliini yapt. Ad geçen paa ile Kbrs ve ranseferlerine katld. Daha sonra stanbula döndü. Yeniçeri kâtiplii, Sivas defterdarl, Amasya paal (valilii),Kayseri sancak beylii, Cidde paal görevlerinde bulundu. Son görevinde, Ciddede 1600de öldü. Gelibolulu Âli, edebiyata iirle girdi, daha sonra düzyazya (nesre) yöneldi. "Künhül-Ahbar" (HaberlerinÖzü) adl kitabyla tannd. Yaad döneminin (16. yy) en baarl tarihçisi saylr. Tarih dnda ahlâk, görgü, siyaset,din ve tasavvuf vb. türlerinde çok sayda çalmas vardr. Balca kitaplar: Mihr ü Mah, Heft Meclis, Türkçe Divan, FarsçaDivan, Mira-tül-Evâlim, Nusretnâme, Camiül-Hubûr der Mecâlisü1-Sûr,
  • 19. Menâkb- yünervarân, HilyetüI-Ricâl, Künhül-Ahbar, Kavaidül-Mecalisvb."Yaynlanm Kitaplar: Kalavela (inceleme, 1943), Çalgl Kahvelerdeki Külhanbey Edebiyat ve Numuneleri (1945), Sait Faik çin(derleme, 1956), Servet i Fünun Edebiyat Antolojisi (1958), Ataca Sayg (deneme, 1959), CumhuriyettenSonra Hikâye ve Roman (3 cilt, 1959-1965), Billur Kök Masallar (derleme, 1961). Kelolan Masallar(derleme, 1967), Ömer Seyfettin (biyografi 1968), 100 Ünlü Türk Eseri (2 cilt, 1974)Yazarn, ayrca çevirileri vardr.ÂL BEY (Direktör) Yazar. 1844te stanbulda dodu. Saray görevlilerinden Yusuf Cemil Efendinin oludur. Asl ad, MehmetÂlidir. Örenimi özeldir. lk görevi, Tercüme Odas memurluudur. Daha sonra Shhiye Meclisi üyesi,Karantina Bakâtibi oldu. Bu görevleri, Düyûn-u Umumiyedeki direktörlüü izledi. Müfetti olarak DouAnadolu illerini, Irak dolat. Varna, Elaz, Trabzonda mutassanflk ve valilik yapt. Son görevi, Düyun-iUmumiyedeki direktörlüüdür. Bu yüzden "Direktör Âli Bey" diye tannmtr. 1899da stanbulda öldü. MezarAnadoluhisanndadr.3233 Âli Bey, ilk mizah gazetemiz Diyojenln (1869-72) yazan olarak edebiyata girdi. Bu gazetede yazdyazlarla mizah edebiyatmuza büyük katklarda bulundu, istanbulda bulunduu yllarda (1869-73) GedikpaaTiyatrosu ile yakn iliki kurarak kendi yazd ve çevirdii birçok oyunun oynanmasn salad. Tiyatronunyöneticisi Güllü Agopla birlikte çalarak tiyatro dilinin ve sahne tekniinin gelimelerine yardma oldu. Ermenioyunculara Türkçe diksiyon dersleri verdi. Tanzimat edebiyatnn önde gelen bir mizah ve tiyatro yazandr.Çadalarna göre dili daha yalndr. Devlet memuru olduu için "Bir Zat" adn kullanan yazarn balca oyunlar unlardr: Tosun Aa (Molyerdenuyarlama), Kokona Yatyor yahut Madam Uykuda, Misafiri stiskal, Ayyar Hamza, Geveze Berber, GavoMimar ve ürekas, Letafet vb Öteki kitaptan: Lehçetül-Hakayk (mizah, 1894). Seyahat Jurnali (gezi, 1897)AL KMRÎ air, edebiyat tarihçisi. 1857*de Diyarbakrda dodu. Sbyan |mekte-bindc. medresede okudu. Örenimi dahaçok özeldir. Diyarbakra gelen Abî-din Paa tarafndan yazilcri memurluuna alnd. Daha sonra Aar (vergi)müdürlüklerinde kâtiplik; Krehir ve Trabhsamda kâtiplik; Elaz, Erzurum, Halepte defterdarlk; Yanya,kodra, Yemende maliye müfettilii yapt. Emekli olunca, toplad basma ve yazma kitaplarla stanbul Fatihte
  • 20. Millet Kütüphancsini kurdu. 1924de öldü; Fatih Camisi mezarlna gömüldü. Ali Emirî, divan tarz iirler yazmtr. Ama onun edebiyat tarihçilii ve Türk kütüphaneciliine kalklan,airliinden önde getir. Görevi dolaysyla dolat yerlerden onbe bine yakn yazma ve basma kitaplar toplam; salnalamadklarn kendi clyaasyla kopya etmitir. Öldüünde, evinde ycdiyüzü akn kopya kitap bulunmutur."Divanü Lügatil Türk1* adl önemli eser, onun aracl ile kitaplmza kazandrlmtr.Yaptlarndan önemlileri unlardr: Tezkire-i uârâ- Âmid (Diyarbakr airleri, 1910), Cevahir ül Mülûk (OsmanlPadiahlarnn iirleri, 1910), Osmanl Vilâyat- arkiyyesi (1918), kodra airleri. Yanya airleri, Yemen Hatrat,Osmanl Tarihi ve Edebiyat mecmuas (31 say), Osmanl airleri (16 cilt) vb.AL ZZET (Özkan) Halk airi. 1902de arklann Höyük köyünde dodu. Küçük yata saz çalp iir söylemeye balayan airinyetimesinde Sivasl Âk Sabri ve Âk Hüseyinin büyük etkileri oldu. Köyünde çiftçilik yapt. Zaman buldukçaAnadoluyu dolat; gezici âklk geleneini sürdürdü. 10.10.1981de öldü. "Mühür Gözlüm" türküsüyle ünlenen Ali zzet, koma ve türküler yazmtr. Bunlardan bazlar Ülküdergisinde yaynlanmtr. Kimi iirlerinde "Izzetî" takma adn (mahlasn) kullanmtr. iirlerinin anaduy-gusunuhakszlk, eitsizlik, Alevi-Sünni ayrl, yoksulluk vb. gibi toplumsal konular oluturur. iirleri: 1979da Prof. lhan Bagöz tarafndan hazrlanan "Âk Ali zzet Özkan" adl kitapta toplanmtr.AL K NKVAÎ air. 9 ubat 1441de Heratta dodu. Uygur Türklerinden bir Beyin oludur. Sultan Hüseyin Baykarannsütkardei ve çocukluk arkadadr. Gençlii Mehed, Herat, Semerkand kentlerinde geçti. Hüseyin Baykara,Herat ele geçirip Horasan Sultan olunca, onun hizmetine girdi, çeitli me^ murluklarda bulundu. ArkadaBaykarann en güvendii devlet adam oldu.3435150! de ayn kentte öldü. Baykara, sakolu olarak kabul ettii sütkardei Ali ir Nevaîye büyük bir cenaze törenidüzenledi; töreni kendi yönetti; ardndan Türk töresi gerei a (yo yemei) verdirdi. Ali ir Nevaî, Çaatay Türk edebiyatnn en büyük airlerinden biridir. Türkçeye büyük önem vermi, gelimesiiçin büyük çaba harcamtr. Yaad dönemde, Farsça iir yazma modas vard. Türkçeyi aalayc bu modaya karçkm, Türkçe ile çok güzel iirler yazlabileceini göstermeye çalmtr. Yazdklaryla, Türkçenin Farsçadan üstünolduunu kantlamtr. Baars ve ünü, bütün Türk dünyasna yaylm; yazdklar Anadolu, Rumeli, Krm,Azerbaycan, ran, Irak ve Hindistanda yüzyllarca hayranlkla okunmutur. "Edebiyatmzn tand ilk büyük Türkmilliyetçileri Bilge Kaan, Kâgarl Mahmud, Ali ir Nevaîdir. Nevaînin amac; Türkleri, kültürle, edebiyatlabirletirmek; tek bir ruh bayra altnda toplamaktr. öyle der: "Cihanda Türk edebiyat bayran kaldrmaksuretiyle, Türkleri tek millet haline soktum. Hiç ordum olmad halde Çin snrna ve Tebrize kadar bütün Türkve Türkmen illerini srf divanm göndermek suretiyle fethettim." Çaataylann buyruuna giren ülkelerdekullanlan Çaatay Türkçesine "Nevaî Dili" denmesinin nedeni Ali ir Nevaînin insanüstü çalmalarnda
  • 21. aranmaldr." (Seyit Kemal Karaaliolu) Ali ir Nevaî, iir ve düzyaz (nesir) olarak birçok eserler (30dan fazla) vermitir. En önemli eseri, TürkçeninFarsçadan üstün olduunu kantlayan "Muhakemetül-Lugateyn" (ki Sözlüün Yargs) dir. 1498de düzyazolarak yazlmtr. Günümüzde d" Önemini korumaktadr. Öteki kitaplarndan bazlar unlardr: Çocukluk, gençlik, orta yallk, yallk dönemlerinde yazd iirleri içerendört Divan; be mesneviden oluan Hamse; aruz ölçüsü ve nazm biçimleriyle ilgili Mizânül-Evzân; sofilerinyaamlanyla ilgili Nesâmüll-Mahabbe; yaad çevrenin toplumsal ve kültürel özellikleriyle ilgili Mahbûi ü1-Kulûp vb. Daha ayrntl bilgi için baknz: Agâh Sim Levend; ALI ÎR NEVÂÎ, 3 cilt, 1965 - 1968; Türk Dil KurumuYaynlan, Ankara.ALT AN, ÇETN Yazar. 1926da stanbulda dodu. Galatasaray Lisesini, Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Meslek olarakgazetecilii seçti. Halkç, Yeni Gazete, Akam, Milliyet gazetelerinde fkralar yazd. 1965-69 dönemi Türkiye çiPartisinden milletvekili seçildi. Daha sonra fkra yazarln Yeni Ortam, Milliyet ve Güne gazetelerindesürdürdü. Çetin Altan, önceleri iirler yazd. Bunlar Çnaralt, stanbul, Kaynak dergilerinde (1943-49) yaynland. Fkrayazan olarak gazetecilii seçtikten sonra, oyun ve roman türlerinde de eserler verdi. "Çetin Altan, gerek fkralannda, gerek oyun ve romanlannda, top- lum içindeki çelikileri, bireylerin buçelikilerden kaynaklann çeitli sorunlann ele alr ve insann mutluluu sorununu iler. Dogmacla ve her çeitbanazla kar savam veren yazann düüncesine göre, yaamdan çok kolay yöntemlerle tat alnabilir. çe kapankkiinin, dolaysyla, toplumun içine dütüü bunalmdan kurtulmasnn yollarndan biri, d dünyaya açlmasdr. Heran, dünyay yaamaya deer klacak bir ey bulunabilir. Basan, edinilen mutlulukla edeerlidir. Cinsel tabular vegünah korkusu ise, dünyay yaanlmaz yapan balca nedenlerdir." (Geliim Hachette Ansk.)Kitaplar: Roman: Büyük Gözalt (1972), Bir Avuç Gökyüzü (1974), Viski (1975), Küçük Bahçe (1978), 2027 YlnnAnlar (1985) Oyun: Çemberler (1964), Mor Defter (1965), Suçlular (1965), Dilekçe, Tahtrevalli (ikisi bir arada, 1966),Beybaba (baslmad, oynan 1960), Yedinci Köpek (baslmad, oynan 1964), Komisyon (baslmad, oynan 1969)Hikâye: Rza Beyin Polisiye Öyküleri (1987) Fkra, gezi, inceleme, an: Ta (1964), Sömürgecilerle Sava (1965), Atatürkün Sosyal Görüleri (1965), BirUçtan Bir Uca (1965), Onlar Uyanrken (1967), Geçip Giderken (1968), Kopuk Kopuk (1970), Al te stanbul(1970), Ben Milletvekili ken (1971), Suçlanan Yazlar (1970), Kahrolsun Komünizm Diye Diye (1976), NarÇekirdekleri (1976), Bir Yumak nsan (1977), Zurnada Perev Olmaz (1978), dam Edilen 44 Vezir-i AzamnDram (1991)3637
  • 22. Ald ödüller: 1973 Orhan Kemal Roman (Büyük Gözalt); 1978 TDK Deneme (Bir Yumak însan) ödülü.AND, METNALTINKAYNAK, HKMET Yazar. 1945te Nidede dodu. Ankara lköretmen Okulu ve st. Edebiyat Fakültesini bitirdi. Yurdun çeitliyerlerinde öretmenlik yapt. Kendi isteiyle öretmenlikten ayrld, gazetecilie geçti. Geliim Yaynlan "lkokulAnsiklopedisi"ne yayn danmanl, "Eletiri" dergisinde yaz ileri müdürlüü, Milliyen Yaynlar yöneticilii yapt.TRT-Kanal D televizyonlarnda kültür ve sanat program hazrlad. Alman WDR radyosunda kitap tantmlaryapt. imdi Milliyet Dergi grubunda yazar-editör olarak çalyor. Yazarla iirle balad. Daha sonra çeitli dergilerde (Yeni A. Yansma, Türk Dili, Milliyet Sanat, Varlk vb.) vegazetelerde (Cumhuriyet, Vatan, Milliyet, Finansal Forum (Weekend), vb.) sanat ve edebiyat üzerinemakaleler yazd. Son yllarda eletiriye yöneldi. Eletirmenliinin yansra, çocuk edebiyatna da ilgi duyarakçocuk hikâyeleri yazd. Eletirilerinde nesnel eletiri anlayna baldr.Kitaplar: Eletiri, inceleme: Edebiyatmzda 1940 Kua (1977), Orhan Kemal (Asm Bezirci ile, 1977), Zamanla(1982), Hikâye Yazan Orhan Kemal (1982), Nükte ve Fkralanyla Ahmet Rasim (1981), Markopaa Yazlanve Ötekiler (Sabahattin Aliden derlemeler, 1986) Çocuk kitaplar: Kutlu Günlerimiz (Ahmet Hikmet imzasyla, 1983), Ev Ödevi (hikâyeler, 1986), FndkKabuuna Girer Kale Kapsna Smaz (1986), Bizim ünlüler (10 kitap, 1989), Arkadam Bilgisayar (Hikayeler,1985), Ünlüler de Çocuktu (Derleme, 1994), Türkçe (Dilimi Öreniyorum kitaplar. lköretim 1-8 snflar 1996-1997)Yazar. 1927"de stanbulda dodu. Galatasaray Lisesinden sonra stanbul Hukuk Fakültesini bitildi.Rockfeeller Vakfnn verdii bursla, ABD ve Avrupada sahne sanatlaryla ilgili aratrmalar yapt. Ankara D.T.C.Fakültesfnde, Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde, Ankara Üniversitesi Basn Yayn YüksekOkulunda: Newyork, Tokyo üniversitelerinde tiyatro dersleri verdi. Ayrca Türk Etnografya ve FolklorDemei bakanlnda bulundu. Andn ilk yazlar. Forum dergisinde (1954) yaynland. Daha sonra, yerli ve yabanc yayn organlarndatiyatro, bale. folklor üzerine bini akn yazs çkt. Bu konulanla, ülkemizin en yetkin kiilerinden biridir.Kitaplarndan birçou yabana dillen; de çevrilmitir.Kitaplar: Gönlü Yüce Türk (1958), Krk Gün Krk Gece (1959), Bizans Tiyatrosu (1959), Kavuklu Hamdiden ÜçOrtaoyunu (1962), Dionisos ve Anadolu Köylüsü (1962), Ataç Tiyatroda (1963), Geleneksel TürkTiyatrosu: Karagöz, Kukla, Ortaoyunu (1969), 100 Soruda Türkiye Tiyatrosu Tarihi (1970), MerutiyetDönemindeTürk Tiyatrosu 1908-1923 (1971), Tanzimat ve stibdat Döneminde Türk Tiyatrosu 1839-1908(1972), 50 Yln Türk Tiyatrosu (1973), Tiyatro Klavuzu (1973), Oyun ve Büü (1974), Osmanl Tiyatrosu(1976), Dünyada ve Bizde Gölge Oyunu (1977), Türk Tiyatrosu ve Evreleri (1983) vb.
  • 23. Bunlar dnda, ngilizce olarak yaynlanan u kitap da anlmaldn Dances of Antoloien Turkey (Newyork,1959), A History of Theatre and Popular Enterlainmcn in Turkey (Ankara, 1964) Ald ödüllen 1970 Türk Dil Kurumu Ödülü (Geleneksel Türk Tiyatrosu) 1983 Türkiye Bankas BüyükÖdülü (Kültürel Etkinlikler, Büyük Kurulular)3839ANDAY, MELH CEVDET air, yazar. 1915de stanbulda dodu. Kadköy 35. lkokulu, Kadköy Oratokulunu, Ankara Gazi Lisesinibitirdi. Ankara Hukuk Fakültesine, Dil ve Tarih-Corafya Fakültesine yazld; devam edemedi. Memur olarakçalt. Devlet Demiryollan tarafndan toplumbilim örenimi için Belçikaya gönderildi. kinci Dünya Savannbalamas nedeniyle örenimini yarda brakarak yurda döndü. Millî Eitim Bakanl Yaymlar Müdürlüündedanmanlk ve Ankara Kitaplnda memurluk yapt. Gazetecilik ve çevirmenlik yapt. Daha sonra stanbulayerleerek gazetecilii sürdürdü. Akam, Tercüman, Büyük Gazete, Tanin, Cumhuriyet gazetelerinde fkrayazarl, sanat sayfas yöneticilii yapt. 1954 ylnda öretmen olarak atand stanbul Belediye Konservatuvanndan1977de emekli oldu. Bir ara TRT Yönetim Kurulu üyelii ve Pariste eitim danmanl yapan yazar, Cumhuriyetgazetesinde yazyor. Melih Cevdet, ilk iirini 15.11.1936da Varlk dergisinde yaynlad. Daha sonra, liseden arkadalar olan OrhanVeli Kank ve Oktay Rifatla birlikte, ad geçen dergide iirler yaynlayarak "Garip Akm" adn alan yeni Türkiirinin öncülerinden biri oldu. Bu dönemde yazd iirler, çarpc esprilerle yüklüdür. Yer yer halk iiri öelerindenyararlanlarak yazlan bu iirlerde, insann kötü sava koullan içindeki mutsuzluunu ve toplumsal çelikileri iledi.nsan sevgisini, yaama sevincini temel ald. 1963ten sonra, uzun soluklu, destans iire yöneldi. nsann kendikendine ve topluma yabanclamas sorunlarn iirletirmeye çalt. air, öz iir arayn sürdürüyor. iir dnda, konusunu kültür ve toplum sorunlarndan alan denemeler yazd. Çada düüncenin altnda, duru biranlatm ve gerçekçi bir görüle yazlan bu denemeler, Andayn usta bir yazar ve çada bir düünür olduunu dagöstermitir. Oyunlannda ise, günümüz insannn dramnn ilendiini; kurulu düzenle çatmasnn sahnelendiinigörürüz. "Seyircinin alk olduu kalplam bir durumdan yola çkarak, sürekli beklenti d durumlara, beklenti dkonuma düzenlerine yönelir." (Geliim Hachette) Romanlar da, aa yukan oyunlarnn özelliklerini tar.Kitaplar iir: Garip (Orhan Veli ve Oktay Rifatla birlikte 1941), Rahat Kaçan Aaç (1946), Telgrafhane (1952), YanYana (1956), Kollan Bal Odysseus (1963), Göçebe Denizin Üstünde (1970), Teknenin Ölümü (1975),Sözcükler (1978). Ölümsüzlük Ardnda Glgam (1981), Tandk Dünya (1984), Yamurun altnda (1996) Deneme: Dou-Bat (1961), Konuarak (1964). Yeni Tannlar (1974), Sosyalist Bir Dünya (1975), Dilimizüstüne Konumalar (1977), Maddecilik ve Ülkücülük (1977), Paris Yazlan (1982), Sevimenin Güdüklüü veYücelii (1991) Roman: Aylaklar (1965), Gizli Emir (1970), sann Güncesi (1974), Raziye(1977)
  • 24. Gezi: Sovyet Rusya, Azerbaycan, Özbekistan, Bulgaristan, Macaris- tan (1965), Yasak (1978)An: Akan Zaman Duran Zaman (1984) Oyun: çerdekiler (1965), Mikadonun Çöpleri (1967), Dört Oyun (1972), Ölümsüzler (1984) Ald ödüller: 1976 Yeditepe iir Ödülü (Teknenin Ölümü kitab), 1981 Türkiye Bankas Ödülü (ÖlümsüzlükArdnda Glgam), 1970 TRT Sanat Ödülü (Gizli Emir), 1967-68 lhan skender Tiyatro Ödülü (MikadonunÇöpleri), 1973 TDK Çeviri Ödülü (Buz Saray), 1978 Sedat Simavi Ödülü (Sözcükler)APAYDIN, TALP air, yazar. 1926da Polatlnn Ömerler köyünde dodu. Üç snfl Kapl köyü ilkokulunu, Beypazan lkokulunu,Çifteler Köy Enstitüsünü, Hasanolan Yüksek Köy Enstitüsünü bitirdi. Clavuz (Kars) Köy En-stitüsündeöretmenlik, Tokat bölgesinde gezici baöretmenlik yapt. Gazi Eitim Enstütüsü müzik bölümünü bitirince,Turhal Ortaokuluna müzik4041öretmeni olarak atand. Bu görevi Amasya Kz Öretmen Okdunda, Ankara Bahçelievler Ortaokulundasürdürdü. imdi emekli. Apaydnn ilk iirleri Köy Enstitüleri Dergisinde yaynland. 1945ten sonra bata Varlk olmak üzere birçokdergide iirleri, hikâyeleri ve eitim sorunlar üzerine yazlan çkan yazar, son yllarda çalmalarn roman üzerindeyounlatrd. Tüm yazdklarnda içinden geldii köy yaamn temel alr; köylünün zor koullar içindeki yaammsergilemeye çalr. Köyden kente göçen ve gecekondularda yaamaya çalan insanlar anlatr.Kitaptan:iir Susuzluk (1956) Roman: San Traktör (1938), Yarbukü (1959), Emmolu (1961), Ortakçlar (1964), Topraa Basnca (çocukroman. 1964), Define (1972), Yoz Davar (1973), Toz duman çinde (1974), Tütün Yorgunu (1975), Kentendi dris (1981), Vatan Dediler (1981) Hikâye: Ate Düünce (1967), Öte Yandaki Cennet (1972), Koca Ta (1974), O Güzel nsanlar (1978), YolunKysndaki Adam (1979), Duvar Yazlan (1981), Kökten Ankaral (1981), Yangn (1981), Hendek Ba (1984),Hem Uzak Hem Yakn (1985), Karabasan (1989)Oyun: Bir Yol (1966), Yaplan Yaplrken (baslmad)An: Karanln Kuvveti (1967), Akan Sulara Kar (1985)Köy notlan: Bozkrda Günler (1952) Çocuk kitab: Dadaki Kaynak, Elif Kzn elleri, O Güzel nsanlar, Biz Vatz vb. Ald ödüllen 1970 TRT Radyo ödülü (Yaplar Yaplrken), 1976 Madaral Roman Ödülü (Tütün Yorgunu),1992 Orhan Kemal Roman Ödülü (Vatan Dediler) vb.ARAL, NC Yazar. 1944te Denizlide dodu. Manisa Kz Ilköretmen Okulunu (1961). Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün
  • 25. Resim- bölümünü (1964) bitirdi. Samsun, Manisa, izmir ve Ankarada resim öretmenlii yapt. 1984te emekliolup stanbula yerleti. Bir süre seramik maazas yöneticilii yapt. Aral, günümüz hikayecilerinden. lk hikâyeleri 1977de yaynland. 1980 Akademi Kitabevi Öykü BasanÖdülünü alarak tannd. 1983 Nevzat Üstün Hikâye Ödülüyle baarsn pekitirdi. Hikâyelerinin konularntoplumsal olaylar ve sorunlar; bunlarn içinde bunalan insanlarn aclan, dirençleri, savamlar oluturur.Kitaplar: Ada Zaman (1979), Uykusuzlar (1982), Kran Resimleri (1984), Sevginin Esiz K (1986)ARAZ, NEZHE Yazar, gazeteci. I922de Konyada dodu. lk ve ortaokulu Konyada okudu. Ankara Kz Lisesini, AnkaraDil ve Tarih-Corafya Fakültesinin psikoloji ve felsefe bölümünü bitirdi. Çeitli dergi ve gazetelerde çalt; fkrayazarl yapt. Meydan Larus Ansiklopedisindeki yöneticiliiyle birlikte gazeteciliini sürdürüyor. Araz, edebiyat dünyasna 1950de yaynlad "Benim Dünyam" adndaki iir kitabyla girdi. Daha sonra,biyografi ve inceleme türlerine yöneldi. Anadolunun dinsel ve töresel deerlerini aydnlatmaya çalt. Bunedenle gelenekçi ve Anadolucu bir yazar olarak tannd. Son yllarda, ayn amaçla, oyun türü üzerinde çalyor.4243Kitaplar:ARISOY, M. SUNULLAH Fatihin Derûni Tarihi (1953), Anadolu Evliyalar (1959), Peygamberler Peygamberi Hz. Muhammed(1960), Peygamberin Torunlar (1960), Dertli Dolap (Yunus Emrenin yaam, 1961), Mevlânann Roman(1962), Çocuk ve slâm (1968), Gelin Canlar Bir Olalm (1979), Bozkr Güzellemesi (oyun, 1980), Öyle BirNevcivan (oyun, 1980), Alacakaranlk, mparatorun ki Olu (1983)Son oyunu ile Muhsin Erturul Tiyatro ödülünü (1980) ald.ARDAI,ADNAN(Çakmakçolu) air ve yazar. 1922de Rizenin Pazar ilçesinde dodu. Vefa Lisesini (1940) ve stanbul Yüksek ÖretmenOkulunun matematik astronomi bölümünü (1945) bitirdi. Çeitli liselerde öretmenlik yapt. Balkesir NecatiÖretmen Okulu ve Eitim Enstitüsü müdürlüünde bulundu. ABD, Fransave ngilterede eitimle ilgili aratrmalar yapt. 2 ubat 1998dc stanbuldaöidü. Arda, adn deiik anlatm ve biçimlerle yazd iirlerle duyurdu. Genellikle bireysel konulan iledi.Hikâyelerinin konulan da yakn çevresiyle (ev, aile, okul vb.) ilgilidir.Kitaptan:
  • 26. iin Bir Masal Gibi (1943), Kaplar (1945), arklann Vatan Kalplerdir (1955), Öretmenin Dünyas (1956),Soyut iirler (1960), Aç, (1961), Mustafa Kemal Atatürk (1963), Güz öleni (1965)Hikâye: Bizim Evin Savalan Güzeldi (1963), Son Ders (1967) Çocuk kitaplan: Çocuk iirleri (1954), Nasrettin Hoca (1963), Küçük Taka (1963), Yaral Srck (1963),Zavall Korkuluk (1965) Trampet (1991) vb.air ve yazar. 1925te stanbulun ile ilçesinde dodu. Babas subayd. Bu nedenle çocukluu Dou ve GüneydouAnadoluda geçti. 1942de Haydarpaa Lisesinden aynlmak zorunda kald. (Liseyi sonradan bitirdi.) Türlüilerde çalt. Sümerbank Genel Müdürlüünde Ticaret eflii ve Yayn uzmanlndan emekli (1969) oldu. 18 Aralk1989da, yerletii Karaovada (Mula) öldü. Ansoyun sanat yaam, 1941 ylnda "Yücel" dergisinde yaynlanan bir iiri ve ayn yl "Yeni Türk" dergisindeyer alan bir inceleme yazsyla balar. nsancl ve toplumcu bir dünya görüüyle yazd iirlerde yaama, insana,doaya yakn bir tutum sergiler. iirlerinde olduo- gibi, öteki yazlarnda da dile büyük özen göstermitir.Türkçenin iirsel tadn bulmaya çalmtr.Kitaplar: iir: Garipler Treni (1948), Muhteem Kavga (1951), Mustafa Kemal Türküsü (1953), Yaban Mavisi(1956), Da Vuran Karanlk (1961), Yanl Yaadk (1971), Sabnn Gülü (1980), Isln Sessiz çalHikâye: Tedirginin Biri (1962)"Roman: Karapürçek (1958) Seçki (antoloji): Deste (Yeni Türk iiri, 1953), Türk Hiciv ve Mizah Antolojisi (1967), Türk HikâyeAntolojisi (Y. Nabi Nayr, M. Baydarla, 1967), Türk Gülmece ve Yergisinden Seçmeler (1977), Türk Halkiiri Antolojisi (1965)Dil: Dil Devriminin 30. Yl (1962), An Dile Doru (6 cilt, 1962-1963)4445ARIT, FKRET Yazar. 1918de Erelide (Zonguldak) dodu. stanbul Robert Kolejinin orta ksmn bitirdi. Banka ve seyahatacentas memurluu, tercümanlk yapt. Daha sonra yazar olarak Yeni stanbul Gazetesi, Anadolu Ajans, Hayatdergisinde çalt. 17 Mays 1989da stanbulda öldü. Daha çok çevirileri bulunan yazarn, roman ve hikâyelerinde havaclk konusunu iledii görülüyor. Bu arada,ayn konuda çok sayda incelemeleri, çocuklara yönelik radyo oyunlar da vardr.Kitaplar: Roman: Mansila (1944), Güzel Yuana (1946), Maziden Gelen Sesler (1953), Bu Hayat Yaamak Lazm(1955), Muhtar (1957), Kader Böyle mi (1958), Hep Bu Topraklar çin (1961), Küçük Fedailer (çocukroman, 1962), Garip (çocuk roman, 1966), Transfer Ahmet (1969)Hikâye: Türk Havaclk Hikâyeleri (1966), Tutsak Doanlar (1980)
  • 27. nceleme: Adlarn Göklere Yazdrdlar (1964), Havalarda lk Türk Kadnlar (1967)ARPAD, BURHAN Yazar. 19 Mays 1910da Mudanyada dodu. Rehber-i Tahsil lkokulunu, Orta Ticaret Mektebini bitirdi.Onbe yl Tckelde memur olarak çaltktan sonra, meslek olarak gazetecilii seçti; Memleket, Hürriyet, Vatangazetelerinde muhabirlik, röportaj yazarl yapt. Vatan gazetesinde fkralar yazd. Bir ara kitabevi de kuranyazar, 1970de emekli oldu. 14.12.1994te stanbulda öldü."Mensur iir, öykü ve fkralarla edebiyata giren Arpad (Servet-i Fünun-Uyan 1936), küçük öyküde büyükkentin deiik katlarndaki insanlarnn günlük yaamlarn ve sorunlarn toplumsal gerçekçi bir anlayla yanstmayaçalt. Gazeteci ve çevirmen olarak yaamn kazanmak zorunda olmas, onu deiik alanlara itti. Tiyatro öyküleribu uralarnn ürünüdür. Gezi yanlarnda da süssüz bir anlatn yeledi." (A. Özknml)Kitaptan: Hikâye: ehir (1940), Dolaysyla (1955), Son Perde ve Komik-i ehir (Nasifin yaam, 1961), Ta Topra Ahin(1966), Yeditepe Olaylar (1974)Roman: Almmdaki Bçak Yaras (1968) Gezi: Tunadan imale Avrupa (1953) Uçu Günlüü (1959), Gezi Günlüü (1962), Avusturya Günlüü (1963) Tiyatro yazlan: Perde Arkas (1959). Operet 8 Tablo (1964), Oyun 6 Tablo (1966) Deneme, inceleme: Günü Gününe (1962), lk Gece (1962). Stefan Zweig (1967), Eridi Maria Remaroue(1972). Hesaplama (1977), Yokedilcn stanbul (1983) Ayrca çok sayda çevirileri vardr. Eridi Maria Remanjue. Stefan Zweig, Anta Seghers, Thomas Mam,Dimini Dirnov, kitaplarn çevirdii yazarlarn banda gelir. Ald ödüllen 1963 Türk Dil Kurumu gezi ödülü (Gezi Günlüü ile), krk yl boyunca Avusturya kültürüyleilgilendii, Avusturya edebiyatndan Türkçeye 40 kitap çevirdii için, Avusturya tarafndan "Birinci DereceBilim ve Sanat Nisam" ve Almanya tarafndan "Birinci Derece Liyakat Nisam" verildi.4647ARSEVEN, CELAL ESAT Yazar, sanat tarihçisi. 1876da stanbulda dodu. Beikta Askeri Rüstiyesini (ortaokulunu), Sanayi-i Nefise(Güzel Sanatlar Okulu) ve Harbiye Mektebini (Harp Okulunu) bitirdi. Uzun yllar subay olarak ordudabulundu. Daha sonra bu görevinden ayrlarak resim ve sanat tarihi alanlannda çalt. stanbul ehr-emanetinde(belediyesinde) ten ileri müdürlüü, Eski Eserleri Koruma Encümeni üyeliinde bulundu, Kadköy BelediyeBakanl yapt. Cumhuriyetin ilanndan sonra Güzel Sanatlar Akademisinde öretim üyeliine getirildi. stanbulehir Tiyatrolarnn kuruluuna katld; müdürlüünü yapt. ki dönem Giresundan milletvekili seçildi.Çalmalarndan dolay, stanbul Üniversitesi fahri doktoru unvan verildi. I972de stanbulda öldü. Arseven, Türk sanatn ilk kez inceleyen ve deerlendiren bir sanat tarihçimizdir. Ortaasya, Selçuklu ve
  • 28. Osmanl dönemlerini kapsayan çalmalar, ülkemizde olduu kadar Batda da büyük ilgi görmütür. kinci çalmaalan olarak tiyatroyu seçmi; birçok oyunlar, operetler, tiyatro eletirileri yazmtr. Arsevenin kitap olarak en büyük çalmas "Sanat Ansiklopedisi" ve "Türk Sanat Tarihi "dir. Dokuz cilttenoluan bu iki kapsaml eserinin dnda, tiyatro türünde u kitaptan da önemlidir: Üçüncü Selim (1958; ilk ad:Sultan Selim-i Salis, 1910), Büyük Yanm (1925; sonradan Büyük Turgan adyla, 1936), aban (operet, 1918),Saatçi (operet, 1932), Büyük kramiye (operet, 1933), Gökte Ararken (1939)Çocuk" rfastanesinde uzmanlk eitimi yapp çocuk hekimi oldu. Çocuk Esirgeme Kürumunda salk ilerimüdürlüü. Sosyal Sigortalar Kurmunda çocuk hastalklan uzman olarak çalt. Son görevinden ayrlarakAlmanyaya gitti. Dönüünde Ankaraya yerleti. Asena, edebiyata lisede okurken iir yazarak girdi. lk iirleri Yeni Mecmua, Yücel dergilerinde yaynland.Daha sonra oyunlar yazmaya balad. Yazd "Tannlar ve nsanlar" (Glgame) adl oyunun 1954-55 tiyatromevsiminde oynanarak beenilmesinden sonra, kendini tümüyle oyun yazarlna verdi. Bilgime kadar çoksayda oyunlar yazm olan yazar, genel olarak "bakaldrma sorunu"nu sergilemeye çalmtr. Ona görebakaldrma, insanln Jgpel drâmlanndan biridir.Kitaptan:iir: Masal (1940), Ktkanaat (1955)• Oyun: Korku (1956), Tannlar ve insanlar (1959), Hürrem Sultan (1960), Kocaolan (1962), Yalan (19(c)),Tohum ve Toprak (1964), Gecenin Sonu (1964), Fadik Kz (1968), Simavnal eyh Bedrettin (1969), Atçal KelMehmet (1970), 16 Mart 1920 (1974),jS;,rde Av (1975), Ölü Kentin Nabz (1978), Ali (çocuk oyunu, 1979),Ölümü Yafâmak (1982), Ya Devlet Baa, Ya Kuzgun Lee (1983) Ald ödüller: Tannlar ve nsanlarla 1960- Türk Dil Kurumu; Kocaolanla Basn Yayn Genel Müdürlüü;Atçal Kel Mehmetle 1970 TRT Sanat; ilide Avla 1975 smet Küntay; Ölümü Yaamaklla 1983 Avni DilligilTiyatro ödülünü almtr.ASENA, ORHAN Yazar. 1922de Diyarbakrda dodu. lk ve ortaörenimini Diyarbakrda yapt. stanbul Tp Fakültesini bitirdi.Batman, Eil, Niksar, Uluklada hükümet ve stma sava hekimi olarak görev yapt. Ankara48ASYA, ARF NHAT air. 1904te Çatalcann nceiz köyünde dodu. Köyünde balad ilkörenimini, stanbul Haseki MahalleMektebinde; ortaörenimini stanbul Gülen-i Maarif Rütiyesiyle, Bolu ve Kastamonu liselerinde tamamlad.istanbul Yüksek Öretmen Okulunun edebiyat bölümünü bitirerek öretmen49oldu. Adana, Malatya, Edirne liselerinde edebiyat öretmenlii yapt. 1950-54 döneminde Adanadanmilletvekili seçildi. Bu görevinin ardndanyeniden öretmenlie döndü; Eskiehir, Ankara. Lefkoada (Kbrs)
  • 29. çalt. Ankara Gazi Lisesinden emekli oldu. Yeni stanbul, Babalide Sabah, Havadis vb. gibi gazetelerdeyazlar ¦ yazd. I975te öldü. Mezan stanbul Karacaahmettedir. Asya, ilk iirlerini Kastamonuda lise örencisiyken yazd. Daha sonra Hayat, Türk Yurdu, Hisar, Türk Sanatvb. gibi dergilerde hece, aruz, serbest ölçülerde iirleri yaynland. Düüncede ve duyguda gelenekçi bir airdir.iirlerinde kahramanlk, dinsel duygular ar basar. Akc bir üslûbu vardr. Ahmet Haimi anmsatan düzyazlar dayazmtr.Balca kitaptan: iir: Heykeltra (924), Yastmn Rüyas (1930), Ayetler (1936), Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor (1946),Rübaiyyat- Arif (1956), Kubbe-i Hadra (1956), Kökler ve Dallar (1964), Kbrs Rubaileri (1964), Nisan(1964), Emzikler (1964), Kova Burcu (1967), Dualar ve Aminler (1967), Aynalarda Kalan (1969),Avrupada Rubailer (1969) Özdeyiler, düzyazlar: Kanatlar ve Gagalar (1946), Enikli Kap (1964), Terazi Kendini Tartmaz (1967),Onlar Bu Dilden Anlar(1970)Fkra: Çekirdek (1969)ÂIK ÖMER Halk airi. Hangi tarihte, nerede doduu kesin olarak bilinmiyor. Bir iirindeki "Vatan-i aslîmiz Aydn ilidir"dizesine baklrsa Aydnl; yine bir baka iirindeki "Kendim Gözleveli, Ömerdir ismim" dizesine göre deKonyaldr. Aratrmaclarn saptadklar baka kaynaklardan, Konyann Gözleve köyünde doduu; Aydn asll biraileden geldii anlalyor. Bir süre medrese eitimi görmü, daha sonra orduya katlm; 4. Mehmet, 2. Ahmet, 2.Mustafa dönemindeki savalara girmitir. iirlerinde geçen Irak, Ege denizindeki baz adalar, Knm;Romanya ve Belgradta askerlikdolaysyla bulunduu anlalyor. iirlerinden, oriun orduda bir savaç olmadn, sava ve kahramanlk türkülerisöyleyerek askerleri yüreklendirmek gibi bir görevde bulunduunu çkarabiliriz. Yine bir iirden 1707deöldüünü öreniyoruz. Âk Ömer. 17. ve 18. yüzyln önemli halk airlerinden saylr, hece ile yazd iirler (koma, varsa, türkü vb.)yannda, aruz ölçüsüyle gazeller de yazmtr. Kimi iirleri bestelenerek tekkelerde ilahî gibi okunmutur. Dertli,Emrah, Bayburtlu Zihni gibi birçok halk airini etkilemi olan airin dili biraz danktr. Çok sayda yabanc kelimekullanmasn, onun divan edebiyatna tutkunluuna balayabiliriz. Hece ile yazd iirleri, samimilii ve özentisizliiyönünden daha baarldr. Bu tür iirlerinde yaadn anlatan.sevgi dolu, cokulu bir airdir.iirleri, "Ak Ömer Divan" adl bir kitapta toplanmtr.ÂIK PAA air. 1272(?)de Krehirde doan ve 1333de yine Krehirde ölen airin yaam hakknda kesin bilgiler yok.Yazlanlar, söylencelere dayanyor: Asl ad Alidir. Horasanl Baba Ilyasn soyundan geliyor. Elçi olarak Msragitmi; Emir Çobanm olu Timurtan vezirliini yapm. Siyasal çalkantlar üzerine yine Msra kaçm, orada hapseatlm, dönüünde Krehirde ölmü. Türbesi oradadr. Bunlara karn kesinlik kazanan bilgiler öyle: Âk Paa, iyi bir eitim görmü. Çann siyasal olaylarna katlm.Krehirde, babasnn (Baba Muhlis) ya da kendisinin kurduu bir zaviyede, sünnî inançlara dayal tasavvufîdüüncelerini yaymaya çalm. Söylencelerden, oldukça da etkili olduu anlalyor. Âk Paa, güçlü bir air saylmaz. Onun edebiyatmzdaki önemi, "Türkçenin gücünü kavram olmas, ulusaldile dayanan bir edebiyat yaratmaya çalmas"ndan ileri gelmektedir. Birçok air ve yazarn Arapça ve Farsça
  • 30. ile yazd dönemde, O, Türkçe ile yazarak, anadilin bilinçli bir savunucusu olmutur.5051Kitaplar: Garipnâme (iirler, Türkiyat Mecmuas, 1936), Fakirnâme (TDAY Belleten, 1953), Vasf- Hâl (TDAYBelleten, 1954), Hikâye ve Kimya Risalesi (TDAY Belleten, 1955)Kitaplar, Abdülbaki Gölpnarl tarafndan basma hazrlanmtr.ÂIKPAAZÂDE (Dervi Ahmet Âkî) Tarihçi, yazar. 1393(?)te Amasyada dodu. Yaam hakknda kesin bilgiler yoktur. Doum ve ölüm tarihleride tartmaldr. Bilinenler de birtakm söylencelere dayanmaktadr. Bunlara göre, Krehirli Ak Paann torunununoludur. Padiah Yldrm Bayezid ile Fatih Sultan Mehmed ça arasnda yaamtr. Sultan 2. Murat dönemindeMacaristan ile kinci Kosova savalarna katlm; Üsküpte sancak .beylerinden shakla Avrupa içlerine yaplanaknlara çkm; stanbulun fethinden sonra oraya yerlemitir. 1481de istanbulda ölmütür. Âkpaazâde, 1476da yazmaya balad ve görüp duyduu olaylar anlatan "Osmanl Tarihi" ile tannr. Bu kitap,günümüzde de, Osmanl Devletinin kurulu dönemlerine k tutan önemli bir kaynaktr. Sade bir dille yazlmtr.Akc bir anlatm vardr. Âkpaazâzedenin, hem Osmanl tarihi, hem de Türkçe için önemli bir kaynak olan "Tevârîh-i Âl-i Osman"adl kitab 1915te baslmtr.AIK VEYSEL (atrolu) Halk airi. 1894te arklann Sivrialan köyünde dodu. Yedi yalarndayken geçirdii "çiçek" hastal nedeniylegözlerini yitirdi. Babasnn ald bir sazla oyalanmaya balad. Bir yandan da köye gelenâklar dinleyerek onlardan faydalanmaya çalt. lk iirlerini, saz çalmak için çarld Sivasta söyledi. O sradaSivasta millî eitim müdürü olan air Ahmet Kutsi Tecerden büyük yardm gördü. Çevre ilçelere ve köyleregitti, kahvelerde saz çalarak iirlerini okudu. 1940tan sonra Arifye, Hasanolan ve Çifteler Köy Enstitülerindesaz öretmenlii yapt. 21 Mart 1973te öldü. Köyünde yaptrlan ant-mezarda gömülüdür. "Bulu ve söyleyi yönlerinden halk ozanlarnn en güçlülerinden biri olan Âk Veysel, son yllara kadar köyleve halkla ilikilerini kesmemi, görmedii halde esiz bir duyum gücüyle doay damarlannda duyarak salam iirlersöylemitir." (ükran Kurdakul) "...Ak Veysel ak, doa tasavvufî inançlar, toplumsal gerçekler gibi deiik temleri halk iiri gelenei içindeustaca birletirmi, çada kültürün verilerinden de yararlanarak halk iirinin dil, deyi ve öz açsndanzenginlemesine katkda bulunmutur." (Atilla Özknml)Kitaplar: Deyiler (1944), Sazmdan Sesler (1950), Âk Veysel/Hayat ve iirleri (1963) Bu kitaplardaki iirlerle baslmam tüm iirleri, Ümit Yaar Ouzcan tarafndan 1970de yaynlanan "DostlarBeni Hatrlasn" adl kitapta toplanmtr.
  • 31. ATAÇ, NURULLAH Yazar. 21.8.1898de stanbulda dodu. Üç snfl iptidaî (ilkokul) okulunu bitirdikten sonra, dört ylGalatasaray Sultanisine (lisesine) devam etti; dördüncü snfndan ayrld. Örenimini ilerletmek için sviçreyegitti. Kendi kendine Franszca örendi; Fransz edebiyatn yakndan tand. Mütarekeden sonra Türkiyeyedönerek bir süre Darülfünunda (stanbul Üniversitesi) edebiyat derslerini izledi. Snavla Franszca öretmenioldu; stanbul Nianta, Vefa, Üsküdar ve Adana Liselerinde öretmenlik yapt.5253Daha sonra Ticaret Genel Müdürlüü çevirmenlii. Ticaret Dairesi yazileri müdürlüü, Talim ve TerbiyeDairesi çevirmenlii gibi görevlerde bulundu. Yeniden öretmenlii dönerek Ankara Orta Muallim (öretmen)Mektebi, istanbul Pertevniyal Lisesi, stanbul Üniversitesi Yabanc Diller Okulu, Ankara Gazi Terbiye(Eitim) Enstitüsü ve Ankara Atütürk Lisesinde çalt. Bir ara Basn Yayn Müdürlüü yayn eflii de yapan yazarnson görevi. Cumhurbakanl çevirmenliidir. 17.5.1957de Ankarada öldü; Cebeci Mczarlna gömüldü. Ataç, edebiyata Dergâh dergisinde çkan (1921-22) iirleriyle girdi. Daha sonra Akam, Millet, Vakit,Cumhuriyet vb. gibi gazetelerde deneme, eletiri türünden yazlar yaynland. Bu gazeteler dnda, Hayat,Darülbedayi, Yedigün, Yeni Adam, Yarm Ay, Ülkü, Pazar Postas, Türk Dili. Varlk vb. dergilerde de yazanyazar, daha çok, öznel yan ar basan izlenimci eletirileriyle tannd. "Yeni Türk iirini benimsemesi ve özelliklegenç sanatçlar tantmas; Batl düünceyi savunmas; yerleik deerlerle, kalplam düüncelerle savaarak bir tartmaortam yaratmas; süsten ve gösteriten uzak, gücünü konuma dilinin akclndan alan yaln bir anlatmgerçekletirmesi; Türk yaz dilinin özlemesi yolunda ylmadan direnmesi gibi çabalaryla Cumhuriyet sonrasTürk edebiyatnn bellibal adlarndan biri oldu." (Atilla Özkrml) "Bu çok cepheli özellikleriyle, Cumhuriyetdönemi düün (fikir) ve edebiyatmzn aamalarnda olumlu katklarda bulunan kiiliklerinden biridir. (ükranKurdakul)Kitaplar: Günlerin Getirdii (1946), Karalama Defteri (1952), Sözden Söze (1952), Ararken (1954), Diyelim (1954),Söz Arasnda (1957), Okuruma Mektuplar (1958), Günce (seçmeler, 1960), Prospero ile Caliban (1961),Söyleiler (1964), Günce (iki cilt 1972) Ataç, bunlar dnda Yunan, Latin, Fransz, Rus, Alman, skandinav dillerinden çok sayda roman, oyun,deneme, masal vb. kitaplar çevirmitir.ATALAY.A.BESEV Yazar, dilci. 1882de Uakta dodu. Medrese örenimi gördükten sonra stanbula gelerek Dariilmuallimini(öretmen okulunu) bitirdi. Çeitli illerde öretmenlik ve yöneticilik yapt. Silifkede iken Müdafaa- HukukCemiyetini kurdu ve Ulusal Kurtulu Savana katld. Daha sonra milletvekili olmu; uzun yllar Türk DilKurumunda uzman dilci olarak çalmtr. Bu arada Ankara Dil ve Tarih Corafya Fakültesinde dersler vermitir.1965de Ankarada ölmütür.
  • 32. Besim Atalay, dil konusundaki çalmalaryla ünlü bir yazanmzd. Dilimizin tarihsel geliimini konu alantemel ürünler vermi; Türkçenin kurallaryla ilgil önemli çalmalar yapmtr. Türkçenin sadelemesi ve bugünküduruma gelmesinde katks büyüktür. Bunun dnda, destanlar ve hikâyeler de yazmtr.Önemli kitaptan: nceleme: Mara Tarihi ve Corafyas (1923), Türk Dili Kurallar (1932), Türkçede Kelime Yapma Yollan(1946), Müyessiretül-Ulum (Bergamal Kadrinin grameri, 1946), Bektailik ve Edebiyat (1924), TürkDilinde Ekler ve Kökler (1941) Destan: Sakarya Destan (1921), Tan Destan (1921), Onuncu Yl Destan) (1933)Hikâye: Cönk (1931), Suna ile Çoban (1938)Çocuk kitab: Hayvan Hikâyeleri ya da Hayvanlardan Öütler (1962) Bunlar dnda, Divanü Lügütit-Türk ve Kuran- Kerimin Türkçe çevirisi gibi önemli çeviri çalmalar vardr.5455ATAMAN, SAD YAVER Yazar, halkbilimci. 1906da Safranboluda dodu. stanbul Lisesini, Konservatuvar bitirdi. Öretmenlik,Ankara Radyösûnda memurluk, Karabükte Belediye Bakanl yaptktan sonra istanbul Belediyesine geçti.Daha sonra istanbul Radyosunda görev ald; uzun bir süre halk müzii yaynlarn düzenleyerek yönetti.14.12.1994te stanbulda öldü. Çalmalarn daha çok halkbilim (folklor) alannda sürdüren yazann, halk müziimizin derlenipdüzenlenmesindeki emei büyüktür. Ayrntl incelemeleriyle, Türk halkbilimine yeni boyutlar kazandranyazarlardan biridir.Önemli kitaplar: Safranbolu Düünleri, Oyun ve Türkleri (1936), Halk Sazlari ve Yerli Musikicilef (1938), HalkTürkülerinde ve Oyunlarnda Dramatik ve Temsilî Unsurlar (1943), Köylerde Ortaoyunu ve Tiyatro (1943),Esnaf Türküleri (1953), 100 Halk Oyunu (1975)ATAY, CAHT Oyun yazan. 1925,te Çorumda dodu, ilk ve ortaokuldan sonra, bir süre liseye devam etti; bitirmedenayrld. Kendi kendini yetitirdi. Köy öretmenlii, meteoroloji memurluu yapt. Ankara Radyosu için~öyunlaryazd. imdi desinatörlük yapyor. Atay, oyun yazarlna, ilkokulda iken sahneye çkarak yöneldi. Amac "aktör" olmakt. Bu konuda kendinibaarl görmeyince, oyunlar yazmaya balad. "Yurt Tiyatrosu" adl topluluk için yazd "Bu apka Kimin?","Yaasn Garsonluk" gibi oyunlar beenildi. Daha sonra yazd "Pervaneler" ve "Pusuda" oyunlaryla ünlü oyunyazarlarmz arasna katld. Konulan, daha çok köy ve kasaba çevresinden (tarla, su, kan davas, kuraklkvb.) seçmekte; insan-toplum-doa çatmasn sergilemektedir. Sade ve çarpc bir anlatm vardr.Oyunlar:v
  • 33. Pervaneler (1959), Pusuda (1961), Sahildeki Kanepe (1961), Hamdi ve Hamdi (1962), KaralarnMemetleri (1963), Ana Hanm, Kz Hanm (1964), Sultan Gelin (1965), Krlangçlar (1966), Palabyk (1964),Çültepe Oyunlar (1968), Pusuda (1971), Amele Hdr (1975) Bunlardan "Pervaneler", "Sahildeki Kanepe", "Krlangçlar", "Palabyk", "Gültepe Oyunlar" kitap olarakbaslmamtr.ATAY,FALHRIFKI Yazar, gazeteci. 1894te stanbulda dodu. Rehber-i Tahsil Mektebinde (ilk ve ortaokul), Mercandadisinde (lisesinde) okudu; Darülfünunun (st. Üniversitesi) edebiyat bölümünü bitirdi. Sadaret (babakanlk)ve Dahiliye (içileri bakanl) kalemlerinde (yaz ilerinde) çalt. Birinci Dünya Savanda, yedeksubay olarakSuriye cephesinde 4. Ordu Komutan Cemal Paann yannda bulundu; özel kâtipliini yapt. stanbula dönünce,memurluu ve yazarl bir arada sürdürdü. Arkadalaryla (Kâzm inasi Dorsan, Necmettin Sadak, Ali NaciKaracan) Akam gazetesini çkard. Bu gazetede, "Günün Fkralar" bal altnda yazd yazlar yüzünden "idam"istemiyle "Divan- Harb"e verildi. "nönü Zaferi"nden sonra serbest brakld. Ulusal Kurtulu Savam konu alancokun ve ateli yazlaryla tannd. Kurtulutan (1922) sonra milletvekili oldu. "Hakimiyet-i Milliye" ve "Ulus"gazetelerinde, Atatürk. devrimlerinin savunuculuunu yapan bayazlanyla gazeteciliini de sürdürdü. Tek Partidöneminden sonra (1950), stanbulda kendi gazetesi Dünyada yine Atatürkçülük ile ilgili söyleiler, anlaryazdysa da, daha önce savunduu düüncelerin gerisine dütü. 1971de stanbulda öldü; Karacaahmet Mezarlnagömüldü.5657 lk yazdklan, süslü ve özentili bir anlaum özellii tayan yazarn "Mîllî Edebiyat" akmnn etkisiyle duru. canl,akc ve etkili bir yaz diline yöneldiini görürüz. Son yazdklanyla, biçimsel bir Atatürkçülük saplantsna girerekönceki yazdklanyla çelîse de, Atay bu yönüyle (edebiyatmzn geliimindeki emeiyle) deerlendirmek gerekir.Cumhuriyet döneminde yazdklanyla (an, söylei, deneme, gezi), edebiyatmzn en baarl ya/arlan arasnda yeralmtr. "Atatürk devrimlerini ve Bat uygarln savunan ülkücü bir yazar olarak toplumumuzun düüncelerineyön vermitir." (Sadiye Akay) "Diîi arayan bir edebiyata. Atayn öncülüü, Ataçtan önce doru ufuklargöstermitir." (Rauf Mutluay) Türkçenin bütün güzelliini kaynatran bir yaz dili kurmutur. (ükran Kurdakul)Kitaplar: An: Ate ve Güne (Suriye aralar, 1918), Zeytinda (1932), Atatürkün Bana Anlattktan (1955), MustafaKemalin Mütareke Defteri (1955), Çankaya (2 cilt, 1961). Bat Yllan (1963), Atatürkün Hatralar (1965),Atatürk Ne dî? (1968) Gezi: Faist Roma, Kemalist Tiran, Kaybolmu Makedonya (1930), Deniz An (Brezilya notlan, 1931), YeniRusya (1931), Moskova-Roma (1932), Bizim Akdeniz (1934), Taymis Kylan (1934), Tuna Kylan (1938),Hind (1944), Yolcu Defteri (1946). Gezerek Gördüklerim (seçmeler 1970) Fkra: Eski Saat (1933), Niçin Kurulamamak (1953), Çile (1955), nanç (1965), Kurtulu (1966), Bayrak(1970)
  • 34. Söylei, deneme: Pazar Konumalan (966) Biyografi: Bavcrcn inklâpç (Ali Suavinin yaam, 1954), Babanz Atatürk (1955)nceleme: Atatürkçülük Nedir? (1966)Roman: Roman (1964)ATA Y, (KîUZ Yazar. 1934te neboluda dodu. Ankara Maarif Kolejini, stanbul Teknik Üniversitesi naat Fakültesinibitirdi. Teknik Okulda Devlet Mühendislik ve Mimarlk Akademisinde öretim üyelii yapt. 1979"da öldü. Atay, "Tutunamayanlar" adl romannn 1970 TRT Sanat Ödülleri yarmasnda baarl saylmasnda sonra tannd.Bundan sonra, kent yaamnn karmakln ve topluma yabanclaan aydnlanl dramn irdeleyen baka romanlar vehikâyeler yazd. Deiik anlatm biçimleriyle alayc bir üslûba sahip yazarn ayrntlardan çok iyi yararlandgörülür.Kitaplar:Roman: Tutunamayanlar (2 cilt, 1971-72), Tehlikeli Oyunlar (1973)Hikâye: Korkuyu Beklerken (1975)Biyografi: Bir Bilim Adamnn Roman (Prof. Mustafa nanm yaam,1975)Günlük: Günlük (1988)Oyun: Oyunlarla Yaayanlar (1980)ATILGAN, YUSUF Yazar. 1921de Manisada dodu. Manisa Ortaokulunu, Balkesir Lisesini, stanbul Üniversitesi EdebiyatFakültesini bitirdi. Ksa bir süre, Maltepe Askeri Lisesinde öretmenlikten sonra Manisaya dönerekçiftçilikle urat. Son yllarda yeniden stanbula geldi; çeitli yaynevlerinde redaktörlük yapt. 9 Ekim 1989dastanbulda öldü.5859 Atlgan, edebiyata hikâyeler yazarak girdi. "Tercüman" gazetesinin düzenlendii bir yanmada, "NevzatÇorum" imzal "Evdeki" hikayesiyle tannd. Ama asl ününü, kendi köyünün (Hacrahmanl) insanlarn skntlyaamn sergiledii "Bodur Minareden Öte" adl hikâye kitabyla yapt. Daha sonra romana yönelen yazarn,insan, ruhsal bir yabanclama ortam içinde, ayrntlar, çarmlar, bir anlk saptamalarla, ilgi çekici bir anlatmbiçimleriyle vermeye çalr.Kitaplar:Hikâye: Bodur Minareden Öte (1960)Roman: Aylak Adam (1959), Anayurt Oteli (1973)Masal: Ekmek Elden, Süt Memeden (1981) "Aylak Adam" romanyla, 1957 Yunus Nadi Roman Yarmasnda ikincilik ödülü ald.
  • 35. Kitaplarndan bazlar:iir: Yllarn Sonu (1946)Roman: Bozkurtlann Ölümü (1946), Bozkurtlar Dinliyor (1949) DeliKurt (1958) nceleme, aratrma: Edirneli Nazmi (1934), Osmanl Tarihi (1949), Birgili Mehmet Efendi Bibliyografyas(1966), Ebussuut Bibliyografyas (1967), Oruç Be Tarihi (1973) vb.ATLLÂ, OSMANATSIZ, NHAL Yazar. 1905te stanbulda dodu. stanbul Sultanisinde (lisesinde), Yüksek Öretmen Okulu Türk Dili veEdebiyat Bölümünde okudu. Türkiyat Enstitüsünde bir yl asistanlk, Malatya Ortaokulunda, EdirneLisesinde öretmenlik yapt. Yazd rkçlk ve turanclk konulu iirlerinden dolay tutukland. Daha sonraHaydarpaa Lisesinde yeniden öretmenlie döndü. stanbul Süleymaniye Kütüphanesi Tasnif Komisyonuüyeliinden emekli oldu. 1975te öldü. Atsz, edebiyata hece ölçüsüyle yazd iirlerle girdi. Daha sonra, konularn eski Türk tarihinden alan; rkçlkve turanclk "tez"lerine dayanan roman türüne yöneldi. Bunlar dnda, edebiyat tarihi, kaynakça(bibliyografya) ile ilgili önemli çalmalar yapt, "Atsz", "Orkun", "Öüken" gibi rkçlk yan ar basan dergilerçkard.air. 1922de Afyonda dodu. Gedik Ahmet Paa lkokulunu, Afyon Lisesini bitirdi. Bir süre AfyonHalkevinde çalt. Daha sonra Ankaraya tand. Ülkü dergisi yazmanlnda, Türk Dil Kurumunda, AnkaraÜniversitesi Basmevi teknik müdürlüünde, Tafta Bakanl yaynlar müdürlüünde memur olarak bulundu.1965-69 döneminde Afyondan milletvekili seçildi. Sanayi ve Teknoloji Bakanl ve Kültür Bakanldanmanlndan sonra emekli oldu. 1978de Ankarada öldü. Osman Atillâ, halk iir geleneine bal bir airimizdir. Yurt ve doa sevgisini ileyen iirleriyle tannmtr. Yaln,akc bir söyleyie sahiptir.Kitaplar: iir: naz Köyü Eitmeni Hasan Koçakn Türküsü (1945), Sabahleyin (1950), Güpegündüz (1956), Batanbaa(1959), Gözlerimin Söylettii (1975) Seçki (antoloji): Memleket iirleri (1958), Afyonkarahisar Türküleri (1957), Türk Kahramanlk iirleriAntolojisi (1975)6061
  • 36. AY,BEHZAT Yazar. I936"da Mersinin Arslanköyünde dodu. Düziçi lköretme Okulunu ve Gazi Eitim Enstitüsününeitim bölümünü bitirdi. Kö. öretmenlii ve ilköretim müfettilii yapt. stanbulda Kadköy Kz Lise;:.rehberlik uzmanlndan emekli oldu. Ay, çeitli konularda yazd yazlarla tannd. Bu yazlarnn çou eitim ve yurt sorunlaryla ilgilidir. Daha sonraroman türüne yöneldi. l) romannda (Dor Ali), köyden kente göç eden insanlarn, kent yaamna uyumzorluklarn; ikinci romannda ise (Sis çinde) büyük kentlerdeki insann yalnzln ve bunalmlarn sergiledi.Kitaplar: Köyden Geliyorum (1959), Bakann Ankara Dönüü (1961), Dor Ali (1966), Gündousu (gezi, 1970), Sisçinde (1973), Sürgün (1975)Aydemir, biyografi alannda yazd önemli kitaplarla tannm bir yazardr. Yakn tarihîmizde, belli dönemleredamgasn vurmu ya da yön vermi devlet adamlarmzn yaamlarn belgesel olarak ileyerek büyük basangöstermitir. Biyografik çalmalar yalnz ele alnan kiileri anlatmakla kalmaz, yaadklar dönemleri de açklar. Buözellii ile, biyografi türüne yeni boyutlar kazandrmtr. Ayrca. Atatürk devrimlerinin felsefî yönünü açklamayamaçlayan görüleri, aydnlarmz arasnda geni bir ilgi uyandrmtr.Kitaplar: nklap ve Kadro (inceleme, 1932). Suyu Arayan Adam (kendi yaam öyküsü, 1961). Tek Adam (Atatürkünyaam. 3 cilt, 1963-65). Toprak Uyanrsa (ansal roman. 1963), kinci Adam (. nönünün yaam, 3 cilt, 1966-68),Menderesin Dram (1969), Enver Paa (3 cilt. 1970-72), htilalin Mant (1973), Kahramanlar Domalyd(deneme, 1974)AYDEMR, EVKET SÜREYYA Yazar. 1897"de Edirnede dodu. Edime Muradiye Mektebini, Edirne Rütiyesini (ortaokulunu) bitirdiktensonra Muallim (öretmen) Mektebine yazld. Okulu bitirmeden askere alnd; Kafkas Cephesinde dört ylyedeksubaylk yapt. Dönüünde öretmen okulunu bitirip Krklarelinde ve Azerbaycanda öretmen olarak çalt.Daha sonra yüksek örenim için Moskovaya gitti; Moskova Dou Oniversitesinin ekonomi ve sosyal bilimlerbölümünü bitirdi. Yurda dönüünde Ticaret Bakanlnda görev ald. Türkiyede ilkkez Ticaret Lisesini kurdu.lk açlan Ankara Ticaret Lisesinde müdürlük ve öretmenlik yapt. Sanayi ve Tetkik Heyeti Bakanl, UmumMurakabe Heyeti Üyelii görevlerinde bulundu. "Kadro" dergisinin kurucular arasnda yer ald. 1950deemekli oldu; uzunca bir aratrma ve yazarlk urandan sonra 1976da Ankarada öldü.AYVERD, SÂ M H A Yazar. 1906da stanbulda dodu. Süleymaniye Kz Numune Mektebini bitirdi. Bundan sonraki örenimiözeldir.23.3.1993de stanbulda öldü. Ayverdi, gördüü özel örenim ve yetime tarz sonucu, dünyaya dinsel, geleneksel ve tasavvuf açsndanbakan; bu yönde incelemeler yapm, romanlar yazm bir yazardr.Kitaplarndan bazlar:
  • 37. Roman: Ak Bu mi (1938), Batmayan Gün (1939), Mabette Bir Gece (1940). Ate Aac (1941), Yaayan Ölü(1942), nsan ve eytan (1942). Son Menzil (1945), Yolcu Nereye Gidiyorsun? (1944), brahim Efendi Soka(1964)6263BAHADINLI, YUSUF ZYABBABUR AH air. 1483te Türkistann Fergana kentinde dodu. Ana ve baba taraflanndan CengizIe Aksak Timuruntorunlanndandr. Babasnn ölümü üzerine hükümdar oldu. Ksa zamanda büyük fetihler yaparak Büyük Hint-Türk Devletini kurdu. Vasiyeti gereince, yerletii Kabil kentine gömüldü. (1530) Babur ah, bir tarftan ülkesinin snlann geniletirken, bir yandan da bilim ve sanatla urat. Yazd iirler, Ali irNevâiden sonra, Çaatay lehçesinin en güzel örneklerini oluturur. Dili salam ve akcdr. ledii balca temalarkahramanlk, ak ve araptr. iirde olduu gibi. düzyazda da ustadr.Kitaptan:Babur-nâme (anlar, 1857de Kazanda basld) Divan (iirler, 1917de Petrogradta basld) Anz Risalesi (ParisteMillî Kütüphanede, baslmad) Mübeyyen (hukukla ilgili, 1857"de Kazanda basld)Yazar. 1927de Yozgatn Bahadn köyünde dodu. Pazarören Köy Enstitüsünü ve Gazi Eitim Enslitüsünübitirdi, ispir Ortaokulu, Cilavuz (Kars) ve tvriz (Konya) Köy Enstitülerinde Türkçe öretmenlii yapt. Dahasonra öretmenlikten ayrlp Hür Yaynevini (Sonradan Yeni Dünya) kurdu; yaynclk yapt. Yozgattanmilletvekili (1965-69) seçildi. Bir süre Almanyada (1980-1991) kald. Bahadnl, hikâye ve romanlaryla tannr. Toplumcu gerçekçi bir anlayla, genellikle doup büyüdüü OrtaAnadoludaki halk yaantsn iledi. Düzensizlikleri, dinsel ve siyasal çarpklklar sergiledi. Okullar için hazrladkitaplar ve eitimle ilgili incelemeleri de vardr.Kitaplar: Hikâye: tin Olaym AarT(l956), Güllüceli Kâzm (1964), Haçça Büyüdü Hati Oldu (1978), GeçeneinKaranlnda (1982), Titanikte Dans (1986) Roman: Güllüceyi Sel Ald (1972), Gemileri Yakmak (1976), Açlan Kaplar (1986), Devekuu Rosa (1991)nceleme: Türkiyede Eitim Sorunu ve Sosyalizm (1967)Gezi: Dört Sosyalist Ülke (1969) : Yardmc kitaplar: Deyimler ve Kaynaklar (1958), Türkçe Deyimler Sözlüü (1971), Atasözleri Sözlüü(Aydn Su takma adyla, 1971) vb.
  • 38. 6667BÂKBALEL, MUSTAFA air. 1526da stanbulda dodu. Asl ad, Mahmut Abdiilbakidir. Yoksul bir din görevlisi olan babastarafndan, küçük yata, bir saracn yanna çrak verildi. Bir taraftan saracn yannda çalrken, bir taraftan dagizlice medreseye devam etti. Medresede görevli tannm air Zatiden iir ve edebiyat dersi ald. Genç yata,medresenin yüksek ksmn bitirip Müderris (profesör) oldu. Anadolu ve Rumelinin büyük medreselerindedersler verdi. Edirne, Mekke, Medine ve Halepte kadlk (yargçlk) yapt. Daha sonra, Anadolu ve Rumelikazaskerliine getirildi. En büyük amac, bu görevden sonra, eyhülislâm olmakt. Ancak, çana göre ileridüünceli ve açksözlü bir kii olmas nedeniyle, bu amacna ulamas engellendi. Bu olayn üzüntüsü içinde öldüü(7.4.1600) söylenir. stanbulda Edirnekap Mezarlnda gömülüdür. Baki, 16. yüzyln en büyük iki divan airinden biridir. (Öteki Fuzulîdir.) Divan iirinin tüm kurallarn, sözsanatlarn baaryla uygulamtr. Medresede yetitii, din adam olduu halde dinsel konularla (tasavvufla) hiçilgilenmemi, dind konular ilemitir. yimser bir dünya görüüne sahiptir. "Ak ve arap, yaamnn tad ve güzellii,yaamann keyfini çkarmak, onun ana temalarn oluturur. Divan edebiyatnn en bata gelen kaside ve gazelüstatlarndan saylan bu airin debdebeli, tantanal, ahenkli bir üslûbu vardr. Ayrca Anadolu Türkçesinin incelipyontulmasnda da önemli rolü bulunmaktadr. "stanbul ivesi" denilen duru ve zarif aksan ve kelime yaps,genellikle onun iirleriyle balamtr." (emsettin Kutlu) Kanunî Sultan Süleyman tarafndan "Sultan-ü-uara"(airlerin sultan) unvan verilen Bâkinin, kendinden sonra gelen airleri de geni ölçüde etkiledii görülür. Baki; kaside, gazel, murabba türleri dnda hiçbir eser yazmamtr. Bu türleri içeren bir "Divan" vardr. lk kez1859da baslmtr. (Yeni harflerle basm, 1935) Bunun dnda, "Mekke Tarihi" ve "Fezâil-i Cihad" gibi bazArapça çevirileri bulunmaktadr.Yazar. 1945te Sivasta dodu. Sivas Lisesini ve Gazi Eitim Enstitüsünün Franszca bölümünü bitirdi.Fransada Poitiers Üniversitesinde yüksek lisans eitimi yapt. Çeitli liselerde, stanbul Eitim EnstitüsündeFranszca öretmeni olarak çalt. imdi, st. Bahçelievler Lisesinde görevlidir. Balel, 1970 sonras hikâye ve roman yazarlarndan. Birey-toplum ilikisi içinde toplumsal konular iler.Gözleme ve ayrntlara önem verir. iirsel, canl bir anlatm var.Kitaplar: Hikâye: Kurtboan (1974), Kiraz Küpeler (1977), Gurbet Kaçt Gözüme (1983) Roman: Peygamber Çiçei (1981), Amal Pencere (1984), Cumartesiye Çok Var m? (çocuk roman, 1986)
  • 39. Gezi: Bükre Günleri (1985) vb.BAI/TA( lOCU!, SMAYIL HAKKI Yazar. 1889da stanbulda dodu. stanbul Klaarkas ptidaisini (ilkokulunu), Feyziye Rütiyesini(ortaokulunu), Vefa dadisini (lisesini), Darülfünun (stanbul Üniversitesi) ulum-u tabiye (tabii bilimler)bölümünü bitirdi. Maarif Nezareti (bakanl) tarafndan pedagoji (eitbilim) ve elii dersleri üzerindeincelemelerde bulunmak üzere Avrupaya gönderildi. Döndükten sonra Darülfünunda, Ankara Dil ve TarihCorafya Fakültesinde yöneticilik ve öretim üyelii yapt. Bu görevleri, iki dönem Afyon (1942) ve Krehir(1946) milletvekillii, stanbul Güzel Sanatlar Akademisi estetik profesörlüü izledi. 1934te çkarmaya balad"Yeni Adam" dergisini ölümüne kadar sürdürdü. 1978te Ankarada öldü.6869 1908den sonra yaz yaamna atlan Baltacolunun iir türü dnda 100e yakn kitab, incelemesi vardr. Çokyönlü bir yazar ve düünürümüzdür. Ölünceye kadar yaz. resim, süsleme sanatlar, mimarlk, tiyatro, elsanatlar, dil konularndaki çalmalarn sürdürmütür. Ülkemizde, yeni eitim ve öretimin ilk temeli, onun1910dan sonra çalmalaryla atlmtr. O tarihten bu yana, okullarmzda okutulmakta olan resim, elii, hitabet,tiyatro vb. gibi uygulamal derslerin kaynaklar, onun kitaplarna dayanr. Toplumsal sorunlar ileyen, yerlitipleri canlandran oyunlar yazm; geleneklerden kopmadan Batllamak düüncelerini ve ulusal sanatsavunmutur.Kitaplarndan bazlar:Roman: Batak (1943)Hikâye: Yalnzlar (1946) Oyun: Kütük (1934), Andaval Palas (1984), Ölüler (1939), Akl Taciri (1940), Kafa Tamircisi (1940),Dolap Beygiri (1940), Karagöz Ankarada (1940) nceleme, aratrma: Din ve Hayat (1918), Demokrasi ve Sanat (1931), Sanat (1934), Tiyatro (1941),Rüyamdaki Okullar (1944), Batya Doru (1945), Türklerde Yaz Sanat (1958), Ziya Gökalp (1966)BANARLI, NHAD SAM Yazar, edebiyat tarihçisi. 1907de stanbulda dodu. stiklâl Lisesini, Yüksek Öretmen Okulunun Türk Dilive Edebiyat bölümünü bitirdi. Edebiyat öretmeni olarak Edirne ve stanbuldaki çeitli okullarda çalt; 1969daemekli oldu. 14.8.1974de stanbulda öldü.Banarl, edebiyat tarihiyle ilgili aratrmalaryla (özellikle "Resimli Türk Edebiyat Tarihi" ile) tannm biryazanmzdr. Ayrca Türk kültürü ve diliyle ilgili denemeleri ve makaleleri vardr. Gelenekçi bir dünyagörüüne sahiptir. Yazlan, dil ve anlatm bakmndan bu görüün izlerini tar.Kitaptan: Edebî Bilgiler (1940), Resimli Türk Edebiyat Tarihi (1948-1971), Metinlerle Edebî Bilgiler (1950),Metinlerle Türk Edebiyat (lise ders kitab, 1-2-3; 1951) Yahya Kemal Yaarken (1959), Türkçenin Srlan
  • 40. (1971), iir ve Edebiyat Sohbetleri (1982), Bir Dadan bir Daa (1984), Tarih ve Tasavvuf Sohbetleri (1984).Kültür Köprüsü (1985), nanç ve Yaama Üslûbu (1986) vb.BAARAN, MEHMET air, yazar. 1926da Lüleburgazn Ceylanköyünde dodu. lkörenimini köyünde ve Uzunköprüde yapt.Kepirtepe Köy Enstitüsünü ve Hasanolan Yüksek Köy Enstitüsünü bitirdi. Aksu (Antalya) KöyEnstitüsünde öretmenlik, Edremitte gezici baöretmenlik yaptktan sonra, stanbul Halk Eitim MüdürlüüFolklor bölümünde görev ald. Türkiye Öretmenler Sendikasnn kurulu ve örgütlenme çalmalarna katld.stanbul Bostanc Ortaokulu Türkçe öretmenliinden emekli oldu. Baaran, Köy Enstitüleri Dergisinde iirler yaynlayarak edebiyata girdi. Daha sonra bata Varlk olmaküzere, ülkemizin bellibal edebiyat dergilerinde iirleri, hikâyeleri, denemeleri yaynland. Bütün yazdklarndaköyü ve köylüyü temel alarak onlarn sorunlarn sergiledi. Köy Enstitülerinden yetien toplumcu gerçekçiyazarlarn en baarllarndan biri sayld.7071Kitaplar:Kitaplar: iir: Ahlat Aac (1953), Karlama (1958), Nisan Haritas (1960), Kocakent (1963), Ptrakl Memleket (1969),Gök Ekin (1975), Günler Tuz Rengi (1986), Sis Dann Banda Borana Bak Borana (1990) Hikâye: Aç Harman (1962), Zeytin Ülkesi (1964), Sürgünler (1970), Elif Diye Bir Türkü (1976), DilsizOyunu (1983)Roman: Memetçik Memet (1978)Deneme: Tonguç Yolu (1974), Giz Kokan Suskunluk (1991)An: Çarm yitirdiim Tarla (1955), Yasakl (1987) Çocuk kitab: Söütler Ses Verince, Yamur Gelini, Aç Kapy Bezirganba, Çiçeklerin Dili Ald ödüller: 1970 TRT basan ödülü (Elif Diye Bir Türkü), 1979 Orhan Kemal Ödülü (Memetçik Memet)BAGÖZ, LHAN Yazar. 1924te Gemerekte dodu. Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin Türkoloji bölümünü bitirdi.Ayn fakültenin Folklor kürsüsüne asistan oldu. Kürsünün kaldrlmas üzerine Tokat Lisesine edebiyatöretmeni olarak atand. Ksa bir öretmenlikten sonra, bilimsel çalmalar yapmak üzere A.B.D.ne gitti, tndianaÜniversitesi Asya Aratrmalar Enstitüsünde öretim üyesi oldu. Bagöz, ülkemizde olduu kadar, dünyada da tannan bir halkbilim (folklor) uzmandr. Türk halk edebiyatnailikin çok deerli çalmalar vardr. Bu yöndeki derleme ve incelemelerini sürdürmektedir.Dou Anadoluda Folklor Derlemeleri (1947), Manilerimizden (1958), istanbul Folkloru Üzerine BirBibliyografya Denemesi (1959), zahl Türk Halk Edebiyat Antolojisi (1968), Türk Bilmeceleri (1970),
  • 41. Karacaolan (1977), Âk Ali zzet (1979), Folklor Yazlan (1986), Yunus Emre (1990)BAKUT, CEVAT FEHM Yazar. 1905te Edirnede dodu. Eyüp Rütiyesi (ortaokulunu) ve stanbul dadisini (lisesini) bitirdi. Gençyata gazetecilie balad. "Vakit", "Son Saat", "Son Posta" ve "Cumhuriyet" gazetelerinde yazarlk, yöneticilikyapt. Bir ara stanbul Gazeteciler Cemiyeti Bakanlnda da bulundu. 15 Mart 1971de stanbulda öldü. Bakut, Cumhuriyet dönemi tiyatro yazarlanmzdandr. Tiyatro merak, örenciyken balad. Daha sonra yazdoyunlarla tannd. Bu arada roman denemeleri de yapt. Bu dalda baarl olamaynca tiyatroda karar kld.Oyunlarnda, büyük kentlerle kasaba insanlarnn günlük yaamn sergiledi; toplumsal bozukluklar göstermeyeçalt.Kitaplar: Oyun: Büyük ehir (1943), Ayarszlar (1944), Hac Kaptan (1945), Küçük ehir (1946), Koca Bebek (1947),Paydos (1948), Sana Rey Veriyorum (1951), Soygun (1952), Kadköy skelesi (1953), Makine (1954),Harputta Bir Amerikal (1955), Kleopatrann Mezar (1956), Tablodaki Adam (1959), Öbür Gelime (1960),Hacyatmaz (1960), Göç (1962), Buzlar Çözülmeden (1964), Hepimiz Birimiz çin (1965), Üzüntüyü Brak(1965), Ayna (1966), Emekli (1967), Ölen Hangisi (1969), Dostlar (1970)7273Röportaj: Geceleri Bizi Kimler bekliyor? (1933)Roman: Valde Sultanm Gerdanl (1954) vb.Ald ödül: "Küçük ehir" oyunuyla 1948 nönü Armaanm kazand"Güzel Helena" adl oyunuyla, Avusturyada düzenlenen Dram Yarmasnda ikincilik ödülünü almtr.BATÜ, SELÂHATTN air ve yazar. 1905le Eceabatta dodu. lkokulu Lapsekide, liseyi Geliboluda okudu. stanbul YüksekVeteriner Okuiunu bitirdi. Tanm Bakanl tarafndan Almanyaya gönderildi. Orada doktorasn yaptktan sonrayurda döndü; Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesine öretim üyesi olarak atand. Oradaki Zooteknik(Hayvanbilim) profesörlüü, emekliliine dek sürdü. Bir dönem milletvekillii yapt. 1973te stanbulda öldü;Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Batu, iir, deneme, gezi, oyun türlerinde eserler verdi. Bir ara, Suut K. Yetkinle birlikte "Sanat veEdebiyat" dergisini yaynlad. "Halk edebiyatmzdan faydalanan bir görüle, memleketçi bir gerçeklie balanr.iirlerinde bireysel ve toplumsal yaantlar iler. Alman klasizminin ölçülerini kabullenen ilk iirlerininmistisizmi, zamanmza yaklatkça, insancl, toplumcu, gerçekçi, deiik biçimli özellikler kazanr. Salam birdüüncenin, geni bir kültürün besledii denemelerinde de duygusal iklimi buluruz." (Seyit Kemal)
  • 42. Kitaplar:iir: Bursada Yeiller (1949), Rüzgârl Su (1962)Deneme: nsan ve Sanat (1945)Oyun: Kerem ile Asl (1943), Güzel Helena (1959), Ouzata (J961) Gezi: Romencero (1953), sviçre Günleri (1966), Avusturya ve Venedik Günleri (1970), spanya Büyüsü(1972)i BAYBURTLUZHN]. air. 1797de Bayburtta dodu. Asl ad, Elhaç Mehmet Emin Zihni Efendidir. Erzurum ve Trabzonmedreselerinde düzenli olmayan bir örenimden sonra, bir süre ticaretle urat; yirmi yalarndayken stanbulagiderek on yl kâtiplik yapt. Ruslarn Erzurum ve Bayburtu istilas (1828) üzerine tekrar Bayburta döndü.stilaya urayan bölgenin ackl durumunu görerek ünlü komasn yazd. Trabzon valisi Osman Paaya be ylkâtiplik yaptktan sonra, kendi isteiyle bu görevinden ayrld. Çanakkale muhafz Vasf Paann mektupçusuoldu: Msra ve Hicaza gitti. Dönüünde Erzurumda. Akkâ kalesinde baz görevler üstlendi. Hopa, Karaaaç,Of, Sürmene, Ünye gibi yerlerde memurluklar yapt. Son yllarn, Erzurum, Erzincan ve Trabzonda geçirdi.Trabzondan memleketi Bayburta giderken hastaland ve öldü. (1860) Mezar, Trabzonun Holansa (Ulaa)köyündedir. Bayburtlu Zihni. 19. yüzyl halk edebiyatmzn önemli airlerindendir. iirlerini Aruz ölçüsüyle yazm, Divanairlerinin etkisinde kalmtr. Bu bakmdan, onu divan edebiyatna bal bir air olarak sayanlar da bulunmaktadr.Çünkü iirlerinin çou "nat, kaside, gazel, tahmis" gibi divan edebiyat niteliindedir. Ama asl ününü, bu türiirlerine deil, halk edebiyat yolunda yazd iirlerine borçludur.Kitaplar: iir: Divan (Çounluu divan tarzndaki iirlerden oluan kitap, ilk kez 1876da olu tarafndan bastrld.)Gezi: Sergüzet-nâme (baslmad) Biyografi: Hikâye-i Garibe (Bayburt erafndan Abdullah Beyin yaam, baslmad.)7475BAYDAR, MUSTAFA Yazar. 1920de Gümülcinede (Yunanistan) dodu. Edirne Lisesini, istanbul Edebiyat Fakültesi Türk Dilive Edebiyat bölümünü bitirdi. Sivas, Diyarbakr, Erzincan Liselerinde, Erzurum Öretmen Okulunda be ylsüren öretmenlikten sonra stanbula yerleerek gazetecilie balad. Cumhuriyet gazetesinden emekli oldu.1976da stanbulda öldü. Baydar; inceleme, aratrma, röportajlaryla tannan bir yazanmzdr. Özellikle politika, düün, sanatadamlaryla yapt röportajlar, aratrmaclar için temel bir kaynak niteliindedir. Atatürk ve devrimleriyle ilgiliaratrmalar ise, ayr bir deer tar.
  • 43. Kitaplar: Atatürk Diyor ki (1951), Atatürkle Konumalar (1952), Ahmet Mithat (1954), Türk HikayecileriAntolojisi (1956), Edebiyatçlarmz Ne Diyorlar (1960), Hamdullah Suphi Tannöver ve Anlan (1968),Atatürk ve Devrimlerimiz (1973) Baydar, röportaj dalnda iki kez (1971, 1973) basan armaanyla ödüllendirilmitir.BAYKURT, FAKR Yazar. 1929da Yeilovann Akçaköyünde dodu. Asl ad, Tahir Velidir. lkokuldan sonra Gönen (sparta)Köy Enstitüsünü bitirdi. Yeilova köylerinde be yl öretmenlik yapt. Ankara Gazi Eitim Enstitüsünde iki ylörenimden sonra Türkçe-Edebiyat öretmeni oldu. Sivas, Hafik, avatta ortaokul öretmeni olarak çalt.Ankarada ilköretim müfettilii yaparken devletçe Amerikaya gönderildi; ndiana Üniversitesinde eitimbilimaratrmalan yapt. Türkiye Öretmenler Sendikasnn kuruluuna öncülük etti ve genel bakan oldu. Sendikalçalmalanndandolay Bakanlk emrine alnd; 12 Mart 1971den sonra tutukland. 1974 Af Yasasyla özgürlüüne kavutu. 12Eylül 1980den sonra Almanyaya gitti. Eitim ve yaz çalmalarn orada sürdürdü. 1997de geri döndü. Baykurt, köyümüzün ve köylümüzün içinde bulunduu durumugerçekçi, devrimci bir tutumla anlatan toplumsal gerçekçi yazarlanmznbanda gelir. Edebiyata, Köy Enstitüsünde örenciyken iirler yazarakgirmi, daha sonra makale, hikâye, roman türlerinde eserler vermitir.Türkçenin ana kaynandan, yani engin halk dilinden beslenerek, halktanaldn yine halka vererek, köy ve halk yaamn etkileyici bir anlatmla dilegetirmitir.sKitaplar: Hikâye. Çilli (1955), Efendilik Sava (1959), Karn Ans (1961), Cüce Muhammet (1964), Anadolu Garaj(1970), Onbinlerce Kan (1971), Can Paras (1973), çerdeki Oul (1974), Snrdaki Ölü (1975), Ban Çörei(1986), Gece Vardiyas (1986), Duisburg Treni (1986) Roman: Ylanlarn Öcü (1959), Irazcann Dirlii (1961), Onuncu Köy (1961), Amerikan Sargs (1967),Kaplumbaalar (1967), Trpan (1970), Kara Ahmet Destan (1977), Yüksek Fmnlar (1983), Koca Ren (1986),YanmEkmek (1997) Çocuk kitaplan: Topal Arkada, Yandm Ali, Sakarca, San Köpek, Kerem ile AslDeneme: Efkâr Tepesi (1960), amarolan (1976)iir: Bir Uzun Yol (1990) Ald ödüller: 1958 Yunus Nadi Ödülü (Ylanlann Öcü); 1970 TRT ve 1971 Türk Dil Kurumu Ödülü(Trpan); 1974 Saik Faik Armaan (Can Paras), 1978 Orhan Kemal Roman Armaan (Kara Ahmet Destan)7677
  • 44. BAYSAL, FAK air ve yazar. 1918de stanbulda dodu. Kadköy Saint Joseph Lisesini, istanbul Edebiyat Fakültesi FranszDili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Pertevniyal Lisesinde Franszca öretmenlii, çeitli irketlerde memurluk,çevirmenlik yapt. Edebiyata iirle girdi. Çeitli sanat dergilerinde (Servet-i Fünun, Büyük Dou, Varlk vb.) yaynladhikayeleriyle tannd. Daha sonra romana yöneldi. Hikâye ve romanlarnda, köy, kasaba, kenar mahalleinsanlarnn yaamn sergiledi. Özellikle sefalet ve serserilie kaym insanlarn dramn, toplumsal gerçekçi biranlayla vermeye çalt.Kitaplar:iir: lk Defa (1957), Beyaz iirler (1991) Hikâye: Perembe Adas (1955), Sanc Meydan (1968), Militan (1986), Tota (1990) Roman: Sarduvan (1944), Rezil Dünya (1955), Drinada Son Gün (1972), Atei Yakanlar (1985)"Sanc Meydan" kitabyla, 1969 Sait Faik Armaann ald.BEHRAMOLU, ATAOL air. 1942de Çatalcada dodu. lkokulu Karsta, orta ve liseyi Çankrda bitirdi. Yüksek örenimini Ankara Dilve Tarih - Corafya Fakültesi Rus Dili ve Edebiyat bölümünde tamamlad. Çevirmenlik, dra-maturgluk yapt.1980den sonra bir süre Fransada kald. imdi stanbulda, Türkiye Yazarlar Sendikas bakandr.Behramolu, ilk sütlerini Çankrda lise örencisiyken yazmaya (Ataol Gürsu imzasyla) balad; Varlk. Yelken.Devinim vb. dergilerde yaynlad iirlerle tannd. 1965ten sonra, soyut ve imgeci iirden uzaklat; toplumcu iireyöneldi.Kitaplar: Bir Ermeni General (1965), Bir Gün Mutlaka (1970), Yolculuk. Özlem, Cesaret ve Kavga iirleri (1974),Ne Yamur Ne iirler (1976), Kuatmada (1979). Dörtlükler (1980), iirler (Seçmeler, 1983). Türkiye Üzgün.Yurdum, Güzel Yurdum (1985). Kzma Mektuplar (1985), Yaayan Bir iir (1986), Eski Nisan (1987), NazmaBir Güz Çelengi (1990), Mustafa Suphi Destan (1990)BEKTA, CENGZ air ve yazar. 1934te Denizlide dodu. lk ve ortaörenimini stanbulda yapt. stanbul Güzel SanatlarAkademisini ve Münih Teknik Üniversitesinin mimarlk bölümünü bitirdi. Almanyada izledii çeitlikurslardan sonra yurda döndü; Ortadou Teknik Üniversitesinde çalt. Daha sonra bu görevden ayrlarak kendiadna mimarlk bürosu kurdu. Baarl mimarlk çalmasndan dolay, yurt içinde ve dnda yirmiyi akn ödül ald.imdi stanbulda ayn ii sürdürüyor. Bckla, yaz yaamna, Denizli gazetesinde fkralar yazarak girdi. Daha sonra iirler, mesleiyle ilgili denemeleryazd.Kitaplar: iir. Kii (1964), Akdeniz (1970), Mor (1974), Dört Kiiydiler Bir de Ben (1975), Yeryüzünün Yürei (1978),Güz Ey (1983), Yerdeli Gökdeli, Zeytinli Fnn Soka, Fide, Adnla Bala
  • 45. 7879 Deneme, inceleme: Mimarlkta Eletiri (1967), Mimar Sinan (1968), Bedri Rahmi Nakl Bir Deneme (1976),Duvarlarn D da Senin (1982), Bu Sokaklar, Alanlar, Kentler (1987)Çocuk kitab: Koca Rza, Sevgiyle Yap Ald ödüller: 1970 TRT iir Basan Ödülü (Morla), 1968 TDK Deneme Ödülü (Mimarlkta Eletiriyle)BELGE, MURAT Yazar, 1944te Ankarada dodu. ngiliz Lisesini, stanbul Edebiyat Fakültesi ngiliz Dili ve Edebiyatbölümünü bitirdi. Ayn bölümde Asistan olarak göreve balad. Londraya giderek doktorasn yapt. Dönüte ayngörevini sürdürdü. 1980den sonra üniversiteden ayrld, baz arkadalaryla letiim Yaynlann kurdu. Belge, yaz yaamna çeviriler yaparak girdi; Yeni Dergi, Papirüs, Ant, Halkn Dostlar vb. dergilerde yaynladeletiri ve incelemeleriyle tannd. Toplumcu sanat ilkesini benimseyen bir eletirmendir.Kitaplar: Tarihten Güncellie (1983), stanbul Gazi RehberiBelli, iire, halk iiri geleneine uygun komalar yazarak balad. Sonra Orhan Velinin balatt Garip Akmnabaland; nükte ve yergi yan ar basan serbest iirler yazd. Daha çok romantik ak iirleriyle tannd. Bu arada,mizah yazlar da yazan air, duyu ve düünü yönünden her çaa ve kuaa seslenme çabasndadr.Kitaplar: Köy Akamlar (1947), Bahar arks (1949), Baehir Soka (1957), Güz Çiçei (1958), eytan Diyor ki (1959),Bahar Günei (1959), Boncuk Kutusu (1960), Karpuz Dilimi (1961), Gelin Telleri (1962), Uykusuz Trenler(1963), Sabrta (1964), Anayaso (1970) vb.BENER, H. ERHAN Yazar. 1922de Lefkoada (Kbrs) dodu. Kayseri Lisesini, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinibitirdi. Maliye Müfettilii, Hesap Uzmanl, Paris elçiliimizde malî müavirlik, hazine genel müdürlüü yapt.imdi emekli. Edebiyata iirle girdi. Hikâye denemelerinden sonra romana yöneldi. Hikâye ve romanlarnda bireyin içyaamn; kendi kendisiyle çatmasn iler; ruhsal çözümlemelere (psikolojik tahlile) önem verir.BELL, EMS air. 1929da Arapkirde dodu. lk ve ortaokulu Malatyada okudu. Haydarpaa Lisesini, Ankara HukukFakültesini bitirdi. Öretmenlik, gazetecilik, parti (Millet, Birlik) genel yazmanl yapt. 10.10.1995teistanbulda öldü.Kitaptan:iir: Sesler (1948) Roman: Acemiler (1952), Gordium (1956), Lo Ayna (1960), Ara Kap (1962, Kedi ve Ölüm adyla (1965),Baharla Gelen (1969), Yalnzlar (1977), Böcek (1982), Ölü Bir Deniz (1983), Sisli Yaz (1984), Ortadakiler
  • 46. (1987), Tekilleme (1989)8081An: Bürokratlar (2 cilt, 1978)Hikâye: Anafor (1993)"Ara Kap" kitabyla "Türk-Fransz Dernei Ödülü"nü ald.BERGAMALI KADR Yazar, dilci, 16. yüzylda yaamtr. Yaam hakknda bir bilgimiz yok. Bilinen u ki, Bergamada yaam, TürkDilinin kurallaryla ilgili "Müyessiret1-Ulum" adl ilk Türkçe kitab yazm; stanbula giderek 1530da Vezir-iâzam brahim Paaya sunmutur. Dilci yazann önemi de buradadr; örnekleri Türkçe kelimelerden seçilen birTürkçe Dilbilgisini yazm olmasdr. (Yeni harflerle, Besim Atalay tarafndan (1946) yaynland.)anlatmla uzun dizelere (msralara) yönelir. mgelerle yüklü soyul bir iir dünyas sergilemeye çalr.Kitaplar: Günei Yakanlarn Selam (1935). stanbul (1947), Günaydn Yeryüzü (1952), Türkiye arks (1953). Körolu(1955), Galile Denizi (1958), Çivi Yazs (1960), Ota (1961), Msrkalyonine (1962), Âkane (1968), enlikname(1972), iirler (1975), Tabasks (1976), Atlas (1976), Kül (1978), Galata (1980), stanbul Kitab (1980), DenizEskisi (1982), Delta ve Çocuk (1984). Galata (1985) vb. Ötekiler: ifal Otlar Kitab (1982), iirin Gizli Tarihi (1983), airin Topra (1991)Ayrca çeitli iir seçkileri (antolojileri) ve çevirileri vardr. "Atlas" iiriyle, 1970 TRT Sanat Basan Ödülünü; "stanbul Kitab" ile 1980 Necatigil iir Ödülünü, "DenizEskisi" ile 1983 Yeditepe iir Armaann ald.BERK, LHAN air. 1916da Manisa dodu. Manisa 8 Eylül lkokulunu, Manisa Ortaokulunu, Balkesir Necatibey ÖretmenOkulunu, Ankara Gazi Eitim Enstitüsü Franszca bölümünü bitirdi. Zonguldak, Samsun ve KrehirdeFranszca öretmenlii yapt. Daha sonra Ziraat Bankas Genel Müdürlüüne geçti. Burdaki çevirmenlikgörevinden emekliye ayrld, Bodruma yerleti. lk iirlerini, Manisa Halkevi dergisinde yaynlad. Ölçülü ve uyakl, klasik iir türünün biçimsel özelliklerinitayan bu ilk iirlerden sonra, sürekli bir aray içinde oldu. Sonunda kendine özgü bir iir dili oluturarak "kinciYeni" demlen soyut akmn öncüsü oldu. Anlama önem vermez. Daha çok "biçim"e önem verir. Dilin gücünügörüntüye balar. Allmam birBERK, NURULLAH
  • 47. Yazar. 1906da stanbulda dodu. Galatasaray Sultanisini (lisesini) ve Paris Güzel Sanatlar Akademisinibitirdi. Bir süre gazetecilik, daha sonra Caalolu Ortaokulunda öretmenlik. Güzel Sanatlar Akademisindeöretim üyelii, stanbul Resim ve Heykel Müzesinde müdürlük yapt. Ayn zamanda ünlü bir ressam olan yazar, eletiri, inceleme gezi ve sanat yazlaryla tannmaktadr. Özellikleresim sanatnn geni çevrelere yaylmasn amaçlayan çalmalaryla, sanat dünyamzda seçkin bir yer kazanmtr.8283BEYATLI, YAHYA KEMALKitaplar: Leonardo de Vinci (1932), Modern Sanat (1935), Türk Heykeltralan (1937), Sanat Konumalar (1943).Türkiyede Resim (1943), Belliniler (1951). Resim Bilgisi (1964). Ustalarla Konumalar (1971), FKretMualla (1971), Elli Yln Türk Resmi (1973)BERFUAT Yazar. 1852de stanbulda dodu. Fatih Rütiyesinde (ortaokulunda), Suriye Cizvit Mektebinde, AskerîIdadîde (lise), Harbiyede okudu. Padiah Abdülazizin yaveri olarak Sarayda göreve balad; Srp ve Russavalarna katld. Daha sonra ordudan ayrlarak Haver ve Güne dergilerini çkard; Tercüman- Hakikat veSaadet gazetelerinde yazlar yazd. Yaad dönemin anlayna ters düen pozitivist düüncelerinden dolay bunalmasürüklendi; bilek damarlarn keserek intihar etti. (1887) Mezar Eyüptedir. Askerlik, dil, edebiyat, fizyoloji, toplumbilim vb. konularda yazd ve çevirdii 200den fazla yazs bulunanyazar, o dönemin Ahmet Mithat Efendi ve Muallim Naci gibi ünlü yazarlarna yol göstermi bir düünür olarakbilinir. Romantik edebiyat anlayna kar çkm; Fransz yazan Zolann natüralist anlayn benimseyerek Türkedebiyatna yeni bir eletiri ve inceleme anlay kazandrm; yaad dönemi geni ölçüde etkilemitir.Kitaplarndan bazlar: Viktor Hugo (inceleme, 1885), Voltaire (inceleme, 1886), Boer (fizyolojik inceleme, 1886),Mektubat (1888) vb.air. 1884de Üsküpte (Yugoslavyada) dodu. Asl ad, Ahmet Agâhtr. lkörenimini Üsküpte mahalle okulundayapt. Üsküp ve Selanik idadilerinde (liselerinde) okudu. Pariste bir kolejden Franszca dersi ald. Dokuz ylParis Siyasal Bilgiler Okuluna devam etti. Yurda dönünce Darüafakada tarih ve edebiyat; Medresetül-Vaizinde uygarlk dersleri verdi. Darülbedayide (st. ehir Tiyatrolarnda) ve Darülfünunda (st. Üniversitesi)görev ald. Kurtulu Sava srasnda Ankaraya geçti, Hakimiyet-i Milliye gazetesinde yazlar yazd.Cumhuriyetin ilanndan sonra milletvekillii; Varova (Polonya), Madrit ve Lizbon (Portekiz), Karaide(Pakistan) elçilik yapt. 1949da Karaçi büyükelçiliinden emekli oldu. stanbula yerleti. 1 Kasm 1958destanbulda öldü. Vasiyeti gerei Rumelihisar Mezarlna gömüldü. Yahya Kemalin 1902de "Malumat" ve "rtika" dergilerinde "Mehmet Agâh" imzasyla yaynlad iirler,
  • 48. "Servet-i Fünun" akmnn etkilerini tar. Pariste kald dokuz yl içinde, tarih ve edebiyat dallarnda örenimgörür; yenilikçi Fransz airlerini tanr ve etkilenir; yurda dönüünde yazd iirlerle tannr; yenilik edebiyatmzn eng-çiü airlerinden biri olur. "Yahya Kemal çada Bat iiriyle eski Türk iirinin bileimini gerçekletirerek, aruz vezninin yaanan Türkçeyeuyguland, geçmi deerlere bal kendine özgü bir iir gerçekletirmitir." (A. Özknml) "Toplum davalar dnda,daha çok lirik iirler yazar Y.K. Beyatl, çoklukla ak, sonsuzluk özlemi, ölüm, Osmanl tarihinden ald esinlekahramanlk, Türk uygarlna hayranlk, stanbul semtlerine kar duyduu sevgi gibi konulan ilemitir." (CevdetKudret) "Yahya Kemalde "büyük air"den beklenilen malzemelerin hepsi bol bol bulunmaktadr: Lirik veepik temalar, ak ve tabiat güzellikleri, iire dönütürülmü engin bir kültür, iç ve d ahenk ve musiki; bunlardanbaka daima özenli bir kuyum"u titizliiyle ilenmi, her kelimesi deil, belkide her harfi üzerinde özellikledurulmu bir nazm mimarl..." (emsettin Kutlu) "Yahya Kemal, dil kaygsn iirlerinde alabildiine duymuairlerin banda gelir." (ükran Kurdakul) "Türkün öz deerlerini, zevkini, halkn diliyle anlatma çabasndadr."(Seyit Kemal)8485 Yahya Kemal, iirlerinin dnda düzyazlar da (makale, gezi, an, deneme, fkra, mektup, hikâye, vb.) yazm vesalnda hiç kitab yaynlanmamtr. Ölümünden sonra "Yahya Kemali Sevenler Dernei" ve "Yahya KemalEnstitüsü ve Müzesi" kurulmu; kitaplar bu enstitü tarafndan düzenlenip bastrlmtr.Kitaplar: iir: Kendi Gökkubbemiz (1961), Eski iirin Rüzgâryle (1962), Rubailer ve Hayyam Rubailerini TürkçeSöyleyi (1963), Bitmemi iirler (1976) Makale, deneme, an: Aziz stanbul (1964), Eil Dalar (1966), Siyasi Hikâyeler (1968), Siyasî ve EdebîPortreler (1968), Edebiyata Dair (1971), Çocukluum, Gençliim, Siyasî ve Edebî Hatralarm (1973), TarihMuhasabeleri (1975), Mektuplar-Makaieler (1977) air, "Hayal ehir" adl iiriyle "nönü Sanat Armaan"n (1948) kazand.BEZRC, ASIM Yazar. 1927de Erzincanda dodu, ilkokulu orada, ortaokulu ve liseyi Erzurumda okudu. stanbul EdebiyatFakültesi Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Özel irketlerde sayman olarak çalt ve bu iten emeklioldu.2 Temmuz 1993te Sivas katliamnda öldü. Bezirci, edebiyata fkra, aratrma yazlan yazarak girdi. lk yazlarn " Fikret Anel" ve "Halis Acar" takmaadlaryla yaynlayan yazar, eski ve yeni edebiyatmzn temel sorunlarna ilikin çalmalaryla kendini tantt.zlenimci-öznel eletiri anlayna kar çkarak, bilimsel-nesnel eletiriye yöneldi; bu yöntemin ülkemizde öncüsüoldu.Kitaplar: Çok Kapal Oda (1961), Edip Cansever (1961), Günlerin Götürdüü Getirdii (1962), Bilimden Yana (1963),
  • 49. Abdülhak Hamit ve Tank Yahut Endülüs Fethi (1966), Okudukça (1967), Ahmet Haim (1967), Orhan Veli(1967), Nuruliah Ataç (1968), Dünden Bugüne Türk iiri (seçki, 1968), On air On iir (1971), Metin Elolu(1971), Seçme Romanlar (1973), kinci Yeni Olay (1974). Sabahattin Ali (1974), Halk, Sosyalizm, Kültür veEdebiyat (1979). 1950 Sonrasnda Hikayecilerimiz (1980), Pir Sultan Abdal (1985), Orhan Kemal (1985),Halkmzn Diliyle Ban (1987), Rfat lgaz (1988), Nazm Hikmet (1989), Deyimlerimizin Sözlüü (1991)BLBAAR, KEMAL Yazar. 1910da Çanakkalede dodu. Hadmköy (stanbulda) lkokulunu. Edirne Öretmen Okulunu, AnkaraGazi Eitim Enstitüsü tarih bölümünü bitirdi. lk ve ortaokul öretmeni olarak çeitli yerlerde (Vize, Babaeski,zmir) öretmenlik yaptktan sonra emekli oldu. 22.1.1983de stanbulda öldü. Bilbaar, edebiyata hikâyeler yazarak (1938) girdi. Daha sonra, hikâye ile birlikte romanlar da yazd.Konularn, içinde yaad Ege bölgesinden seçerek köy ve kasaba insannn çelikili yaamn yaln bir dillesergilemeye çalt. Toplumsal gerçekçiler arasnda yer alan yazar, güçlü bir gözlem gücüne sahiptir.Kitaplar: Hikâye: Anadoludan Hikâyeler (1939), Cevizli Bahçe (1941), Pazarlk (1944), Pembe Kurt (1953), ÜçBoyutlu Hikâyeler (1956), Irgatlarn Öfkesi (1971)8687 Roman: Denizin Çars (1943), Ay Tutulduu Gece (1961), Cemo (1966), Memo (iki cilt, 1968-69), YeilGölge (1970), Yonca Kz (çocuk roman, 1971) Ald ödüller: 1967 Türk Dil Kurumu ödülü (Cemo ile); 1968 MAY Roman Ödülü (Yeil Gölge ile)BLEN, MEHMET YAAR Yazar. 2. Temmuz 1945te Nidede dodu, tik ve ortaörenimini orada yapt. Nide tlköretmen Okulunu(1965) ve Diyarbakr Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünü (1968) bitirdi. Ergani Lisesinde iki yl çaltktansonra Devrek Lisesine atand. Uzun zaman orada çalt. imdi zmirde. Bilen, 1960 sonrasnn eletiri ve deneme yazarlarndan. Deneme ve eletirilerinde, toplumcu gerçekçi biryaklamla, çada edebiyatmzn sorunlarn iledi. "70 Kua Tartyor" yaz dizisiyle (Varlk dergisi, 1984), iirimizindünü ve bugününe dein tüm sorunlarn inceledi. Doru saptamalar ve yol göstericiliiyle genç yazarlarnyetimelerine katkda bulundu.fBLGE, RIFAT (Kilisli) Yazar, dilci. 1873te Kiliste dodu. Medreseden sonra stanbul Darülmuallimini (öretmen okulunu) bitirdi.Çeitli okullarda Arapça ve Türkçe öretmenlii yapt. Daha sonra stanbul Edebiyat ve lahiyat fakültelerindegörev ald. Arap edebiyat dersini okuttu. Bir ara Hukuk Fakültesini de bitiren yazar, 1953te Ankarada öldü. Kilisli Rgat, Türk edebiyatnn ana kaynaklarndan olan "Kitab- Dede Korkut" ve "Divanü Lügatit-Türk"gibi eserlerin ilk yaymlarn gerçekletirerek tannd. stanbul kitaplklarndaki Arapça, Farsça, Türkçe birçokyazmalar incelemi; binlerce Türkçe kelimenin sözlüümüze eklenmesini salamtr. Arapçadan yapt çeviriler de
  • 50. önemlidir.Kitaplar: Kitab- Dede Korkut (1914), Divanü Lügatit-Türk (üç cilt, 1917), bni Mühenna Lügati (1919), El-Kavanin(1928), Maniler (1928), El-drak Haiyesi (1936) vb.Kitaplar: Yazdkça (1980), 70 Kua Tartyor (1985), Edebiyatn zinde (1986) lk kitabyla, 1981 Akademi KitabeviBasan Ödülünü ald.BLGNER, RECEP Yazar. 1922de Adanada dodu. lkokulu orada, ortaörenimini Konya Lisesinde tamamlad. Ksa bir süre,Maliyede memurluk yapt. Askerlik dönüü gazetecilie balad. stanbul Belediye Meclisi üyeliinde vedenetçiliinde bulundu. Yeniden döndüü gazetecilik görevinden emekli oldu. Bilginerin ilk yazdktan, iir türündedir. Daha sonra oyun yazarln seçmi, bu daldaki baarlaryla ünlenmitir.Özellikle, 1964te stanbul ehir Tiyatrolannda sahnelenen ve köy yaamndan derin çizgiler getiren "syanclar"oyunu, geni bir ilgiyle karlanmtr.8889 Oyunlarnn çou baslmamtr. Baslanlar unlardr Gazeteciden Dost (1962), syanclar (1964), BenDevletim (1965)Yazlan: Yüreini Scak Tul (1984) vb. "Yunus Emre" oyunuyla "Yunus Emre ilme Hizmet VakfTnn Sanat Ödülü ile TDK Ödülünü (1980) ald.BNYAZAR, ADNAN Yazar. 1934te Diyarbakrda dodu. Dicle Köy Enstitüsünü. Gazi Eitim Enstitüsünün Türkçe bölümünübitirdi. Çorum ve Mara lköretmen Okullarnda. Hacettepe Üniversitesi Temel Bilimler Yüksek Okulundaöretmenlik yapt. Ksa bir süre Kültür Bakanl Tantma ve Yaymlar Dairesi bakanlnda bulundu. Türk TarihKurumu ve Türk Dil Kunmunda çalt. Ankara Devlet Konservatuvan öretmenliinden kendi isteiyle ayrlpAlmanyaya gitti. Eitim ve .yaz çalmalarn orada sürdürüyor. Binyazar, inceleme, eletirme ve deneme yazlaryla tannan bir yazanmzdr. Sanata ve sanatçlara toplumsalaçdan bakar, sanat toplum arasndaki sk balanty vurgular; öznelden deil, nesnel eletiriden yanadr.Kitaptan: Yazmak Sanat (Emin Özdeninle, 1969), Dedem Korkuttan Öyküler (1972), Toplum ve Edebiyat (1973),Âk Veysel (1973), Dedem Korkut Kitab (1973), Kültür ve Eitim Sorunlar (1976), At Toplumu (1979), TürkDilinde 25 ünlü Eser (1982) vb.
  • 51. BRSEL, SALÂH air ve yazar. 1919da Bandrmada dodu. zmir Erkek Lisesini, st. Edebiyat Fakültesinin felsefe bölümünübitirdi. Fakültede okurken bir süre Franszca öretmenlii yapt. Daha sonra Sümerbank Tefti Kurulu revizörlüü.i müfettilii, stanbul Edebiyat Fakültesinde kitaplk müdürlüü. Ankara Üniversitesindc basmevi müdürlüüyapt. Son görevi olan Türk Dil Kurumu Yayn Kolu bakanlndan emekli olup stanbula M.TOI. I ,;l "1-ükl.Mc/.ar lvrik">_de,l:-. Birsel, edebiyata 1937de Gündüz dergisinde yaynlanan iirlerle girdi. 1972ye dek özenle sürdürdüü iirçalmalarnda ilk göze çarpan özellik, iirsellikten kaç ve yalnlktr. lk iirlerinde Garipçilerin etkisi görülür.Daha sonra, bu biçimsel etkiden uzaklar, alay ve ironinin egemen olduu kendi özgün iirini yaratr. Sonyllarda deneme türüne yönelmi; zengin bir söz daarc ve kendine özgü ktvrak bir anlatmla baarl ürünlervermitir.Kitaptan: iir: Dünya leri (1947), Hacivatm Kans (1955), Ases (1960), Kikiriknâme (1961), Haydar Haydar 51972),Köçekceler (tüm iirleri, 1980)Roman: Dört Köeli Üçgen (1961) Günlük: Günlük (1955), Kular Örtünmek (1976), Hacivatn Günlüü (1982), Yallk Günlüü (1986), BaySessizlik (1990) Deneme: iirin lkeleri (1952), Sen Beni Sev (1957), Kendimle Konumalar (1969), iir ve Cinayet (1975),Kurutulmu Felsefe Bahçesi (1979), Paf ve Puf (1981), Halley Kimi Kurtarr (1981), Yaptrma Byk (1986),iedeki Zencil986), Kediler. (1988). Seyirci Sahneye Çkyor (1990), Ah Beyolu Vah^Beyolu (1975), Boaziçingr Mngr (1980), Sergüzeti Nono Bey ve Elmas Boaziçi (1982), stanbul-Paris (1983), Amerikal Tolstoy(1983), Nezleli Karga (1991)9091 Ald ödüller: 1976 Türk Dil Kurumu (iir ve Cinayetle) 1982 Bankas ödülü (Paf ve Pufla), 1986 SedatSimavi ödülü (Yallk Günlüü)BORATAV, PERTEV NAL Yazar, halkbilimci. 2.9.1907de Danderede (Bulgaristan) dodu. stanbul Kumkap Fransz Kolejini, stanbulErkek Lisesini, Yüksek Öretmen Okulunun Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Türkiyat Enstitüsündeasistanlk, Konya Lisesi ve Öretmen Okulunda öretmenlik yapt. Devletçe Almanyaya gönderildi. DönüündeAnkara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinde Türk Halk Edebiyat öretim üyeliine getirildi. Siyasal nedenlerlekürsüsü kaldrlnca, önce Amerikaya sonra Fransaya gitti; uzun yllar Ulusal Bilimsel Aratrma Mcrkczide(CNRS) çalml l6.3.199Xdc. l;uislc öldü. Mezun oradadr. Boratav, Türk halk edebiyat alanndaki çalmalaryla dünyaca tannm bir yazarmz ve bilginimizdir.Anadoluyu batan baa dolap masal ve halk hikâyelerini derlemi, bunlar ilk kez bilimsel yöntemlerle
  • 52. deerlendirmi; halk kültürünün önemini vurgulayan yazlar, incelemeler yaynlamtr. Bilimsel halkbilimciliinöncüsü saylr.Kitaplar: Körolu Destan (1931), Folklor ve Edebiyat 1 (1939), Halk Edebiyat Dersleri (1942), zahl Halk iiriAntolojisi (H. V. Fratl ile, 1943), Pir Sultan Abdal (A. Gölpnarh ile, 1943), Folklor ve Edebiyat 2 (1945),Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyecilii (1946), Zaman Zaman çinde (masallar, 1958), Az Gittik Uz Gittik(inceleme, masal, 1969), 100 Soruda Türk Edebiyat (1973), Nasrettin Hoca (1996) "Folklor ve Edebiyat" adl iki ciltlik kitabyla, 1983 Sedat Simavi Vakf Edebiyat Ödülünü ald. (Bu kitap,1982de yeniden baslmt.)BÖLÜKBAI, RIZA TEVFK (Feylesof) air. ve yazar. 1869da Edirnede dodu. lk ve ortaörenimini, babasnn memur olmas nedeniyle, çeitliyerlerde tamamlad. Mülkiye Mektebinde okurken örenci olaylarna kart için okuldan atld. Mekteb-iTbbiyeye (Tp Fakültesine) geçti ve buray bitirerek doktor oldu. ttihat ve Terakki Cemiyetinin içinde yerald; Merutiyetten sonra Edirneden milletvekili seçildi. Mütareke döneminde Maarif Nazrl (bakanl), ûrayDevlet (dantay) bakanl yapt. Osmanl delegesi olarak Sevr Anlamasn imzalad. Bu nedenle. KurtuluSavandan sonra "yüzellikliler" ad verilen vatana ihanet suçlular içinde yer ald. Sürgün yllarn Arabistan,Amerika, Ürdün ve Lübnanda geçirdi. 1939da çkarlan Af Yasasndan yararlanarak yurda döndü; alt aysonra da (31 Aralk 1943te) istanbulda öldü. Mezar Zincirlikuyudadr. Rza Tevfk, balangçta Edebiyat- Cedide etkisi tayan iirler yazm, Merutiyetten sonra bu etkiden syrlarakhalk iirine yönelmi; içten ve duygulu komalar ve nefesleriyle tannmtr. Saz ve tekke iiri geleneindenfaydalanarak hece ölçüsüyle yazd bu iirler, o günkü edebiyat dünyamza yeni ve deiik bir hava getirmi, dil veanlatmnn sadelii, rahatl ile hemen benimsenmitir. Çounlukla ak ve doa sevgisini ilemitir. Kimi iirlerindefelsefî düüncelere de rastlanr.Kitaplar:Serab- Ömrüm (Lefkoada basld, 1934) nceleme: Abdülhak Hamit ve Mülahazat- Felsefiyesi (1918), Estetik (1920), Ömer Hayyam (HüseyinDanile), Tevfik Fikret (1945) vb. Daha ayrntl bilgi için baknz: Dr. Abdullah Uçman; Rza Tevfik; Ankara 1986.9293KliKRA.TAKIKBULUT, ABDULKADIR
  • 53. Yazar. 1918de Akehirde dodu. lkokulu Akehirde, ortaörenimini stanbul Erkek Lisesi ve KonyaLisesinde tamamlad. Birkaç yl Tp, Hukuk ve Edebiyat Fakültelerine devam ettikten sonra örenime araverdi. Askerlik dönüü yeniden Edebiyat Fakültesine devam ettiyse de bitirmeden ayrld: gazetecilie balad.Akehirde Nasrettin Hoca ve Zeytin Dal dergilerini çkard. Daha sonra Milliyet Yeni Gün, Vatan, TürkiyeSpor gazetelerinde fkra yazarl, sekreterlik yapt. Son olarak fkra yazar olarak çalt Tercümandan emekli oldu.26 ubat 1994te istanbulda öldü. Bura, edebiyata hikâyeler yazarak girdi. Cumhuriyet gazetesinin 1948de. düzenledii hikâye yarmasndaikincilik ödülü alarak kendini tantt. Bir yandan da gazetelere tefrika romanlar yazarak gençlik yllarnda(1940) balad romancln sürdürdü. Hikâyelerinde, d olaylardan çok, kiilerin iç dünyalarna eilir; çözümleyicibir yöntem ve tasvirci bir tutumla, insann iç dünyasn sergilemeye çalr. Romanlarnda da ayn tulumu görürüz:iirli ve akc bir dil; hareketli ve youn bir anlatm; çözümleyici ve eletirici bir bak. Onun için, "eya ve olaylarniçyüzünü aratran bir yazar" diyebiliriz.Kitaplar: Hikâye: Olumuz (1949), Yarn Diye Bir ey Yoktur (1952). ki Uyku Arasnda (1954), Hikâyeler (eski veyenilerle, 1964) Roman: Siyah Kehribar (1955), Küçük Aa (1964), Küçük Aa Ankarada (1966), biin Rüyas (1970),Firavun man (1976), Dönemeçte (1978), Gençliim Eyvah (1979), Yamur Beklerken (1981), Yalnzlar (1981),Osmanck (1983)Deneme: Düman Kazanma Sanat (1979)Gezi: Gagaringrad (1962)Oyun: Üç Oyun (1981) Ald ödüller: 1970 TRT Roman Basan Ödülü (biin Rüyas), 1978 Türk Milli Kültür Vakf Armaan (Firavunman ile)air ve yazar. 1943te Anamurun Akine köyünde dodu. lkokulu köyünde tamamladktan sonra. Akehirlköretmcn Okulunu bitirdi. Krkhan (Hatay) ve Anamurda ilkokul öretmeni olarak çalt. Ayn görevi.stanbulda, Aiibeyköyünde sürdürürken, 8.8.1985te Anamur-Silifke arasnda trafik kazasnda öldü. Yazmaya örencilik yllarnda balayan Bulut, çeitli dergi ve gazetelerde yaynlad iirlerinde, sürekli bir arayiçinde oldu. çinden geldii halkn kültürüyle yorulmak; ezilen, hor görülen krsal kesim insanlarnn özlemleriniiirine tamak istedi. Uzun yllar kentte yaamasna karn, O hep bir Türkmen köylüsü gibi kald; yöreselleevrenselin iirini yakalamaya çalt.Kitaptan: iir Sen Tek Bana Deilsin 1 (1976), Aclar Yurdumdur (1981), Yakmlar (1982), Gözyalar da Çiçek Açar(1983), Yurdumun iir Defteri (1985), Sen Tek Bana Deiin 2 (1985), Ülkemin iir Atlas (tüm iirleri, 1986) Çocuk kitaplar: Kahveci Güzeli (iir, 1981), Üveyikler Göçerken (1981), Sakar Tay (1982)BURDURLU, BRAHM ZEK air ve yazar. 1922de Burdurda dodu. lkokulu Burdurda okudu. stanbul Öretmen Okulunu, Ankara GaziEitim Enstitüsü edebiyat bölümünü bitirdi. Sivas ve Burdurda ortaokul Türkçe öretmenlii; Kbrsta Lefke,Lefkoa. Magosa Türk liselerinde ve zmir Eitim Ens- titüsünde edebiyat öretmenlii yapt. 1984te, emekliolduktan sonra yerletii zmirde öldü.
  • 54. 9495 Burdurlu, ilk iirlerini, öretmen okulu örencisi olduu (1937), yllarnda yazd; Servetifünun-Uyan ve Ülküdergilerinde yaynlad. Yaad çevrenin izlenimlerini yanstan bu ilk iirlerde, Garip Akmnn etkileri görülür.Daha sonra, halk iiri geleneklerine bal iirleriyle tannd. Düzyazlarnda da halk kültüründen geni ölçüdeyararland görülür Bunlar yannda, edebiyat öretimiyle ilgili yardmc ders kitaplar d yazmtr.K Saplar: iir: Toprak nsanlar (1945), Topran çindeki Toprak (1946) Burdurdaki Mahallemiz (1947), Kelolan(1949), Bask Tavan (1950), Bi Köyden Bir nsan (1951), Lefkoa (1953), Minnack Ada (1954), GünaydnYavru Kbrs (1959), Atatürküm (1959), Sev Beni (1966), Açmyor mu Kbrsmn Gülleri? (1968), zmirin MorAtlan (1966) nceleme: Romanlanyla Reat Nuri (1971), Dilbilgisi Açsndan Yaptlarmz (1974)Destan: Üç Destan (Körolu, Karacaolan, Ouz Destan, (1969) Masal: Nar Güzeli (1963), Dilei Gerçeklemeyen Kz (1963), Güllü Padiah (1963), Mavi Pullu Balk(1964), Üç Yumak (1964), Kendi Bir Kar Sakal Üç Kan(l972) Eitici, öretici kitaplar: Uygulamal Yeni Kompozisyon (1965), Uygulamal Cümle Çözümlemeleri (1967)vb.Yazarla, iir ve hikâye yazarak balad. "Tanin" gazetesinin 1946da açta hikâye yarmasnda derece ald vetannmaya balad. Ama asl kiilii" 1960tan sonra buldu. lk yazdklar bir olayn anlatmna dayanr. "Daha sonradtan içe, anlatt insanlarn dünyasna yöneldi; çarmlarla yürüyen, ayrntlarn deerlendirildii bir öykü anlaynbenimsedi." (A. Özknml) Kendi yaamndan kesitler yanstan romanlar da ayn kurgu ve anlatm özelliinesahiptir. Ayrntlar deerlendiren bir günlük türü gelitirdi. Ele alp iledii konular kenar mahallelerden seçilmi;ezilen küçük insanlarn, dar gelirli ailelerin dramn sergilemitir. Akc bir dile, aüçlü bir gözlem gücünesahiptir.Kitaplar:iir: stikbalin Sesi (1945), Kalplerin Feryad (1947), Hikâye: Katran (1956), Ac (1957), Korkunun Parmaklan (1959), Bulank Resimler (1961), Kuyularda(1962), Cehennem (1966), Kavga (1967), Maara (1971), Hüzünlü Kar Çiçekleri (1987), Bin Hüzün (1990)Roman: Gürültülü Birkaç Saat (1969), Bir Olayn Balangc (1970) Günlük: Arkas Yarn (1976), Scak likiler (1982), Sayl Günler (1986)An: Orhan Kemal (1984) Ald ödeller: 1962 TDK Hikâye Ödülü (Bulank Resimler), 1968 Sait Faik Hikâye Armaan (Kavga ile)
  • 55. BUYRUKÇU, MUZAFFER Yazar. 1930da Nidenin Fertek köyünde dodu. Bir yanda iken stanbulda fabrika içisi olan babasnn yannageldi. Yalovann Koyu köyüne yerletiler. lkokulu bu köyde bitirdi. Yenikap Ortaokulundan sonra l girdiiPetevniyal Lisesini, yoksulluk nedeniyle okuyamad. Si- mitçilikten basmevi içiliine kadar birçok ie giripçkt. Toprak Mahsulleri Ofisinde j memurluk yapt; bu iten emekli oldu.BÜYÜKARKIN, BEKR Yazar. 1921de stanbulda dodu. Vefa Lisesini, Yüksek ktisat ve Ticaret Okulunu bitirdi. Bir süresigortaclk ve bir bankada memurluktan sonra, özel bir muhasebe bürosu açt. iir ve oyun da yazm olan yazar, tarihsel romanlanyla tannd. Romanlannda, tarihte geçen kimi olaylananlatt görülür.9697Kitaptan: Roman: Cadlarn Krbac (1946). Maske ("955". Bîr Sel Gibi (1962), Son Akn (1963), Belki Bir Gün(1965), Sularn Gölgesinde (1966), Bozkrda Sabah (1969), Yoldaki Adam (1973)Oyun: Dokmeci (1954). Yans (1967). Üç Oyun (1970). Soylar (1974)iir Eski Dost < 1959). Rüzgâr (1965)"Dokmeci" oyunuyla. 1947 CHP Tiyatro Yarlmasn kazanmtr.c,çCAFER ÇELEB (Tâci-zâde) air ve yazar. 15. yüzylda Amasyada dodu. Doum tarihi bilinmiyor. air ve hattat Tâci Beyin oludur.lkörenimini babasndan ald. Dönemin ünlü bilginlerinden de yararland. kinci Bayezit tarafndan önceMüderris, sonra Divan- Hümayun niancs olarak atand. Bir yeniçeri ayaklanmasnda görevden alndysa da,Yavuz Selimin tahta çkmas üzerine yeniden ayn göreve getirildi. Çaldran Savandan sonra AnadoluKazaskerliine atand. Amasyada yeni bir Yeniçeri ayaklanmasnla kart iddiasyla idam edildi. (18 Austos1515) Mezar, stanbulda Balattadr. Cafer Çelebi, yaad dönemin divan airi olarak tannmtr. Kaside, gazel, mesnevi türlerinde iirler yazmtr."Heves-nâme" adl mesnevisinde, stanbulun ünlü yaplarn, görülecek yerlerini tantr. Konusu açsndan yenilikgetiren bu mesnevi, onu öteki airlerden ayrr. Çelebi, iir dnda düzyazlar (nesir) da yazmtr. Ünlü tezkire yazanÂk Çelebi, onun bu yönünün airliinden üstün olduunu söyler..Kitaplar:
  • 56. Heves-nâme, Divan, Müneat, Fatih-nâme-i stanbul (düzyaz)9899CANBERK,ERAY air. 1940da stanbulda dodu. Haydarpaa Lisesini ve st. Edebiyat Fakültesinin Fransz Dili ve Edebiyatbölümünü bitirdi. lkokul öretmenlii ve yaynclk yapt. imdi AnaBritanica Ansiklopedisi yaz kurulunda çalyor. Canberk, 1960 sonras airlerinden. iir yannda deneme, çeviri çalmalar da vardr. iirlerinde, toplumcu veinsanc bir yaklamla, günlük, yaamdan süzüp çkard görüntüleri iler. Duyarl, yaln bir söyleyie sahiptir.Kitaplar: iir: Kuytu Sular (1969; geniletilmi 2. basm 1979), Yürein Burkulduu Zaman (1982) Çeviri iirler: iirler (Mao Çe Tungtan, 1966), Çada Vietnam iiri (1967), Sevda Türküleri (1982) vb.allmam bir söyleyie yöneldi; kapal, çetin, anlalmas güç iirler yazd. "Deiik bir söyleyiin, imge düzenininegemen olduu iirlerinde, çada insann yabanclamasn, düünsel yan ar basan bir anlayla iledi, yaanan gerçekliibelli bir dünya görüüyle irdelemeyi amaçlad." (A. Özknml)Kitaplar: ikindi Üstü (1947), Dirlik Düzenlik (1954), Yerçekimli Karanfil (1957), Umutsuzlar Park (1958), Petrol(1959), Nerde Antigone (1961), Tragedyalar (1964), Çarlmayan Yakup (1969), Kirli Austos (1971), SonrasKalr (1974), Ben Ruhi Bey Naslm (1977), Sevda ile Sevgi (1977), airin Seyir Defteri (1980), BezikOynayan Kadnlar (1982), lkyaz ikayetçileri (1984), Oteller Kenti (1985) vb. Ald ödüller: 1958 Yeditepe iir Armaan (Yerkçekimli Karanfil), 1977 TDK iir Ödülü (Ben Ruhi BeyNaslm ile)CANSEVER,EDP air. 1928de stanbulda dodu. stanbul 56. lkokul, Kumkap Ortaokulu örenimlerinden sonra stanbul ErkekLisesini bitirdi. Yüksek Ticaret okulunu yanm brakt. stanbul Kapalçarda bir antikac dükkân açarak onuiletti. 28.5.1986da öldü. Cansever, iir yazmaya 1944te "stanbul" dergisinde balad. Daha sonra, "Yücel", "Fikirler", "EdebiyatDünyas", "Yenilik", "Yeditepe" ve arkadalaryla kurduu "Nokta" dergisinde iirleri yaynland. lk iirlerinde biraray içindedir; allmn dnda bir özellik tamaz. Daha sonra, Garip Akmna bir tepki olarak ortaya çkan "kinciYeni Akm"na katld;CELÂL air. 1850de Bayburt yöresinde Tahsini köyünde dodu. Asl ad Ahmet olan air, yaamn Erzincan, Erzurum,Bayburt yörelerinde çobanlk ve çiftçilik yaparak geçirdi. 1915te Bayburtta öldü. Bir halk airi olan Celâli, öteki halk airleri gibi, doup büyüdüü, yaad çevrelerde halkn duyarln dile getirdi.
  • 57. "Gerçekçi temalar doal bir duygululukla ileyerek ezilmi insann aclarn yanstt." (. Kurdakul) iirleri, M. Kemal Yanbein düzenledii "Bayburtlu Celâli" adl kitapta (1963) toplanmtr.100101CEMAL SUREYA (Seber)CENAP SAHABETTN air ve yazar. 1931de Erzincanda dodu. Bilecik Ortaokulunu, stanbul Haydarpaa Lisesini. Ankara Siyasalbilgiler Fakültesini bitirdi. Maliye müfettii olarak Anadolunun çeitli yerlerinde çalt. 1965te bu görevindefoayrlarak Papirüs dergisini çkard. 1972de yeniden Maliye Bakanlndaki görevine döndü; stanbulda DarphaneMüdürlüü, Maliye Tetkik Kurulu üyelii, müavirlik görevlerinden sonra emekli oldu; stanbula yerleti. 9Ocak 1990da orada öldü. Kasmpaa Kulaksz Mezarlna gömüldü. Süreyann ilk iiri, 1953te "Mülkiye" dergisinde yaynland. Daha sonra Yeditepe, airler Yapra, Evrim,Pazar Postas vb. dergilerde yaynlad iir ve yazlaryla tannd. ledii konular, iir teknii, deiik anlatmözellikleriyle, "kinci Yeni Akm" içinde "özgün duyarllklarn airi" oldu. "Bulular ve söyleyi biçimiyle kinciYeni iirin karanln giderdi; gelenekten yenilik yaratt; zarif, parltl iirler yazd." (B. Necatigil) Edebiyat vesanatla ilgili denemelerinde de konusunda uzman; dili çok iyi kullanan bir yazar olduunu gösterdi.Kitaplar: iir: Üvercinka (1958), Göçebe (1965)- Beni Öp Sonra Dour beni (1973), Uçurumda Açan Çiçek, ScakNal, Güz Bitii, Sevda Sözleri Deneme, eletiri; apkam Dolu Çiçekle (1976), Günübirlik 51982), 99-Yüz(1990)Günlük: 999. Gün Üstü Kalsn (1991)Mektup: On Üç Günün Mektuplar (1990)Çocuk: Aritmetik yi, Kular Pekiyi Ald ödüller: 1959 Yeditepe iir Armaan (Üvercinka), 1966 TDK iir Ödülü (Göçebe ile)air ve yazar. 18Wte Manastrda (Yugoslavya) dodu. Babasnn pievnede ehit dümesi üzerine, küçük yataannesiyle stanbula geldi.Tophanedeki Mekteb-i Feyziyede. Eyüp Rütiye-i Askeriyesi ile Gülhane Rütiye-i Askeriyesinde, AskerîTbbiyedc okudu. Devletçe uzmanlk eitimi için Parise gönderildi. Orada okurken yeni Fransz iirini; pamasçve simgeci airleri tand. Yurda dönünce zmir. Konya ve Ankarada salkmüfettilii yapt. Bu görevi. Hicaz Salk Kurulu üyelii. stanbulda Meclis-i Kebir-î Shhiye üyelii. Rodosta veMersinde karantina hekimlii.
  • 58. Suriyede Shhiye Reislii izledi. Meruliyetten (1908) sonra politikaya atld: Sabah. Hadîsat, Tasvîr-i Efkâr,Peyam- Sabah, Tanin gazetelerinde siyasal yazlar yazd. Heceye, dilde özlemeye. Türkçülük akmlarna karçkt, birinci Dünya Sava banda, son görevi olan Umur-i Shhiye Umumi müfettiliinden emekli oldu. I922"yekadar stanbul Edebiyat Fakültcsinde Franszca çeviri dersi ve Bat edebiyat okuttu: müderrislik yapt. KurtuluSavana kar olduundan bu görevi brakmak zorunda kald. Bundan sonraki yaamn, köesine çekilerek,edebiyatla uramakla geçirdi. 12 ubat 1934"le stanbulda öldü; Bakrköy Mezarlna gömüldü. Cenap Sahabettin, Servet-i Fünun air ve yazarlarndandr. iire, Tbbiyede örenciyken balad. ÖnceleriMuallim Nacinin etkisinde kald. Daha sonralar Recaizade Ekrem ve Abdülhak Hamitin etkileriyle yeni iireyöneldi. 1896da Servet-i Fünun topluluuna katld: simgeci (sembolist) iirler yazmaya balad. Hece ölçüsünekar aruz ölçüsünü, sade dile kar eski, süslü dili savundu. Servet-i Fünunun üç temsilcisinden (ötekiler.Tevfik Fikret, Halil Ziya" biri olan air, "ak" ve "doa" temalarn iledi. "Serbest müstezat* ve "sone" türüiirlerinde ses uyumuna (ahenge) çok önem verdi. Anlalmas güç bir Osmanlca ile yazd. Düzyazlarnda da aynözentili ve süslü dili kulland görülür.Kitaplar: lk iirleri. Tama?" adl bir kitapta toplanmtr. (1887), "Evrak Leyal" adm vermeyi düündüü son iirleri,ölümünden sonra Sadettin102103Nüzhet Ergunun hazrlad "Cenap Sahabettin" adl kitapta yer ald. (1984)Gezi yazlar: Haç Yolunda (1909), Suriye Mektuplar (1917). AvrupaMektuplar (1919) Söylei ve denemeleri: Evrak- Eyyam (1915). Nesr-i Harp ve Nesr-i Sulh. Tiryaki Sözleri, (özdeyiler.1918)nceleme: Kad Burhanettin (1922), Shakespeare (1931) Oyun: Yalan (1911). Körebe (1914). Merdut Aile, Küçük Beyler, Derse Devam Edelim vb.Roman: Snf Arkadalar (1943), Havada Bulul Yok (1958). Karncay Tanrsnz (1976) Deneme: Dilleri Var Bizim Dile Benzemez (1966), Bir Bakma (1976), Benim Olum Bina Okur (1983) nceleme: Türk Edebiyatnda Hikâye ve Roman (3 cilt. i 965. 1967, 1990), Karagöz (3 cilt. 1968-70).Ortaoyunu (2 cilt. 1973-75), Abdülhamit Devrinde Sansür (1977), Örneklerle Edebiyat Bilgileri (2 cilt,1980) Oyun: Tersine Akan Nehir (1929). Rüya çinde Rüya (1930), Kurtlar (1933) vb.CEVDET KUDRET (Solok) air ve yazar. 1907de stanbulda dodu. Nümune-i rfan lkokulu. Davutpaa Ortaokulu ve stiklâl Lisesinden
  • 59. sonra stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi. Edebiyat öretmeni olarak Kayseri, Ankara liselerinde, AnkaraDevlet Konservatuvannda çalt. M.E.Bakanlnn yaynlad Türk Ansiklopedisinin sekreterliini yürüttü. Ankarave stanbulda avukatlk yapt. Emekli olduktan sonra Bodruma yerleti.10.7.1992de stanbulda öldü; Âiyan Mezarlna gömüldü. Edebiyata iirler yazarak girdi; "Yedi Mealeciler" topluluu içinde yer ald. Genellikle iirlerinde "yalnzlk"temasn ileyen yazar, daha sonra oyun, roman deneme, biyografi ve edebiyat tarihine yöneldi. "AbdurrahmanNisari" imzal Edebiyat kitab, yllarca güvenilir ve ciddi bir kaynak olarak lise ve dengi okullarda ders kitabolarak okutuldu. "Suat Hzarc" ve "Nevzat Yesirgil" imzal öteki yardmc kitaptan da güvenilir kaynaklar oldu.Kitaplar:iir: Yedi Meale (ortak kitap, 1928), Birinci Perde (1929) Hikâye: Sokak (1974)CEYHUN, DEMRTA Yazar. 1934de Adanada dodu. lk, orta ve liseyi Adanada okuduktan sonra, stanbul Devlet Güzel SanatlarAkademisi mimarlk bölümünü bitirdi. Bir süre Adana Belediyesi Fen lerindc çaltktan sonra stanbulayerleti. Mimarlar Odas genel sekreterlii, baz dergilerde yaziieri müdürlüü, kitapçlk yapt. "Edebiyat Cephesi"adnda bir dergi çkard. Son yllarda kendini tümüyle yaz çalmalarna verdi. Türkiye Yazarlar Sendikasnnkuruluunda görev ald; yazar haklarn savunan çalmalarda bulundu. Ceyhun, lisede örenciyken hikâyeler yazmaya balad. Bata Yeni Ufuklar olmak üzere, çeitli dergilerdeyaynlad ilk hikâyelerinden bireyin cinsel ve ruhsal durumlardan kaynaklanan tedirginliini iledi. Daha sonratoplumsal içerikli hikâyeler yazd; toplumsal gerçekçi yazarlarmz içinde yer ald. Son yllarda yazd romanlarda ayn dorultudadr; siyasal, kültürel ve snfsal deimeleri konu alr. Hikâye ve roman türleri yannda, toplumsalve kültürel konularda aratrmalar, incelemeleri de vardr.104105Kitaplar: Hikâye: Tanngillerden Biri (1961). Sansaryan Han (1967). Çamasan (1972). Apartman (1974), Babam veOlum (1983). Eylül Hikâyeleri (1987)Roman: Asya (1970), Yamur Sca (1976), Cad Frtnas (1983)An: Çamzn Nasrettin Hocas Aziz Nesin (1984)Gezi: Bulgaristan (1978) Deneme: Yirminci Yüzyl ve Edebiyat (1979). Can Çekien Kitap (1985) Aratrma, inceleme: Haçl Emperyalizm (1967). Yama Edilen Türkiye (1968), Bir Yeni Dev (1977),Babâlinin u Son Krk Yl (1984) Çocuk kitaplar: Avsal Çocuk (1978), Adann Küçük Kuu (1979), Sava ve Küçük Ran (1979). Horozlu(1980) Ald ödüllen 1973 Sait Faik Hikâye Armaan (Çamasan). 1970 TRT Roman Basan Ödülü (Asya ile)
  • 60. CILGA,ABBAS Yazar. 1935"tc Kangalda dodu. Yldzeli Pamukpnar Köy Enstitüsünde ve stanbul Eitim Enstitüsündeokudu. Öretmenlik, ilköretim müfettilii görevlerinde bulundu. Son görevi olan st. Erenköy Kz Lisesiöretmenliinden emekli oldu. Temmuz 1996da stanbulda öldü. Clga, çocuklar için yazd kitaplarla tannd. Bu konuda çalmalaryla, çocuk edebiyatmza büyük katklardabulundu. 1973 Arkn Çocuk Edebiyat Ödülü, T.Ticaret Bankas Çocuk Oyunlar Ödülü, Kültür Bakanl ÇocukEdebiyat Ödülü vb. gibi ödüller ald.Kitaptan:Masal: Kedi Kavgas (1,970), Yusufçuk (manzum, 1974) Hikâye: Dedemin Öyküleri (1980), Atmacalar Alad (1980), Küçük Gezgin (1986) Roman: Yaramazlar Kuyusu 11975), Müjdeci Hüsnü (1976), Kim Sevmez Uur Böceklerini (1977),Tomcik ile Bilek (1979). Spann Dört Yll (1991)CUMALI, NECAT air ve yazar. 1921de Florinada (Yunanistan) dodu. Kurtulu Savandan sonra, Urlaya (izmir) yerletirilenküçük bir çiftçi ailesinin oludur. Urla ehit Kemal lkokulunu, zmir Erkek Öretmen Okulu orta bölümünü,zmir Atatürk Lisesini ve Ankara Hukuk Faküllesini bitirdi. M. Eitim Bakanl Güzel Sanatlar Müdürlüündememur, zmir ve Urlada serbest avukatlk, Paris Basn Ateeliinde memurluk, stanbul Radyosunda redaktörlükyapt. Einin Dilerinde görevli olmas nedeniyle srail ve Fransada (Paris) bulundu. Daha sonra stanbulayerleti; kendisini tümüyle yazarla verdi. lk iirlerini Urlada Halkevi dergisinde (1943) yaynlad. Ksa zamanda Garipçilerin etkisinden syrld; doay veyaam ayrntlaryla yanstan yaln bir duyarln airi olarak tannd. Daha sonra toplumsal temalara yöneldi. Hikâye,roman ve oyunlannda da yaad yörenin (Urla ve çevresi) insanlarn tüm sorunlanyla yanstmaya çalt."Türkçeyi en iyi kullanan yazarlanmzdan biridir. Dili yaln, cümleleri düzgün, anlatm rahattr. (...) Insanlansever, onlann dertlerini, sorunlann içten duyar ve hepsine hogörüyle yaklar." (Doç. Dr. Olcay Önertoy)106I107Kitaptan: iir: Kzlçullu Yolu (1943), Harbe Gidenin arklar (1945), Mays Ay Notlan (1947), Güzel Aydnlk (1951),Denizin lk Yükselii (1954), imbatla Gelen (1954), Güne Çizgisi (1957), Yamurlu Deniz (1969), BaaklarGebe (1970), Ceylan Ad (1975), Tufandan Önce (1983), Yarasn Beyler (1982) Hikâye: Yalnz Kadn (1955), Deiik Gözle (1956), Susuz Yaz (1962), Ay Büyürken Uyuyamam (1969),Makedonya 1900 (1976), Kente nen Kaplanlar (1976), Dilâ Hanm (1978), Revizyonist (1969), YakupunKoyunlar (1979), Uzun Bir Gece (1991) Roman: Tütün Zaman (1969, Zeli adyla 1971), Yamurlar ve Topraklar (1973), Ac Tütün (1974), Ak daGezer (1975), Viran Dalar (1995)
  • 61. Oyun: Bo Beik (1949), Mine (1958), Nalnlar (1962), Derya Gülü (1963), Oyunlar 1 (1969), Oyunlar 2(1969), Oyunlar 3 (1969), Oyunlar 4 (1969), Oyunlar 5 (1973), Oyunlar 6 (1977), Vatan Diye Diye (1990),Bir Sabah Gülerek Uyanmak (1990) Deneme: Niçin Ak (1971), Senin çin Ey Demokrasi (1976), Etiler Mektuplar (1982)Günlük, an: Yeil Bir At Srtnda (1990) Ald ödüller: 1969 TDK iir Ödülü (Yamurlu Deniz), 1957 Sait Faik Hikâye Armaan (Deiik Gözle), 1977Sait Faik Hikâye Armaan (Makedonya 1900), 1984 Yeditepe iir Ödülü (Tufandan Önce), 1981 KültürBakanl Tiyatro Ödülü (Dün Neredeydiniz? oyunuyla), 1995 Orhan Kemal Roman Ödülünü (Viran Dalar)ald.ÇALAK, BEHÇET KEMAL air. 1908de Erzincanda dodu. Babasnn memur olmas nedeniyle ilk ve ortaörenimlerini Bolu, Konya,Kayseri okullarnda yapt. Zonguldak Yüksek Maden Mühendisi Mektebini bitirdi. Devletçe staj içinFransaya108aönderildi. Dönüünde ktisat Bakanlnda görevlendirildi. "Görmee Geldim" adl iiriyle Atatürkün sevgisinikazand; dil örenmesi için ngiltereye gönderildi. Yurda dönünce Halkevleri müfettii oldu. Erzincandanmilletvekili seçilerek TBMMne girdi. 1948de Atatürk devrimlerinden ödün verildii gerekçesiyle hempartisinden (CHP) hem de milletvekilliinden ayrld. Bundan sonraki görevleri unlardr: Robert Kolejdeöretmenlik. Kurucu Meclis üyelii, TRT Yönetim Kurulu bakanl, Akbank yayn müdürlüü, TRT programuzmanl. 24 Ekim* 1969da stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Çalar, ulusal ve Atatürkçü iirleriyle tannm bir airimizdir. "B. Kemalin iiri, biçim ve öz bakmndan ikikaynaktan beslenir: Halk iiri ve Atatürkçülük. Giderek ulusal duygulan dile getiren deyiler ve yurtgüzellemeleri bile bu özle belirlenir. Hecenin olanaklarn en yüksek sesi verebilmek için zorlar, birey içindeil, kalabalklar içindir iiri. Düünsel ve toplumsal bir özden kaynaklanr, ama düünmeyi deil coturmayamaçlar." (A. Özknml) "Onun iirlerinde, ülkücü bir aydnn yürekten ve cokun söyleyileri, duygulu bir kalbinürperileri, içten baland inancn güçlü, rahat ve güzel bir biçimde dile getirilii vardr." (Sadiye Akay)"Atatürkü, Cumhuriyeti, Cumhuriyetin faziletlerini bütün eserlerinde bayrak gibi dalgalandrd." (. Kutlu) air,halk edebiyat geleneklerine dayal olarak yazd iirlerde "Ankaral Âk Ömer" takma adn kullanmtr. iir dndaoyunlar ve aratrmalar da vardr.Kitaplar: iir: Erciyesten Kopan Ç (1932), Burada Bir Kalp Çarpyor (1933), lköretim Destan (1945), Cumhuriyetin17. Ylnda Âk Ömerden Destanlar (1940), Benden çeri (1966), Kuran- Kerimden lhamlar (1966), BattalGazi Destan (1968), Malazgirt Zaferinden stanbulun Fethine (1971)Gezi: Hür Mavilikte (1947) nceleme: Göklerin Fethi (1937), Halkevleri (1935), Hasan-Âli Yücel (1937), Namk Kemal (1954)Oyun: Çoban (1933), Atilla (1935), Timur ve Yldnm (opera) Seçki (antoloji): Mütarekeden Sonrakiler (1938), Atatürk Denizinden Damlalar (1967), Türk iirinde Ak(1968)109
  • 62. Ötekiler: Dünyadan 40 Büyük (biyografi, 1961) Dünyadan 40 Ant (1962). Dünyada 40 Olay (1964).Bugünün Diliyle Atatürkün Söylevleri (1968) vb.Tatl Sert (talamalar, 1939). Heyecan ve Sükûn (1959). Zindan Duvarlar (1967). Han Duvarlar (1969) Oyun: Canavar (1926). Akn (1932). Özyurt (1932). Kahraman (1933), Ate (1939). Dev Aynas (1945).Yayla Kartal (1945). Sinir Hekimi (1961)Roman: Yldz Yamuru (1936)ÇAMLIBEL, FARUK NAFZ air. 18 Mays I898de stanbulda dodu Bakrköy Rütiyesini(ortaokulunu), Hadika-i Meveret dadisini (lisesini) bitirdi. Tp Fakültesiniyarm brakarak yazarla balad. Bir süre sonra Ankarada öretmenliebalad. Uzun yllar (1922-46) Ankara. Kayseri ve stanbulda edebiyat |öretmenlii yaptktan .sonra stanbuldan milletvekili seçildi; 27 Mays I1960a kadar bu görevini, sürdürdü. Yaamnn son yllarn stanbulda 1(Arnavutköyde) geçirdi. 8.11.1973te, çkt bir Akdeniz gezisinde (Ka- |Fethiye arasnda) öldü; stanbulda Rumelihisar Mezarlna gömüldü.1 Hecenin be airinden biri olan Çamibel, iir yazmaya örencilik yllarnda balam, akc ve duygusal iirleriyletannmtr. lk iirlerinin konusu genellikle aktr; delikanllk döneminin duygularn yanstr. Anadoluyageçtikten sonra Türk halkn tanm ve halkçlk ilkesini j benimsemi; bu yönde iirler yazmtr. Asl ününükonusunu Anadoludan I alan bu iirlerine borçlu olan air, aruzu ve hece ölçüsünü baaryla "I kullanmtr.Son iirlerinde, belirli bir çizgide mistik duygulara (ya da tasavvufa) yönelen air, ayn zamanda güçlü birtalama (hiciv) ve güldürü (mizah) yeteneine sahiptir. "Çamdeviren", "Deli Ozan" ve "Tatl Sert" adlarylayazd iirler, bu özelliini yanstr. Ayrca eski Türk Tarihini, Kurtulu Savan ve Atatürkü ileyen manzumoyunlar da yazmtr.ÇAYLAKTEVFK Yazar, gazeteci. 1843"te stanbulda dodu. Asl ad Mehmet Tevfiktir. Düzenli bir örenim görmedi; kendikendini yetitirdi. Kâtip olarak devlet hizmetine girmi; Hazine-i Hassa dairesindeki bu görevini Bursa veSaraybosna gibi yerlerde sürdürmütür. Daha sonra gazeteci olmu, Bursada"Hüdavendigâr". stanbulda "Asr".. "Terakki" ve kendisine ün salayan "Çaylak" gazetelerini çkarmtr.1893"te stanbulda ölmütür.Adn ve ününü çkard "Çaylaktan alan Tevfik, döneminin en ustagülmece (mizah) yazardr. Yazarlnn bir baka alan da halkbilimdir. Kitaplaryla stanbulun o günkü yaaynyanstm; yok olup gitmekte olan eski gelenek ve göreneklerini derleyip saptamtr.Kitaplar: stanbulda Bir Sene (Tandr, Mahalle Kahveleri, Kâthane, Ramazan Geceleri. Meyhane adl kitaplar birarada, 1881-83). Letâif-i Nasrettin (Nasrettin Hoca Fkralar. 1883). Yadigâr- Macaristan (gezi, 1877),Meahir-i Osmaniye (Osmanl mehurlar, 1873), Kafle-i uara (tezkire, 1873) vb.
  • 63. Kitaptan: iir: arkn Sultanlar (1918), Gönülden Gönüle (1919), Dinle Neyden (1919), Çoban Çemesi (1926), SudaHalkalar (1928), Bir Ömür Böyle Geçti (1932), Elimle Seçtiklerim (1934), Akarsu (1947), Akna Türküleri(1938),110111ÇELEB, AS AF HALET air. 1907de stanbulda dodu. Galatasaray Sultanisini (lisesini) ve Adliye Meslek Mektebini bitirdi.Üsküdar Asliye Mahkemesinde zabt kâtiplii, Osmanl Bankasnda ve Devlet Denizyollarnda memurluk yapt.Son görevi, stanbul Edebiyat Fakültesinde kitaplk memurluudur. 15 Ekim 1958de, bu görevdeyken öldü;Beylerbeyinde Küplüce Mezarlna gömüldü. Çelebi, iir yazmaya örencilik yllarnda balad; 18 yana kadar gazel ve rubai denemeleri yapt. Asl kiiliini,1937den sonra yazd serbest ölçülü iirlerle buldu. Konusunu, eski Dou uygarlklarndan ve masallarndan alanve kendi deyiiyle "somut malzemeyle soyut bir dünya" yaratmay amaçlayan iirleri, kendine özgü anlatmylaegzotik özellikler tar. B. Necatiilin belirttii gibi, bir duygu ve hayal airi deil, bir sezgi airidir. iirlerinin yansra, aratrma ve incelemeleri de vardr.Kitaplar:iir: He (1942), Lamelif (1945). Om Mani Padme Hum (1953) nceleme, aratrma: Mevlâna (1940), Molla Cami (1940), Erefolu Divan (1944), Naima (1953), Divaniirinde stanbul (1953), Ömer Hayyam (1954), Mevlâna ve Mevlevilik (1957) vb.Hisar dergisinin de kurucularndan olan Çnarl, edebiyata Antalya gazetesinde iirler yaynlayarak (1941) girdi.Daha sonra, deneme ve eletiriler de yazd. "Sanal için sanat" görüüne sahiptir. Hisar dergisi çevresindetoplanan öteki yazarlar gibi, devrime deil evrime dönük, ulusal kültüre dayal bir sanat gelitirmeyi savunur.Kitaplar: iir: Güne Rengi Kadehlerle (1958), Gerçek Hayali At (1969), Bir Yeni Dünya Kurmuum (1974) Deneme: Halkmz ve Sanatmz (1970), Söylemek Yarar (1974), Ayn Yolda (1987) Son iir kitabyla 1976 Türkiye Milli Küjtür Vakf iir Armaamn; "Zaman Perdesi" (1981) adl kitabyla 1982-83 Yazarlar Birlii Ödülünü ald.ÇINARLI, MEHMET air ve yazar. 1925te Ermenekte dodu. Oradaki Merkez Ilkokulunu, Konya Lisesi orta bölümünü, AntalyaLisesini, Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesini bitirdi. Maliye Bakanlnda balayan memurluu, çeitlikademelerde sürdü; Maliye Okulunda öretmenlik yapt. Saytay üyeliinden sonra, seçildii AnayasaMahkemesi üyeliinden emekli oldu.
  • 64. 112113 Bugüne kadar derlenen iirleri, u kitaplarda görülebilir: Taha Toros, Dadalolu (1940), Cahit Öztelli,Körolu ve Dadalolu (1954), Haim Nezihi Okay, Dadalolu (1959), Tahir Kutsi, Dadalolu (1974), NecdetSakaolu, Dadalolu (1986) vb.DDADALOLU Halk airi. Nerede doup nerede öldüü kesin olarak bilinmiyor. 1785-1865 yllan arasnda ÇukurovadaKozan dolaylarnda yaad sanlyor. Göçebe bir ailenin çocuudur ve asl ad Velidir. Söylentilere göre bir süreimamlk, kâtiplik yapm, daha sonra da eline sazn alp âkla balam... Baka bir söylentiye göre de, o yöreninünlü derebeylerinden Kozanolu, Dadalolunu konana alm, çocuklarnn eitimiyle görevlendirmitir. airinKozanolunu sayg ve sevgi ile anan kimi iirleri, bu söylentiyi dorular niteliktedir. Dadalolu, göçebelikten çkarlp zorla Çukurovaya yerletirilmek istenilen Türkmen airetlerinin Osmanlyakar ayaklanmasn desteklemi ve bu yolda yazd kavga iirleriyle (koçaklamalanyla) tannmtr. Söyleyi yönündenKaracalan ve Körolundan etkilendii görülen airin dili oldukça temiz ve durudur. Dadalolunun tüm iirleri henüz derlenmi deildir. Derlenip baslanlarn pek çounun ona ait olup olmadkukuludur. Örnein Karacaolana ait kimi iirler, ona maledilmitir. Karacaolann ve Dadalolunu çok sevenTürkmen airetleri, zaman zaman bunlarn iirlerini birbirine kartrmlardr. Derleme, deerlendirme güçlüübundan ileri gelmektedir.114DALARCA, FAZL HÜSNÜ air. 1914te stanbulda dodu. lkokulu Konya, Kayseri ve Adanada; ortaokulu Tarsus ve Kozanda okudu.Daha sonra Kuleli Askerî Lisesini ve Harp Okulunu bitirip piyade subay oldu. Onbe yllk hizmetten sonraordudan ayrld. Basn-Yayn ve Turizm Genel Müdürlüünde ve Çalma Bakanlnda çalt. Emekliye ayrldktansonra, stanbulda kitabevi açt. "Türkçe" adnda aylk bir dergi çkard. Dalarca, : 1940 sonras iirimizin en güçlü ve en çalkan airlerindendir. iir yazmaya, Kulelide örenciyken(1933) balad. 1940ta "Çocuk ve Allah" kitabyla tannd. O günden bugüne durmadan yazd; çok kitapyaynlad. B. Necatigilin belirttii gibi, yaptlarnn özü, says ve boyutlar bakmndan, Tanzimattan beri iirimizinen verimli sanatçs oldu. iirlerinde, ilkel dönemlerden günümüze kadar, bireysel ve evrensel boyutlarylainsanolunun serüvenini iledi; insann iç ve d özellikleriyle, çok yönlü davran ve çalmalaryla, soyut ve somutdurumlar üzerinde derinleerek vermeye çalt. Dalarca, iledii konular ve dünyaya bakndaki insanclözellikleriyle yalnz bizim insanmzn deil, tüm insanln sevincini, aclarn yanstan bir airdir; bir dünya airidir.Sürekli araylarla geçen uzun airlik dönemini, kabaca üç aamada deerlendirmek yerinde olur: 1950ye kadarsezgisel ve soyut iirler yazd; genellikle çocukluk, doa, yaradl, ölüm ve Tanr temalann iledi: 1950den sonra,aklc bir tutumla toplumsal sorunlara yöneldi; Anadolu insannn yalnzlk, bilgisizlik, yoksulluk vb.olumsuzluklar içindeki dramn sergiledi. Ulusumuzun Kurtulu Savanda gösterdii yiitlii ve bir bamszlk savaöncüsü olan Atatürkün olaanüstü kiiliini destanlatrd. 1960tan sonra ise toplumsallktan eylemci bir
  • 65. toplumculua; ulusaldan evrensele115kayd. Bütün bu aamalarda, iirimizin genel yapsndan ayr bir yol hiçbir akma balanmad; yaln dili, kavram veimge zenoir younlam özgün iirleriyle, baka bir benzeri olmayan kiili5ine uj ;Kitaplar:Havaya Çizilen Dünya (1935), Çocuk ve Allah (1940), Daha 11941Çakrn Destan (1945), Ta Devri (1945), Üç ehitler Destan (1949,Toprak Ana (1950), Aç Yaz (1951), stiklal Sava-Samsumdan AnkaraV(1951), stiklal Sava-nönüler (1951), Sivasl Karnca (1951), stanbul-FetihDestan (1953), Antkabir (1953), Âsu (1955), Delice Böcek (1957), BanAcs (1958), Mevlânada Olmak (1958), Hoolar (1960), Özgürlük Alam(1960), Cezayir Türküsü (1961), Aylam (1962),Türk Olmak (1963), YediMemetler (1964), Çanakkale Destan (1965), Dardan Gazel (1965).Kazmalama (1965), Yerya (1965), Vietnam Savamz (1966), Açl Susam(1967), Kubilay Destan (1968), Haydi (1968), 19 Mays Destan (1968).Vietnam Körü (1970), Hiroima (1970), Malazgirt Ululamas (1971), KuAyak (1971), Knal Kuzu Atd (1972), Gazi Mustafa Kemal Atatürk(1973), Arkaüstü (1974), Yeryüzü Çocuklar (1974), Yank ÇocuklarKoçaklamas (1976), Horoz (1977), Hollandal Dörtlükler (1977), Balina ileMandalina (1977), Yazlar Seven Ay (1978), Göz Masal (1979)," ÇukurovaKoçaklamas (1979), eker Yiyen Resimler (1980), Hincik (1981), KaçanUykular Ülkesinde (1981), Güne Doduran (1981), Çplak (1981), YunusEmrede Olmak (1981), Nötron Bombas (1981), Diiboy (1985), TakmaYaamlar Ça (1986) Ald ödüller: 1956 Yeditepe iir Armaan (Âsu), 1958 TDK iir Ödülü (Delice Böcek), 1966 Turhan EmeksizArmaan (Delice Böcek ), 1974 Yugoslavya Altn Çelenk Ödülü, 1978 Sedat Simavi Vakf Edebiyat Ödülü(Horoz ile)116 1967de ABDde International Poetry Forum tarafndan "yaayan en y Türk airi"; 1974te, Milliyet Sanatdergisince "yln sanatçs" seçildi.DAMAA AR*. wk,lede dodu. Küçük yata, önce babasn, sonras,r 1925te Çanakkale o 5Ortaoklundan sonran yitirdi. Bu "^"jj^ Ça"t. Sonra Ankaraya giderekmrk Orman ÇftUg nde w,¦ 3Rk eçimim salamaya!a -f ^SSCS-P -and,. ki y" tutukludan st, bu arada bir nnnde^ ^ ^ ^^ ^^ Daha ^ kendne"a ^fvi Tia anari nedeniyle yürütemedi, kapatt.b,rklla " , -Arif Hüsnü" ve "Arif Barikat" takma adlarm kullanmlk *"rinde , A" , Bercekçi airlerimiz arasnda yer alr. "Toplum
  • 66. n Daman "P,u^ g "elismesinc destek olan, toplum mutluluu içinrunlanna baglu 00um- *^ ^ ^ ^ ^^,vasan br sanat anlay^^maya çahr.sris;-^ ^n -kend,ne özgü bir iinvardr.Kitaplar: Günden Güne (1956), stanbul Bulutu (1958), Kedi Akl, (1959) Saat Sekizi Geç Vurdu (1962), Alc, Ku(1966), Seslerin Ayak Seslen (1975), Ölüm Yok ki (1980) Ay Ayakta Deildi (1984), Ac Ertelenirken(seçmeler, 1986), Yoksulduk Dünyay Sevdik (1988)istanbul Bulutu" ile, 1959 Yeditepe iir Armaann ald.).YKK;LU,GÜLTEN Yazar. 1935te Emette dodu. lkolulu köyünde okudu. stanbul Kz Lsesini, bitirdi. Dardan snavlaragirerek ilkokul öretmeni oldu.117istanbulun Silivri, Kasmpaa, ili ilkokullarnda çalt. Selim Srn Tarcan lkokulu öretmenliinden emeklioldu. Dayolu, günümüz çocuk edebiyatnn önde gelen yazarlarndandr Yaz yaam, 1950de yerel bir gazetedenyaynlanan hikâye ile balad. Daha sonra çeitli gazetelerde eitsel yazlar, çocuklar için küçük hikâyeler.oyunlar yazd. 1965te, "Döl" adl hikâyesinin Yunus Nadi Ödülünde ikincilik almas üzerine tannmaya balad.Büyükler için yazd hikâyelerde kadnlarmzn sorunlarn iledi. Daha sonra, çalmalarn çocuk edebiyatkonusunda younlatrd; çocuklar için radyo-televizyon oyunlar, romanlar yazd.Kitaplar: Hikâye: Döl (1970), Krmz Bisiklet (1973), Sunamn Serçeleri (1974), Geride Kalanlar (1975), BenBüyüyünce (1979), Güzel Hanm (1979), Akll Pireler (1982), In Ça insanlar (1984) Roman: Fadi (1970), Dört Kardetiler (1971), Yurdumu Özledim (1977), Dünya Çocuklarn Olsa (1981),Ölümsüz Ece (1985), Midas Kartalnn Gözleri (1991)Gezi: Kaf Dann Ardna Yolculuk (1988)1990da Altn Kitap Ödülünü ald. DEDE KORKUT (Korkut Ata) Kendi adn tayan hikâyelerin anlatcs; ozan. Neredd dodu nerede öldüü, kim olduu kesin olarak bilinmiyor.Efsanelemi bir kiii Hikâyelerden anlaldna göre, "Ouzlarn bilicisi" yol göstericisidir. Bilinmeyenlerden haberverir, gelecekte neler olacak, onu söyler; yiitlik gösterenlere ad verir; ölenlerde saz çalar, hikâyeler anlatr;tüm sorunlar çözümler. Söylentiye göre 300 yl kadar yaamtr. Mezan, Sirideryann Aral gölüne döküldüübölgede, Korkut istasyonu denilen yerdedir.."Dede Korkut Kitab"nn elimizde iki tane yazmas var. Bunlardan biri, "Fleûcher" adnda Türkolog tarafndanbulunup bilim dünyasna tantlm; -presten yazmas" adn tar. Kilisli Muallim Rfat tarafndan 1916da stanbuldabastrlan metin, bu yazmadan alnmtr. kinci yazma ise, ünlü talyan Türkologu Ettore Rossi tarafndan Vatikankitaplnda bulunup yaynlanmtr. "Dede Korkut Kitab" oniki hikâyeden olumaktadr. Hikâyelerin konusu, 14. yüzyln sonlanyla 15. yüzylda
  • 67. Azerbaycan ve Kuzeydou Anadolu dolaylarnda yaayan müslüman Ouzlarn yaamlanyla ilgilidir. Anlatlanolaylarn ayn çalarda yazya geçirildii sanlyor (Daha ayrntl bilgi için baknz: Tahir Alangu 100 Ünlü TürkEseri, 1. cilt, s. 161)DEDEMOLU Halk airi, 17. yüzylda yaad sanlan bu air hakknda fazla bilgimiz yok. iirlerinden anlaldna göre OrtaAnadoluda yaam, Bektai tarikatna bal bir airdir. Baz aratrmaclara göre (Cahit Öztelli, Dr. lhan Bagöz)Anadoluya yaylmak isteyen Safaviler yararna birtakm eylemlerde bulunmu; bu nedenle tutuklanpcezalandrlmtr. Ama bu söylentiler de somut bir belgeye balanmamtr. Eldeki iirlere baklrsa (henüz kitaplamam) Dedemolu, eyh Bedrettinin görülerine baldr. Yaln bir dilivardr.DEFNE, ZEK ÖMER air. 1903te Çankrda dodu. lk ve ortaokulu Çankrda okuduktan sonra, Ankara Muallim Mektebini bitirdi.lkokul öretmeni olarak çalrken, yeterlik snavlarna girdi; ortaokul öretmeni oldu. Kastamonu Lisesi, stanbulKabata Lisesi, Alman Lisesi, Özel ili Terakki Lisesi ve118119gitmi, âk kahvelerinde çalp söyledii iirlerle kendini iyice tantm. Yazd bir iirin zamann padiah 2. Mahmutunhouna gitmesi üzerine, tarlalarn eline alan aann yerine "ayan(tm) olarak atanm. Ne yazk ki. bu görevi deuzun sürmemi; halktan toplad vergilerin bir bölümünü kendisine ayrd için görevinden uzaklatrlm- Yenidenyoksullamasna yol açan bu olay üzerine, boazm keserek intihara kalkm. Ölümden dönen, ama sesi bozulduuiçin çalp söyleyemeyen air. "Dertli* takma adyla (daha önceki takma ad Lülfi) Ankaraya gitmi. Son yllarn,orada Alan Beyin konanda geçirmi. 1846da ölmü. Koyunpazanndakî caminin mezarlna gömülmü.Sonradan, bu mezarlktan yol geçtii için. Dertlinin mezar da kaybolmutur. Adna, Gerede yolu üzerinde birant dikilidir. Dertli, hem aruz. hem de hece ile iirler yazmtr. iirlerinde Divan iairinin etkileri vardr. Çok sayda Arapçave Farsça tamlamalar kullanmtr. Asl kiili, ince bir lirizm özellii tayan koma ve semailerinde görülür.Bunlarn dili daha sadedir. "19. yüzyln Emrah ve Seyran bir yana braklrsa, en ünlü â olan, birçok çraklaryetitiren Denli, halk iirimizin en büyük ustalarndan biridir." (B. Necati gil) . Dertlinin iirleri u kitaplarda toplanmtn Ahmet Talat, Âk Dertli, Hayat, Divan (Bolu, 1928), Haim NezihiOkay. Dertli Hayat ve iirleri (st 1958), Cahit Öztclli, Dertli, Seyran (st. 1953), emsettin Kutlu, air Dertli (2cilt. 1979)DERV, SUAT Yazar. 1905"te stanbulda dodu. Özel örenim gördü. Berlin (Almanya) konservatuvannda ve EdebiyatFakültesinde okudu. Yurda dönünce (1932), Almanyada balad gazeteciliini sürdürdü. Ei Reat FuatBaranerle Yeni Edebiyat adl onbe günlük sanat-edebiyat gazetesini yaynlad. (1940-41) Siyasal nedenlerle bugazetenin kapatlmas, arkasndan esinin tutuklanmas üzerine zor durumda kald; Fransaya gitti; uzun süre
  • 68. orada yaad. 1963te yurda döndü, tükenen kitaplarn yeniden bastrd. Devrimci Kadnlar Birliinin kuruluundagörev ald. 24.7.1972de stanbulda öldü. Suat Derviin yaz yaam, "Hezeyan" adl mensur iirle balar. Berlinde örenciyken, Alman gazetelerindefkra, makale ve hikâyeler yaynlar. Türkiyeye dönünce romanc olarak tannr. Bir taraftan romanlar yazarken,Yeni Edebiyat gazetesinde yaynlanan fkra ve eletirileriyle de toplumcu edebiyatn gelimesi için gençyazarlara önderlik eder. "Gerçekçi, toplumcu görüle beslenen konularn, yaln, duru bîr dille iler." (S. Kemal)Romanlarnn bir ksm baslmam; gazetelerde tefrika halinde kalmtr.Romanlar: Kara Kitap (1920), Ne Bir Ses, Ne Bir Nefes (1923), Hiçbiri (1923), Ahmet Ferdi (1923), BehireninTalipleri (1923), Fatmann Günah (1924), Beni mi? (1924), Buhran Gecesi (1924), Gönül Gibi (1928),Emine (1931), Hiç (1939), Çlgn Gibi (1945), Fosforlu Çevriye (1968), Ankara Mahpusu (1968) vb.DIRANAS, AHMET MUHP air. 1909da Sinopta dodu, ilk, orta ve liseyi Ankarada okudu; Ankara Erkek Lisesini bitirdi. Bir süreAnkara Hukuk Fakültesi ve stanbul Edebiyat Fakültesi felsefe bölümüne devam etti. Çalmaya örenciykenbalad; Hakimiyet-i Milliye (Ankara) gazetesinde, stanbul Güzel Sanatlar Kütüphanesindeki görevlerindensonra, C.H.P. genel merkezinde Halkevleri kültür ve sanat yaynlarmyönetti. Çocuk Esirgeme Kurumundayayn müdürlüü, kurum bakanl; Bankas yönetim kurulu üyelii, Anadolu Ajans yönetim kurulu bakanl,Devlet Tiyatrosu edebi kurul üyeliinde bulundu. 21.6.1980de Ankarada öldü. Mezar Sinoptadr.lk iiri, "Muhip Atalay" imzasyla "Millî Mecmua" (1926) yaynlanan122123air,Görü, Varlk, Çr, Aaç, Gündüz, Olu, Yücel vb. dergilerde yer alan iirleriyle tannd. "19. yüzyl Franszairlerinden Baudlaire, Rimbaud çizgisi üzerinde, deiik hece ölçülerini uygulamada, yeni teknikler arayarakyapsal güzellikleri ön plana ald." (. Kurdakul) "Bireysel ve estetikçi bir iir görüüne baldr. iirlerinde taze birduygululuk, ses, biçim güzellii ve salam bir dil yaps görülür." (Seyit Kemal) "Ahmet Hamdi Tanpnar veAhmet Kutsi Tecerin sade dili ve esnek heceyi esas alan iir-nazm anlayn izleyenlerdendir. Konu ve anatemalarda da bu iki airin yolunda gitmekle birlikte, anlam bakmndan onlardan biraz daha kapal ve ruhbakmndan sembolizme yöneliktir." (emsettin Kutlu) "Toplumsala, gününün sorunlarna deil, insanduygularnn sonsuzluuna yönelir. Biçim. vazgeçilmez bir öesidir iirinin." (A. Özknml) iir dnda oyunlar,siyasal yazlar da yazm, çevriler yapmtr.Kitaplar:iin iirler (1974) Oyun: Gölgeler (1947), O Böyle stemezdi (I949da oynand. baslmad). Çkmaz (1978) vb."Gölgeler" oyunuyla, 1947 CHP Piyes Yanmasnda ikincilik ald.DLMEN, GÜNGÖR (Kalyoncu)
  • 69. Yazar. I930da Tekirdada dodu. stanbulda ngiliz Erkek Ortaokulunu, Çapa Lisesini, Edebiyat Fakültesiklasik filoloji bölümünü bitirdi. Kazand bir bursla Amerikaya gitti; Yale ve Vahington üniversitelerindetiyatro örenimi gördü. Yurda dönüünde stanbul ehir Tiyatrolannda dramaturg ve barejisör, stanbul Radyosutiyatro ubesinde metinler servisi efi olarak çalt. ngilterede Durheim Oniversitesinde Türkçe dersleri verdi.Dönüünde yeniden ehir Tiyatrolannda görev ald. Bu görevi, Anadolu Üniversitesi letiim Fakültesindekiöretim üyelii izledi. imdi emekli.124Dilmen, yazarla iirle balad. 1959da Sinema-Tiyatro Dergisinin ct,ö tiyatro yarmasnda Midasn Kulaklar adloyunu ödül alnca, •almalarn bu türde younlatrd. Konularn genellikle Türk tarihi ve Yunan mitolojisindegeçen olaylardan seçmi, çada bir yorumla günümüz toplumunun sorunlarn yanstmaya çalmtr. Usta birtiyatro teknii ve iirsel, yaln bir dili vardr. Çocuklar için masallar da yazmtr. Oyunlarnn bir bölümü oynanm,ama baslmamtr.Kitaplar: Oyun: Ayak Parmaklan (1960), Avc Karkap (1960), Canl Maymun Lokantas (1963), Midasn Kulaklan(1965), Kurban (1967). Midasn Kördüümü (1975), Midas Üçlemesi (Midasn Kulaklan, Midasn Altnlar,Midasn Kördüümü bir arada, 1979), Badat Hatun (1982), Hasan Sabbah (1983), Ak Tannlar (1983), AkmzAksarayn En Büyük Yangn (1988)Masal: Mavi Orman (1979), Kuyruklu Masallar (1979) Ald ödüller: 1963 Halkevleri Genel Merkezi inasi Efendi Tiyatro Ödülü (Canl Maymun Lokantas); 1959Sinema-Tiyatro Dergisi birincilik ödülü (Midasn Kulaklan); 1966 lhan skender Armaan (Kurban); 1970Yunus Nadi Senaryo Yarmas birincilik ödülü (Anzavur); 1980 Muhsin Erturul Büyük Ödülü (Deli Dumrul);1975 Türk Dil Kurumu ödülü (Midasn Kördüümü); 1988 Bankas ödülü (Akmz Aksarayn En BüyükYangn)DNAMO, HASAN ZZETTN air ve yazar. 1909da Akçaabatn Abanda köyünde dodu. Babasnn Birinci Dünya Savanda, Sankamcephesinde ehit dümesi üzerine, kardeleriyle birlikte Samsundaki öksüzler yurduna yerletirildi; 17 yanakadar öksüz yurtlannda kald. Sivas Öretmen Okulunu bitirdi. Malatya ve Adyamanda birkaç yl öretmenlikyapt. Gazi Eitim Enstitüsü resim-125i bölümünde okurken, siyasal bir bildiri nedeniyle tutuklanp dört yl hapis cezasna çarptrld. (1935)Özgürlüüne kavuunca stanbula geldi. Gazete ve dergilerde yazlar yazarak, çeviriler yaparak, özel derslervererek geçimini salamaya çalrken 1942de askere alnd; yaynlanmam bir iiri yüzünden yeniden bir yl hapsemahkûm oldu. Skntl bir askerlik döneminden sonra, istanbula yerleti. (1949) Uzun bir süre edebiyatdünyasnda görünmedi; kendi kendine sessizce çalt; tutuklanmalar srasnda kaybolan baslmam yaptlarnyeniden yazmaya çalt. Kitaplarn ancak 27 Mays 1960 devriminin getirdii özgürlük ortamnda bastrabildi.Geçinebilmek için, "Hasan Deniz" takma adyla, bata çocuk kitaplar olmak üzere çeitli kitaplar hazrlad.20.6.1989da istanbulda öldü. enlikköy Mezarlnda topraa verildi. iir yazmaya, 1926da, Giresunda yaynlanan zler dergisinde balayan Dinamonun balangçta Faruk NafizÇamhbelin etkisinde kald görülür Hece ölçüsüyle yazd ilk iirlerinde, doa ve ak temalar ar basar. Daha sonra
  • 70. (1930 sonras), Nazm Hikmetten etkilenerek toplumsal sorunlar;; (demokrasi, bar, özgürlük, bamszlk vb.)arlk veren serbest iirle yazm; kendini bu iirleriyle tantm; 1940 kua toplumcu airlerinin öncülerinden biriolmutur. Ulusal Kurtulu Savamz anlatan sekiz ciltlik "Kutsal syan" adl yaptyla romanc olarak da ün yapm;bunu, yine konusunu Kurtulu Savamzdan alan ve emperyalizmin halkmza çektirdii açlan dile getiren ötekiromanlar izlemitir. Güçlü bir gözlen gücü, akc, rahat bir anlatm vardr.Kitaplar: iir: Adsz Kitap (Vehbi Cem ve Mehmed Cevdetle, 1931), Deniz Feneri (1937), Karacaahmet Senfonisi(1960), Özgürlük Türküsü (1971), Mapusanemden iirler (1974), Sürgün iirleri (1975), Gecekondumdaniirler (1976), Kavga iirleri (1977), Çoban iirleri (1982) Roman: Kutsal syan (8 cilt, 1966-67), Ate Yllan (1968), Sava ve Açlar (1968), Kutsal Ban (7 cilt, 1972-76), Öksüz Musa (1973), Musann Mapusanesi (1974), Koyun Baba (1976), Musann Gecekondusu (1976).Açlk (1981), Türk kelebei (1981), Adalet Stmas (1983), Anadoluda Bir Yunan Askeri (1988)An: 6-7 Eylül Kasrgas (1971). 2. Dünya Savandan Edebiyat Anlan (1984). Aydnlar ve Anlar (1989)DZDAROCI.ll. HKMET Yazar. 191 Tde Zilcdc dodu. Erzurum Öretmen Okulunu, Gazi Eitim Enstitüsü edebiyat bölümünübitirdi. Zonguldak. Kastamonu. Burdur, Uak ve zmirdeki lise ve ortaokullarda öretmenlik, müdürlük yapt.M.E.Bakanl Talim ve Terbiye Dairesi raportörlüünde bulundu. Gazi Eitim Enstitüsü edebiyatöretmenliinden emekli oldu. Uzun yllar (1960-1972) Türk Dil Kurumu Terim Kolu bakanln yürüttü. 1979daAnkarada öldü. Yaz yaamna 1937de. Dumlu dergisinde (Erzurum) yaynlad bir inceleme yazs ile balayan Dizdarolu.edebiyat tarihimiz ve dil konularnda yapt aratrmalarla tannd. Dergi ve gazetelerde (çou kitap-lam) kitaptantma yazlan, eletirileri çkt. Bunlann hemen hepsi, zengin bir kaynaa ve belgelere dayanan titiz çalmalardr.Kitaptan: Huzuri (1. cilt. 1949), Namk Kemal (1952), Cenap Sahabettin (1953), Abdülhak Hamit (1953), inasi(1954), Ömer Seyfettin (1964). Türkçede Sözcük Yapma Yollan (1962), Türkçede Fiiller (1962). MüftüoluAhmet Hikmet (1964), Ahmet Rasâm (1965), Dilcilere Sayg (1965), Halk iirinde Türier (1969). TümceBilgisi (1976)DOAN, MKI1MKT II. Yazar. 193 ldc Adaada d"y J. (AM ad: Mehmet Zeki Tokyay) lk ve iaîîreînîni Adaada >;:-l. Harp Okulnuaiki yllk bölümünü bitirerek126127Hava Kuvvetleridc görev ald. Merzifon ve Bandrmadaki uçuculuk görevinden sonra, uzun süre zmirdeönclenlik yapt. Kendi isteiyle ayrlarak emekli oldu; zmire yerleti. Doan, eletiri ve denemeleriyle tannan bir yazanmzdr. Toplumcu sanat anlayna sahiptir. lk yazlan bu
  • 71. dorultudadr. Sonraki yazlarnda. estetik kurallar da gözard etmeyen, daha esnek bir tutuma yönelmitir.Kitaplar: Tekrarn Tekrar (1973). Estetik (1975). Birikime Dayanmak (1979), iirin Yalnzl (1986)lk kitabyla, 1974 TDK Eletiri Ödülü nü ald.DURB A, REFK air. 1944"te Pasinlerde dodu. lk ve ortaörenimin zmirde yapt. stanbul Edebiyat Fakültesi Türk Dili veEdebiyat bölümünün son snfndan ayrld. Bir süre içilik ve iportaclk yaptktan sonra, düzeltmen olarakCumhuriyet gazetesine girdi. Durba, genç kuan baarl airlerinden biridir. Balangçta ki Yeni akm içinde yer ald; bireysel ve soyut iirleryazd. Daha som iirlerinde soyuttan somuta doru yöneldi; toplumsal sorunlara arlk ve- ren iirler yazd.Kitaplar: Ku Tufan (1971), Hücremde Ay (1974), Çrak Aranyor (1978), Çaylar irketten (1980), Nereye UçarGökyüzü (1983), Siyah Bir Acda (1983), Yeni Bir Defter-iirler-Meçhul Bir Ak (1985), Adresi U (topluiirler, 1987)Röportaj: Yazlmaz Bir stanbul (1988). Ahmet Arif Anlatyor (1990), Geçti mi Geçen Günler? (1990) Çocuk kitaptan: Denizler Sincab (1979), ikinci Bask (1979). Krmz Kanad Kartal (1990) Ald ödüller. 1979 Yeditepe iir Armaan (Çrak Aranyor), 1983 Necaligil iir Ödülü (Nereye Uçar Gökyüzüîle)DURU, ORHAN Yazar. 19331e stanbulda dodu. Afyon Lisesini (1951) ve Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesini(1956) bitirdi. Bir süre Urfa ve Ankarada veterinerlik yapt. 1958"de mezun olduu fakülteye asistan oldu.1960tan sonra gazetecilie balad. Ulus. Cumhuriyet, Milliyet ve Güne gazetelerinde yöneticilik ve yazarlkyapt. Duru, hikâye yazarlna 1953te (Küçük Dergide) balad. Hikâyelerinde sürekli biçim denemeleri yapt.Kendi deyiiyle "saf, youn ve damtk" olan bulmaya çalt. Önceleri bireysel konulan ilerken, sonhikâyelerinde, alayc bir dille toplumsal ve siyasal eletiriye yöneldi.Kitaplar: Hikâye: Braklm Biri (1959), Denge Uzman (1962), Ar çiler (1974), Yoksullar Geliyor (1982), Bir BüyülüOrtamda (1991)Deneme: Ky Ky, Kent Kent (1977)Gezi: Mavi Gezi (1986)128129Kitaplarndan bazlar: Ecel-i Kaza (oyun, 1872), Nümune-i Edebiyat- Osmaniye (düzyaz seçkisi, 1876), Durûb- Emsâl-i
  • 72. Osmaniyye (1884), Lügat- Ebuzziya (tamamlanmam, 2 cilt; 1886), Takvim-i Ebuzziya (1893-98), KemalBeyin Tercüme-i Hali (1908), Yeni Osmanllar (Tasvir-i Efkarda tefrika, 1909) vb.EEBÜZZYA TEVFK Yazar, gazeteci. 1848"de stanbulda dodu. Düzenli bir örenim görmedi, kendi kendini yetitirdi. NamkKemal ve inasinin yetimesinde büyük paylan vardr. Bir süre Maliyede memurluk yaptktan sonra gazeteciliegeçti. Gazete ve dergilerde yazlar yazd. Namk Kemalin etkisiyle, gizli bir demek olan "Yeni Osmanllar"nkuruluuna ve çalmalanna katld. "Vatan-yahut-Silistre" oyununun oynan srasnda çkan olaylar yüzündenRodosa sürgüne gönderildi. 5. Muratn tahta geçmesi (1876) üzerine affa urayarak stanbula döndü. Bir ylViyanada yaynclk konusunda aratrma yapt. Dönüünde kendi adna bir dergi (Mecmua-i Ebuzziya) çkard veyaynevi (Kütüphane-i Ebuzziya) kurdu. kinci Abdülhamitin tahta geçmesi Özerine, Konyaya sürüldü. kinciMerutiyetin ilanna (1908) kadar stanbula dönemedi. Merutiyetten sonra Antalyadan miletvekili seçildi.Dergisini yeniden yaynlad. Aynca Yeni Tasvir-i Efkâr admda bir gazete çkard. 27 Ocak 1913te stanbuldaöldü; Bakrköy Mezarlna gömüldü. Ebuzziya Tcvfk, Tanzimat Edcbiyaüna yazar, gazeteci, matbaan olarak büyük katklarda bulunmutur.Edebiyat tarihimizle ilgili çeitli kitaptan ve Tanzimat yazarlarnn yazdklarn yaynlam, edebiyatmzaECE AYHAN (Çalar) air. 1931 de Datçada (Mula) dodu. stanbul Atikali lkokulunu, Zeyrek Ortaokulunu, Atatürk ErkekLisesini ve Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesini bitirdi. Gürün ve Alacada kaymakamlk yapt. Kendi isteiylememurluktan aynld; stanbulda Sinematek, Meydan Larousse, E Yaynlannda Çalt; çeviriler yapt. Ece Aydan; 1950den sonra, Orhan Veli ve arkadalarnn oluturduu Garip akmna tepki olarak gelien;iirimize deiik imgeler, çarmlar, soyutlamalarla yeni bir anlatm biçimi getirmeyi amaçlayan kinci Yeni aknmöncü airlerindendir. Dilbilgisi kurallarn umursamayan diliyle; allm dize (msra) kullanmna aykr düzyaz-iirtekniiyle; insana ve topluma bakyla, kendine özgü bir iir (kimilerine göre iir deil) getirmitir.Kitaplar: iir: Knar Hanmn Denizleri (1959), Baksz Bir Kedi Kara (1965), Ortadoksluklar (1968), Devlet ve Tabiat(1973), Zambakl Padiah (1981), Çok Eski Adyladr (1982), Yort Savul (toplu iirler, 1977), ÇanakkaleliMelahata ki El Mektup (1991) An, günlük, söylei: Defterler (1981), Yeni Defterler (1984), Yalnz Kardeçe (1984), Kolsuz Bir Hattat(1987) vb.130131EDGU, FERT
  • 73. EDRNEL NAZMI Yazar. 1936da stanbulda dodu. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi resim bölümünün son snfnda okurkenParise giderek seramik, sanat tarihi, felsefe konularnda çalmalar yapt. Yurda dönüünde, yedeksubayöretmen olarak bir süre Hakkâride çalt. Askerliin bitiminde yeniden Parise giderek orada yaad. 1968testanbula gelerek bir reklam irketinde çalmaya balad. Daha sonra kendi adna bir reklam irketi ve AdaYaymlanm kurdu ve yönetti. Edebiyata iirle giren Edgü, daha sonra hikâye, roman ve deneme türlerinde yazd. Yekdeksubay öretmenolarak çalt Hakkârideki köy yaamndan esinlenerek yazd "Kimse" ve "O" adl romanlanyla tannd. Hikâye veromanlarnda, yerleik deer yarglarna ters düen ya da topluma yabanclaan insann bunalmlarn sergilemeyeçalr. Açk, yaln, iirsel bir dili vardr. Yazarn, ayrca plastik sanatlarla ilgili aratrmalar, çeitli çevrileri debulunmaktadr.Kitaplar: Hikâye: Kaçknlar (1959), Bozgun (1962), Av (1968), Bîr Gemide (1978), Çlk (1982), Binbir Hece (1991)Roman: Kimse (1976), O (1977)iir: Ah Minel Ak (1978) Deneme: Ders Notlar (1978), Yazmak Eylemi (1980), imdi Saat K (1986), Yeni Ders Notlan (1991)Yaam öyküsü: Van Gogh-Yüzyl Sonra (1990) Ald ödüller: 1979 TDK Deneme Ödülü (Ders Notlan), 1979 Sait Faik Hikâye Armaan (Bir Gemide)air. 16. yüzylda Edirnede doup yaam. Asl Ad Mehmet. Doum ve ölüm tarihleri bilinmiyor. Baz kaynaklarda"silahdarlar" topluluundan ûlduu, "ahkâm kâtiplii" yapt belirtiliyor. Söylentilere göre, Yavuz Sultan Seliminran ve Msr seferlerine katlm; ran seferinde Pasin haracn toplamakla görevlendirilmi, ama toplad paralarçaldrm; devlete borçlanm. Kanunî Sultan Süleymann baz seferlerine katlm, silahdarlar bölük balnayükselmi. Edirneli Nazminin yaad dönemde, Arapça ve Farsça önem kazanmt. airler, Türkçeye itibar etmiyorlar;Osmanlca ile yazyorlar; iirlerinde Arapça ve Farsça tamlamalar kullanyorlard. Anadilimize "Türk-i basit"gözüyle baklan böyle bir dönemde, Edirneli Nazmi, aruz ölçüsüyle Türkçe iirler yazarak tannmtr. Edebiyattarihçileri, iirlerinin sanat yönünden pek baanl olmadn, ama Türkçe kelimeleri kullan açsndan önemlibulurlar. 16. yüzylda iirimizde balayan yerlileme ve sadeleme akmnda büyük pay vardr. Bir çeit "tezkire"saylan derlemesi "Mecmaün-Nezair" ise, kendisinden önceki ve elimizde çounun divan bulunmayandönemindeki airlerin yaptlann kapsamas açsndan çok önemlidir. Edirneli Nazminin 48 bin beyitlik bir "Divan" vardr. 1926da Prof. Dr. Fuat Köprülü tarafndan bulunankitap, "Divan- Türk-i Basit" adyla yaynlanmtr. (1928)ELOLU, METN air. 1927de stanbulda dodu. Kskl llkokulunu, Üsküdar Sultantepe Ortaokulunu bitirdi. Dört yl GüzelSanatlar Akademisi resim bölümünde okudu. Akademi bitmeden askere alnd. Askerlik dönüünde, ksa birsüre Yldz Bahçeler Müdürlüünde çalt. Daha sonraki yaamn ressamlk yaparak ve iir yazarak sürdürdü.11.10.1985de istanbulda öldü.
  • 74. 132133 lk iiri, 1943te Kovan dergisinde (zmir) yaynlanan Elolu, hikâye ve takma adlarla eletiriler de yazd.iirlerini iki dönemde deerlendirmek gerekir: lk dönemindeki iirleri, Garip akmnn izlerini tar. Açk. anlalr,esprili, toplumsal sorunlar içeren iirlerdir. kinci dönemde ise kapal, soyut, allm dil kurallarna ters düen, dahaçok kelimelere arlk veren iirler yazd. Bunlarda da kinci Yeninin etkileri görülür. "iirlerinin ortak özellikleri,ak, yaama sevinci, küçük tersliklerin yaratt öfkeler, toplumsal aksaklklarn eletirisidir." (Geliim Hachette)Kitaplar: Düdüklü Tencere (1951), Sultan Palamut (1957), Odun (1959), Horozdan Korkan Olan (1960),Türkiyenin Adresi (1965), Ayemaye (1968), Dizin (1971), Yumuak G (1975), Rüzgâr Ekmek (1978), AyParças (1983), Önce Kadnlar (1984)"Dizinle, 1972 TDK iir Ödülünü ald.ELÖVE, AL ULV air ve yazar. 1881de Selanikte (Yunanistan) dodu. Örenim ve ilk öretmenlik yllar orada geçti. 1908densonra Bursa, Adana, stanbul öretmen okullarnda, Ankara Gazi Eitim Enstitüsünde Türkçe ve Edebiyatöretmeni olarak çalt. Emekli olduktan sonra, Türk Dil Kurumunda uzman olarak görev ald; kendini dilçalmalarna verdi. 1978de stanbulda öldü; Üsküdar Mezarlna gömüldü. Elöve, çocuklar için yazd iirlerle tannmtr. Ününü bütün ülkeye duyuran iiri, "Gençlik Mar" olarakbestelenmi olan "Da Bam Duman Alm" adl iiridir. Hece ölçüsüyle ve sade bir dille yazd öteki çocuk iirleride uzun zaman okul kitaplarnda yer alm, bu alanda çalanlara örnek olmutur." A. Ulvi Elöve; çocukedebiyatmzn ilk bilinçli emekçisidir." (Seyit Kemal)Kitaplar: iin Çocuklarmza Neideler (1913, ikinci basm Çocuklarmza iirler adyla, 1959) Dilbilim: Türk Dili Grameri (Jean Denyden çeviri, 1941), Türkçe Hekimlik Terimleri Üzerine BirDeneme (1944)ERAY, NAZLIx Yazar. 1945"de Ankarada dodu. st. Arnavutköy Amerikan Kz Kolejini bitirdi. Bir süre Hukuk veEdebiyat fakültelerinde okudu; bitirmeden ayrld. 1965-68 yllarnda Turizm ve Tantma Bakanlnda çevirmenolarak çalt. Iova Üniversitesinde bir dönem konuk öretim görevlisi olarak edebiyat dersleri verdi. Eray, yazarla 1959"da "zlerimiz" adl dergide yaynlanan "Mösyö Hristo" hikayesiyle balad. O günden bugüne yazd hikâyelerde, genellikle bireysel ve toplumsal sorunlar iledi. "Deiik anlatmyla, kadn dünyasnaözgü durumlar yanstrken cesareti, deiikliiyle dikkati çekti." (ükran Kurdakul) "Duyarlkla içtenliin ustacabirletirildii ve yeni anlatm olanaklarnn denendii öyküleri ilgiyle karland." (Atilla Özknml) Oldukça yaln,ineleyici ve alayc bir anlatm özelliine sahiptir.Kitaplar:
  • 75. Hikâye: Ah Baym Ah (1976), Geceyi Tandm (1979), Kz Öpme Kuyruu (1982), Hazr Dünya (1984), EskiGece Parçalan (1986), Yoldan Geçen Öyküler (1987), Ak Artk Burada Oturmuyor (1989), Ku KafesindekiTenor (1991) Roman: Pasifik Günleri (1981), Orphee (1983), Deniz Kysnda Pazartesi (1984), Arzu Sokanda inecek Var(1989)13435Ald ödül: 1988 Haldun Taner Öykü Ödülü (Karanfil Gece Kursuhikayesiyle)ERBL,LEYIÂ Yazar 1931de stanbulda dodu. KadAöy Kr* Lisesrni bitirdi. 1 tanbul^debiyat Fakültesini bitirmedenaynkh. iskandinav Hava SS-TS- Devlet u islerinde çalst, Memurluktan aynlp istanbula yerleti; yazarh. uraedmd..Erhilin ilk yazdüdan iirdir. Dana sonra "bireye eilen hikayeleriyle, nm^snr Deien toplumun bunaltü. aileler ve bireyler, toplumaK TLÎSlu aydmlar, cinsellik ve evlilik sorunlar,; kadmlannSET £?£* iledii konulannr. Zaman zaman ahsdm dilkuralfanna ters düen, kendine özgü bir anlatmu vardr.Kitaplar: Hikâye: Hallaç (1961), Gecede (1969), Tuhaf Bir Kadm (1971), Esta Sevgili (1977)Roman: Karanhm Günü (1985), Mektup Aklar. (1988)ERDNÇ,FAHR Sair ve vazar 191Tde Akhisarda dodu. 193<?da Bahkesir Öretmen Okulutu bitirerek Afyon, Manisa,Tekirda ve Bahkesir köylerinde ilkokul oS^üi yar* *"* öretmenlikten aynhh. 1946*. snavla AnkaraYazarlm orada sürdürdü. 11 Kasm 1986da Sofyada oldu.136Enlinç, edebiyata 1933 ylnda iirle girdi. Daha sonra hikâye ve romana yöneldi. Toplumsal gerçekçi biranlaya sahiptir. Bu nedenle, yaptlarnda toplumsal aksaklklar ilemi; snfsal çelikileri göstermeye -almtr-Kitaplarnn çou, Bulgaristanda baslmtr.Kitaplar:iir. en Olasn Halep ehri (1945), te Böyle (1956)Hikâye: Akrepler (1952), Asi (1955), Memleketimi Anlatyorum(1960), Diriler Mezarl (1964), Canl Barikat (1973), Türkiye Hikâyeleri(1976)Roman: Alinin Biri (1958), Ac Lokma (1961), Kore Nire (1966)
  • 76. Oyun: Göç (1952) nceleme: Kapitalist Türkiyede Çocuklar (1951), Nazm Hikmet ve Bulgaristan (1977), Kalkn NazmaGidelim (1987) Seçki (antoloji): Yeni Türk iirinden Örnekler (1966), Türk Toplumcu iirinden Seçmeler (1968)Ald ödül: 1967 Emek Bayra Nian (Bulgaristan)ERDOAN, BEKR SITKI air. 1926da Karamanda dodu. lk ve ortaokulu orada okudu. Kuleli Askerî Lisesini ve Kara Harp Okulunubitirerek orduya katld. On yühk subayhktan sonra. Dil veTarih-CorafyaFakültesini bitirerek öretmen oldu.stanbul Heybeliada Deniz Lisesi edebiyat öretmenliinden emekli oldu. iir yazmaya 1949"da adrvan dergisinde balayan Erdoan, halk iirine yattan, duygusal iirleriyle tarand."Anlam, ritm ve deyi birliini salamak istedii iirlerinde, genellikle heceyi kulland, aruzla ya vezinsiz iirler deyazd." (A. Özknmh)137iir kitaplar:Bir Yamur Balad (1949), Dostlar Bana (1965) Cumhuriyetimizin 50. Yldönümü Mar"" yarmasnda birincilik ödülünü kazand.ERDURAN, REFK Yazar. 1928de stanbulda dodu. Nilüfer Hatun ilkokulunu. Robert Kolej"! bitirdi. Amerikada tiyatroörenimi gördü. stanbula dönünce "Çalayan YaymevTni kurdu. Bir yandan yaynclk yaparken, bir yandan dagülmece (mizah) yazlan ve eletiriler yazd. Bir üniversitenin çarls olarak yeniden Amerikaya gitti ve uzunsüre orada kald. Dönüünde Milliyet gazetesinde balad fikra yazarln, bugün Günete sürdürüyor. Erduran. çeitli türlerde (fkra, eletiri, hikâye, roman) yazm, ama oyunlaryla tannmtr. Gerçek kiiliini,toplumsal bozukluklar, kurumlan ve kiileri, gülünç yanlanyla ele alp eletiren oyunlarnda göstermitir.Kitaplar:Roman: Yamur Duas (1954) Oyun: ki Ksa Oyun (p Oyunu, Korkunçlar, 1957), Karayar Köprüsü (1957)An: Gülerek (1987) Oynanm, ama baslmam oyunlar: Deli (1957), Bir Kilo Namus (1958), Cengiz Hann Bisikleti (1959),kinci Bask (1960), Büyük Jüstinyen (1961, Amman Avc (1962), Ay Masal (1963), Direkler Arasnda (1965),Uçurtmann Zinciri (1965), Kartal Tekmesi (1966), Kelepçe (1967), Turp Suyu (1969), Canavar Cafer(1973), Tamirci (1986)ERGUN, SAADETTN NUZHET Yazar, edebiyat tarihçisi. 1901 de Bursada dodu. lk ve ortaörenimini Üsküdarda yaptktan sonra, stanbulEdebiyat Fakültesini bitirdi. Ankara, Konya, stanbul liselerinde edebiyat öretmenlii yapt. Arkeoloji MüzesiKütüphanesi müdürlüünde bulundu. Edebiyat Fakültesinde öretim üyesi olarak çalt. Bayezit DevletKütüphanesi müdürü iken, 25.4.1946da öldü. Mezar Üsküdar Karacaahmettedir. Ergun, edebiyat tarihimizde yer alan birçok divan, tasavvuf ve halk airinin yaamn ve yaptlarn derleyen,tantan kitaplaryla tannmtr. Aratrmalar yannda seçkiler (antoloji) de hazrlam; en geni olan "Türk airleriAnsiklopedisini bitiremeden ölmütür.
  • 77. Kitaplarndan bazlar: Halk airleri (1927), Karacaolan (1927), Gevheri (1928), Pir Sultan Abdal (1929), Bektai iirleri (1930),Mevlâna (1932), eyh Galip (1932), Kâtibi (1933), Kulolu (1933), Neati (1933), Cenap ehabettin (1934),Baki Divan (1935), Âk Ömer (1936), Aka Gündüz (1937), Halk Edebiyat Antolojisi (1938), Namk Kemaliniirleri (1941), Hatayi Divan (1946) vb.ERGÜVEN, ABDULLAH RIZA air ve yazar. 1925te Avanosta dodu. lk ve ortaokulu Avanosta, liseyi Yozgatta okudu. Yüksek öreniministanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde tamamlad. Ksa süre öretmenlik yaptktan sonra, Basn Yayn veTurizm Bakanl Haberler Dairesinde çalt. 1968te sveçe gitti. Orada sveç dili ve edebiyat örenimi gördü.Stockholm Üniversitesinde Türkçe üzerine dersler verdi.138 Ergüvenin ilk iirleri, Yedigün dergisinde (1940-45) yaynland. Bu iirlerde, daha çok gençlik ve bireyselduygularn ilendii görülür. Sonraki iirlerinde ise evrensel ve felsefi konular ar basar. Yaln ve duru bir anlatmözelliine sahiptir.Kitaplar: iin Yalnzlar (1958), Seviden Yana (1963), Günee Açlmak (1978), Burdan Öte (1981), Krmz Horoz(1981), Toprak ve nsan (1982)Roman: Yarnlar Beklerken (1982) nceleme: Halk Edebiyat (1982), Yunus Emre (1982), Sanat ve Erotizm (1988), Evrenbilim ve TanrKavram (1991)Kitaptan: Deneme: Mavi Anadolu (1960), Mavi Yolculuk (1962), te nsan-Ecce Homo (1969), Sevgi Yönetimi(1978)Dil: Mitoloji Sözlüü (1972) An: Mektuplaryla Halikarnas Balkçs (1976), En Hakiki Mürit (1996)Çocuk kitab: Trova Masallar (1981) Ayrca Sophokles, Aristophanes Platonun birçok yaptlarn dilimize çevirmi; A. Kadirie çevirdii "lyada"nnbirinci cildi Habip Edip Törehan Bilim Ödülünü (1959); üçüncü cildiyle de 1961 TDK Çeviri Ödülünüalmtr.ERHAT,AZRA Yazar. 1915te stanbulda dodu. lk ve ortaörenimini Belçikada (Brüksel) yapt. Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesini bitirdi. Ayn Fakültenin Klasik Filoloji bölümüne asistan olarak girdi; daha sonradoçentlie yükseldi. Siyasal nedenlerden dolay üniversiteden ayrlp stanbulda baz gazetelerde yazlar yazd;Milletleraras Çalma Bürosunda kütüphaneci olarak çalt. 6.9.1982de stanbulda öldü.
  • 78. Erhat, eski Yunan edebiyatndan yapt çevirileriyle tannd. Daha sonra, deneme türünde yaptlar verdi.nsancl (hümanist) bir görüe sahip olan yazar, denemelerinde, Anadoludaki eski kültürel deerlere sahip çkar;eski Anadolu uygarlklanyla çada kültürümüz arasnda bir balant kurma çabasyla, toplumsal sorunlarmzilemeye çalr. Bu çabalarnda, büyük ölçüde Hali kama Bahkçsndan etkilendii görülür.EROLU, MEHMET Yazar. 1948de zmirde dodu. Bornova Maarif Kolejini (1967) Ortadou Teknik Üniversitesi naatFakültesini (1971) bitirdi. Devlet Su leri ve Turizm Bankasnda çalt. imdi bir özel kuruluta inaat mühendisiolarak çalyor. Erolu, adn 1978"de Milliyet Roman Yanmasnda duyurdu. (lk romanyla, bu yarmann birinciliini OrhanPamukla paylat.) Yazd romanlar, kurgulan, konulan ve yeni anlatm biçimleriyle büyük ilgi gördü.Kitaptan: Roman: Isszln Ortasnda (1984), Geç Kalm Ölü (1984), Yürüyü (1986), Adn Unutan Adam (1986)140141ERSOY, MEHMET AKF air. 1873te (Kasm ya da Aralk aynda) stanbulda dodu. Fatih Rütiyesini (ortaokulunu), stanbul (dadisini(lisesini), Halkal Baytarlk ve Ziraat Mektebini bitirdi. Baytar (veteriner) müfetti yardmcs olarak Anadolu,Rumeli ve Arabistann çeitli yerlerini dolat. 1907 sonunda Baytarlk Mektebinc "Kitabet-i Resmiye"öretmeni oldu. Daha sonra Darülfünunda (stanbul Üniverisetis) Arap Edebiyat müderrislii (öretim üyelii)yapt. 1914te Beyrut, Kahire, Medineye; 1915 banda da Berline (Almanya) gitti; incelemelerde bulundu.Balkan Sava günlerinde, stanbulun büyük camilerinde vaazlar verdi. Trablusgarp, Balkan ve Birinci DünyaSavalarnn yurda getirdii felâketleri yaad; çöken bir imparatorluun yabanclarn önünde çaresizliini gördü.Kurtulu Sava balaynca Anadoluya geçti. Kastamonu ve Ankara camilerinde bamszlk savan destekleyencokulu konumalar yapt. stiklâl Marn yazd. Birinci Meclise Burdurdan milletvekili seçildi. Üç yl Ankarada,Mecliste çalt. Sava sona erince, devletin yeni yönetim biçimi, yaplacak devrimler, laiklik vb. konularndaAtatürkle anlamazla dütü. Akif in öteden beri savunduu "slâm birlii" ya da "slâm toplumu" ülküsüyle,Atatürkün düünceleri uyumuyordu. Bu nedenle, önce (1923) Ankaradan, daha sonra da (1926), Türkiyedenayrld; Msra yerleti. On yl Msr yaknlarnda Hilvanda yaad; Kahire Üniversitesinde birkaç yl Türkçeöretmenlii yapt. 1936da hastaland; stanbula döndü. Yedi ay sonra da (27.12.1936) öldü; EdimekapMezarlna gömüldü. Görüldüü gibi Akif, Osmanl Devletinin çökü dönemiyle, Cumhuriyetin dou dönemine rastlayan bunalmlbir çada yaad. Devletin parçalan olan Bosna-Hersek, Bulgaristan, Srbistan, Kbrs, Cezayir, Msr, Arabistan veSuriye vb. birer birer elden çkarken, öteki yurtseverler gibi, Akif de büyük aclar yaad. Bat "medeniyeti"nin
  • 79. "emperyalizm" eklinde Osmanl topraklarna girip slâm toplumunu yok etmesine iddetle kar çkt.Emperyalizme kar koyabilmek için, güçlü bir slâm birlii kurmann gerekliini savundu. Bunlar yaparken ZiyaGökalpin savunduu Türkçülükle; Tevfik Fikretin kurtuluu Batnn bilim ve tekniinde arayan düünceleriyleters dütü. Akifin iirlerini ve kiiliini deerlendirirken, yaad bunalml dönemi gözard etmemek gerekir.iir yazmaya, daha örenciyken, 1895de balad. Servet-i Fünun, Srat- Müstakim ve Sebil ur Reat dergilerindeyaynlanan iirleriyle lannd. lk iileri. Ziya Paann ve Mualîm Nacinin etkilerini tar. Daha sonra AbdülhakHamil ve Iran airi Sadinin etkisiyle, kendine özgü olan "hikâye-ire yöneldi. Halk söyleyiini aruzla ustacabirletirdi. iiri bir amaç deil; dîn ve ahlak, yurt ve ulus sevgisi, toplumun sorunlar gibi konulardakidüüncelerini açklamaya yarayan bir araç olarak gördü. Yani sanatn toplum için kulland. Hep öreticilii arbast; bir slâm reformcusu gibi yol gösterdi. Temiz diliyle; sade ve açk, doal ve rahat bir anlatm gücüyle,geni halk topluluklarn etkilemesini bildi. Son iirleri (Gölgelerde toplanmtr), aradn bulamam bir kiinin içekapank krgn kiiliini yanstr.Kitaplar: iir Safahat (1911), Süleymaniye Kürsüsünde (1912), Haklan Sesleri (1913), Fatih Kürsüsünde (1914),Hâtralar (1917), Asm (1924), Gölgeler (Msr, 1933) Ölümünden sonra bu yedi kitap "Safahat" adyla (1943), basld. Sa-* fahat, ölümünün 50. yl dolaysyla, M.Erturul Düzdan incelemesiyle, Kültür ve Turizm Bakanl"nca yemden yaynlanmtr. (1987) Öteki kitaplar: Kastamonu Nasrullah Kürsüsünde (konumalar, 1921), Kurandan Âyetler ve Hadisler(yazlarndan seçmeler, 1944) vb.ERTEM, SADRI Yazar. 190T/de stanbulda dodu. Üsküdar Askeri Rütiyesini (ortaokulunu), Üsküdar Sultanisi Giesini) veistanbul Edebiyat Fakültesinin felsefe bölümünü bitirdi. Örenciliinde balad gazeteciliini 1925"e kadarsüdürdü. Daha sonra stanbul ve Ankaradaki okullarda öretmenlik; Matbuat Umum Müdürlüünde danmanlkyapt. 1939ta Kütahyadan milletvekili seçildi: 12.12.1943te Ankarada Öldü.142143 lk hikâyesi, 1917dc yaynlanan Ertem. 1928den sonra yaynlad küçük hikâyeleri ve edebiyatla ilgiliyazlaryla tannd. Toplumsal sorunlarn, orta tabaka insannn hikâyecisîdir. Cumhuriyet dönemi hikâyeciliininilk gerçekçi temsilcilerindendir. Biçimden çok konuya önem verir. Bu nedenle anlatm savruk veözentisizdir.Kitaplar: Hikâye: Silindir apka Giyen Köylü (1933), Bacay ndir Bacay Kaldr (1933), Korku (1934), Bay Virgül(1945), Bir ehrin Ruhu (1938) Roman: Çkaklar Durunca (1931), Bir Varm Bîr Yokmu (1933), Dükünler (1935), Yol Arkadalan (1945) nceleme: mparatoriçe ve Saray (1934), Politika Felsefesi (1935), Modern Avrupa ktisat Tarihi (1934),
  • 80. Türk nklabnn Karakterleri (1933), Avrupann skeleti (1938)Söylei, deneme: Fikir ve Sanat (1938) Gezi: Kylardan Stepe, Bir Vagon penceresinden (1934), Ankara-Bükre (1937)ERTOP, KONUR Yazar. 1936da stanbulda dodu. stanbul lisesini bitirdi. st Edebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyatbölümünün son snfndan ayrld. Uzun zaman Cumhuriyet gazetesinde düzeltici olarak çalt. Meydan-LarousseAnsiklopedisi ve Kaynak Kitaplannm yaz kurulunda bulundu. imdi Geliim Yaynlannda, Büyük LarousseAnsiklopedisinin yaz kurulunda çalyor. Ertop, kitap tantma yazlan, eletirileri ve incelemeleriyle tannmm Özellikle edebiyata ilikin incelemeleriönemlidir. Toplumcu bir sanat anlayna ve titiz bir çalma yöntemine sahiptir. Dil ve anlatma çok özengösterir.Kitaplar:Türk Edebiyatnda Seks (1977), Emperyalizmle Savam (1979) vb. Not: Birçok incelemesi kîlaplamad.ERTURUL, MUHSN Yazar ve tiyatrocu. 28.2.1892"de istanbulda dodu. Tefeyyüz lkokulunda ve Topta SoukçemeRütiyesinde (ortaokulunda) okudu; Mercan dadisini (lisesini) bitirdi. Çeitli tiyatro topluluklarnda oyuncu veyönetmen (rejisör) olarak çalt. Devlet Tiyatrolar Genel Müdürü (1948-51, 1954-58) oldu. Baz filmortaklklarnda yönetmenlik yapt. Gazetecilik Enstitüsünde, L.C.C. Tiyatro Okulunda tiyatro dersleri verdi.Özetle, çada Türk tiyatrosunun öncülüünü yapt. Çalmalarndan dolay Fransz ve Alman Hükümetlerincemadalya ile ödüllendirildi. Shakespeare Demei üyesiydi. Ege üniversitesi Senatosunca kendisine onursaldoktor unvan verildi. Bunun töreni için gittii zmirde, 29.4.1979da öldü. Mezar stanbuldadr. Erturul, çada Türk tiyatrosuna ve sinemasna oyuncu, yönetmen ve yazar olarak büyük katklar olan birsanat adamdr. Makale, inceleme olarak yazd yazdarla ve yönetici olarak yapt uygulamalarla, çadatiyatromuzun bilinçli, salam temeller üzerine kurulmasn salam; sinemamzda ilk sesli film, ilk renkli film, ilkgerçekçi film vb. gibi yemlikleri gerçekletirmitir. Adana eni? Tiyatrosu, zmir Devlet tiyatrosu ve BursaAhmet Vefik Paa Tiyatrosunun açlmasna önayak olmu; tiyatronun halkla ulamas ve yaygnlamas için büyükçaba harcanmtr. Birçok çeviri ve uyarlamas bulunan Erturulun tiyatro ile ilgili düünceleri "insan ve Tiyatro ÖzerineGördüklerim" adl bir kitapta toplanmtr. (1975)144145ERZURUMLU EMRAH air. Erzurumun Tanbura köyünde doduu söylenen airin doum tarihi bilinmiyor. iirlerinden, OrtaAnadolunun büyük bölümünü dolat anlalyor. Yine iirlerinden ve halk arasnda söylentilerden anlaldna göre,Erzurumda medrese eitimi görmü, Nakibendi tarikatna girmitir. Erzurumdan ayrldktan sonra bir süre
  • 81. Sivasta oturmu, sonra Tokat ve Kastamonuya gitmi, evlenmi. Yaamnn son yllarn Niksarda geçirmi; 1854teorada ölmü. 19. yüzyl halk airlerinden Emrahn iirlerini iki bölümde incelemek gerekir: Aruz ölçüsüyle yazd iirlerdeFuzuli, Baki ve Nedim gibi divan edebiyat ustalarnn etkileri görülür. Uzmanlar, bu tür iirlerinin sanat deeritamadn söylerler. Hece ile yazd iirler ise daha baarldr; Karacaolan, Ak Ömer ve Gevheri gibi usta halkairlerinin izlerini tar. Halk, koma ve semai türlerinde yazlan ve ustaca bir söyleyile yerel zevkleri yanstan buiirleri tutmutur. Emrah kendisinden sonra gelen birçok halk airini de etkilemitir. Erzurumlu Emrahn zamanmza ulaan tam ve düzenli bir kitab yoktur. Ona ait olduu söylenen birçok iirin,gerçekte, kendisinden önce yaayan (17. yüzylda) Ercili Emrah adnda bir baka birine ait olduusöylenmektedir. iirleri, u kitaplarda toplanmtr: Fuad Köprülü, Saz Sairleri, s. 707-768; E. Cem Güney-Çetin E. Güney,Erzurumlu Emrah ve iirleri (1958) % ERUZ, NAHT Yazar. 1936da Aksarayda dodu, ilk ve ortaokulu orada okudu. Adana Ticaret Lisesini, zmir YüksekTicaret ve iktisat Okulunu (1958) bitirdi. Aksaray Ortaokulunda öretmenlik, Ankarada Merkez Bankasndamemurluk yapt. Gümrük ve Tekel Bakanlnda müfettilik, stanbulGümrüklerinde müdür yardmcl ve Kontrol Genel Müdürlüünde bulundu. Eruz, hikâye yazarlna, 1953de Ticaret Lisesinde örenciyken balad, ilk hikâyesi Adanada yaynlanan"Bugün" gazetesinin sanat sayfasndan çkt. Daha sonra Varlk, Yeditepe, Soyut, Papirüs, Yansma vb. gibidergilerde yazd. Gerçekçi bir sanat anlayna sahiptir. Yaln, akc bir anlatm vardr. Her kesimden insan, çeitliyönleriyle, belirli hikâye ölçüleri içinde vermeye çalr.Kitaplar:./ Hikâye: Çuvaln Yanndaki Adam (1969), Yumma (1971), Gül Hrsz (1973), insanca (1978)Fkra, talama: Bamteli (1985)ESENDAL, MEMDUH EVKET Yazar. 29 Mart 1883te, Rumeli göçmenlerinden bir çiftçinin olu olarak Çorluda dodu. Düzenli birörenim görmedi; kendi kendini yetitirdi; Franszca, Rusça ve Farsça örendi. Genç yata (1906) gizli ttihat veTerakki Cemiyetine girdi. Merutiyetten (1908) sonra parti müfettii olarak Rumeli ve Anadoluyu dolat. Birtaraftan da Çorluda çiftçilik yapt. Birinci Dünya Savanda çiftçilii brakt. Kurtulu Sava balaynca Anadoluyageçti. TBMM açlnca, Azerbaycana elçi olarak gönderildi. Dört yl sonra yurda dönerek istanbulda Kabatave Galatasaray liselerinde öretmenlik yapt. Baz arkadalanyla Meslek adnda bir gazete çkard. Savunduudüünceler sakncal bulunduu için, yeniden yurt dna gönderildi; Iran, Afganistan ve Rusyada (1925-1938)elçilik yapt. Dönüünde Bilecikten milletvekili seçildi. Partinin (CHP) genel sekreterliini (1941-45) yapt. 16Mays 1952de Ankarada öldü.146147
  • 82. Kitaplar:iir: Divan (Basma hazrlayan: Asaf Halet Çelebi, 1944) Düzyaz (nesir): Müzekkin-Nüfus (Nefisleri Artan, Benlikleri Aartan Kitap; yazl 1448), Tarikat-nâme,Fütüvvet-nâme, Ibret-nâfne, Nasihat-nâme, Esrarüt-Talibin (baslmad), Cihalül Canan vb.son iki cildi de 1935-38 yllan arasnda yeni harflerle baslmtr. Sonraki yllarda seçilerek yaplan basklannönemlileri unlardr: "Evliya Çelebi Seyahatnamesi" (Haz. Reat Ekrem Koçu, 5 cilt, 1943-1951),"Seyahatname" (Haz. M. Nihat Özön, 3 cilt, 1944-45), "Evliya Çelebi Seyahatnamesi" (Haz. ZuhuriDanman, 10 cilt, 1969-70) vb.EVLYA ÇELEB Yazar. 25 Mart 1611de stanbulun Unkapan semtinde dodu. Asl ad, Hafz Mehmet Zllîdir. Saraykuyumcubas Mehmet Zllî Efendinin oludur. Aakaps Sbyan Mektebinde, eyhülislan Hamit EfendiMedresesinde, saray okulu olan Enderunda okuyarak iyi bir eitim gördü. Sesi güzeldi, hafz oldu. Arapça veFarsça örendi. Yaamnn ilk otuz yl stanbulda geçti. Gezmeyi seviyordu. 1630da gördüü bir rüya üzerine,önce stanbulun semtlerini dolat, sonra uzun gezilere çkt. Bursa, zmit, Trabzon, Azak, Baku, Krm, Malatya,Girit, Erzurum, Van, Badat, am, Özi, Rumeli, Konya, Revan, Akkerman, Bosna, Macaristan, Almanya,Avusturya, Msr vb. yerleri gezdi. Bütün Osmanl topraklarn kapsayan yolculuu 41 yl sürdü. 1682destanbulda (ya da Msrda) öldü. Evliya Çelebi, divan edebiyatnda gezi türünün en büyük yazandr. Gezdii yerlerin bütün özellikleriyleyakndan ilgilenmi, esiz bir gözlemci olarak gördüklerini sürükleyici bir dille, konuur gibi yazmtr. Nükteli,zaman zaman abartmal, tatl bir anlatm vardr. Çadalarnn özentili, süslü dilinden kaçnm, açkl ve sadeliiyelemitir. Târih, corafya, dil, halkbilim (folklor), toplumbilim, halkn günlük yaam, ünlü kiilerin yaamöyküleri vb. konularda çok zengin bilgileri içeren gezi kitab, bugün de zevkle okunmakta, geçmie k tutmaözelliini korumaktadr. "Evliya Çelebi Seyahatnamesi" adyla bilinen kitab 10 cilttir. Bunun ilk 5 cild 1896da; 6. cildi 1900de; 7.ve 8. ciltleri 1928de eski harflerle;EYUBOLU, BEDR RAHM air, yazar. 1911de Görelede dodu. Kaymakamlk, mutasarnflk, milletvekillii yapm Mehmet Rahmi Beyinoludur ve Sabahattin Eyubolu ile kardetir. lk ve ortaörenimini Trabzonda yapt; stanbul Güzel SanatlarAkademisini bitirdi. Fransada üç yl süren resim çalmalarndan sonra yurda döndü; Akademide öretim üyesioldu. Uzun yllar profesör olarak çalt bu yerden emekli oldu. 21 Nisan 1975te stanbulda öldü; KüçükyalMezarlna gömüldü. Ayn zamanda, ülkemizin tannm ressamlanndan olan Bedri Rahmi, ilk iirlerini, 1928de Muhit dergisindeyaynlad. Ama asl tannmasna yol açan yaz ve iirlerini, 1938-1944 yllar arasnda Ses, nsan, Gün, nklapçGençlik, te vb. gibi toplumcu dergilerde yazd. iirleri, halk iirinin ve dilinin etkilerini tar. Sanki yüksek sesleokunmak için yazlm, cokulu ve renklidir. Ressaml ile airlii arasnda bir koutluk vardr. Resimlerinde görülen
  • 83. kendine özgülük, iirlerinde de hemen göze çarpar. Halk iirinden ve dilinden seçilen deyimler, sözler vedizeler; bol bol kullanlan sfatlar, kendine özgü imgeler, baanyla kullanlan uyaklar, iirde dengeli bir resimduygusu yaratr. iirde genel olarak "yaama sevinci" ve "doa" könulanm ileyen air; yaln, aydnlk bir dil veanlatmla, sanat ve toplumsal sorunlan ileyen denemeler, gezi yazlan, fkralar ve hikâyeler de yazd.150151Kitaptan: iir Yaradana Mektuplar (1941), Karadul (1948), Tuz (1952). Üçü Birden (ilk üç kitap. 1953), DördüBirden (yeni iirlerle eskiler bir arada, 1956), Karadul 69 (bütün iirler, yenilerle, 1969), Dol Kara Bakr Dol(bütün iirler; yenilerle, 1974), Yaadm (yeni iirler, 1977) Deneme, gezi: Canm Anadolu (1953), Tezek, (1975), Delifiek (1975), Resme Balarken (1977)Resim: Binbir Bedros (1977), Babalomiler (1978)Mektup: Karde Mektuplar (1985) Daha ayrntl bilgi için baknz: B. Rahmi Eyübolu, Hz. Abdullah Çelik (1996)KYIBOLU, SABAHATTN1 Yazar. 1908de Akçaabatta dodu. B. Rahmi Eyubolunun aabeyi; kaymakamlk, mutasarrflk ve Trabzonmilletvekillii yapm Mehmet Rahmi Beyin oludur. lkokulu Kütahyada, orta ve liseyi Trabzonda okudu. Liseson snfta okurken, kazand bir snav sonucu devletçe Fransaya gönderildi; orada estetik ve edebiyat örenimigördü. Yurda dönünce istanbul Edebiyat Fakültesinde Fransz Dili ve Edebiyat öretim üyesi oldu; 1933-39yllan arasnda doçent olarak çalt. Daha sonra M.E.Bakanlnda müfettilik, Talim ve Terbiye Kurulu üyelii,Tercüme Bürosu bakan yardmcl, Ankara-Hasanolan Yüksek Köy Ensütüsünde kültür tarihi öretmenli i yapt.1950de yeniden stanbul Edebiyat Fakûllesine dönerek karlatrmal Türk-Fransz edebiyat ve çeviri dersleriverdi. Ayrca stanbul Teknik Üniversitesi ve Güzel sanatlar Akadcmisinde sanat tarihi dersleri okuttu.Teknik Ürnversîteden profesör olarak emekli oldu. 12 Mart Olaynda (1971) gizli örgüt kurmak suçuylatutukland. Aklandktan bir süre sonra da 13.1.1973te stanbulda öldü. Mezar Merkezefendidedir.152Sabahattin Eyübolu, çok yönlü bir düünce ve sanat adamdr. Yazmaya 1930da Hakimiyet-i Milliyegazetesinde balam, ölümüne dek edebiyat, tiyatro, müzik, sinema, resim vb. gibi sanat konularnda eletiri,deneme, inceleme türlerinde etkili, yol gösterici yazlar yazmtr. Hep yeniden yana olmu; aratrc düünceninyaratclna inanm; Dou ile Bat, eski Anadolu uygarlklar ile çada kültürümüz arasnda ba kurarak Türk sanat vedüüncesine bir bütüncül nitelik kazandrmaya çalmtr. Kapsaml bir insanclk (hümanizma) anlaynn öncüleriolan Hal i kama Balkçs (Cevat akir Kabaaaç), Azra Erhat, Mazhar evket pirolunun oluturduu toplulukiçinde yer alarak söyleileri, yazlan, çevirileri, belgesel film çalmalanyla günümüz düünce yaamna büyükkatklarda bulunmutur. Deneme ve çevirileri; Yunus Emre ve Pir Sultan Abdal üstüne yapa incelemeleri,
  • 84. edebiyatmzda usta ii, esiz örneklerdir.Kitaplar: Deneme: Mavi ve Kara (1961), Sanat Üstüne Denemeler (1974), Söz Sanatlan (1981), Görsel Sanatlar(1982)nceleme: Yunus Emreye Selâm (1966), Pir Sultan Abdal (1977) Öteki kitaptan: Avrupa ResmindeGerçek Duygusu (M. evket pirolu ile, 1952), Fatih Albümüne Bak (M. evket Ipirolu ile, 1952), iirleFranszca (1964), Gökyüzü Mavi Kald (Yaar Kemal ile; derlemeler, 1978), Köy Enstitüleri Üzerine (1984) Ald ödüllen 1959 TDK Çeviri Ödülü (Devlet), 1962 Ataç Armaan (Mavi ve Kara ile)EYÜBOLU, SMET ZEK Yazar. 1925te Trabzonun Maçka ilçesinde dodu. lk ve ortaokulu Trabzonda okudu. stanbul VefaLisesinden sonra, Edebiyat Fakültesinin klasik filoloji bölümünü bitirdi. Çeviriler yaparak geçiminisalamaya çalt. Meydan Larousse Ansiklopedisinde yayn kurulu yardmcl yapt. Bamsz yazar olarak çalyor.1533i11 smet Zeki, yazarla Karadeniz halkbiliminden (folklorundan) derlemeler yaparak balad. (Türk FolklorAratrmalar dergisi, 1949-59) Daha sonra, Anadolu Türkçesinin köklerini aratran dil yazlar (Yeni Ufuklar)yazd. Anadolu kültürünün özelliklerini yanstan deneme ve incelemeleriyle tannd. Düünüüyle HalikarnasBalkçs, Sabahattin Eyubolu ve Azra Erhatn oluturduu topluluk (maviciler) içinde yer alr; çada kültürle eskiAnadolu uygarlklarnn bütünlüünü savunur.Kitaplarndan bazlar: Deneme: Tanr Yaratan Toprak/Anadolu (1974), nsann Boyutlar (1979), Anadolu Uygarl (1980) GeçmiinYaama Gücü (1983) inceleme: Divan iirinde Sapk Sevgi (1968), Anadolu laçlan (1974), Cinsel Büyüler ve Yldzname (1975),Alevilik, Sünnilik (1979), eyh Bedrettin ve Varidat (1980), Bütün Yönleriyle Bektailik (1980), Günün IndaTasavvuf, Tarikatlar, Mezhepler Tarihi (1986), Anadolu nançlar, Anadolu Mitolojisi (1988), Türk DilininEtimolojik Sözlüü (1988), Türkçede Kökler Sözlüü (1990), Hac Bekta^ Veli (1990), Sömürülen Alevilik(1991), Tarihin lkeleri (1991) vb. Roman: Çakr Aye (1958de Trabzon "Hakimiyet" gazetesinde tefrika edHdi; kitaplamad.)FF.CELALETTN Yazar. 1895te stanbulda dodu. Asl ad, Fahri Celal Göktulgadr. Mercan dadisini (lisesini), stanbul TpFakültesini bitirdi. Ruh ve sinir hastalklar uzmanl eitiminden sonra Üsküdar Topta Akliye ve AsabiyeHastanesinde klinik eflii yapt. Hastane Bakrköye tannca, görevini orada sürdürdü. Daha sonra, Manisa veBakrköyde bahekim olarak çalt; bu görevden emekli oldu. 1975te öldü, Karacahmet Mezarlna gömüldü. F. Celalettin, Cumhuriyet dönemi hikâyecilerindendir. Yazmaya 1917de, Servet-i Fünun dergisinde
  • 85. balam; yakndan tand ruh hastalannn iç dünyalann yanstan hikayeleriyle tanmtr. Nükteli, rahat bir anlatm,yaln bir dili vardr.Kitaplar: Talâk- Selâse (1923), Kna Gecesi (1927), Anzavur Kahvesi (1948), Salgn (1953), Rüzgâr (1955),Çanakkaledeki Kelolan (1960), Bunlann tümü, "Bütün Eserleri/Fahri Celâl" adyla basld. (1973)1551541-FELEK, BURHAN Yazar, gazeteci. 1889da stanbulda dodu. Üsküdar dadisini (lisesini), stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi.Çeitli memurluklar, Franszca öretmenlii, avukatlk gibi ilerden sonra gazetecilie (1923) balad. Vakitgazetesinde balad fkra yazarln, otuz yla yakn Cumhuriyet gazetesinde sürdürdü. Gazeteciler Cemiyetininbakanln da yapan yazar, Milliyette yazarken 4 Kasm 1982de öldü. Felek, günlük fkra türünün bizde ilk temsilcisidir. Fkra yazmay ölümüne kadar sürdürmü; bunun yanndaçeviri, an, söylei, gezi, hikâye türlerinde de yaptlar vermitir. Konumalara (diyaloga) dayal gülmece (mizah)hikâyelerinde, kendine göre tipler yaratp canlandrmtr. Rahat bir anlatm vardr. Günlük yaamn çeitlisorunlarm dile getiren, bürokrasiye boulmu yöneticileri eletiren fkralar da kendine özgüdür; söylei nitelii tar.Yönetici olarak gazeteciliin ve sporun geliimine büyük katklar olmutur. Verimli çalmalarndan dolay,"eyhül-muharririn" (yazarlarn ba) unvann almtr.Kitaplar: An: Yaadmz Günler (1974), Krk Yllk stanbul Hikâyeleri (1985), Geçmi Zaman Olur ki (1986) Hikâye: Vatanda Ahmet Efendi (1957), Biraz Daha Yarenlik (1985), Recepin Kahvesi (1986)Gezi: Hint Masallar (1944)FERAZCZÂDE MEHMET SAKR Yazar, dilci. 1853te Bursada dodu. Örenim durumu hakknda bilgimiz yok. Onbe yalarnda iken memurolarak Hüdavendigâr (Bursa) Mektebi Kalemine (yaz ilerine) girmi burann bakanlna kadar yükselmi.Vilayet gazetesinin ve basmevinin yöneticiliini yapm. Bursa dadisinde (lisesinde) edebiyat ve ahlâk dersleriokutmu. Krklareli Tahrirat Müdürlüü yapm. 1911de Bursada ölmü; Faik Bey Medresesinin karsndakimezarla gömülmü. Feraizcizâde, Tanzimat dönemi oyun yazarlarndandr. Bursa valisi Ahmet Vefik Paann yannda yetimi;Bursa Tiyatrosunun kuruluunda ona yardmc olmutur. Örnein oyunculara Türkçe ve edebiyat, derslerivererek, tiyatronun ileyiine katkda bulunmutur. Ahmet Vefik Paann Moliereden çevirip uyarlad oyunlarabenzer 6 tane oyun yazmtr. Feraizcizâdenin bir baka hizmeti de Türkçenin sadelemesi yolunda yaptçalmalardr. "Persenk" adl 363 sayfalk bir dilbilgisi kitab (1894) yazm, bunun kinci Abdülhamide sunmutur.Dilbilgisi terimlerinin tümünün Türkçeletirildii kitabnda harfleri ve harekeleri (iaretleri, sesleri) açklam;kelimelerin nasl yazlacan göstermi; ekler ve edatlar konusunda bilgiler vermitir. (Bugüne dek baslmayan
  • 86. kitap, stanbulda Millet Kütüphanesindedir.)Oyunlar: Teahhül yahut lk Gözans (5 perde, 1882), natç yahut Çöpçatan (1882), Evhami (3 fasl, 1881), Icab- Gururyahut Inklâb- Muhabbet (3 perde, 1881), Krk Yalan Köse (1882), Yalan Tükendi (Krk Yalan Kösenindevam, 1882)156157FETH NAC (Kalpakçolu)FITNAT HANIM Yazar. 1927de Giresunda dodu. lk ve ortaokulu orada okudu. Erzurum Lisesini, stanbul ktisatFakültesini bitirdi. Onbe yl özel kurulularda saymanlk, personel eflii ve genel sekreterlik yapt. 1965tensonra kendi adna Gerçek Yaynevini kurarak yayncla balad. O günden bugüne bu görevini sürdürüyor. Erzurumda lise örencisiyken (1943) yazmaya balayan Fethi Naci, çeitli dergilerde iir ve eletirileryaynlad. Daha sonra iiri brakp eletiriye yöneldi; ele ald yaptlan, toplumbilim ve ekonomiye dayanarak ilediieletirileriyle tannd. Toplumcu sanat kuramn benimseyen bir eletirmendir. "Edebiyat ürünü karsnda hemokur, hem de eletirmen tutumuyla deerlendirme yapmas en özgün yan saylr. Zaman zaman yaynlanangünlüklerinde ve anlarnda da, bu özellik görülür." (Geliim Hachette Ansk.)Kitaplar: Eletiri, deneme: nsan Tükenmez (1956), Gerçek Saygs (1959), On Türk Roman (1971), Edebiyat Yazlan(1976)Günlük: Eletiri Günlüü (1986), Gücünü Yitiren Edebiyat (1990) nceleme: Az Gelimi Ülkeler ve Sosyalizm (1965), Japon Kalknmas ve Türkiye (1966), KompradorsuzTürkiye (1967), Türkiyede Roman ve Toplumsal Deime (1971), Bir Hikayeci: Sait Faik, Bir Romanc: YaarKemal (1990)air. Asl ad "Zübeyde" olan airin doum tarihi bilinmiyor. eyhülislam Mehmet Esat Efendinin kzdr. Özel birörenim görmü, iyi yetimi; saray çevresinde bulunmu; Rumeli Kazaskeri Dervi Mehmet Efendi ile evlenipmutsuz bir evlilik yaam sürdürmü. Mutsuzluu, kocasnn sanattan uzak, kültürsüz oluuna balanr. Aynzamanda ünlü bir divan airi olan veziriazam Koca Ragp Paa (1698-1763) ve air Hamet (?-1768) ile ilikisiolduu söylenir. iirlerinin çounu 1747den sonra yazm; 1780de stanbulda ölmü. Mezar Rumelihisanndadr. Ftnat Hanm, divan iirinde, Mihri Hatundan (15. yy) sonra yetien en güçlü air olarak deerlendirilir.Kaside, gazel, ark, musammat türlerinde yazd iirler, dil ve nazm teknii yönlerinden oldukça baarldr. Ne varki, kadn kafes arkasna iten baskc geleneklerin etkisi yüzünden, iirine kadnlndan bir ey katmam, kendineözgü bir söyleyi getirememitir. Bununla birlikte, uzmanlar, o dönemde bir kadnn airlie yönelmesini, ünlüairler arasnda yer almasn, büyük bir aama sayarlar.
  • 87. iirlerinin topland bir "Divan" vardr; Msrda ve stanbulda iki kez baslmtr. (Yazma bir nüshasst.Üniversitesi Kitaplndadr.)FUZULÎ158air. Asl ad "Mehmet" olan airin yaam yeterince bilinmiyor. Ouzlarn Bayat boyundan geldii; Irak yöresindeKerbelâda doduu sanlyor. Çocukluu nerede geçmi, nerelerde örenim görmü, bunlar da bilinmiyor. Amaiirlerine baklrsa, Arapça ve Farsça bilgisi, çann birçok bilimlerini (din, felsefe, tp vb.) iyice örendii anlalyor.Söylentilere göre, uzun süre Necefte (Irak) mam Alinin türbesinde bakclk yapm. Safevi (Iran) hükümdan ahsmail Badat ele geçirince (1508), ona "Beng ü Bade"159(Esrar ve arap) adl Farsça bir mesnevi sunmu; Badatta Safavi valisi brahim Han tarafndan birkaç ylkorunmu; Hann ölümü üzerine Kerbelâ (ya da Hilleye) çekilmek zorunda kalm. Badata, ancak Osmanllarnkenti ele geçirmelerinden sonra (1534) gelebilmi; Kanunî Sultan Süleymana ve onun paalarna kasideler(övgüler) sunmu. Buna karlk balar alm, aynca dokuz akçe ayla (maaa) balanm. Ne var ki, Evkaftan balananbu ayl bir türlü alamam. Bunun üzerine yüksek bir devlet memuru olan (Nianc) Celâlzâde Mustafa Çelebiyeünlü "ikâyetnâme"sini yazm. Yaam yoksulluk içinde geçmi; ne Safavilerden, ne de Osmanllardan yeterikadar yardm görmemi. 1556da. Irak kasp kavuran bir veba salgnnda ölmü. Mezar (kesin olamamaklabirlikte), Kcrbelâda Hz. Hüseyinin türbesinin yanndadr. Fuzulî, 16. yüzyl Türk divan edebiyatnn en büyük, en ünlü airlerinden biridir. Gazel ve mesnevi türlerininen büyük ustalar arasnda yer alr. iirlerini Azerî lehçesiyle yazm, çounlukla ak ve strap konularn ilemitir. Ak,hem insansal (beerî), hem de tanrsal (ilahî) ak olarak ele alm; cokulu ve ince bir anlatmla dile getirmitir. Akkonusu, en güzel anlatmn onun iirlerinde bulmu; yüzyllar boyu divan ve halk airlerine örneklik etmitir.Kasidelerinde, söz ve düünce oyunlarna yer vererek biraz özentiye kaplrsa da, gazelleri son derece içtendir.En sevdii türün gazel olduunu söyler. "Fuzulînin iirlerinde, lirizmin yan sra ilk dikkati çeken özellik, imge zenginliidir. Arap ve Farsefsanelerini, tasavvufu çok iyi bilen air, bu kaynaklardan ald imgeleri, ruhsal durumunun estetik birsöylemini oluturacak biçimde kullanr. Sözcük daarcnn snrl olmas, imge zenginlii sayesinde bir engeloluturmaz. mgeleri, biçimsellikten uzak, içeriin cokun lirizmini ortaya çkaracak bir ustalkla kullanr.Dolaysyla, bavurduu söz sanatlar, konunun önüne geçmeyerek, içtenlikti bir anlatma ular." (GeliimHachette) "iirleri, divan edebiyat geleneine uygun olarak, söz oyunlaryla yüklüdür." (Seyit Kemal Karaaliolu)Balca kitaplar: Divan: Türkçe, Arapça ve Farsça iç divan vardr. Türkçe olan, ilk kez 1851 de baslmtr. Kaside, gazel,mesnevi ve öteki türdeki iirlerini içerir. Yeni harflerle basm, Abdiilbaki Gölpnarh tarafndan 1948de yapld.Arapça divan (asl Leningradta) 1958de; Farsça divan 1950de yaynland.
  • 88. Leyla ile Mecnûn: Yaklak 4.000 beyitlik, ak roman niteliindeki ünlü mesnevisi. 17 kez basld. Yeniharflerle ilk basm, 1957de yapld. Beng ü Bade (Esrar ve arap): ah smail ve kinci Bayezid üzerine yazlm, yaklak 500 beyitlik Farsçamesnevi. 13 kez baslan bu yaptn bilimsel basm (Hazrlayan: Kemal Edip Kürkçüolu) 1956da yapld. Hadikatüs-Süeda (Kutlularn Bahçesi): Düzyaz-manzum karmdr; Kerbelâ olayn anlatr. GünümüzTürkçesiyle (Haz. Selâhattin Güngör) 1955te basld. Rind ü Zahit (Rind ve Sofu): Farsça düzyaz; Türkçesi 1956da basld. Sakinâme (Heft Cem): 7 bölümlük, Farsça yazlm bu yapt dilimize çevrilmedi.Hüsn ü Ak (Shhat ve Maraz): Salk ve hastalk üstüne bilgi veren, düzyaz olarak Farsça yazlm bu yaptnTürkçesi 1956da basld. ah û Geda: Asl Leningradtadr, Farsçadr. Enis-ül Kalp (Kalp Dostu): 134 beyitlik uzun kaside; Türkçesi 1944te basld. Risale-i Muammeyat (Bilmeceler Kitapç): Manzum bilmeceler, Farsça; Türkçesi 1949da basld. Tercüme-i Hadis-i Erbain: Manzum 40 hadis çevirisi; Türkçesi 1951de basld. Sohbetül-Esmar (Meyvelerin Sözlemesi): 200 beyitlik Farsça manzum yapt; Türkçesi 1958de basld. Matla-ul Itikad (nancn Dou Yeri): ii inançlarn yanstan bu Farsça yaptn Türkçesi 1962de yapld. Mektuplar: Ünlü "ikâyetname" iirini de içeren mektuplar. (Prof. A. Karahan basm, 1948)160161 Daha ayrntl bilgi için baknz: Fuzulî Hakknda Bir Bibliyograf^ Denemesi (Dr. Müjgan Cumbur, 1956);Fuzulînin Dünyas (Cemil Yene 1966)Oyun: Rediieye Güzelleme (1985 Ald ödüller: 1972 Sait Faik Hifcâve Armaan (P; 1975 TDK Roman Ödülü (47liler ile)FURUZAN Yazar. 1935te stanbulda dodu. Küçük bir esnafn kz. Çocukluu ve gençlii skntlar, zorluklar içinde geçti;ilkokuldan sonra okuyamad; kendi kendini yetitirdi. Ksa bir süre stanbul Küçük Sahnede oyunculukyaptktan sonra, kendini tümüyle yaz çalmalarna verdi. Füruzan, ilk hikâyesini, 1956da "Füruzan Yerdelen" imzasyla, Ankarada çkan Seçilmi Hikâyelerdergisinde yaynlad. Daha sonra Yenilik, Pazar Postas, Ycditepe ve Yeni Dergide hikâyeler yazd; 1971 *deyaynlanan "Parasz Yatl" kitabyla tannd. Daha sonra uzun hikâyeye ve romana yönelerek, Sabahattin Ali.Orhan Kemal çizgisinde gerçekçi ürünler verdi. Hikâyelerinde, genel olarak bireyin tedirginliklerine vebunalmlarna eilir. Geleneklerin, yazglarn, kötü yaam koullarnn basks altnda bunalan küçük insanlar anlatr.
  • 89. Onlarn sevgi ve umut dolu çrpnlarn yanstmaya çalr. Güçlü bir gözlem gücü, rahat ve etkili bir anlatm vardr^Kitaplar: Hikâye: Parasz Yatl (1971), Kuatma (1972), Benim Sinemalan| (1973), Gecenin Öteki Yüzü (1982), GülMevsimidir (1985)Roman: 47liler (1974), Berlinin Nar Çiçei (1988)Gezi, röportaj: Yeni Konuklar (1977), Ev Sahipleri (1981)Iiir: Lodoslar Kenti (1991)162GEÇER, LHANGGAZ GRAY air.l534te Krmda doan ve Osmanl hükümdarlar tarafndan Krmn yönetimine atanan 46 handan biridir.Osmanl-lran savalarna (1577) katilmi, bir süre randa tutsak kalm, hapisten kaçp Erzurumdaki ÖzdemiroluOsman Paann yanna gelmi, yeniden savalara girmi. Gösterdii basan üzerine, 1588de Krma Han olarakatanm. A-nadoluda çkan Celâli syanlann bastrmak için onbin kiilik yardmc bir kuvvet göndermi. Dahasonra Krm bamszlatrma çabalan nedeniyle Osmanllarla arasnda baz sürtümeler olmu. 1607de Akmesçitteölmü. "Gazayr ve "Han Gazi" takma adlann kullanan Gazi Giray, divan biçiminde yazd kahramanlk iirleriyle;Osmanl yönetimini eletirdii vergileriyle tannmtr. iirlerini Arapça, Farsça, Osmanlca ve Krm Türkçesiyleyazmtr. Divan airlerinin ortak konusu "ak" ile fazla ilgilenmemi; Türkün savaçln, kahramanln, bayraksevgisini ilemitir. Gazi Girayn gazellerinin topland bir Divan; Gül ve Bülbül adl bir mesnevisi; yaad dönemin ünlü kiilerineyazd manzum ve düzyaz biçiminde mektuplan vardr.air. 1917de stanbulda dodu. Erdek lkokulundan sonra stanbul Erkek Lisesinin orta bölümnü ve KabataLisesini bitirdi. Bir süre devam ettii stanbul ktisat Fakültesini yarm brakt. Maliyede, Basn-Yayn GenelMüdürlüünde, Ankara Radyosunda, Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüünde çalp emekli oldu. iir yazmaya örenciyken balayan Geçer, 1944ten sonra Çnaralt dergisinde yazd duygusal iirleriyle tannd.Ak ve hüzün, geçip giden yllarn özlemi, anlar, iledii balca konulardr. Hisar dergisi çevresinde yer alan ve"sanat için sanat" görüünü savunan airlerden biridir.iir kitaplar: Büyüyen Eller (1954), Belki (1960), Bir Bulut Geçti (1973), Yeil Ça (1976), Hüzzam Beste (1987), ÖzlemRhtm (1987) nceleme: Cahit Skt Taranc (1977), Ömer Bedrettin Uakl (1986), Cumhuriyet Dönemi Türk iiri (1987)GEVHER air. 17. yüzyln ikinci yans ile 18. yüzyln balarnda büyük bir üne sahip olan airin ne zaman, nerede doduukesin olarak bilinmemekle birlikte, Knmda doduu tahmin ediliyor. 1700 yllarnda, air Mehmet Bahri Paayadivan kâtiplii yapm; Anadolu, Suriye, Arabistan ve Rumeliyi dolam.
  • 90. Gevheri, hem divan, hem de halk airidir. Çann öteki halk airleri gibi, divan airlerinin etkisinde kalm, buyolda, adn saray çevrelerinde duyuran (çou bestelenmi) iirler yazmtr. Ama adn günümüze ulatran164165asl baars, hece ile yazd komalardadr. Ak, ayrlk, gurbet, doa güzellii vb. gibi konulan ileyen komalar,kendisinden sonra gelen pek çok halk airini etkilemitir. Gevherînin tüm iirlerini içeren bir kitab yoktur. Derlenen iirler, ilk kez Sadettin Nüzhet Ergun tarafndan(1928) kitaplatrlmtr. Son kitap, Halit Bayrnmdr: Âk Gevheri, Hayat ve iirleri, 1958.GRGNSOY,NAC Yazar. 1924te Manastrda (Yugoslavya) dodu. Ailesi, ayn yl zmire gelip yerleti. Onbir kiilik bir aileninsekiz çoundan biriydi. Bu nedenle, çocukluu ve gençlii zorluklar içinde geçti. zmit Ticaret Lisesini 35 yandabitirdi. Vardiye içilii, laborantlk, DDYda memurluk, istasyon eflii, SEKAda kitaplk memurluu, sosyal ileref yardcl, yayn eflii yapt. 25 yl SEKA Postas gazetesini yönetti Son görevi, ayn kurumda basn danmanlyd.26.6.1982de, geçirdii bir kalp krizi sonucu zmitte öldü. Girginsoy, Varlk dergisinde yaynlad deneme, eletiri ve hikayeleriyle tanndt. Denemelerinde, genelliklegüncel olaylarla ilgili görü ve düüncelerini dile getirdi. Hikâyelerinde insan, doay, özgürlüü, mutluluuanlatmaya çalt. Yazd tek romannda ise, gençlik çann, olanakszlklar, yoksulluklar nedeniyle, nasl yitipgittiini yanstr. Duru, yaln, akc, iirsel bir anlatm vardr.Kitaplar:Hikâye: Mavinin Ölümü (1979)Deneme, eletiri: ipek Böcei (1980)Roman: Gençlik Çkmaz (1979) Ald ödüller: Varlk dergisi eletiri (1954), Türk Hava Kurumu Makale (1959), Tercüman (1966), SonHavadis (1973), Akbaba dergisi (1976) Hikâye ödülleriGÖKÇE, ENVER air. 1920de Kemaliyenin Çit köyünde dodu. Çocukluunun ilk yllan köyünde geçli. On yandaykenannesiyle Ankaraya göçtü. lk, orta, lise ve üniversite örenimini burada tamamlad. Dil ve Tarih-CorafyaFakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Siyasal düüncelerinden dolay tutukland (1951) ve yediyla yakn hapiste kald. Özgürlüüne kavuunca Ankarada baz gazete ve dergilerde çalt. Hapisteyken yakalandhastal buna elvermedii için köyüne gitti; uzun bir süre çiftçilik yapt. Son yllarn Ankarada YallarHuzurevinde geçirdi. 19 Kasm 1981deöldü. Gökçe, iir yazmaya 1940ta balad; ilk iiri 1943te Yurt ve Dünya dergisinde yaynland. Daha sonra, Ülkü,Gün, Söz, Yamur ve Toprak, Yeryüzü vb. gibi dergilerde yaynlanan toplumcu iirleriyle tannd! Halk iirininsöyleyi özelliklerinden yararlanm, genellikle ksa dizelerden oluan, kendine özgü toplumcu bir iir gelitirmitir.Yaamna karan olaylarn toplumsal bir bak açsyla ilendii bu iirlerde, kimi zaman slogancla dönüen bir kavga
  • 91. havas vardr. Az yazm, ama kendinden sonra gelenleri etkilemi bir airdir.Kitaplar:iir: Dost Dost lle Kavga (1973), Panzerler Üstümüze Kalkar (1977) nceleme: Ein Türküleri (1982)GÖKEN, ENVER NAC Yazar. 1916da stanbulda dodu. lk ve ortaokulu Üsküdarda okudu; stanbul Öretmen Okulunu, AnkaraGazi Eitim Enstitüsü edebiyat bölümünü bitirdi. Adapazar, Bandrma ortaokullarnda, Haydarpaa166167Lisesinde, stanbul Belediye Konservatuvannda, stanbul Eitim Ens-titüsünde 40 yla yakn Türkçe veedebiyat öretmenlii yaptktan sonra emekli oldu. 14 Ocak 1986da stanbulda öldü. Ansn yaatmak için, eitarafndan "Enver Naci Göken Çocuk Edebiyat Ödülü" kuruldu. 1935te öretmen okulunda okurken çeviri, röportaj türündeki deneme çalmalaryla edebiyata giren Göken,Servet-i Fünun, Yarmay, Türk Dili, lgaz vb. dergilerde yaynlad dil ve eitim, eletiri, hikâye, incelemeyazlaryla; çocuk edebiyatna ilikin çabalaryla tannd. Hikâyeleri, Ömer Seyfettinin öncülük ettii klasik hikâyeözelliklerini tar; olaylara dayal; giri, gelime, sonuç srasna göre kurulmu, ders verici, eitsel niteliklidir.Ayrca, çocuklara yönelik hikâyeler, radyo oyunlar, yardmc ders kitaplar da yazmtr.Kitaplar: Hikâye: nan Bana (1939), Son Çare (1942), Durakta Bir Adam (1949), Çardak Alt (1951), Eleba (1964),Dördüncü yilik (1967), Ayça (1970)An: Eski Bir Öretmenin Okul Anlan (1983) nceleme: Çocuklar çin Edebiyat (1960), Mehmet Emin Yurdakul (1963), Örnekleriyle Çocuk Edebiyatmz(1966), Behçet Kemal Çalar (1970)Yardmc ders kitab: Kompozisyon lkeleri ve Antolojisi (1969) Çocuk kitaplar: Masal çinde Masal (1958), Nasl Yetitiler (1977), Daarck (1977), Nar Tanesi (1983),Armaan (radyo oyunlar, 1983)Malatya, Edirne, Eskiehir, Bursada edebiyat öretmenlii ve yöneticilik yapt. Bu görevini stanbul GalatasarayLisesinde sürdürerken ngiltere örenci müfettiliine atand. Dönüünde stanbul Eitim Enstitüsünde çalt veburadan emekli oldu. 2.12.1994te stanbulda öldü. Orhan Saik; "Dede Korkut", "Kâtip Çelebi", "Mercimek Ahmet" vb. gibi edebiyat tarihine ilikin konularnaratrlmas; eski metinlerin açklanp yorumlanmas ve halk edebiyat geleneine uygun olarak yazd iirleriyletannmtr. Bilimsel yöntemlere dayal aratrmacl, usta bir kuyumcunun titizliini andrr. Ulusal ve yiitlikkonularn ileyen iirlerinde ise cokulu, pürüzsüz bir söyleyi güzellii vardr. Son yllardaki çalmalarn halkbilim(folklor) konusunda younlatrmtr.Kitaplar:iir: Birkaç iir (1976)
  • 92. Aratrma, inceleme: Dede Korkut (1938), Türklerde Karagöz (1938), Kâbusnâme (1944), Kâtip Çelebi(1957), Hannâme (Özbek destan, 1969), Mizanü1-Hak (Kâtip Çelebiden, 1973), Cerbe Fetihnamesi (1975),Risale-i Mimariye (1975), Vaka-i Osmaniye (1976), Destursuz Baa Girenler (1982)vb.GÖKYAY, ORHAN SAK air ve yazar. 1902de neboluda dodu. Ankara Muallim Mektebini, stanbul Yüksek Öretmen OkulununTürk dili ve edebiyat bölümünü bitirdi.GÖLPINARLI, ABDÜLBAK Yazar, edebiyat tarihçisi. 1900de stanbulda dodu. Lise son snfta okurken babasnn ölümü üzerine,örenimini yarm brakt. Çorumun Alaca ilçesinde bir süre ilkokul öretmenlii yapt. 1922de stanbula geldi;snavla Darülmuallimin (öretmen okulunun) son snfna girerek örenimini sürdürdü. Daha sonra EdebiyatFakültesini bitirdi. Konya, Kayseri, Kastamonu, Balkesirde edebiyat öretmenlii; stanbul Oniversitcsinde168169kitaplk memurluu: Vefa ve Haydarpaa liselerinde edebiyat öretmenlii yapt. Ankara Dil ve Tarih-CorafyaFakültesinde doktorasn vererek stanbul Edebiyat Fakültesine öretim üyesi olarak atand. Burada slâm-Türktasavvuf tarih ve edebiyat dersleri verdi. 1949da kendi isteiyle doçentken emekli oldu. 1982de stanbuldaöldü. Gölpnarl; divan iiri, halk iiri, tasavvuf, mezhep ve tarikatlar; bunlara balantl edebiyat akmlar konusundayapt önemli aratrmalaryla ün yapm bir edebiyat tarihçimizdir. Özellikle Mevlâna, Yunus Emre ve Pir SultanAbdaln sanatç kiiliklerini belirleyen; yaptlarn açklayp yorumlayan çalmalar, edebiyatmzda büyük bir boluudoldurmutur. Yaam boyunca, bir bilgin titizliiyle incelemeler yapm, kültür ve edebiyat tarihimize önemlikaynak yaptlar kazandrmtr.Balca kitaplar: Melâmilik ve Melâmiler (1931), Mesnevi (Mevlânann 6 ciltlik yapt, 1942-46), Pir Sultan Abdal (P. NailiBoratavla, 1943; tek bana 1953), Divan Edebiyat Beyanndadr (1945), Yunus Emre Divan (1943), FuzulîDivan (1948), Nedim Divan (1951), Vilâyetnâme (Hac Bekta- Veliden, 1952), Mevlâna Celalettin (1951),Mevlânadan Sonra Mevlevilik (1953), Kaygusuz Abdal/Hatayi/Kul Himmet (1953), Nesimî/Usulî, Ruhî(1953), eyh Galip (1953). Divan iiri (5 kitap, 1954-55), Yunus Emre ve Tasavvuf (1961), Nasrettin Hoca(1961), Alevî-Bektai Nefesleri (1963), Smavna Kadsolu eyh Bedreddin (1966), Caferi Mezhebi Esaslar(1966), Hafz Divan (1968), Hüsn-ü Ak (eyh Galipten, 1968), 100 Soruda Tasavvuf (1969), 100 SorudaTürkiyede Mezhepler ve Tarikatlar (1969), Türk Tasavvuf Antolojisi (1971), Mesnevi erhi (Mevlânadan, 6
  • 93. cilt; 1974), Tarih Boyunca slâm Mezhepleri ve iilik (1979), Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler veAtasözleri (1977), Yunus Emre (yaam ve tüm iirleri, 1979) vb.GÖVS A, BRAHM ALÂETTN air ve yazar. 1899da stanbulda dodu. stanbul Vefa ve Trabzon idadilerinde (liselerinde) okudu; stanbulHukuk Mektebini bitirdi. Devletçe pedagoji (eitimbilim) ve psikoloji örenimi için sviçreye gönderildi.Dönüünde öretmenlik, okul müdürlüü, eitim müfettilii yapt. Sivas, Sinop ve stanbuldan milletvekili (1927-1939) seçildi. M.E. Bakanl tarafndan yaynlanan "nönü (Türk) ansiklopedisinde genci yazmanlk, ZiraiDonatm Kurumu ve Ziraat Bankas Genel Müdürlüünde yönetim kurulu üyelii yapt. 29 Ekim 1949daAnkarada öldü; Asri Mezarlka gömüldü. Gövsann ilk iirleri, 1908den balayarak Servet-i Fünun dergisinde yaynland. Bunlar, aruz ölçüsüyleyazlm, geleneksel iirin etkilerini tayan denemelerdir, Ömer Seyfettin ve arkadalarnn balattklar (1911) "MillîEdebiyat" akmn benimsedikten sonra, hece ölçüsüyle, eitsel nitelikli "yurt" ve "ulus" konulu iirler yazmayabalad. Eitim amaçl çocuk iirinin öncülüünü yapt. Bunun yannda yaamöyküsü, eitimbilim, sözlük veansiklopedi çalmalar yaparak yararl yaptlar verdi.Kitaplarndan bazlar: iir; Çocuk iirleri (1911), Güttü Gû (Dedikodu, 1913), Çanakkale zleri (1932), Aclar (1941) nceleme: Bediî Terbiye (1923), Çocuk Ruhu (1926), Fuzulî (1932), Nâbi (1933), Nedim (1932), ÖmerHayyam (1932), Süleyman Nazif (1933) Sözlük, ansiklopedi: Mehur Adamlar Ansiklopedisi (4 cilt, 1934-37), Türk Mehurlar Ansiklopedisi(1945), Resimli Yeni Lügat ve Ansiklopedi (ölümünden sonra tamamland, 1947-1954), Yeni Talebe Lügati(1949)Gülmece: en Yazlar (1926) vb.Bunlar dnda, eitim konulu çeviri kitaplar da vardr.170171GÜLER, MEHMET Yazar. 1944de Sivasn Çepni köyünde dodu. Pamukpnar lkörctmen Okulunu (1962), Balkesir NecatiEitim Enstitünün Edebiyat bölümünü (1964), bitirdi. Çeitli yerlerde Türkçe öretmenlii yapt. imdi ayngörevi, Yalovada sürdürüyor. Güler, yazmaya örenciyken balad. Adn ise, Yeni Admlar dergisinin düzenledii hikâye yarmasnda, "DüdükSesleri" adl hikayesiyle ödül alarak duyurdu. Daha sonra, ayn dalda çeitli ödüller (Bakent Ödülü, Zonguldak100. Yl Vakf, Enver Naci Göken Ödülü vb.) alarak tannd. Hikâyelerinin çou çocuklarla ilgilidir. Romanlarda çocuklara yöneliktir. Büyüklere ilikin hikâyelerinde, daha çok emekçilerin sorunlarn iledii görülür. Rahatbir anlatma, güçlü bir gözlem gücüne sahiptir.Kitaptan:
  • 94. Hikâye: Ak Badanal Ev (1977), Bir Eski Sevda (1988), stanbul Kanatl Ben (1990), Ferhat Gibi (1991) Çocuklar için: Okul Bir Türküdür (roman," 1980), kizler (roman, 1986), Kelolu, Keleolu (roman, 1986),Dostum Alabalk (hikâyeler, 1986), En Güzel Gülücük Oyunu (hikâyeler, 1988), Aydedenin Öpücüü(hikayeler, 1988), Uçurtmam Bulutlardan Yüce (1991)GÜLEHRÎ air. Krehirli olmasndan baka, yaam üzerine bilgimiz yok. Kimi aratrmalara ve söylentilere göre, 13.yüzyln sonlanyla 14. yüzyln balarnda yaam. Mevlânann ölümünden (1273) sonra, mevlevilii yaymakamacyla Sultan Veled tarafndan Krehir taraflarna gönderilmi; orada bir tekke kurup tarikat yaymaya balam.Doum ve ölüm tarihleri de bilinmiyor.Gülehrî, tasavvuf iirinde, Yunus Emreden sonra döneminin en baarl airi saylmaktadr. ran airi FeridüddinAttardan genileterek çevirdii "Mantkut-Tayr" (Ku Dili) adl mesnevisiyle tannr. Bu yaptnda, Kelile veDimne ve baka kaynaklardan da yararlanarak hikâyeler, fkralar ve simgelerle tasavvuf ilkelerini anlatr.Öteki önemli yaptlar unlardr: Felek-nâme (tasavvufla ilgili Farsça mesnevi), Aruz Risalesi.Daha ayrntl bilgi için baknz: Fuad Köprülü, Türk Edebiyatnda ilk"Mutasavvflar, 5. basm, Ankara 1984.GÜNEL, BURHAN Yazar. 1947de skenderunda dodu. Ortaokulu ve liseyi parasz yatl olarak Konyada okudu. Hava HarpOkulunu bitirdi. Bir süre uçu eitiminden sonra maliye subay oldu. Ankarada, Genelkurmay Bakanlnda çalt.Yarbay riitbesindeyken emeldi oldu. Edebiyata iirler yazarak (1963) giren Günel, 1971den sonra yaynlad roman ve hikayeleriyle tannd. Çarpksanayileme ve kentlemenin, snfsal çelikilerin getirdii toplumsal kargaa içinde bunalan, kendi özünü vekiiliini bulma savam veren, gelecee umutla bakan insanlar, salam bir kurgu içinde, kendine özgü yaln veiirsel anlatmyla sergilemeye çalr.Kitaplar: Roman: Ökse (1973), Umut Zaman (1974), Yamurla Giden (1976), Aksayan (1979), Acnn Askerleri(1981), Kalanlar ve Gidenler (1984), Ve O Güzel Kadnn Çocuklar (1985), Eski Desenler (1986), YasakOdas (1987) Hikâye: Sevgi Ba (1974), Baka Bir Yaz (1980), Dünyann En Güzel Kadn (1984), Nergiz (1986), BisikletGünleri (1987), Fayton (1988), Atei Seçtim (1993)172173 Çocuk kitaplar: Evcilik Oyunu (1973), Alama Bebeim (1976), Kays Aac (1986), Sevinç Dolu Bir Akam(1986), Penceredeki Çocuk (1991)Eletiri, inceleme: Benzer Romanlar (1986) Ald Ödüller: 1979 Kültür Bakanl Çocuk Öyküleri Baar Ödülü J (Sevinç Dolu bir Akam); 1981 TDK
  • 95. Öykü Ödülü (Baka Bir Yaz); 1981 i MAY Roman Ödülü (Acnn Askerleri); 1982 MAY Roman Ödülü(Kalanlar * ve Gidenler ile); Yunus Nadi Roman Ödülü (Ate Uykusu).Fkra: Nasrettin Hoca Fkralar (1957) ncelemeler, seçkiler: Halk iiri Antolojisi (1947), Halk Türküleri (1953). Erzurumlu Emrah (1956), ÂkGarip (1958), Ruhsatî (1958). Meslekî (1958), Kerem ile Asl (1959), Tahir ve Zühre (1959). Folklor veEitim (1966), Folklor ve Halk Edebiyat (1971) "Açl Sofram Açl" ve "Dede Korkud" ile iki kez (1956/1960) Uluslararas "Hans Chiristian AndersenÖdülü"nü ald.GÜNEY, EFLATUN CEM Yazar. 1896da Hekimhanda dodu. lk ve ortaörenimini Sivasta yapt; Sivas Sultanisini (lisesini) bitirdi.Konya Öksüzler Yurdunda balayan Türkçe öretmenliini Eskiehir, Kayseri, Sivas, Samsun Afyon, Kütahyave stanbulda sürdürdü. Yönetici olarak Topkap Müzesi, stanbul Milli Eitim Müdürlüünde çalt; stanbul HalkEitim Bakanlndan emekli (1961) oldu. 2.1.1981de stanbulda öldü. Güney; Anadoluda öretmenlik yaparken kültür ve sanat dergileriçkard; yerel gazetelerde ve dergilerde fkralar, makaleler yaynlad.stanbula geldikten (1950) sonra, çalmalarn halkbilim (folklor) ve halkedebiyat konularnda younlatrd. Derledii halk masallarn, yaplarmabozmadan, kendine özgü bir dille yeniden yazd; bunlara yeni güzellikler];]katt. Gerek masal yazan, gerekse halk airlerimizin tantmn amaçlayan biraaratrmac olarak, halk kültürümüzün gelimesine büyük katklardabulundu..iKitaplar:* Masal: Dertli Kaval (1945), En Güzel Türk Masallar (1948), Aç! Sofram Açl ve Congoloz Baba (1949),Bir Varm Bir Yokmu (1956), Evvel Zaman çinde (1957), Dede Korkud Masallar (1958), Gökten Üç ElmaDütü (! 960), Az Gittim Uz Gittim (1961)174GÜNEY, YILMAZ Yazar. 1937de Adanann Yenice bucanda dodu. Yoksul bir çiftçinin oludur. Adana Lisesini bitirdi. Birsüre Hukuk (Ankara) ve ktisat Fakültelerinde (st.) okudu. Adanada "On üç" dergisinde yaynlanan birhikâyesinden dolay 18 ay hapis (1961) yatt. Serbest kalnca sinemaya yöneldi. Oyunculuk, senaryo yazarl,yönetmenlik yapt. Siyasal eylemlerinden dolay, 12 Mart 1971den sonra yeniden tutukland. Af yasasndanyararlanp çknca, bu kez de Yumurtalk savcsn öldürmekten hapse girdi. Fransaya kaçt. 9.9.1984te oradaöldü. Güney, sinemacl yannda, senaryo, hikâye ve roman türlerindeki çalmalaryla da tannd. Yazarl, sinemaclnnbir uzants saylr. Toplumsal konulan iler. Ezilen küçük insann aclarn sergilemeye çalr.Kitaplar:
  • 96. Roman: Boynu Bükük Öldüler (1971; 1972 Orhan Kemal Armaan), Hücrem (1975), Salpa (1975), Sank(1975), Soba, Pencere Cam ve ki Ekmek stiyoruz (1977) Hikâye: Oluma Hikayeler (1979), Ölüm Beni Çanyor (1991), Yunan Bça (1991) Senaryo: Umut (1975), Arkada (1975), Endie (1976), Seyyit Han (.1976), Baba (1976), Ac (1977), AçKurtlar (1977) vb.175GÜNGÖR, NECATI Yazar 1949da Malatyada dodu. Malatya Lisesinde ve st. Hukuk Fakültesinde okudu. Yaynevlerinde(Adam, Geliim) ve gazetelerde (Hürriyet, Cumhuriyet) çalt. imdi Milliyet Yaynlarnda- redaktörlük yapyor. Güngör 1970 sonras toplumcu hikâye yazarlarndandr. HMvelerindel doup büyüdüü çevrenin (Malatya)toplumsal sorunlarn, (aa-köylü çatmas, topraks.zhk, yoksulluk vb.) iledi. Duyarl, iirsel b.r anlatm vardr. Diliçok iyi kullanan bir yazanmzdr.Kitaplar: Yolun Ba (1973), Sevgi Ekmektir (1978), stanbulda Bir Hasan (çocuklara yönelik, 1981), Yeryüzünde kiGölge (1982X Bu Sevda Ölmek (1983), Hayatmn Yedi Hikâyesi (1984), Unutulmaz Bir Kadn Resmi (1986)Sinema Kuu Sevgilim(1991)"Sevgi Ekmektik kitabyla, 1979 TDK ödülünü ald.GÜNTEKN, REAT NUR Yazar 26 Kasm 1889da stanbulda (Üsküdar) dodu. Babas subayd Selimiye Mahalle mektebinde baladilkörenimini Çanakkalede tamamlad Birbuçuk yl Çanakkale tdadisinde Giesinde) okuduktan sonrazmirdeki Fransz Okuluna (Freres) yazldysa da bitiremedi; tasdikname alarak okuldan ayrld. Snavla girdiistanbul Edebiyat Fakültesim (1912) bitirdi Edebiyat öretmeni olarak Bursa Lisesine atand. Daha sonrastanbulda Vefa, stanbul, Çamlca, Kabata, Galatasaray ve Erenköy liselerinde çalt. 1924te baz arkadalanylaKelebek adl bir gülmece (mizah) dergisi çkard. Milli Eitim Bakanl müfettii olarak (12 yl)Anadolunun birçok yerlerini dolat. 1939-43 döneminde Çanakkale milletvekillii yapt. Ardndan tekrarmüfettilie döndü; 1947de bamüfettilie yükseldi. Ayn yl Memleket adl bir gazete çkard. 1950de Kültürateesi ve örenci müfettii olarak Parise gitti. 1954te emekliye ayrld. Bir süre istanbul ehir Tiyatrolarndaedebi kurul üyelii yapt. Tedavi için gittii Londrada 7 Aralk 1956da öldü; stanbulda Karacaahmet Mezarlnagömüldü. Güntekin, Cumhuriyet döneminin büyük romanclarndandr. Yaz yaamna, 1917de hikâye yazarak balad. lkuzun hikâyesi, Eski Ahbap adn tar. lk roman olan Harabelerin Çiçei, 1918de "Cemil Nimet" imzasylatefrika edildi. Ayn tarihlerde tiyatro ile ilgili aratrmalar yapmaya, eletiriler yazmaya balad. lk oyunlar"Hançer" ve "Eski Rüya" Darülbedayide (stanbul ehir Tiyatrosu) oynand. Dört perdelik bir oyun olarakyazd "stanbulun Kz" "Çalkuu" adyla romana çevirip yaynlannca, geni bir ün kazand. Bu roman o kadar ilgigördü ki, daha sonra birçok roman, hikâye, oyun vb. yaptlar verdii halde, hep "Çalkuu yazan" olarak anld. Reat Nuri, roman ve hikâyelerinde çounlukla sevgi, acma gibi duygusal konulan ilemitir. Kiilerinitoplumun ortak kesiminden, özellikle içinde yaad halktan, öretmenlerden ve memurlardan seçmitir. Bunlarnher türlü duygu, düünce ve sorunlann yanstrken, yaanlan geçi toplumunun özelliklerini sezdirmeye,kiiliklerin oluumunu toplumsal etmenlere balamaya çalmtr. Oyunlarnda ise, toplumdaki deerler çatmasnn
  • 97. toplumsal deimelerin ele alnp sergilendii görülür. Günlük konuma dilini çok iyi kullanan, bir anlatm ustas olan Güntekin, iyimser ve idealist bir eitimciyazardr. Yazdklarnda, mutlu bir gelecek yaratmak, çada insanlar yetitirmek amac bata gelir. GençCumhuriyetin öteki aydnlar ve yazarlan gibi, daha güzel yannlann hazrlanmasnda, kendine düen sorumluluueletiri, makale, çeviri, an, hikâye, roman, oyun, gezi yazs türlerinde yüzü akn yaptlar vererek yerinegetirmeye çalmtr. Birçok yaptnn Rusça, Bulgarca, Kazakça, Litvanca, Azerice, Özbekçe, Estonca, Gürcüce,Letonca, Tacikçe ve baka dillere çevrilmesi, çalkanlnn dünyaca da onaylandn gösterir.176177Kitaplarndan bazlar: Roman: Gizli El (1922), Çalkuu(1922), Damga (1924), Dudaktan Kalbe (1925), Akam Günei (1926). BirKadn Düman (1927), Yeil Gece (1928), Acmak (1928), Yaprak Dökümü (1930), Kzlck Dallan (1932),Gökyüzü (1935), Eski Hastalk (1938). Ate Gecesi (1942), Deirmen (1944), Miskinler Tekkesi (1946),Harabelerin Çiçei (yazl 1918, basm 1953), Kavak Yelleri (1961), Son Snak (1961). Kan Davas (1962) Hikâye: Eski Ahbap (1919), Sönmü Yldzlar (1919), Tann Misafiri (1927), Leyla ile Mecnun (1928),Olaan ler (1930), Boyunduruk (1968) Oyun: Hançer (1920), Eski Rüya (1922), Ta Parças (1926), Babür ahn Seccadesi (19317, Hülleci (1935),Balkesi Muhasebecisi (1952). Yaprak Dökümü (1953), Tann Da Ziyafeti (1955)Gezi: Anadolu Notlan (2 cilt, 1936) Makale: Reat Nuri Güntekinin Tiyatro ile lgili Makaleleri (Haz. Kemal Yavuz, 1976)nceleme: Dil ve Edebiyat (1934), bsen, yaam ve eserleri (1934) vb. Daha aynntl bilgi için, Doç. Dr. Olcay Önertoyun "Reat Nuri Güntekin" adl kitabna baklabilir.kurulunda çalt. Yeniden öretmenlie dönerek istanbul Erkek Lisesinden emekli oldu. Daha önceden (OrhanBurianla birlikte) kurduu Yeni Ufuklar dergisini ve Sabahattin Eyubolu ile kurduklar Çan Yaynlannyönetti. Günyol, günümüzün önde gelen deneme ve eletiri yazarlarndandr. Toplumcu ve insancl (hümanist) birsanat anlayna sahiptir. Banazla ve tutuculua kar, yenilikçi ve özgür düünceyi savunan; bu alanda salt yazarolarak deil, yaynlad dergi ve kitaplarla da savam vermi Atatürkçü bir aydndr. Ele ald edebiyat ürünlerinehep sevgiyle yaklam; aklc düünceyi ileyen kitaplara arlk vermi; bu nitelikteki yabanc yaptlar dilimizeçevirerek ya da çevirterek, insancl ve toplumcu bir kültür birikiminin olumasna çaba harcamtr.Kitaplar: Dile Gelseler (1966), Yeni Türkiye Ardnda (1966), Devlet nsan m? (1974), Bu Cennet, Bu Cehennem(1975), Çalakalem (1977), Orman Irsa (1979), Daldan Dala (1982), Bilinç Yolunda (1985), GüleryüzlüCiddilik (1986), Sanat ve Edebiyat Dergileri (1986), Gölgeden Ia (1989), Yaza Yaza Yaarken (1991)Ald ödül: 1989 Sedat Simavi Ödülü (Gölgeden Ia)
  • 98. GÜNYOL, VEDAT Yazar. 1912de stanbulda dodu. Saint-Benoit Fransz Lisesini, stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi. Paristede iki yl hukuk örenimi gördü; hukuk doktoru oldu. Yurda dönüünde bir süre stanbul Hukuk Fakültesindeasistanlk ve Haydarpaa Lisesinde Franszca öretmenlii yapt. Daha sonra M. Eitim Bakanl TercümeBürosunda ve slâm Ansiklopedisi yazGÜRPINAR, HÜSEYN RAHM Yazar. 17 Austos 1864te stanbulda dodu. Küçük yata annesini kaybetti; Giritte bulunan babasnn yannagitti. Orada lkokula balad; alt yanda stanbula döndü; Aksarayda oturan anneannesiyle teyzesinin konanayerleti; onlann yannda yetiti. Yakup Aa Mahalle Mektebi ve Mahmudiye Rütiyesinde (ortaokulunda)okudu. Rütiyenin ikinci snfnda iken, devlet dairelerine kâtip yetitiren "Mahrec-i Aklâm"a geçti. Bir yandanda özel olarak Franszca dersleri ald. Daha sonra "Mekteb-i Mülk1ye"ye (siyasal bilgiler okulu) girdi.Hastaland için bu okulun ikinci snfndan aynld. Merutiyetin ilanna (1908) kadar Adliye Nezareti Umur-Cezaiye178179Kaleminde ve Nafia Nezareti Tercüme Kaleminde memur olarak çalt. Merutiyetten sonra Ahmet Rasimle"Boboaz" adnda bir gülmece (mizah) gazetesi çkard. Bundan sonraki yaamn yazlaryla kazanmaya çalt.1912de Heybeliadaya tand. 1914te Darülbedayi (ist. ehir Tiyatrosu) edebi kurul üyesi oldu. I887de(Tercüman- Hakikatta) balayan gazete yazarl, sava yllarnda ve Cumhuriyetten sonra da devam etti. 1936daKütahyadan milletvekili seçildi. 1943te yeniden Heybeliadadaki köküne çekildi. 8 Mart 1944te orada öldü;Abbaspaa Mezarina (Heybeiiada) gömüldü. Gürpnar; Osmanl Devletinin çökü dönemindeki toplumsal yaam anlatan romanlanyla tannan biryazanmzdr. Çada edebiyatmzn büyük dönemeçlerinden birini oluturan yaptlar, bu çöküün birey, aile vetoplum üzerindeki etkilerini yanstr. Servet-i Fünun yazarlaryla ayn dönemde yaad halde, her yönüylebunlarn dnda kalm; seçtii konular, bunlar ileyii, dili ve anlatmyla, kendine özgü, ayr bir yol izlemitir."Toplum için sanat" görüünü benimsemi; gerçekçilii (realizmi) ve doalcl (natüralizmi) savunmu; seçkinleriçin deil, halk için yazmtr. Çadalarnn özentili, süslü dillerine karlk, O, geni halk ynlarnn rahatlklaanlayabilecekleri sade bir yaz dili gelitirmitir. Kiileri de çounlukla halk kesimindendir: Esnaf, küçük memur,mahalle kadnlar vb. gibi. Esiz bir gözlem gücüne sahiptir. Tpk bir fotorafç gibi, yaad dönemdeki stanbulhalkn, aralarnda dolaarak, gelenek ve görenekleri, giyimleri, inançlar, düünceleri, konumalar ve türlü iç ve dgörünüleriyle yaptlarna geçirmi; öte yandan da bilimsel anlaya ve adalete ters düen yönetimi yermeye
  • 99. çalmtr. Onu Ahmet Mithat Efendi gibi, yazdklaryla toplumu eitme çabas içinde görürüz. Yaptlarnda -gülmece (mizah) öesine fazlaca yer vermesinin de nedeni budur; halka ulamak; onlar güldürerek eitmek.Özetlersek, yazdklar, günümüz ölçülerine göre, fazla derinlik tamasalar da, bir geçi döneminin önemliedebiyat ürünleri olduu kadar, tarih ve halkbilime (folklor) de kaynaklk edecek belgesel bir deer tar.Kitaplar: Roman: k (1889), iffet (1896), Mutallâka (1898), Mürebbiye (1889), Bir Muadele-i Sevda (1899), Metres(1899), Tesadüf (1900), Nimetinas(1901), psevdi (1911). Kuyruklu Yld*- Altnda Bir zdivaç (1912), Sevda Peinde (1912), Gulyabani (1912),Cad (F912), Hakka Sndk (1919), Son Arzü"£I922), Tebessüm-i Elem (1923), Cehennemlik (1924), AfsuncuBaba (1924), Meyhanede Hanmlar (1924), Ben Deli miyim? (1925), Billur Kalp (1926), Tutumu Gönüller(1926), Evlere enlik, Kaynanam Nasl Kudurdu? (1927), Muhabbet Tlsm (1928), Mezarndan Kalkan ehit(1929), Kokotlar Mektebi (1929), eytan Ij(1933), Utanmaz Adam (1934), Ekiya ninde (1935), Kesik Ba(1942), Gönül Bir Yeldeirmenidir, Sevda Öütür. (1943), Ölüm Bir Kurtulu mudur? (1945), Dirilen skelet(1946), Dünyann Mihveri Kadn m, Para m? (1949), Kaderin Cilvesi (1964), Deli Filozof.(1964), Can Pazar(1968), nsanlar Maymun muydu? (1968), Ölüler Yayor mu? (1973) Hikâye: Kadnlar Vaizi (1920), Namusla Açlk Meselesi (1933), Katil Buse (1933), ki Hödüün Seyahati(1933), Tünelden lk Çk (1934), Gönül Ticareti (1939), Melek Sanmtm eytan (1943), Eti Senin Kemii Benim(1963)Oyun: Hazan Bülbülü (1916), Kadn Erkekleince (1933) Eletiri: ekavet-i Edebiye (1913), Cad Çarpyor, Zamane Münekkitlerine Cevap (1913)GÜRSEL, NEDM Yazar. 1951 de Gaziantepte dodu. Çevirmen Orhan Gürselin oludur. Galatasaray Lisesini ve ParisteSorbonne Üniversitesinin edebiyat bölümünü bitirdi. Ayn üniversitede doktora yapt ve öretim üyesi oldu. Gürsel; çada Fransz edebiyatnn geliimini yakndan izleyen, beliren yeni görüleri edebiyatmza yanstmayaçalan bir yazar. Bu amaçla yazd eletiri ve incelemeleri ilgiyle karlanmtr. Ayrca birey-nesne ilikilerini vebireyin yabanclamasn konu alan hikâyeler yazmtr.180181Kitaplar: Deneme, eletiri: eyh Bedrettin Destan Üzerine (1978), Çada Yazn ve Kültür (1978), Yerel KültürdenEvrensele (1985) Hikâye: Uzun Sürmü Bir Yaz (1975), Kadnlar Kitab (1983), Sevgilim stanbul (1986), Son Tramvay(1991)Gezi: Seyir Defteri (1990), Pasifik Kysnda (1991) Ald ödüller: 1976 TDK Hikâye Ödülü (Uzun Sürmü Bir Yaz), 1986 Fransz Pen Kulübü Jüri Özel Ödülü
  • 100. (Sevgilim stanbul), 1987 Haldun Taner Hikâye Ödülü (Saklambaç hikâyesi ile)GÜRTUNCA, M. FARUK air ve yazar. 1904te Edirnede dodu. Edirne Muallim Mektebini bitirip bir süre öretmenlik yapt. Dahasonra stanbul Üniversitesi Diçilik Okulunu bitirdi. Ama diçilik yapmad; gazeteci oldu. Çocuk Sesi, Afacan,Genç Liseli, Gelincik, Okul ve Öretmen, Her Ay, Her Hafta dergi- lerini yaynlad. 1957-60 dönemindemilletvekili seçildi. 1982de stanbulda öldü. Gürtunca, çocuklara yönelik yaynlan ve iirleriyle tannmtr. iirlerinde yurt ve ulus sevgisi, yiitlik(kahramanlk) vb. gibi konulara arlk verdii, baz yerleik deer yarglan çocuklara alama (telkin etme)] çabasgörülür.Kitaplarndan bazlar: iir: lk Memba (1923), Çocuklann iir kitab (1928), Bu Arsîâna Dokunmayn (1939), Anadolu (1939),Atatürke At: Millete Destan (1944), Bu Vatana Dokunmayn (1946), Kbns Destan (1964), Tuna Gölü(1971), Fatih Sultan Mehmet (1979)Oyun: Kanl Akam Ci927). Ouz Han (197! >. Büyük Hakan Alparslan s 1971)Roman: Da Banda Ak (1939) vb.182183HDaha çok bir tarikat kurucusu olarak tannm olan Hac Bayram Velinin elimizde fazla iiri yoktur. Aruzlayazlm iki, heceyle yazlm üç iiri, ona ait olduu kukulu bir risalesi ve bir mektubu vardr. iirlerinde dinseltemalar ilemi. Yunus Emrenin etkisinde kalmtr. Edebiyat tarihi açsndan önemi, kendinden sonra geliendinsel kaynakl halk iirimizdeki etkileyici kiiliidir.HACI BAYRAM VEL air. 1352de Ankarada dodu, iyi bir örenim görüp Ankarada Melike Hatunun yaptrd Kara Medreseyemüderris (öretim üyesi) oldu. Orada çalrken gördüü bhvdü üzerine Aksaraya gitti; eyh HamidüddinAksafayinin müridi oldu. Onunla birlikte Mekke, am ve Bursaya gitti. eyhi Hamidüddinin (Somuncu Baba)ölümü üzerine, tasavvufu örenmek için Onun çevresinde toplandlar. Bu konudaki düünceleri, eyhinindüüncelerinden ayryd. Ankaraya dönerek "Bayramiye" ya da "Bayrami-lik" adnda yeni bir tarikat kurdu. Butarikat. Halvetilikle Nakibendiliin yeni bir yorumla birlemesidir. Temel ilkesi "zikir"dir. sürekli olarak sesliya da sessiz Tanry anmay gerektirir. Böylece insan soluk ald sürece Tanny anacak, giderek her varlkta, her
  • 101. oluumda Tanry görmeye balayacak ve Onunla özdeleecektir. Bütün eylemlerin kaynann Tann olduu bütünvarlklarda Tanrnn göründüü: ayn niteliklerin gerçekte Tanndan türediine dayanan üç inanç, Bayramiliktarikatnn temellerini oluturur. Hac Bayram Velinin gelitirdii ve ksa zamanda büyük bir manevi güce ulaanbu yeni oluumdan korkulmu. söylentiye göre. Sultan tkinci Murada ikâyet edilmi. Hac Bayram Veli,zincirle bal olarak Edirne ye padiahn huzuruna götürülmü, tkinci Murad. kendisini dinledikten sonra,korkulacak bir durum olmadn görüp serbest brakm. Hac Bayram Veli, müritleriyle birlikte, doduu köy olanSolfasola (Zülfazl; danrnu, çiftçilie balam. Yaam, sradan bir çiftçinin yaam gibi, <â.Je?:k: içinde geçmi.Anadolunun her yannda kendisine gelen srma .allan, çevresindeki yoksul ja datm. 1429da ölen airin mezar.Ankarada kendi adn tayan caminin yanndadr.HACIBEKTA VEL air. Doum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmiyor; 1209da Niaburda (Horasan) doup 1270teHacbektata öldüü sanlyor. Yaam da kesin belgelere deil, baz söylentilere dayanyor. Bunlara göreHorasanda örenim görmü; öretmeni Lokman Perende ile Hacca gidip gelmi; Ahmet Yesevi tarafndan halkaydnlatmas için Anadoluya gönderilmi. Alt ylda Anadoluya gelen air, Amasyaya yerlemi. AnadoluSelçuklanna kar ayaklanarak 1240da idam edilen Baba tshakn yerine Halife olmu; Krehir ve Kayserideyaam, sonunda Krehirin Sulucakarahöyük köyüne yerlemi. Türbesi bugün Hacbekta adm alan o yerdedir. Hac Bekta Velinin söylentilere dayanan yaam olaanüstü olaylar ve destans hikâyelerle doludur. Bunlar,onun airliinden çok, tarikat kuruculuundan kaynaklanmaktadr. O, kendisinden önce Anadoluda olmu birçoktarikatn inançlarn, kendi görülerinin çats altnda birletirmi, günümüze kadar ulaan "Bektailik* tarikatnaöncülük etmitir. Bu tarikat aracl ile, Anadoludaki ulusal birliin salanmasna büyük çaba harcamtr. ÖrneinTürkçenin ortak bir anlatm gücüne ulamasnda; tasavvuf düüncesinin ulusallamasnda; bireysel çkarlar yerinetoplumsal çkar düüncesinin gelimesinde; kadn erkek eitliinde; körükörüne balanma, inanma yerine akladayal bir tartma ve eletiri yöntemini olumasnda, bu çabalarn büyük pay vardr. Osmanl Devlennin etkingücü olan Yeniçeri örgütünün temeli de Hac Bekta Velinin kurduu tarikata dayanr. "Bektailik, sarslmaz birahlâk disiplini üzerine kurulmutur. Hac Bekta Veli, gerçekten bir yol gösterici ve yenilikçidir. "Eline, beline,diline18418S(c)dikkat et" görüüyle insanln yükselecei inancn tar. El, paradr. Onu. hereyden üstün tutanlar, insanlklarnyitirirler. Bel, cinsel isteklerdir. Dil de, sözler ve davranlardr." (Seyit Kemal) Hac Bekta Veli, tasavvufçu iirin büyük ustas Yunusu da etkileyen bir airdir. Yunus Emre ile hem aynçada yaamlar, hem de ayn düünceleri paylamlardr. Her ikisi de kendini bilmek, eriatn dar kalplarndan çkpsevgiyle Tannya yönelmek; yoksullarn, ezilmilerin, çaresizlerin, hor görülenlerin airi olmak istemilerdir.
  • 102. Kendi adna balanan bir edebiyata (Alevi-Bektai halk edebiyat) yüzyllar boyu kaynaklk etmi olan HacBektan elimizde fazla iiri yoktur. Halkn büyük bir coku ile söyledii iirlerin bir bölümü de, ölümünden sonrakendisine mal edilen iirlerdir. Elimizdeki en önemli yapt, tasavvuf yollarn açklayan "Makâlat" adn tar.Düzyaz ile yazlm, sonradan nazm olarak Türkçeye çevrilmitir.HACIHASANOLl". MI ZAM EK Yazar. 1924te Çankrda dodu. Ankara Gazi Lisesini ve Tp Fakültesini bitirdi. Hükümet doktoru olarakAnadolunun birçok ilçelerinde çaltktan sonra, ç Hastalklar uzman oldu. Malatya SSK Hastanesinden emekliolup stanbula yerleti. 18.1.1985te öldü. Hachasanolu, edebiyata iir yazarak (1943) girdi. Daha sonra toplumsal sorunlardan kaynaklanan ksahikayeleriyle tannd. Allm hikâye ölçüleri içinde, yaad kasaba çevresinden seçtii olaylar ve insanlar iledi.Sade, akc bir dili; güçlü bir gözlemcilii vardr. Ayrca Atatürkçü bir tavrla, banazl ve gericilii eletirendenemeler de yazd.Kitaptan:Hikâye: Bir Tebih Tanesi (1951), Bu Dan Ard (1954), Eller (1979) Roman: Trenler Yine Gidiyor (1982)186Deneme: Atatürk Bakyor Bize (1981) "Eller" kitabyla, 1980 TDK Ödülünü ald.HAKANÎ (Mehmet Bey) air. stanbulda (tarih bilinmiyor) dodu. Vezirazamlk yapm Aya Paann soyundandr. Yaam üzerine ayrntlbilgi yok. Sancak Beylii yapt, Divan- Hümayunda muhasebeci olarak çalt biliniyor. Mezar EdirnekapMihrimah camisindedir. Hakan, bir divan airidir. Mesnevi, gazel türlerinde yazd iirleriyle tannmtr. Hem dinsel, hem de dindkonulan ilemitir. Dind iirlerinde Baki etkisi görülen airin, divan iirinin ölçülerine uyan salam bir tekniivardr. Hz. Muhammedin yaamn konu alan "Hlye" adl mesnevisiyle kendinden sonra gelen airleri etkilemi,adm yaygnlatrmtr. Bugüne kadar baslm olan yaptlar unlardr: Divan (iirleri), Hlye-i Hakan (mesnevi), Hadis-i Erbain (KrkHadis), Mihtâh- Fütuhat (Fetihler Anahtar, mesnevi) vb.HALET (Mustafa Azmizâde) air. 1570te stanbulda dodu. Bilgin ve air Pir Mehmet Azmi Efendinin oludur. yi bir örenim gördü; 21yanda müderris (öretim üyesi), 32 yanda kad oldu. am, Kahire, Edirne ve stanbulda kadlk yapt. Daha sonra,Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerine yükseldi. 1631de stanbulda öldü.187 Haleti, divan iirimizde rubai ustas olarak tannmtr. iirlerinde, genel olarak tasavvufa dönük karamsar birhava vardr. Kimi iirlerinde de urad hakszlklar yanstmtr. ,Kitaplar: Divan (toplu iirler) Sakinâme (520 Seyitlik mesnevi), Müneat (düzyazlar)HALICI, FEYZ air. 1924te Konyada dodu, ilk ve ortaörenimini Konyada tamamlad. stanbul. Fen Fakültesinin kimyabölümünü bitirdi. Uzun yllar Konyada hal ticareti yapt; aylk Çan dergisini çkard. Konya Turizm Derneini
  • 103. kurdu. "Âklar Bayram" düzenleyerek, halk iirinin canlanmasna çalt. Konyadan senatör seçildi; TBMMdebulundu. Konyada yerel turizmin ve kültürün canlandnlmasndaki etkinliklerini sürdürüyor. Halc, halk iiri geleneine uygun olarak yazd (1943-44) iirleriyle tannd. lk iirlerinde "Fezai" takma adnkullanan air, daha sonra serbest ölçülü iirler yazd. iirlerinde Mevlânaya dönük, mistik bir hava görülür.Biçimde, yeni iirin olanaklarndan yararlanrsa da, özde (duyuta, düünüte) gelenekçidir. Sade, akc bir dilivardr.Kitaplar: Bir Akn iirleri (1947), Masmavi (1952), istanbul Caddesi (1957), Günaydn (1960), Dinle Neyden (1960),Gecenin Bir Yerinde iki Ceylan (1966), Selçuk yada Ak (1967) Seçki (antoloji): Bizim airler (1952), istanbul ve Fetih iirleri (1953), Saz airlerinin Diliyle Atatürk (1981)îHAL1KARNAS BALIKÇISI1 Yazar. 1886da Giritte dodu. Asl ad, Cevat akir Kabaaaçldr. Çocukluu, babas Mehmet akir Paann elçilikyapt Atinada geçti. lk ve ortaörenimini, Büyükada Mahalle Mektebinde ve Robert Kolejde tamamlad.Oxford (ngilterede) Üniversitesinin yakn çalar tarihi bölümünü (1908) bitirdi. Yurda dönünce, gazete vedergiler için çeviriler yapt, resimler, karikatürler çizdi; geçmini bu yolla salamaya çalt. 1925"te "HüseyinKenan" takma adyla yaynlad bir yazsndan dolay stiklâl Mahkemesinde yarglanarak Bodrumda üç ylsürgünlük cezasna çarptrld. Burada geçen üç yl, yaamnda bir dönüm noktas oldu. Cezas bitmeden affauradysa da Bodrumdan ayrlmad. Orann eski ad olan Halikarnassostan kaynaklanan "Halikarnas Balkçs"adn ald. Uzun yllar Bodrumda yaad. Burada bulunan birçok eskiça yaptnn ortaya çkmasna katkda bulundu.Balkçlk ve çeviriler yaparak geçimini salamaya çalt. Çocuklarnn örenimi için 1947de zmire yerleti. Yazçalmalar yannda, turist rehberlii yapt. 13 Ekim 1973te orada öldü. Vasiyetine uyularak balkçlarn düzenlediibir törenle Bodruma gömüldü. Halikarnas Balkçs; denizi, ekmeini denizden kazanan (balkçlar, gemiciler, süngerciler, dalgçlar vb.)insanlar anlatan hikâyeler ve romanlanyla tannan bir yazarmzdr. Denilebilir ki, deniz ve deniz emekçileri,Akdenizi bir Türk gölü durumuna getiren ünlü kaptanlar, roman ve hikâyenin içine ilk kez onun kalemiylegirmitir. Deniz, canll ve balkçlann yazgsn belirleyen özellikleriyle, onun yaptlarnda bir kahraman kimliiyleçkar karmza; kendisiyle bouan insanlarla bütünleir. Anlathklanmn hemen hepsi denizde geçer. Zamanzaman mitolojik öelerle yüklenmi olaylar içinde doa güzellikleri, özgürlük, bakaldr, doa güçlerine kardireniler, yenmeler, yenik dümeler, destans, cokulu ve akc bir dille sergilenmeye çallr. Yaptlanm okurkenkendinizi bazen gerçek, bazan da masal içinde bulur, heyecanlanrsnz. Balkçnn ikinci bir yönü de düünürlüüdür. "Anadolunun Sesi", "Hey Koca Kurt" vb. gibi incelemeyeyönelen kitaplannda, Anadolu uygarlklannn kökenini ve bu uygarlklann dünya uygarlklanna katksn aratrr.Anadolu uygarlklannn, tarihsel bir miras olarak benimsenmesini,188
  • 104. 189bunlara sahip çklmasn ister. Ona göre yurt sevgisi, Anadolu uygarlklarn benimsemekle özdetir. Çünküüzerinde yaadmz toprak, bugüne kadar olumu tüm uygarlklarn beiidir; bilekesidir.Kitaplar: Roman: Aganta Burina Burinata (1946), Ötelerin Çocuu (1956), Uluç Reis (1962), Turgut Reis (1966),Deniz Gurbetçileri (1969) Hikâye: Ege Kylarnda (1939), Merhaba Akdeniz (1947), Egenin Dibi (1952), Yaasn Deniz (1954), GülenAda (1957), Egeden (1972), Gençlik Denizlerinde (1973), Çiçeklerin Düdüü (1991)An: Mavi Sürgün (1961) nceleme: Anadolu Efsaneleri (1954), Anadolu Tanrlar (1955), Anadolunu Sesi (1971), Hey Koca Yurt(1972), Düün Yazlan (1982), Sonsuzluk Sessiz Büyür (1983)Mektup: Mektuplaryla Halikarnas Balkçs (Haz. AzraErhat, 1976) Not: Hizmetinden dolay, 1971de Kültür Bakanlnca "Devlet Kültür Armaanna layk görüldü.HALMAN, TALAT SAT air ve yazar. 1931de stanbulda dodu. lk ve ortaörenimini stanbulda tamamlad. Colombia (A.B.D.)Üniversitesinin Ortadou edebiyatlar ve siyasal bilgiler bölümlerini bitirdi. Ayn üniversitede Türkçeokutmanl; Birlemi Milletler Radyosunda spikerlik ve yazarlk (1953-60) yapt. Askerlik görevinden sonra(1962) yeniden A.B.D.ne gitti; Princeton Üniversitesinde Türk Dili ve Edebiyat profesörlüü yapt. 12 Mart1971den sonra kurulan geçi hükümetinde kültür bakan olarak görev ald. Birkaç ay sonra bakanlk kaldrlncaA.B.D.deki görevine döndü. Bir yandan da Milliyet gazetesinde fkralar yazmaya balad.Hal man: iirleri, eletirileri ve çevrileriyle tannan bir yazanmzdr. Özellikle. Fazl Hüsnü Dalarca. Orhan VeliKank, Yunus Emre vb. gibi ünlü airlerimizi darda tantmay amaçlayan ingilizce çevirileriyle tannmtr. AyrcaA.B.D. "deki sanat dergilerine yazd yazlarla edebiyatmzn darda tannmasna yardmc olmutur.Kitaplar: iin Can Kula (1968), Binbir (1976), Canevi (1980), Uzak At (1991)nceleme: William Faulkner (1963), Yunus Emre (1990) Seçki (antoloji): Eskimo iirleri (1969), Eski Msr iirleri (1972), Eski Uygarlklarn iirleri (1974) vb.Oyun: Kahramanlar ve Soytarlar (1991)HANÇEKÜOLU. ORHAN Yazar. 1916da stanbulda dodu. stanbul ili Terakki Lisesini ve Hukuk Fakültesini bitirdi. Çeitli ilçelerde(Kean, Meriç, Karaisal) kaymakamlk; stanbul Belediyesine müfettilik; Emniyet ubesinde ve ehirTiyatrolannda müdürlük yapt. st. Belediyesi Elektrik, Otobüs, Tünel letmeleri Hukuk leri Müdürlüündenemekli oldu. 10.7.1991de stanbulda öldü. Edebiyata iirler yazarak giren Hançerliolu, konularn toplumsal düzensizliklerden ve kentin bunalmlyaamndan alan romanlanyla tannd. Daha sonra inceleme alanna yöneldi. Hepsi de birbirinden ilginç, titiz biraratrma ürünü olan kaynak kitaplar ve ansiklopediler hazrlad. Özellikle felsefeye yönelik çalmalaryla büyükbir boluu doldurdu.
  • 105. 190191Kitaptan: Roman: Karanlk Dünya (1951), Büyük Balklar (1952), Oyun (1953), Ekilmemi Topraklar (1954), Ali(1955), Kutu Kutu çinde (1956), Yedinci Gün (1957), Bordamza Vuran Deniz (1960), Baka Dünyalar(1962)Hikâye: nsansz ehir (1953) nceleme: Erdem Açsndan Düünce Tarihi (1963), Balangcndan Bugüne Kadar Mutluluk Düüncesi (1965),Balagcmdan Bugüne Kadar Özgürlük Düüncesi (1966), Düünce Tarihi (üç kitap bir arada, 1970) Sözlük, ansiklopedi: Felsefe Sözlüü (1967), Ekonomi Sözlüü (1972), nanç Sözlüü (1972), FelsefeAnsiklopedisi (7 cilt, 1976-80), Ticaret Sözlüü (1982), slâm nançlar Sözlüü (1984), Felsefe Ansiklopedisi(düünürler bölümü, 2 cilt; 1985), Hukuk Sözlüü (1987), Ruhbilim Sözlüü (1988) Türk Dilinin Sözlüü (1992)"Ali" adl romanyla 1956 TDK Ödülünü ald.HASAN HÜSEYN (Korkma/sil) air ve yazar. 1927"de Güründe dodu. Bir içi çocuudur. lkokulu orada (1939), ortaokulu Nidede (1945),liseyi parasz yatl olarak Adanada (1948) okudu. Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünü(1950) bitirdi. Göksunda (Mara) Türkçe öretmeni olarak "lrken siyasal düüncelerinden dolay tutukland.Elbistan Ar Ceza Mahkemesinde yarglanp yedi ay be gün ar hapis cezasna çarptrld. Kamu haklarndanyoksun brakld için öretmenlikten de uzaklatrld. Cezas bitince yllarca isiz kald. Skntl bir askerlik dönemigeçirdi. bulmak için stanbula gitti. bulamaynca Gürüne döndü. Orada arzuhalcilik, tabelaclk, dava vekilliiyapt. 1960tan sonra Ankaraya giderek Akis dergisinde düzeltmenlik ve redaktörlük yapmaya balad. Böyleceyaambiraz düzene girince, yaz çalmalarn hzlandrd. Çeitli dergi ve gazetelerde iirler, gülmece (mizah) hikâyeleri,makaleler yaynlad. Akis dergisi kapannca (1967), Forum dergisini devrald ve onu (1968-70) yönetti. Dahasonra Yeni Gün, Ban, Yeni Halkç, Ankara Ekspres, Tanin gibi gazetelerde çalt. 1982"de emekli oldu. Enbüyük dilei, batan aa Anadoluyu gezmekti. Ne var ki, hastal buna elvermedi. 22 ubat 1983te komaya girdi;ölmemek için bir yl direndi. Tüm çabalara karn kurtarlamad; 26 ubat 1984"te, 57 yanda Ankarada öldü.Görkemli bir törenle Karyaka Mezarl na gömüldü. Ansn yaatmak amacyla, ei Azime Korkmazgil tarafndan"Hasan Hüseyin iir Ödülü" düzenlendi. Hasan Hüseyin, 1960tan sonra gelien toplumcu iir akmnn en güçlü öncü airlerinden biridir. BalangçtaNazm Hikmet, Atilla lhan, Metin Elolu gibi airlerin etkilerini tamsa da, daha sonra, damarlar Pir SultanAbdala uzanan öz sesini bulmu; Anadolunun tüm dertlerini ve özlemlerini yanstan gür sesli, cokulu vedestans özellikler tayan kendi iirine ulamtr. Yokluklar ve zorluklardan güzellikler yaratan; dilini, halkn,yurdunu çok seven bir airdir. Yaad tüm skntlara karn, hiç karamsar olmam; ülkesinin geleceine hep umutlabakmtr. Hemen her konuya toplumcu bir anlayla yaklam; bireyselle toplumsal ustaca kaynatrmtr. nsana veonun emeine duyduu büyük sayg, bu kaynamann temel öesidir.
  • 106. Kitaplar: iir. Kavel (1963), Temmuz Bildirisi (1965), Kzlrmak (1966), Kzlkuu (1971), Alasun Ayafa (1972), Olak(1972), Acy Bal Eyledik (1973), Kelepçemin Karasnda Bir Ak Güvercin (1974), Koçero Vatan iiri (1976),Haziranda Ölmek Zor (1977), Filizkran Frtnas (1981), Aclara Tutunmak (1981), Iklarla Oynamayn (1982),Kandan Kna Yaklmaz (1985) Gülmece hikâyeleri: Öhhöööö! (1964), Made in Turkey (1970), Byklar Konuuyor (1971) Çocuk hikâyeleri: Eein Gözyalar (1981), Ac Baba (1981), Ormann Öcü (1981), Ressamn Bldrcnlar(1981), Becerikli Çocuun Düleri (1982)192193Gezi- Badat Basra Yollannda (1974) Yaynlanmam (dosya halinde) .5 kitab vardr. J..w 1964 Yeditepe iir Armaan (Kavel), 1970 TRT urAld ödüller-^ Nevzat üstün jir odülleriBasar. Ödülü (Kz.lkugu), 1981 O. (Filizkran Frtnas ile)HATAYÎ (ah smail),A"Tde Erdebilde (ran) dodu. Akkoyunlu Türklerinin ünlüair. l4"/u ^^ (1428-1478) torunudur. Özel bir örenim gördü,hükümdar Uzun as ^ yarattl, kargaada, ii Türkmen kabilelerineDedesinin olumunu^ ^ ^.^ "ah" üan ^ önce jçdayanarak nuz^^ sonraki yaaml ise iüii yaymak, Safevikankhklar. duz . letmek için savalarda geçti. Bu amaçla, OsmanlDevletnn Ttcok savalara girdi- Yavuz Sultan Selimle Çald.randaDevletyle de D V^ ^^ ^ Tahmasba brakarak yönetimdenyapt savata (^ Osmanllar yenebilmek amacyla Avrupaçekildi. Son yi.•k .stedjyse de baaramadl. 1524te- A^rhavcan edebiyatnda, döneminin en güçlü airlerinden bin"^î H Sii bir lider olduu, Anadoludaki ii-Alevi Türkmenlerolarak kabul edi ¦ * ^ olduu .^ hecey,e yazdll iirler bizde deüzerinde buyuK Dkaynakl halk edebiyatmz (tekke edebiyat)sevilip benimsenmi, am"a büyük ölçüde etkilemitir. el mesnevi, nefes ve deneme türlerinde iirler yazm olanRüba, gaz ,• ^ Erdebu kitaphnda bulunan "Divan" veHatayîmn en un y v^^ ah lsmail Hatai; Nejat"Dehnâme dr. (vw* "J Birdoan, st. 1991)194
  • 107. HAYALÎ air. Vardarn Yenice kasabasnda dodu. Doum tarihi bilinmiyor. Düzenli bir örenim görmedi, kendikendini yetitirdi.. Küçük yata iirler yazmaya balad. stanbula geldiinde, iirleri sadrâzam brahim Paatarafndan beenildi. Onun aracl ile saray görevlileri arasna alnd. brahim Paann Badat Seferine (1534) katld;orada air Fuzulîyle görütü, koruyucusu vezir brahim Paann öldürülmesinden (1535) sonra saraydan ayrld;skntl günler geçirdi. 1557de Edirnede öldü. Asl ad Mehmet olan; hiç evlenmedii için Bekâr Memi lakabyla anlan Hayalî, zorlamasz, zengin hayallerledolu, tasavvufla beslenmi, içten ve zarif iirleriyle, divan edebiyatmzn büyük airlerinden biridir. Edebiyattarihçileri, onu, Necat (15. yy) ile Bakî (16. yy) arasnda yaam en usta air olarak deerlendirirler. Paraya, pula,üne hiç deer vermemi; iiri her eyin üstünde tutmu; salam iir teknii, düzgün dili, güçlü lirizmiyle çann "airlersultan" olmutur. Hayalînin, olu Ömer bey tarafndan düzenlenmi bir "Divan" vardr. (Bu divan, Prof. Ali Nihat Tarlantarafndan "Hayalî Bey Divan" adyla 1945te bastrlmtr.)HIZLAN, DOAN Yazar. 1937de stanbulda dodu. Kocamustafapaa lkokulunu Davutpaa Ortaokulunu, Pertevniyal Lisesinibitirdi. Hukuk Fakültesindeki örenimini yarm brakarak gazetecilie balad. Cumhuriyet Gazetesindedüzelticilik, Altn Kitaplar Yaynevinde danmanlk yapt. imdi Hürriyette Gösteri dergisini yönetiyor.195 Yaz yaamna 1955te Yank dergisinde balayan Hzlan, kitap tantma yazlar ve eletirileriyle tannyor. Eletirdiiyaptlar yarglamaz; okura çözümleyici malzemeler vererek yarglara götürmeyi amaçlar. Tantma yazlaryla,belli bir düzeyin üstündeki kitaplarn okura ulamasn; ülkede yaygn bir okuma alkanlnn yerlemesini ister.Olumlu yaklamlaryla, yazarla okur arasndaki ban gelimesine çalr. Emek ürünü edebiyat ürünlerine sevecenbir bak vardr.Kitaplar:Derleme: Ne stiyorsunuz? (1969)Eletiri: Yazl likiler (1983), Günlerde Kalan (1983)HSAR, ABDÜLHAK SNAS Yazar. 1883de istanbulda dodu. Galatasaray Idadisini (lisesini) ve Paris Siyasal Bilgiler Okulunu bitirdi.Yurda dönüünde özel irketlerde (1909-1930) çalt. Daha sonra Dileri Bakanlnda görev (1931-1948) ald.Hastal nedeniyle devlet görevinden ayrlp stanbula yerleti. Son yllarn yaz çalmalaryla geçirdi. 3 Mays1963te öldü; Merkezefendi Mezarlna gömüldü. Hisar, edebiyata eletiriler ve iirler yazarak (1921) girdi. Daha sonra düzyaz (mensur) iir, edebiyat üzerinedenemeler, an türlerinde yaptlar verdi. 1942 ylnda, CHP Roman ve Hikâye Yanmasnda üçüncülük ödülüalan Fahim Bey ve Biz romanyla tannd. Romanlannda, çocukluk ve gençlik dönemlerinde tank olduuolaylar; üst tabaka insanlar, eski stanbulu anlatrken, onlar yeniden yaar gibidir. Canl betimlemelere(tasvirlere) ve anlatma çok önem verir. ç içe girmi, uzun cümlelerle yazar.Kitaplar: Roman: Fahim Bey ve Biz (1941), Çamlcadaki Enitemiz (1944), Ali Nizami Beyin Alafrangal ve eyhlii(1952)
  • 108. An: Boaziçi Mehtaplar (1943), Boaziçi Yallar (1944), Geçmi Zaman Kökleri (1956), Geçmi Zaman Fkralar(1958), istanbul ve Pierre Loti (1958), Yahya Kemale Veda (1959), Ahmet Haim (1963)HÜNALP, AYHAN air ve yazar. 1927de Bitliste dodu, bir jandarma subaynn oludur, ilk ve ortaokulu çeitli yerlerde okudu.Ankara Atatürk Lisesini, Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin Türkoloji bölümünü bitirdi. Örenciyken baladgazeteciliini muhabirlik, düzelticilik, yaz ileri müdürlüü, yazarlk yaparak emekliliine kadar sürdürdü. imdiserbest gazetecilik yapyor. ie ve Cam Fabrikalannn yayn organ olan "ie ve Cam" dergisini yönetiyor. iir yazmaya 1944te balayan Hünalp, daha sonra roman türünde de yaptlar verdi. lk iirleri Orhan Velietkisini tar. Bunlar ksa dizeli (msralar); kendi sözlerine göre biraz romantik, biraz gerçekçi, biraz gözlemci,biraz isyanc iirlerdir. Sonralar bu etkiden syrlp kendi kiiliini bulduu iirlerinde, toplumsal konulara yöneldi.Duygusall azalan, düünsel yan ar basan; toplumsal bozukluklar ve kargaay yeren iirler yazd. Gazetecilikyaamnda tank olduu baz olumsuzluklar yanstan romanlannda, deiik bir anlatm yolunu (sineraman)gelitirmeye çalt; esprili, çarpc, iirsel bir dil kulland.Kitaplar:iir: Üç Otuz Para (1950), Bir Mart Öttü (1964), Uzak Maviler (1982) Roman: Küçük istasyonlar (1954), arksz Dünyalann Orkinoslan * (1983)An: Dalara Giden Yollar (1974)196197i, iYazar (1983), Sendika (1987), Garip Bir Dava (1987) Roman: Eiktekiler (1960), Aamalar (1977), Bir Feministin Doruya Yakn Portesi (1988), Ad SemudMedyen (1991)Gezi: talya Mektuplar (1962) Çocuk kitaplar: Annem Annem (1972), Deien Sevgiler (1976), Çocuklar da Savat (1979) Ald ödüller 1969 Törehan Roman Ödülü (Eiktekiler), 1965 TDK Hikâye Ödülü (Baörtülüler)LGAZ, AFET (Muhteremolu) Yazar. 1937de Ezinede dodu. Bir öretmenin kzdr. stanbul Çapa Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünübitirdi. Ayrca Edebiyat Fakültesinin klasik filoloji bölümünde de okudu; son snfndan ayrld. zmit vestanbulda Türkçe öretmenlii yapt. stanbul Atatürk Eitim Fakültesi edebiyat öretmenliinden emekli oldu. Afet lgaz, hikâye ve romanlarnda, kadnlk sorunlarn ileyen bir yazarmz. Kimi yaptlarnda, ezilen, horlananalt tabaka insanlarnn sorunlarm sergilemeye çalrsa da, asl konusu kadndr. Kadnn aile, toplum içindeki
  • 109. durumu; kadn erkek eitlii, cinsel ve geleneksel basklar altndaki eziklii sürekli irdelemeye çalt temelsorunlardr. nce bir duyarlkla kadn savunma çabas içindedir. Öyle ki, kimi zaman bunu bir hesaplamayakadar vardrd olur; erkek egemenliine bakaldnr. Bu nedenle yaptlar, feminizme kaynaklk nitelii tar. Sade birdili, iirsel bir anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Bedriye (1962), Baörtülüler (1964), Toprak (1968), Halk Hikâyeleri (1972). Çeriba Abdullahladamlk smail (1974), Ölü Bir KadnLGAZ, RIFAT air ve yazar. 1911 de Cidede dodu. Kastamonu Öretmen Okulunu (1930) bitirip alt yl ilkokul öretmenliiyapt, daha sonra Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünde okudu. Türkçe öretmeni olarakAdapazar ve stanbulda Karagümrük Ortaokulunda çalt. "Snf adl iir kitabndan dolay suçlanp tutukland. Birsüre sonra, Boazlyan Ortaokuluna atand. Bir yl çaltktan sonra öretmenlikten ayrld, gazeteci oldu."Markopaa", "Malumpaa", "Merhumpaa" gülmece (mizah) dergilerinde yöneticilik ve yazarlk yapt."Adembaba" adl gülmece dergisini çkard. O dönemin gülmece dergilerinde (Dolmu, Ta, Karikatür, aka,Külah vb.) Yeni Gazetede yazlar yazd. Bu yazlarndan dolay kouturmalara urad; tutukland; bebuçuk ylayakn hapiste yatt. 7.7.1993te stanbulda öldü. Rfat lgaz, edebiyata iirle (1927) girdi. lk iirleri, halk iiri geleneine göre yazlm; bireysel duygulan yanstanromantik özellikler tar. Daha sonra (1940) toplumsal iir akmnn etkisiyle gerçekçilie yöneldi; yaama savaveren dargelirli insanlarn aclarn, sevinçlerini, umutlarn dile getiren toplumcu iirleriyle tannd. Konumadilinin yalnln tayan bu iirlerde, yergi (hiciv) öesine de geniçe yer verildii; eletiri havasnn ar bast görülür.Bu toplumsal eletiriyi, 1950den198199sonra yazd gülmece türündeki yaptlannda da kulland Toplumsal çarpklklar gülmece yoluyla sergileyerek, butüre yeni bir öz kazandrd. Konularn, tank olduu yakn çevresinden seçer. Güçlü bir gözlem yeteneinesahiptir. Günlük konuma dilinin olanaklarn çok iyi kullanr. Anlatt olaylarda, gülünecek yanlan öneçkarmaya; okuru gülümseterek düündürmeye çalr. O, airliini hep önde tutmu; gülmece yazarln, geçiminisalama arac gibi kullanmsa da, zamanla bu yan ar basm; airliinden çok gülmece yazarlyla tannmtr.Kitaplar: iir: Yarenlik (1943), Snf (1944), Yaadkça (1947), Devam (1953), Üsküdarda Sabah Oldu (1954), SolukSolua (1962), Karaklçk (1969), Uzak Deil (seçmeler, 1971), Güvercinim Uyur mu? (1974), Kulamz Kirite(1983) Gülmece (hikâye-roman): Radann Anahtar (1957), Don Kiot istanbulda (1957), Hababam Snf (1959),Bizim Kou (1959), Kcsmel Bunlan (1962), Nerde O Eski Usturalar (1962), Saksaann Kuyruu (1962), evketUstann Kedisi (1965), Geçmie Mazi (1965), Gariban Horozu (1969), Altn Ekicisi (1971), Palavra (1972),
  • 110. Tuh Sana (1972), Çatal Matal Kaç Çatal (1972), Bunad Bu Adam (1972), Ke (1972), Al Altn (1972),Hababam Snf Basknda (1972), Hababam Snf Uyanyor (1972), Sosyal Kadnlar Partisi (1983), Çal OsmanÇiftlik Senin (1983), Hoca Nasrettin ve Çömezleri (1984), Hababam Snf icraatn içinde (1987) Roman: Karadenizin Kycnda (1969), Kararma Geceleri (1974), San Yazma (1976), Yldz Karayel (1981) An: Yoku Yukan (1982), Nerde Kalmtk (1984), Cart Curt (1984), Krk Yl Önce Krk Yl Sonra (1986) Çocuk kitaplan: Öküz Civciv (1979), Bacaksz Kamyon Sürücüsü (1980), Bacaksz Sigara Kaçakçs (1980),Bacaksz Paral Atlet (1981), Cankurtaran Ylmaz (1983), Küçükçekmece Okyanusu (1983) "Yldz Karayel" adl romanyla, 1982 Madaral ve Orhan Kemal Roman Ödüllerini ald.IRGAT, CAHT air ve yazar. 1916da Lüleburgazda dodu. Edime Öretmen Olculu ve Ankara Devlet Konservaluvannbitirdi. Yaamn tiyatro ve film oyuncusu olarak kazand. stanbul ehir Tiyatrolannda; Küçük Sahne, Gen-ArDönmen vb. gibi özel tiyatrolarda çalt. Birçok sinema filmelrinde rol ald. 1940-60 döneminin en iyioyunculanndan biriydi. 5 Haziran 1971 "de stanbulda öldü. Zincirlikuyu Mezarl na gömüldü. Cahit Irgat, 1940 sonras toplumcu iir akmnn en iyi temsilcilerinden biridir. iir yannda tiyatro yazlan,hikâyeler ve bir de roman yazd "Cahit Saffet" imzasyla yaynlanan ilk iirleri, romantik ve egzotik özelliklertar. Kendi kiiliini bulduu sonraki iirlerinde ise, kötümser, öfkeli bir söyleyile toplumsal bozukluklanneletirisine yöneldii görülür. Toplumcu bir dünya görüüyle toprak emekçilerini, küçük memurlar, kendinisatan kadnlan, yoksullar, geçim sknts çeken insanlan, ksaca yaam güçlükleri altnda ac çeken insanlarnçrpnlarn yanstmaya çalr. Savaa kar çkan hakszlklann olmad, adaletin ve bansn egemen olduu bir demokratiktoplum düzeninin özlemini çeker. Oldukça sade, yaln bir dili; zaman zaman gulmeceye kayan, akc biranlatm vardr.Kitaplan: iir Bu ehrin Çocuklar (1945), Rûzgârlanm Konuuyor (1947), Ortalk (1952), Irgadn Türküsü (öncekiler veyeni iirler, 1969), Irgatn Türküsü (tüm iirleri, 1991)Roman: Geri Dönemezsin (1948), nsan Kafesi (Milliyette lef. 1971)An: Çok Yaasn Ölüler (Akamda tef. 1968)200201IINSU, EMNE (Okçu) Yazar. 1938de Karsta dodu. air Halide Edip Zorlutunann kzdr. Ankara Kolejini bitirdi. Bir süre Dil veTarih-Corafya Fakültesinin felsefe bölümünde okudu. Gazetecilik mesleini seçen yazar, Ankarada "Töre"dergisini çkard. stanbuldaki gazetelerde fkralar yazd. Daha sonra yazarl ura edindi. Insu, yazarla iirle balad. Hikâye, oyun ve roman türlerine yöneldi. Gelenekçi, milliyetçi görüleri ileyenromanlaryla tannd. Canl, sürükleyici bir anlatm özellii vardr.Kitaplar:
  • 111. iir: ki Nokta (1956) Roman: Küçük Dünya (1966), Azap Topraklan (1970), Ak Topraklar (1971), Tutsak (1973), Sanc (1974),Çiçekler Büyük (1978), Cambaz (1981)Oyun: Bir Yürek Satld (1967), Bir Milyon ne (1967) "Küçük Dünya" romanyla, Turizm ve Tantma Bakanl Sanat Armaann; "Bir Yürek Satld" oyunuyla, 1969TRT Radyo Oyunlar Yanmasn "Cambaz"la 1982 Yazarlar Birlii Roman Ödülünü kazand.BNÜRREFK AHMET NUR (Sekizinci) Yazar. 1874te stanbulda dodu. Galatasaray dadisini (lisesini) bitirdi. Hariciye Nezaretinde (bakanlnda)memurluk, stanbul ehir Tiyatrolarnda, Ankara Halkevi Tiyatro Kolunda üyelik ve yöneticilik yapt. 6 Mart1935te Ankarada öldü.Ibnürrefik Ahmet; komedi türündeki uyarlamalaryd, sahneye koyuculuuyla tiyatromuzun geliimine katkdabulunmu bir sanat adamdr. Ahmet Vefik Paadan sonra, en baarl uyarlamac saylmaktadr. Kendi yazdoyunlar da vardr. Güldürücü, ders verici oyunlar, Cumhuriyetin ilk yllarnda çok tutulmu, tiyatrolarda uzunsüre oynanmtr. Oyunlarnda bazlar unlardr air (1908), Frsat Yoksulu (1918), Ceza Kanunu (1924), Dört Cihan (1924),Çürük Merdiven (1927), Hisse-i ayia (1930), Seriye Mahkemesinde (1933), Himmetin Olu (1934), SonAltes (1934) vb.BNÜLEMN MAHMUT KEMAL (nal) Yazar. 1870te stanbulda dodu. Özel örenim gördü. Kendi kendine Arapça, Farsça ve Franszca örendi,çeitli memurluklarda bulundu. Türk ve slâm Eserleri Müzesini kurdu ve yönetti. 24 Mays 1957destanbulda öldü. bnülemin Mahmut Kemal, divan airleriyle ilgili çalmalaryla tannd. Yaam boyunca, Türk ve slâmyaptlarnn aydnlatlmas, günümüze aktarlmas için çalt. Din, ahlâk, edebiyat tarihi, Osmanl tarihi konularndakibüyük emek ürünü olan yaptlar, günümüzde de aratrmaclarn ilk bavuracaklar temel kaynaklarn banda gelir.Anlan, yergileri, gazete ve dergilerde çkan çeitli türdeki yazlan kitap- lamad. Kitaplanndan bazdan: Son Asr Türk airleri (12 Fasikül, 1930-1940), Osmanl Devrinde Son Sadrazamlar(14 fasikül, 1940-1953), Son Hattatlar (1955), Ho ada (19. yy bestecileri, 1958) vb.202203LER, SELM Yazar. 1949da stanbulda dodu. stanbul Erkek Lisesini bitirdi. Hukuk Fakültesinden ayrld. Meslekolarak yazarl seçti. leri, 1967den sonra yazd hikayeleriyle tannd. Daha sonra, hikâyenin yansra romanlar da yazd. Hikâye veromanlarnda, deien toplum içinde bireyin iç dünyasn; ruhsal ve cinsel bunalmlarm; kadn erkek ilikilerini;kadnn krgnln ve ezikliini; yerini belirleyememi aydnlarn durumunu; özetle deiimin getirdii kargaay bireysel
  • 112. yaklamlarla vermeye çalr. iirsel özellikler tayan, duyarl bir anlatm var.Kitaplar: Hikâye: Cumartesi Yalnzl (1968), Pastrma Yaz (1971), Dostluklarn Son Günü (1975), Bir DenizinEteklerinde (1980), Eski Defterlerde Solmu Çiçekler (1982), Son Yaz Akam (1983) Roman: Destan Gönüller (1973), Her Gece Bodrum (1976), Ölüm likileri (1979), Cehennem Kraliçesi(1980), Bir Akam Alacas (1980), Yaarken ve Ölürken (1981), Ölünceye Kadar Seninim (1983), Yalanc afak(1984), Saz Caz Varyete (1985), Hayal ve Istrap (1986), Kafes (1987), Mavi Kanatlarnla Yalnz BenimOlaydn (1991) An, deneme: Çadalk Sorunlar (1978), Ak- Memnu ya da Uzun Bir Kn Siyah Günleri (1981), Düünce veDuyarlk (1982), Kamelyasz Kadnlar (1983), Annem çin (1983), Hatrlyorum (1984), Seni Çok Özledim(1986)iin Ay (1986)Senaryo: Krk Bir Ak Hikâyesi (1983) Ald ödüller: "Dostluklarn Son Günü" ile 1976 Sait Faik Hikâye Armaanfm; "Her Gece Bodrum" ile 1977TDK Roman Ödülünü; senaryo çalmalaryla 1982-83 sinema sezonu en iyi senaryo yazan ödülünü ald.LHAN, ATLLA air ve yazar. 1925te Menemende dodu. Bir kaymakamn oludur. zmir Karyaka Cumhuriyet lkokulunu,Karyaka Ortaokulunu, stanbul Ik Lisesini bitirdi. stanbul Hukuk Fakültesinde sürdürdüü yüksek öreniminiyanm brakarak Parise gitti. Yurda dönüünde çeitli gazetelerde ve dergilerde çalt. Sinema senaryolan yazd.Yeniden Parise giderek üç yl kald. Dönüünde (1956) zmire yerleti ve zmirde yaynlanan Demokrat zmirgazetesinde genel yayn yönetmeni ve bayazar olarak çalt. Daha sonra Ankarada bulunan bir yaynevindedanmanlk; Ulus, Yeni Ortam, Dünya ve Milliyet gazetelerinde fkra yazarl yapt. Fkra yazarln Meydangazetesinde sürdürmektedir. lhan, lisede örenciyken iirler yazmaya balad. lk iiri 1941de Yeni Edebiyat dergisinde yaynlad. lkiirlerinde "Nevin Yldz" ve "Beterolu" takma adlann kulland. 1946da CHFnin düzenledii yarmada üçüncülüködülü alnca (1. Cahit Stk, 2. Fazl Hüsnü), tannm airlerimiz arasna girdi. 1954e kadar yazd iirlerde toplumsalkonulara yöneldi. "Halk iiriyle toplumcu-gerçekçi iirin birleimini kurarak, yerli renklerden kopmadan, belirlitiplerin canl ve küçük öykülerini destans ve akc bir anlatmla iledi." (Geliim Hachette Ansk.) Bundan sonraiirlerinde toplumsaldan bireysele doru kayd; bireyin bunalml yaamm dile getirdii; özden (konudan) çoksöyleyie önem verdii; divan iirinin lirizmini yakalamaya çalt görülür. Genel olarak umutsuzluk yalnzlk,karamsarlk, ak, yolculuk, tedirginlik, yabanclama, ban, özgürlük, insan sevgisi vb. konulan iler. Onun iiri,sürekli ve inatç bir arayn; daha mükemmele ulama çabasnn deiik örneklerini verir. Bu aray, doruyu vegüzeli bulma çabas düzyazlarnda da görürüz. Tek yanl, gelenekçi, buyrukçu, önyargl düüncelere kar çkar,eletirici ve irdeleyici bir yöntemle, eski ile yeni, bireyle toplum, Dou ile Bat arasndaki çada bileimi bulmayaçalr. Bunu, yeni bir tarihsel yorumla, toplumun geçirdii evreleri sergilemeye çalan romanlannda vetoplumun deiimiyle ortaya çkan uzlamaz deeryarglann ele alan denemelerinde daha iyi görebiliriz.204
  • 113. 205Kitaplar: iir: Duvar (1948), Sisler Bulvar (1954), Yamur Kaça (1955), Ben Sana Mecburum (1960), Bela Çiçei(1962). Yasak Sevime (1968), Tutuklunun Günlüü (1973), Böyle Bir Sevmek (1977), Elde Var Hüzün(1982), Korkunun Krall (1987) Roman: Sokaktaki Adam (1963), Zenciler Birbirine Benzemez (1957), , Kurtlar Sofras (2 cilt, 1963-64),Bçan Ucu (1973), Srtlan Pay (1974),* Yaraya Tuz Basmak (1978), Fena Halde Leman (1980), DersaadetteSabah Ezanlar (1981), Haco Hanm Vay (1984), O Karanlkta Biz (1988) Deneme, eletiri: Hangi Sol (1970), Hangi Bat (1972), Faizmin Ayak Sesleri (1975), Hangi Seks (1976),Hangi Sa (1980), Gerçekçilik Sava (1980), Baünn Deli Gömlei (1981), Hangi Atatürk (1981), kinci YeniSava (1983), Yanl Kadnlar Yanl Erkekler (1985), Ulusal Kültür Sava (1986), Sosyalizm, Asl imdi (1991),Aydnlar Sava (1991) Hangi Edebiyat (1993) vb.Gezi: Abbas Yolcu (1959) Ald Ödüller: 1974 TDK iir Ödülü (Tutuklunun Günlüü) 1975 Yunus Nadi Armaan (Srtlan Pay ile)NCE,ÖZDEMR air. 1936da Mersinde dodu. lk, orta ve lise örenimini orda yapt. Ankara Gazi Eitim EnstitüsününFranszca bölümünü bitirdi. Sandkl ile Çinede Franszca öretmeni olarak çalt. Devletçe Fransaya gönderildi;Paris Sorbonne Üniversitesinde modern edebiyat örenimi gördü. Yurda dönüünde Aydn ve Mula liselerindeöretmenlik yapt. Ankara TRT merkezinde yönetici olarak bulundu ve buradan emekli oldu. nce, iir yazmaya 1954te balad. Duygusal ve soyut nitelikteki ilk iirleri, kinci Yeni akmnn etkilerini tar.Son iirlerinde bu etkidenuzaklat, toplumsal sorunlara dönük, gerçekçi konulan iledii görülmektedir. Sese ve imgeye önem verir.Duygusalla gerçei youn ve akc bir söyleyile vermeye çalr. Ayrca baarl bir iir çevirmenidir.Kitaplar: iir: Karg (1963), Tutanaklar (1967), Kiraz Zaman (1969), Kar Yazg (1974), Rüzgâra Yazldr (1979),Kentler (1981), Yeni Deryalar Geçsen (1983), Siyasetname (1984), Eski iirler (1985), Hayat Bilgisi (1986),Zorba ve Ozan (1987), Canyelekleri Tavandadr (1989), Baak ile Terazi (1989), Burçlar Kua (1989), GüneSaati (1990)Deneme, inceleme: iir ve Gerçekçilik (1986), Söz ve Yaz (1991)"Kiraz Zaman" ile 1968 MAY Edebiyat Ödülünü ald.SHAK ÇELEB air. Üsküpde dodu. Doum tarihi bilinmiyor. Medrese öreniminden sonra Edirne, Üsküp, Bursa ve zniktemüderrislik (öretim üyelii) yapt. Kadlk (yargçlk) yapt amda öldü (1536) shak Çelebi, sadelii va yalnl ile tannan bir divan airidir. Gazellerinde çok yaln bir dil kullanm, sözsanatlarndan kaçnmtr. akac ve hosohbet kiilii, günlük yaam içtenlikle iledii gazellerine de yansr. Bu nedenleyaad çada sevilerek okunmutur. shak Çelebinin bilinen üç yapt vardr: Selimnâme (ya da shaknâme), mtihan Risalesi, Divan. Hiçbiribaslmamtr.
  • 114. 206207SMAL SAFA air. I867de Mekkede dodu. Ünlü yazar Peyamî Safanm babasdr. Mekkede görevli olan babasnn ölümüüzerine stanbula geldi. Örenimini Darüafakada tamamlad. Ksa bir memurluktan sonra, edebiyatöretmenliine atand. Yönetim aleyhindeki düüncelerinden dolay, Abdülhamit tarafndan Sivasa sürgün edildi.Bir yl sonra da (1901de) orada öldü; Garipler Mezarlna gömüldü. smail Safa, Tanzimat ve Servet-i Fünun edebiyat arasnda yer alan; bu nedenle, her iki akmn özellikleriniiirlerinde görebildiimiz bir air. Edebiyat tarihçileri, onun eski ile yeni arasndaki durumunu, bir köprüyebenzetirler. iirleri, duyu ve düünüte yeni; dilde ve biçimde eskidir. Romantik dizelerle örülü, alçak gönüllü,çok duygulu, içli, yaamndaki aclarla yüklü iirleriyle, o dönemde çok tutulmu; günümüzde ise unutulmugibidir.Bahca kitaplar: iin Sünühât (1890), Huz Mâ Safa (1891), Madure-i Sevda (1892), Mevlid-i Pederi Ziyaret (1896),Mensiyyât (1896), Hissiyat (1912)Eletiri: Mülahezat- Edebiyye (1898), Mubekemat- Edebiyye (1913)ZGÜ, MUZAFFER Yazar. 1933te Adanada dodu. Çok çocuklu, yoksul bir içinin oludur. Bu nedenle, çocukluu zor koullariçinde geçti; güçlükle okudu. Diyarbakr Öretmen Okulunu bitirdi. Uzun yllar Anadoluda ilkokul öretmenliiyapt Aydnda ortaokul Türkçe öretmeniyken emekliye (1979) ayrlp izmire yerleti.Izgü, gülmece (mizah) hikâyeleri ve romanlanyla tannan bir yazanmzdr. Yazarla balamas da, yaam gibi zorolmu. Örenciyken yazdklarn Akbaba dergisinin sahibi Yusuf Ziya Ortaça gönderip durmu. Ortaç, ne cevapyazm, ne de yazdklarn yaynlam. Sonunda zgiinün inad üstün gelmi, kendini zorla yazarla kabul ettirmi;yllarca Akbabada hikâyeler yazm; bugüne ulam. Bugün, Aziz Nesinden sonra gelen en üretken, en ünlü birgülmece yazanmzdr. Konularn, yaad çevreden seçer. Günlük konuma dilini baaryla kullanr. Akc vesürükleyici bir anlatm vardr, "...gülmece hogörüden yola çkan, espriyle yorulmu, içeriinde toplumsal yergibulunan, düündürücü, ta gediine koymak için anmsanan bir araç olarak deerlendirir. (Geliim HachetteAnsk.) Yazdklarnn bir ksm filme alnm olan yazarn, radyo ve sahne oyunlar da vardr.Kitaplar: Roman: Gecekondu (1970), lyas Efendi (1971), Halo Day (1973), Kasabann Yans (1982) Hikâye: Bando Takm (1975), Donumdaki Para (1977), Dayak Birincisi (1979), Sen Kim Hovardalk Kim(1980), Her Eve Bir Karakol (1980), Deliye Her Gün Bayram (1980), Lüp Lüp Makinesi (1982), ÇanakÇömlek Patlad (1983), Üç Halka Yirmibe (1984). te Mühür te Sen (1984), Orta Direi Ykan Ay (1984),Devletin Mal Deniz (1986), Azrail Nasl Rüvet Yer (1986), Yl Sfr Darbe Hazr (1989) Oyun: nsaniyettin (1972), Kaynanalar-Kaynatalar (1972), Kara Düzen (1974), Reçetesi Peçete (1974),
  • 115. Utanmyorum, Üüyorum (1975), Her Devrin ti (1975) Çocuk kitaplar: Ekmek Paras (1979), Kara Pamuk (1980), Bülbül Düdük (1980), Çizmeli Osman (1980),Pazar Kular (1980), Uçtu Uçtu Ali Uçtu (1980), Yumurtadan Çkan Öretmen (1981), Ökke (Lunaparkta,Kurt Avnda, Kapc, portac, Bahçvan Otoparkta, Maçta, Dolmuçu, Denizde) dizisi vb. Ald ödüller: 1978 TDK Hikâye Ödülü (Donumdaki Para, Bulgaristan 1979 Altn Kirpi Ödülü (BülbülDüdük), Akehir 1978 Nasrettin Hoca ve Turizm Dernei Gülmece Ödülü (Hdr Baba hikayesiyle). MilliyetSanat dergisi Gülmece Ödülü (Anayasa Hangi Yasa hikayeleriyle)208K,.M iWde dodu Babasmn evi terketmesi üzerine,Yazar. 1931de izmirde "^, bir çocukluk dönemi geçirdi.aabeyinin ve üvey ba^mm yannda, sknt^ ^ ^.^ ^ilk ve ortaokulu Ankarada okudu^J^J£ Birçok ie girip çlkt;yalarda çalkaya iüld; ^. fabrikada jçilik,^" köftecilik, Ç^*~£ memurluu vb. iler yapt. Sonundaotobüs biletçilii, eski kitapç"*,Havadis", "Pazar Postas ,g^teri oldu. izmirde "Anadou, Avarada S^^ ^^-Yeni Gün", "Ulus" IstanMdaj-^P° ^ ",, yazdl; fllm"MUliyet" gazetelennde çalsu^nemay 0^^yönetmenlii yapt. Beyolu ^ (tm) * "Günümüzde Kitapiar" adnda,srr-i^TS <&* ca^u,nda) b,r basm"yaymc,hk --""•ö^nciyken balad. ilk irlen,Tank Dursun, edebiyatla Ugienm y "^Ceng.?1949-da Kaynak dergisinde "££*¦£ ^ iiri brakp hikâyeyeTuncerle ortak^r f^^v^rint emekleri, .sizleri, geçi.yöneldi, ilk hikâyelerinde gPf*sonra hikâyemn yan.Lmus içinde bulunan sradar-^ ^ Gerek mkâyelen, gerekse sra, toplumsal sorunlar, r(tm)*(tm)(tm) miJ M.Bunlar dnda, sevilerekromanlan ^^"j, tamtma yazlanyia, okuma ahkanl.mnokunuan röportajlar yapt- M(tm)Vyaygnlamasna katkda bulundu.210Tank Dursun, toplumsal gerçekçi bir yazardr. airliinden kaynaklanan yaln ve duyarl bir anlatm vardr. Zamanzaman sinemann olanaklarndan yararlanr. Tasvirleri renkli, konumalar ustalkl, kurgulan salamdr. Doaya,olaylara, insanlara hogörüyle yaklaan; onlar sevgiyle kucaklayan insancl bir tutumu vardr.Kitaplar: Hikâye: Hasangiller (1955), Vezir Düü; (1957), Güzel Avrat Otu (1960), Sevmek Diye Bir ey (1965),
  • 116. Yabann Adamlar (1966), 36 Ksm Tekmili Birden (1970), Baryank Ömer ile Güzel Zeynep (1972), BahriyeliÇocuk (1976), imbatla Dol Kalbim (1982), Ona Sevdiimi Söyle (1984), Ömrüm Ömrüm (1987)Roman: Rza Bey Aile Evi (1957), nsan Kurdu (1959), Sabah Olmasn (1967), Denizin Kan (1968), KopukTakm (1969), Gün Döndü (1974), Kayaba Uygarlnn Yükselii ve Birdenbire Çöküü (1980), Alçaktan UçanGüvercin (1980), Kurun Ata Ata Biter (1983), yi Geceler Dünya (1986) Bala Onlan (1989), Aaçlar GibiAyakta (1990) iir: Devriâlem (Cengiz Tuncerle, 1951) nceleme: Ünlü Sinema Rejisörleri (1963), Bir Damla Kan Bir Damla Petrol (1965)Gezi: Gözucuyla Sovyetler Birlii (1974) Çocuk kitaplar: Deve Tellal Pire Berber ken (masal, 1970), Bir Küçük Aslanck Varm (masal, 1975), HoçaKal Küçük (roman, 1979), Yaramaz Kuzu (1991) Ald ödüller: 1961 TDK Hikâye Ödülü (Güzel Avrat Otu), 1967 Sait Faik Hikâye Armaan (YabannAdamlar), 1984 Orhan Kemal Roman Ödülü (Kurun Ata Ata Biter), 1984 Sait Faik Hikâye Armaan (OnaSevdiimi Söyle), 1987 Bankas Büyük Edebiyat Ödülü (Ömrüm Ömrüm ile), 1991 Yunus Nadi Ödülü(Aaçlar Gibi Ayakta)211KABAKLI, AHMET Yazar. 1924te Harputta dodu. Elaz Lisesini, stanbul Edebiyat Fakültesini bitirdi. Diyarbakr ve AydnLisesinde öretmenlik yapt. Devletçe Fransaya gönderildi. Bir yl sonra dönünce, Ankara Hukuk Fakültesinibitirdi. stanbul Eitim Enstitüsünde edebiyat öretmenlii ve Tercüman gazetesinde fkra yazarl yapt. YüksekÖretmen Okulundan emekli oldu. Türk Edebiyat Vakfn kurdu. Kabakl, edebiyata iirle (1948-56) girdi. Daha sonra fkra ve inceleme yazlarna yöneldi. Günlük fkralarnda,genellikle siyasal konulan ele ald; bunlar gelenekçi bir anlayla yorumlad görülür.Kitaplar: Türk Edebiyat (3 cilt, 1965-67), Müslüman Türkiye (fkralar, 1970), Mabet ve Millet (fkralar, "1970),Mehmet Akif (1970), Yunus Emre (1971), Bürokrasi ve Biz (1977; T. Milli Kültür Vakf Armaan), BizimAlkibiyades (1977), Ejderha Ta (1978)KADI BURHANEDDN air. 1344te Kayseride dodu. Asl ad, Burhaneddin Ahmet. Kayseri kads emsettin Efendinin oludur.Babasnn verdii derslerle yetiti. Küçük yata Arapça, Farsça örendi. Babasyla önce Msra, sonra Hicaza gitti.Oralarda, çan bilginlerinden slâmi bilimler ve astronomi dersleri ald. Babasnn ölümü üzerine Halepegiderek örenimini sürdürdü. Kayseriye dönünce, Eratnaoullan yönetimince, örice kadla, sonra da vezirlieatand. Çkan bir karklktan yararlanarak Sivasta "Emir"liini (1381) ilan etti. 18 yl süren Emirlii, süreklisavalar içinde geçti. Akkoyunlularla yapt bir savata, pusuya düürülerek öldürüldü. (1398)Ayn zamanda çann bilginlerinden saylan Kad Burhaneddin, Anadolu Türk iirinin kurucularndan ve Aruzölçüsünü Türkçeye ilk uygulayanlardan biridir. Hece ile de yazan airin dili, Azerî lehçesini andrr. . Bunedenle, baz edebiyat tarihçileri, onu Azeri edebiyat içinde deerlendirirler. Çounlukla ak, tasavvuf, yiitlikkonularn ilemitir. Kendine göre canl, içten, yiitçe bir söyleyi özellii vardr. 1500 kadar gazel, 119 tuyu, 20 rubai ile müfret türlerindeki iirlerinin topland Divan, 1944te Türk DilKurumu tarafndan "Türkçe Divan" adyla yaynlanmtr. (Asl British Museumdadr.) Arapça ve Farsça
  • 117. iirlerinden baka, slam hukukuyla ilgili "Tercihül-Tavzih" adl baslmam bir Arapça yapt da bulunmaktadr.KAFTANCIOLU, ÜMT Yazar. 1935te Hanakn (Kars) Saskara (Koyunpnar) köyünde dodu. Asl ad, Garip Tatar. Yoksul birailenin çocuu olduundan, çocukluu zorluklar içinde geçti. Köyündeki ilkokuldan sonra, Clavuz KöyEnstitüsünde okuyup ilkokul öretmeni oldu. Derikte (Mardin) öretmenlik yapt. Daha sonra Balkesir NecatiEitim Enstitüsünde yüksek örenimini tamamlad. Rize ve Sivastaki Türkçe öretmenlii görevlerinden sonra,TRTnin açt bir snav kazanarak stanbul Radyosu Kültür ubesinde görev ald. Köylere yönelik röportajlarhazrlad. 11 Nisan 1980de, evinden çktnda teröristler tarafndan (stanbulda) öldürüldü. Kaftancolu, yazmaya örenciyken balad. Ama bunlar yaynlama olana bulamad. TRTnin 1970te açt SanatÖdülleri Yanmasnda, "Dönemeç" adl hikayesiyle büyük ödülü alnca, hem yazdklarn yaynlama, hem detannma olanana kavutu. "Hakullah" adl röportajnn 1972 Karacan Armaann almasyla ünlendi. Hikâye veromanlarnda, kendi yöresini anlatmaya çalt. Aa-köylü ilikileri, köylülerin içinde bulunduu zorluklar,ilkellikler, köylü-kentli ilikileri, köy çocuklarnn okumak için çrpnlar vb. gibi sorunlar iledi. Çounlukla yerelaza ve deyimlere dayal bir dil kulland.213212Kitaplar: Hikâye: Dönemeç (1971), Çarpana (1975), stanbul Allak Bullak (1983)Roman: Yelatan (1972), Tüfekliler (1974)Masal: Tek Atl Tekin Olmaz (1973)Derleme, inceleme: Körolu Kol Destanlar (1974), Altn Ekin (1980) Çocuk kitaplar: Kekeme Tavan, Kan Kardeim Dorutay, Dört Boynuzlu Koç, Çizmelerim Keçeden, SalihBey, Çoban Geçmez, Hnzr Paa, ülgür DeresiKAMU, KEMALETTN KÂM air. 1901 de Bayburtta dodu. stanbul Erkek Muallim (Öretmen) Okulu son snf örencisi iken Kurtulu Savabalaynca Anadoluya geçti. Ankarada Anadolu Ajansnda çalt. Kurtulutan sonra okulunu bitirebildi.Anadolu Ajans adna gittii Pariste siyasal bilgiler örenimi yapt. Dönüünde Rize ve Eruzumda iki devremilletvekili seçildi. Türk Dil Kurumunda görevliyken 6.3.1948de Ankarada öldü; Cebeci Mezainagömüldü. iir yazmaya 1919da balayan Kamu, Kurtulu Sava yllarnda yazd iirleriyle tannd. iirlerinde yurt sevgisi,sava cokusu, ayrlk konularn iledi. Hece ölçüsünü baaryla kulland. Akc ve rahat bir söyleyii vardr. iirleri, ölümünden sonra yaynlanan u kitapta topland: Kemalettin Kamu, Hayat, ahsiyeti ve iirleri, 1949.(Haz. Necdet Evrimer)KAIZMANLI, HIFZI air. 1893te Kazmanda dodu. Asl ad, Recep. Sesi güzel olduu için Kuran okuyup hafz oldu. Bu nedenle
  • 118. Hfz denildi; bu adla anld. Dört yanda okumaya balam, özel din dersleri alm, Toprakkale Medresesinibitirmi. Yaam hakknda ayrntl bilgi yok. Geçimini hafzlk yaparak ve saz çalarak salad sanlyor. Genç yata,Sarkam yaknlarnda kaçan Ermeni çeteleri tarafndan öldürüldü. (1918) Kazmanl Hfz, duygulu ve içli bir halk airidir. iirlerinin çou, ak üzerinedir. Akc bir söyleyie sahiptir.Koma, semai, destan, at vb. türlerinde otuz iiri bulunmaktadr. iirleri, u kitapta derlenmitir: Kazmanl Recep Hfz, 1968 (Haz. Z. Mahir Boranseli)KANIK, ADNAN VEL Yazar. 1916da stanbulda dodu. (Orhan Veli Karakn kardeidir.) lk ve ortaörenimini Boaziçi veGalatasaray liselerinde tamamlad. stanbul Hukuk Fakültesini yarm brakarak Etibankta memurlua balad.Daha sonra gazeteci oldu; yirmi yla yakn Vatan gazetesinde fkralar, magazin yazlan yazd. Aynca Akbabadergisinde gülmece (mizah) hikayeleri yaynlad. 1972de stanbulda öldüünde, bir özel kuruluun basndanmanyd. Mezan Rumelihisanndadr. Adnan Veli, 1950 sonrasnn tannm bir gülmece yazandr. Konularn, stanbulun kenar mahallelerinden;buralarn bunalml insanlanndan seçti. Ezilen insanlarn buruk yaantlanm canl, esprili, rahat bir anlatmlavermeye çalt.214215Kitaplar:Roman: Mapusane Çemesi (1952) Hikâye: Sosyete (1956), Uçan Daireler (1957), Seçim Konumal (1957), Kaynana (1957)Derleme: Orhan Veli çin (1953)KANIK, ORHAN VEL air. 1914te stanbulda dodu. Cumhurbakanl Senfoni Orkes eflerinden Mehmet Veli Kankn oludur. lk veortaörenimini Galatasaray ve Ankara Gazi liselerinde yapt. Bir süre, stanbul Edebiyat Fakültesinin felsefebölümünde okudu. Ankara PTT Genel Müdürlüünde (1936-1942), Milli Eitim Bakanl Tercüme Bürosunda(1945-47) çalt. Kendi isteiyle memurluktan ayrlarak 28 say süren Yaprak dergisini (1949-50) çkard. 14Kasm 1950de stanbulda öldü; Rumelihisar Mezarlna gömüldü. 1940 sonras iirimizde balayan ve adna "Garip Akm" ya da "Birinci Yeni" denilen akmn öncüsü olanOrhan Veli, iir yazmaya 1936 Varlk dergisinde balad. "Mehmet Ali Sel" takma adn kulland bu i iirlerinde,çocukluk anlar, yalnzlk, ak ve özlem gibi ilkgençl" dönemine özgü bireysel konulan iledi.1941de iki arkadayla (Mel: Cevdet Anday, Oktay Rifat), "Garip" adnda ortak bir iir kitab yaynla Kitabayazd önsözde, gerçek iire ulaabilmek için, ölçü ve uyak gi balardan, biçim özentilerinden, kalplam sözsanatlarndan kurtul m gerektiini belirterek yeni iir anlayn açklad. Eski iir geleneine ba" olanlar, budüüncelere kar çktlar. Dönemin ünlü eletirmeni Nurull Ataç, bu üç arkadataki airlik yeteneini sezip yeniakm destekledi Olumlu ya da olumsuz, deiik tepkiler, yllarca sürdü. Sonunda, Garip Akm yerleti; pek çok
  • 119. airimizi etkileyen güçlü bir akm oldu.Orhan Veli; getirdii biçimsel yeniliklerle, iirimize geni bir özgürlük kazandrmtr. Geleneksel iirin dar kaplariçinde skm olan iir, onun getirdii özgürlükle, yaamn her kesimine inebilme olanana kavumutur. iirimizdekonunun yaygnlamas; hemen her konunun iire girmesi, küçük insann dünyasn, kimi zaman nükteli, kimizaman da yergiye dönüen alayl anlatmyla yanstan iirleri, kendinden sonra balayan toplumsal gerçekçiliimizede kaynaklk etmitir. Özetlersek, Orhan Veli, toplumsal bir yaklamla, iirimize biçim ve öz bakmndan yenilikgetirmi bir airdir.Kitaplar: iin Garip (1941), Vazgeçemediim (1945), Destan gibi (1946), Yenisi (1947), Kar (1949), Hepsi, Tümiirleri" adl kitapta topland (1986) Düzyaz (eletiri, öykü): Nesir Yazlan (1953, ikinci basm: Denize Doru, 1970), Edebiyat Dünyamz(inceleme, hazrlayan: Asm Bezirci, 1975)Bunlar dnda çok sayda çevirileri vardr.KANSU, CEYHUN ATUF air ve yazar. 1919da stanbulda dodu. Eitimci Naf Atuf Kansunun oludur. Babasnn Kurtulu Savanakatlmak için Ankaraya gitmesi üzerine, çocukluu Ankarada geçti. Ankara Necatibey lkokukulunu, AnkaraGazi Lisesini ve stanbul Tp Fakültesini bitirdi. Ankara Numune Hastanesinde çocuk hastalklar üzerineuzmanlk eitimi yapt. Turhal eker Fabrikasnda (1948-1959), Ankarada eker Fabrikalar Genel Müdürlüündeçalt. Turhal eker Fabrikas Hastanesinin kuruluunda görev ald. 17 Mart 1978de bir yürek çarpnts sonucuöldüünde, Etimesgut eker Fabrikasnda hekimlik yapyordu. Ölümünden sonra, ailesince adna bir iir ödülükondu.216217 Kansunun ilk iirleri lise örencisiyken (1938) yaynland. Anadolunun doa! güzelliklerinden, halkn çadyaantsndan, krsal kesim çocuklarnn sorunlarndan esinlenerek yazd ilk iirleri, geleneksel halk iirininetkilerini tar. Çounlukla hece ölçülü ve uyakldr. 1945ten sonra, biçim yönünden bu etkiden syrlr. Ama iirindokusunda, söyleyi ve duyarlndaki halkçlk özelliini sürdürür. nançl bir Atatürk devrimcisi olarak, halkçlk veulusalclk ülküleriyle beslenen toplumcu bir iire yönelir. Türk Kurtulu Savayla, dünyadaki kurtulu savalararasnda koutluk kurarak, sömürgecilie ve sömürgeletirme savalarna kar çkarak, atom bombasnnkorkunçluunu vurgulayarak, yerellikle evrensellii badatrmaya (Geliim Hachette Ansk.) çalr. Ülkemizinekonomik ve siyasal bunalmlardan kurtulmas için, yeni bir bamszlk savann verilmesi gereine inanr.iirlerinde olduu gibi, denemelerinde de, bu devrimci ve insancl (hümanist) düüncelerini, cokulu bir anlatmladile getirdii görülür.Kitaplar: iir: Bir Çocuk Bahçesinde (1941), Babozumu Sofras (1944), Çocuklar Gemisi (1946), Yank Hava (1951),
  • 120. Haziran Defteri (1951), Yurdumdan (1960), Bamszlk Gülü (1965), Sakarya Meydan Sava (1970), Buday,Kadn, Gül ve Gökyüzü (1970). Ölümünden sonra, iirlerinin tümü, "Tüm iirleri" adyla 2 cilt olarak (1978)yaynland. Yaynlanmam iirleri "Güne Salkm" adl kitapta topland. (1991) Deneme: Devrimcinin Takvimi (1962), Ya Bamszlk Ya Ölüm (1964), Köy Öretmenine Mektuplar (1964),Atatürkçü Olmak (1966), Atatürk ve Kurtulu Sava (radyo konumalar, 1969), Balm Kz Dalm Oul (1971),Halk Önderi Atatürk (1972), Cumhuriyet Aac (1973)Halk hikâyesi: Sevgi Elmas (Tahir ve Zühre hikâyesi, 1972) "Sakarya Meydan Sava "yla 1970 Behçet Kemal Çalar Ödülünü; "Köy Öretmenine Mektuplaryla 1965TDK Deneme Ödülünü ald.KAPLAN, MEHMET Yazar. 1915te Sivrihisarda dodu. lkokulu orada okudu. Eskiehir Lisesini ve stanbul EdebiyatFakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Ayn bölüme asistan olarak girdi; doçent veprofesörlüe yükseldi. 1958-60 arasnda, Erzurum Atatürk Üniversitesinde dekan ve rektör vekillii yapt.Yeniden döndüü stanbul Edebiyat Fakültesinden emekli (1984) oldu. Marmara Üniversitesi Fen-EdebiyatFakültesinde dersler verdi. 1986da stanbulda öldü. Kaplan; edebiyat tarihçilii yannda, deneme ve eletirileriyle tannan bir yazarmzdr. "Metne dayal, çadapsikolojinin verilerinden yararlanarak kiilikle edebiyat yapt arasndaki ilikileri aratran, karlatrmal bir eletirianlayyla sanatta yaratcl ve estetik nitelikleri" (A. Özkrmlt) savunur. Gelenekçidir. Kökleri eskiye dayalkültürel deerlere baldr. Baz eletirilerinde, ideolojik ölçü saplantsndan kurtulamaz; nesnelilikten uzaklatgörülür. Bununla birlikte, iir ve hikâye çözümlemeleri, bu türe yeni katklar getiren bir çalma olaraktutulmutur.Kitaplar: Tevfk Fikret ve iiri (1946), Namk Kemal (1948), iir Tahlilleri (1. cilt, 1954), Tanpnarn iir Dünyas (1964),iir Tahlilleri (2. cilt, 1965), Nesillerin Ruhu (1967), Büyük Türkiye Rüyas (1969), Türk Edebiyat ÜzerineAratrmalar (1976), Edebiyatmzn çinden (1978), Hikâye Tahlilleri (1979), Kültür ve Dil (1982), TipTahlilleri (1985) Çalmalarndan dolay, 1981de Türkiye Milli Kültür Vakfnca, "Milli Kültüre Hizmet eref Armaan"ylaödüllendirildi.218219KARAALOLU, SEYT KEMAL Yazar. 1925te Bafrada dodu. Bafra Merkez tlkokulunu, Haydarpaa Lisesini ve stanbul EdebiyatFakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Gazeteci olarak Vatan, Dünya ve Tercümangazetelerinde (1953-60) çaltktan sonra öretmenlii seçti. Denizli (1960-61), stanbul Bakrköy (1961-70),Bahçelievler ve stanbul Erkek liselerinde edebiyat öretmeni olarak çalarak emekli (1981) oldu. 1995te
  • 121. stanbulda öldü. Karaliolunun yaz yaam, iirle balad. "Seyit Güleç" takma adyla bir de iir kitab (Tutuan Msralar, 1945)yaynlad. Gazetecilikten öretmenlie geçince, yardmc ders kitaplar hazrlamaya balad. Edebiyat derslerinde,ortaokul ve lise örencilerine kaynaklk eden bu tür çalmalaryla tannd. Nesnel ölçülere göre hazrlanmbiyografik ve edebiyat tarihimize ilikin kitaplaryla, dil ve edebiyat eitimine katklarda bulundu.Balca kitaplar: nceleme: Nabi Divannda Hiciv ve Mizah (1950), Türk Edebiyat Tarihi (5 cilt, 1973-1986), Atatürk(1981), Ziya Paa (1984), Namk Kemal (1984), Neyzen Tevfik (1984) Yardmc ders kitaplar: Dilbilgisi Sözlüü (1960), Türkçe ve Edebiyat Sözlüü (1962), Kompozisyon Sanat(1963), Edebiyat Sanat (1964), Edebiyat Akmlar (1965), Türk iir Sanat (1966), Edebiyatmzda air veYazarlar (1968), Edebi Sanatlar Antolojisi (1969), Ansiklopedik Edebiyat Sözlüü (1970), EdebiyatTerimleri Sözlüü (1975), Resimli Türk Edebiyatçlar Sözlüü (1975), Dünya Edebiyatçlar Sözlüü (1979) Hikâye, roman: Cebrail Buzas (roman, 1975), Deirmen Döndükçe (hikâye, 1976) Çocuk kitab: Hürriyet Kartal (masal, 1961), Günele Yanan Yarasa (masal, 1961)220KARAER, MUSTAFA NECATI air. 1929da Kayseride dodu. Askeri okullarda okudu. Orduda subay olarak görev yaparken AnkaraHukuk Fakültesini de bitirdi. Daha sonra, kendi isteiyle subaylktan ayrld. stanbulda Basn lan Kurumundaçalt. 15.3.1995te stanbulda öldü. Karaer, geleneksel halk iirinin biçim ve söyleyi özelliklerini tayan iirleriyle tannmaktadr. Dilde, duyu vedüünüte gelenekçidir. Bireysel ve ulusal konulan iler.Kitaplar: iir: Sevmek Varken (1972), Güvercin Uçurmak (1977), Kular ve nsanlar (1981), Kerem ile Asl (1985)Aratrma: Karacolan (1973) "Kular ve nsanlar" kitabyla, 1981de Kültür Bakanlnn birincilik ödülünü ald ve Ankara GazetecilerCemiyetince "yln airi" seçildi.KARACOLAN air. Yaam hakknda kesin bilgiler yok. Kendi iirinden, Adanann Bahçe ilçesine bal Farsak (Varsak)köyünde doduu (1606); bir Türkmen airi olarak Mersin, Adana, Mara yörelerinde gezginci bir yaamsürdürdüü anlalyor. O yöredeki söylentiye göre, asl ad Hasanm. Daha bir yana basmadan anadan öksüzkalm. Be yana varmadan da, babasn askere almlar. Köyün aasnn yannda büyümü. Onsekiz yana gelince,dilsiz bir kzla evlendirmek istemiler. Hasan, bunu kabul etmemi, köyden kaçm. Dalar, tepeler am; yorulupbir aaç dibinde uyumu. Uykusunda, ak sakall bir dedenin verdii "bade"yi içerek "âk"la221ulam. Günlerce yolculuktan sonra Aladalarda bir Türkmen obasna konuk olmu. Çalp söylemi. Obal âktanholanm; o da obaya karp sazl sözlü yaamn sürdürmeye balam. Derken obabann kz Elife tutulmu. Babas buaka kar çknca, Elifle kaçp Karaman taraflarna, bir baka obaya yerleip evlenmiler, Kötü yazgs, orada da peinibrakmam. Obadan çkan bir dedikodu üzerine Eliften soumu. O oba senin, bu oba benim, yllarca gezip
  • 122. durmu... Yetmi üç yanda (1679da), Konya ile çel arasndaki Mutta ölmü. Elifin mezarnn bulunduu KaracakzTepesine gömülmü. Derler ki, her yaz banda, o tepenin üstünde biri yeil, biri mavi iki k yükselir,gökyüzünde birleir. Karacolanla Elifin mutsuz sevgileridir bunlar... Karacolan, sadece yaad dönemin (17. yy) deil, balangcndan günümüze kadar halk iirimizin en büyükustalarndan biridir. Güney illerimizde, kendinden sonra gelen tüm airler üzerinde derin bir etkisi vardr.iirleri, yüzyllarca Güney Anadolu Türkmenlerinin dilinden dümemi; kiilii efsanelemitir. Öyle ki, ondan biriir ya da türkü söyleyememek, Türkmenler arasnda ayp saylmtr. Bugün bile, Toroslarda bu "Karacolangelenei"nin izlerine rastlanmaktadr. Böyle olunca, Karacolann iirlerini taklit eden; dahas, onun adn kullananhalk airleri türemitir. Karacolan, hece ölçüsüyle koma, türkü, destan, semai, varsa türlerinde iirler yazmtr. Konularn, içindeyaad göçebe yaamndan almtr. yimser, hogörülü bir dünya görüüne sahiptir. Daha çok "ak" ve "doa"konularn iledii görülür. Dinsel düüncelerden ve medrese kültüründen uzaktr. Yöresinin renkli dilini ustacakullanan bir airdir. Dilinde pek az yabanc kelime vardr. Özetlersek, Karacolann iirleri, yabanc etkilerekapal; bamsz, sade halk dilinin en güzel örneklerini oluturur. Dilimizin, doal yaps içinde korunupgelitirilmesinde büyük pay vardr. Bugüne kadar derlenmi iirleri, u kitapta toplanmtr: Karacolan, Bütün iirleri (Haz. Cahit Öztelli, 1970)KARADA Yi, SMET KEMAL air ve yazar. 1927de Pülümürde dodu. lk ve ortaörenimini Erzincan ve Erzurumda tamamland. AdaletBakanl hesabna yatl olarak Ankara Hukuk Fakültesinde okudu. Alaçam, Osmanck, Kzlcahamam, Nide.Bilecik, ile, Kocaeli, Gaziosmanpaa (st.) Üsküdar ve Kadköy savclklarnda bulunduktan sonra emekli oldu.imdi st. Kadköyde serbest avukatlk yapyor. Karadaynn ilk iirleri kinci Yeni akmnn izlerini tar. Bunlar bireysel duygular yanstan soyut iirlerdir. Dahasonra bu etkiden syrlm, duru bir söyleyile toplumsal konulara yönelmitir. iir yannda eletiri, deneme,inceleme türlerinde de yazmtr.Kitaplar: iir: Bahar Deniz ve Kadn (1959), Cam Parças (1961), Unutmak Atlan (1972), Kadn, Özgürlük, Ça veÖlüm Üzerine iirler (1994) Deneme: Gezi ve Dostluk Üzerine Düünceler (1969), Sosyalizm, Ak ve Hukuk (1995)An, günlük: Arnmalar (1984) vb.KARAKOÇ, SEZA air. 1933te Erganide dodu. Gaziantep lisesini ve Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesini bitirdi. Bir süreMaliye Bakanlnda (1959-1965) çaltktan sonra bu görevinden ayrlarak Yeni stanbul ve Sabah gazetelerindefkra yazarl yapt. Yeniden döndüü eski görevinde üç yl (1971-74) kald. imdi stanbulda yaynclk yapyor.222223
  • 123. Romanlarndan bazdan: Karakoç, iir yazmaya örenciyken (1951) balad, ikinci Yeni akmnn izlerin tayan ilk iirlerinde, gençlikduygularn iledi. Daha sonraki iirlerinde ise, slamc düünceyi gerçeküstücülükle badatrmay; kesin gerçeibulmay amaçlayan tasavvufçu bir iire yöneldi. Bunun için slâm mitolojisinden, dinsel motiflerden yararland.Kurtuluu, dinsel gerçeklerde arayan günümüz insannn özlemlerini dile getirdi. Bu yoldaki düünceleriniiçeren denemeleri ve incelemeleri de vardr. Rahat bir anlatm özelliine sahiptir.Kitaplar: iir Körfez (1959), ahdamar (1962), Hzrla Krk Saat (1967), Sesler (1968), Tahann Kitab (1968), GülMutusu (1969), Zamana Adanm Sözler (1970), Âyinler (1977), Leyla ile Mecnun (1980), Ate Dans (1987) Deneme, inceleme: Yunus Emre (1965), slâm (1967), Mehmet Akif (1968), Sütun (1969), Sur (1975),Yitik Cennet (1976), nsanln Dirilii (1977), Gündönümü (1977), Dirili Mutusu (1980), Edebiyat Yazlan(1982), Düünceler (1986), Gün Saati (1986) vb.Hikâye: Meydan Ortaya Çktnda (1978), Portreler (1982) vb.KARAKURT, ESAT MAHMUT Yazar. 1902de stanbulda dodu. Kadköy Sultanisini (lisesini), Di Hekimlii Okulunu, stanbul HukukFakültesini bitirdi. Avukatlk ve edebiyat öretmenlii (Galatasarayda) yapt. TBMMde milletvekili (1954-60)ve senatör olarak (1961-66) bulundu. 15.7.1977de stanbulda öldü. Yazarla, 1918"de gazete muhabiri olarak giren Esat Mahmut; ak, tutku, serüven romanlanyla tannan biryazanmzdr. Halk kesiminde çok okunmasna ve tutulmasna karn, romanlarnn sanatsal açdan bir deer tadsöylenemez. Bununla birlikte, roman türünün halka ulamasnda, okuma alkanlnn yaygnlamasndaki pay daküçümsenemez.Vahi Bir Kz Sevdim (1926), Çölde Bir stanbul Kz (1926), Dalan Bekleyen Kz (1934), Allahasmarladk(1936), Ölünceye Kadar (1937), Kadn Severse (1939), Sokaktan Gelen Kadn (1945), Ankara Ekspresi(1946), Ömrümün Tek Gecesi (1949), Erikler Çiçek Açt (1952), Son Tren (1954) vb.KARAOSMANOLU, YAKUP KADR Yazar. 1889da Kahirede dodu. lk ve ortaörenimini Manisa, zmir ve skenderiyede tamamlad.Merutiyetten sonra stanbula geldi. Üçüncü snfa kadar Hukuk Fakültesinde okudu. "Peyam" ve "kdam"gazetelerinde makale ve hikâyeler yazd. Kurtulu Sava balaynca Anadoluya geçti; Mustafa Kemalinçevresinde yer ald. Kurtuluu destekleyen yazlar yazd. Mardinden milletvekili (1924) seçildi. Dinlenmekiçin sviçreye gitti. Dönüte yine TBMMne girdi; 12 yl milletvekillii yapt. Daha sonra Tiran (1934), Prag(1936), Lahey (1939), Bem (1942) elçisi oldu. Emekli olup yurda dönünce, Ulus (Ankarada) gazetesindebayazarlk yapt. 27 Mays 1960tan sonra Kurucu Meclis üyelii yapt. 1961de Manisadan milletvekili seçildi.1965ten sonra politikadan çekildi. 13 Aralk 1974te öldüünde, Anadolu Ajans Yönetim Kurumu bakanyd.Cenazesi, Ankaradan stanbula getirilerek, Yahya Efendi Mezarîna (Beiktata) gömüldü. Karaosmanolu, Cumhuriyet döneminin büyük romanclanndandr. Yaz yaamna, Merutiyetten (1908) sonra,"Fecr-i Ati" topluluu içinde yer alarak girdi. lk yazlan, makale, hikâye, düzyaz (mensur) iir, ksa oyun vb.türlerindedir. Bu dönemdeki hikâyelerinde, "sanat sanat içindir" görüünden hareket ederek, ak, ruhsalbunalmlar, geleneklerle çatma vb. gibi bireysel dramlar iledi. "Millî Edebiyat" akmnn (Bak: Ömer Seyfettin)etkisiyle, daha sonra sanat görüünün deitii, toplumsal gerçekçilie yöneldii görüldü. Daha sade bir dille
  • 124. yazmaya balad. Asl kiiliini, Osmanllktan Cumhuriyete geçi döneminde buldu. Toplumumuzun,Tanzimattan günümüze kadar geçirdii deiim evrelerini224225konu alan romanlanyla tannd. Toplumsal, siyasal, kültürel, töresel ve ahlâk açsndan yaadmz tarihselaamalan, eletirici bir yöntem ve üstün bir gözlem gücüyle sergilemeye çalt. Romanlar, toplumsalkurumlardaki yozlamalan, kuaklararas (üç kuak) çatmalar ve aydn-halk çelikisini yanstmas yönlerinden çokönemlidir. Edebiyatmzda, kurgu ve içerik bakmndan birbiriyle balantl "rmak-roman" türünün ilk örneinioluturur. (Örnein "Kiralk Konak"ta Tanzimat; "Bir Sürgün"de Abdülhamit; "Hüküm Gecesi"nde kinciMerutiyet; "Sodom ve Gomore"de Birinci Dünya Sava ve Mütareke; "Yaban"da Kurtulu Savanda Anadolu;"Ankara"da Cumhuriyetin kuruluu; "Panorama"da demokrasiye geçi dönemimizi iler.) Günümüz ölçülerinegöre, dili biraz ardr. Yeni kuaklarn okuyabilmesi için sadeletirilmesi gerekir. Anlan, edebiyat açsndan olduukadar, yakn tarihimizi kavramak açsndan da seçkin bir özellie sahiptir.Kitaptan: Hikâye: Bir Serencam (1913), Rahmet (1923), Milli Sava Hikâyeleri (1947) Roman: Kiralk Konak (1922), Nur Baba (1922), Hüküm Gecesi (1927), Sodom ve Gomore (1927), Yaban(1932), Ankara (1934), Bir Sürgün (1937), Panorama (2 cilt, 1953-54), Hep O ark (1956) Düzyaz (mensur) iir: Erenlerin Bandan (1922), Okun Ucundan (1940) An: Zoraki Diplomat (1955), Anamn Kitab (1957), Vatan Yolunda (1958), Politikada 45 Yl (1968),Gençlik ve Edebiyat Hatralan (1969)inceleme (monografi): Ahmet Haim (1934), Atatürk (1946) Makale: zmirden Bursaya (Halide Edip, Falih Rfk, M. Asm ile, 1922), Kadnlk ve Kadnlanmz (1925),Seçme Yazlar (Falih Rfk, Ruen Erefle, 1928), Ergenekon (2 cilt, 1929)Deneme: Miss Chalfrinin Albümü (1926), Alp Dalanndan (1942) Oyun: Nirvana (1909), Veda (1909), Saanak (yaynlanmad), Maara (Varlk dergisi, 1934)"Yaban" romanyla, 1942"de CHP Roman Armaan 2. ödülünü ald.KARAKU, HDAYET air ve yazar. Yalvacn Kurusan köyünde (1946) dodu. Gönen lköretmen Okulunda ve Selçuk EitimEnstitüsünün Türk Dili ve Edebiyat bölümünde okudu. Adana ve Manisada Türkçe öretmenlii yapt. Ayngörevi, imdi zmirde sürdürüyor. Karaku, edebiyata iirle girdi. Daha sonra roman türüne yöneldi. Daha çok bu türdeki çalmalaryla tannd.Çocuklara yönelik çalmalar da vardr. Toplumcu gerçekçi bir sanat anlayna sahiptir. Romanlannda, içindebüyüyüp yaad köylüleri; onlann aclarn ve özlemlerini sergiledi. Rahat, akc bir anlatma sahiptir.Kitaplar: iir: Günaydn Gül Yapra (1979), Kemeralt iirleri (1982), Hangi Leylasn Sen (1982)
  • 125. Roman: Yamurlar Nereye Yaar? (1981), Sska Balkç (çocuk roman, 1980), Alyanakl Mavi Balon (çocukroman, 1982), Uykusu Derin ehir (1991) Ald ödüller: 1981 MAY Roman Ödülü (Yamurlar Nereye Yaar?) 1982 Nevzat Üstün Basan Ödülü (HangiLeylasn Sen), 1990 Ferit Ouz Bayr Ödülü (Uykusu Derin ehirle)KARASU, BLGE Yazar. 1930da stanbulda dodu. stanbul Edebiyat Fakültesinin felsefe bölümünü bitirdi. RockfellerVakfnn bursuyla bir süre ABDde (1962-63) kald. Ankara Radyosu d yaynlar servisinde, HacettepeÜniversitesinde çalt. 14.7.1995te stanbulda öldü.226227 Karasu, edebiyata 1950de Ankarada yaynlanan "Seçilmi Hikâyeler"J dergisinde çkan hikayeleriyle girdi.Daha sonra "Forum", "Pazar Postas", "Yeditepe", "Dost", "Türk Dili" vb. gibi dergilerde göründü.Hikâyelerinde bireysel konulan ve bunalmlar; birey-toplum çelikisini iledi. Soyutlamalara ve simgeleredayal, kendine özgü bir anlatm gelitirdi; bir biçim ustas olarak tannd.Kitaplar: Hikâye: Troyada Ölüm Vard (1963), Uzun Sürmü Bir Günün Akam (1970), Ksmet Büfesi (1982),Narla ncire gazel (1995)Roman; Gece (1985) Masal: Göçmü Kediler Bahçesi (1979) Bunlar dnda pek çok çevirileri vardr. Ald ödüller: 1963 TDK Çeviri Ödülü (Ölen Adam), 1971 Sait Faik Hikâye Armaan (Uzun Sürmü BirGünün Akam)KARAY, REFK HALT Yazar. 1888de stanbulda dodu. Galatasaray Sultanisinde (lisesinde) alt yl okuduktan sonra, Mekteb-iHukuka (Hukuk Fakültesine) geçti. Bitirmeden ayrlp maliyeye memur oldu. Merutiyetten sonra gazeteciliiseçti. "Tercüman- Hakikat" gazetesinde yazar ve çevirmen olarak çalt. "Fecr-i Ati" topluluuna girdi. "SonHavadis" adl bir gazete çkard. "Kalem" ve "Cem" dergilerinde "Kirpi" takma adyla yazlar yazd. Yönetimekar (muhalif) düüncelerinden dolay, Sinopa sürgün (1913) edildi. Çorum, Ankara, Bilecikte be yl sürgündekald. Affa urayp stanbula döndü. Robert Kolejde öretmenlik yapt. "Vatan", "Tasvir-i Efkâr" ve "Zaman"gazetelerinde yazlar yazd. "Hürriyet ve tilaf Fkras"na (partisine) üye oldu. Posta Telgraf UmumMüdürlüüne atand. "Aydede" adl gülmece (mizah)228dergisini çkard. Burada ve öteki gazetelerde (Sabah, Alemdar, Peyam- Sabah) Kurtulu Sava aleyhine yazdyazlar ve davranlar nedeniyle, "Yüzellilikler" listesine alnd. 1922de ülkeyi terketmek zorunda kald Beyrutve Halepte geçen 15 yllk bir sürgünlük yaamndan sonra, affa urayp stanbula (1938de) döndü. Sonrakiyaamn, gazetelerde yazlar yazarak geçirdi. 18 Temmuz 1965te stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlnagömüldü.
  • 126. Karay, yazarla "Fecr-i Ati" topluluu içinde yer alarak (1909) balad. Ama asl kiiliine, bu topluluktan ayrlp"Milli Edebiyat" anlaym benimsedikten sonra kavutu. Anadoluda geçen be yllk sürgünlük gözlemlerininürünü olan "Memleket Hikâyeleri"yle tannd. Bu hikayelerindeki gerçekçiliini, Beyrut ve Haleptekigözlemlerinden sonra doalc (naturalist) bir yaklamla yazd "Gurbet Hikâyeleri"nde de sürdürdü. Memleketve gurbet hikâyeleri, salam kurgusu, yaln ve an dili, canl tasvirleri, duyarl anlatmyla büyük ilgi toplad.Sonraki kua etkileyecek olan bu hikâyeler, gerçekçi edebiyatmzn ilk örneklerinden saylr. Olaylara veserüvenlere dayal çok sayda romanlar yazd. lk roman olan "stanbulun çyüzü"ndeki ustal, sonrakiromanlannda gösteremedi.Kitaplar:Hikâye: Memleket Hikâyeleri (1919), Gurbet Hikâyeleri (1940) Roman: stanbulun çyüzü (1920), Yezidin Kz (1939), Çete (1939), Sürgün (1941), Anahtar (1947), Nilgün(3 cilt, 1950-52), Yeraltnda Dünyâ Var (1953), Bugünün Sarayls (1954), Karl Dadaki Ate (1956), KadnlarTekkesi (1956), Dört Yaprakl Yonca (1957), Sonuncu Kadeh (1965) An, fkra, söylei: Kirpinin Dedikleri (1911), Ay Peinde (1918), Ago Paann Hatras (1918), Sakn Aldanma,Kanma, nanma (1919), Tandklanm (1922), Bir Avuç Saçma (1939), Bir çim Su (1939), Üç Nesil Üç Hayat(1943), Minebab lelmihrap (1965), Bir Ömür Boyunca (1980)Oyun: Deli (Halep, 1929; st. 1939)229KARTAL, NUMAN,.."•" Akmese köyünde dodu. GölköyEdebiyat öretmenlii yapü-surduruyor.emekü oldu. imdi yazarlm^^ ^Kanal, yazarha 1957de Ank^a V y^aria ^ Bu turderglsL yazd. e^T^^S^T-Y*" de^ ^ "^. ^ çalmalarn, "öretmenler Gazete*^^ el " Cntann- sürdürdü. Daha^^an W ve dcgcrlcndumcle-4rk Folklor An^rmjn *^ ^MasaUanyla laml1d,.riyle dikkati çekti. Çocuklar için ya :KtaPan: • M, Gelini (1976), Aslan Kelolan (1977) Kelolan o • -ftii Türkçe Sözlük vb. Deyimler Sözlugu, TürkçeKAGARLI MAHMUT , M yüzyln ikincij- • Yasam üzerine fazla bilgi yo ¦ •Yazar, dilci- Yjarmbin Muhammed. Ük Türkyansnda yaam. Asl ao,230vletini kuran Karahanhlar soyundan. Babas, Barsganl Hüseyin. Çok iyi JrV örenim gördüü anlalyor.Ka°arl Mahmudun bilinen en önemli yapt, "Divanü Lûgatit-Türk",T irk Dilinin Sözlüü) adn, tar. Araplara, Türkçenin Arapça kadar engindil olduunu kantlamak amacyla yazlmtr. Bu sözlük, edeb-
  • 127. blf 7ria ulusçu yaklamn ilk örneidir. Kagarl Mahmud da, Türkçenin^bilginidir Yapt, Badatta yazlmaya (25 Ocak 1072) balanm., 10h t 1074te Abbasi halifesi El-Muktedi Billaha sunulmutur. KagarlMahmutun "Kitabü Cevahir-ün-Nahv f. Lûgafit Türki" (Türk DilininDilbilgisi Cevherleri Sözlüü) adl bir baka kitabnn olduu söylenirse debugüne kadar bulunanamtr."Divanü Lûgatit-Türk", sözlük niteliinin yannda, Türklük dünyasnntrldk bir çeit ansiklopedi özellii de tar. Türkçenin zenginlii,Wwrakl.gr anlatm gücü, ilkkez bu sözlükte sergilenmitir. Sözlükte,k 7500 kelimenin açklamas yaplm; Türkçenin üstün anlatmy ^belirtilmi; yabanc dillere özenmenin önüne geçilmeye çallmtr.amalar yaplrken, o dönemin sözlü halk edebiyat ürünleri olandestanlardan kouklardan (komalardan), sagulardan (atlardan), savlardanfatasözlerinden) örnekler verilmi, böylece bunlarn unutulmas da1 istir Sözlük, dilsel özellii yannda, edebiyatmzn kaynaklanacsmdan da büyük önem tar. Özetlersek; Kagarl Mahmutun bu yapü,1 iz bir sözlük deil; Orta Asyada yaayan atalarmzn edebiyatn,^rihini corafyasn, halkbilimini (folklorunu), mitolojisini ve etnolojisiniaydnlatan esiz bir kaynaktr. Tam ad "Kitabü Divanü Lügatit-Türk" olan yaptn tek yazma nüshas stanbulda (Fatihte) "Millet (AliEmirî Ef.) Kitapl"ndadr. Önce Kilisli Rifat tarafndan (3 cilt, 1915-17), sonra da Besim Atalay tarafndan (5cilt 1939-43) yaynlanmtr. Bu çeviriler ve asl üzerinde, çeitli yorumlan ve açklamalar içeren çalmalaryaplmtr. Aynntl bilgi için baknz: M. akir Ülkütar, Büyük Türk Dilcisi Kagarl Mahmut, TDK Yayn, 2. basm, 1972231KÂTP ÇELEB Yazar ve bilgin. 1609da stanbulda dodu. Asl ad, Mustafa. Hac Halife, Hac kalfa adlaryla da tannr.Enderundan yetime babas Abdullahla birlikte, 1620de Tercan Seferine, 1626da da Badat Seferine(savana) katld. stanbula dönünce, bilgin ve air Kadzâde Mehmetin derslerini izledi. Yeniden savalara katld;ordu defterlerini tuttu. Ünlü bilginlerden ders alarak bilgisini geniletti. Daha sonralar, kendisi de derslerverdi; bilimsel çalmalar yapt. "Takvim-üt-Tevarih" adl çalmasyla eyhülislâm ibrahim Efendinin desteinikazand; ikinci halifelie (1648) getirildi. Yaptlarnn çounu, bu görevi srasnda yazd. !657de stanbulda öldü.Mezar Zeyrektedir. Kâtip Çelebi, 17. yüzyln ünlü yazar ve bilginlerindendir. Arapça, Farsça gibi Dou dillerinden baka,Franszca ve Latinceyi de iyi bilen Çelebi; bibliyografya, corafya, toplumbilim gibi alanlarda aratrmalarayönelen ilk bilim adamlarmzdan biridir. Dinsel bilimlerle birlikte, 20yi akn bilimsel yapt vardr. Yerli veyabanc kaynaklara dayal bu yaptlarda, konuyu ön planda tutan, çana göre süssiiz, yaln saylabilecek bir dilkulland. Ünlü aratrmac Adnan Ad var, Onu, ilkkez Bat bilimiyle iliki kuran; Douda bilimsel uyann(rönesansn) müjdecisi ol deerlendirir.Kitaplarndan bazdan:
  • 128. Fezleke Ahval-üI-Ahyar fi lm-it-Tarih vel Ahbar (Haberler Tarihinde Erdemli Kimselerin Halleri ÜstüneÖzet); Bu kitap, ksa adyla "Fezleke" olarak tannr, peygamberler, hükümdarlar tarihiyle, Osmanl Devletinin1592-1654 dönemini kapsar. Tuhfet-ül-Kiban fi Esfar-ül-Bihar (Deniz Seferleri Üstüne Ulularn Armaan): 1645-1656 döneminikapsayan denizcilik tarihidir.Kef-üz-Zünun A.. Esamil-Kütüp vel Fünun (Bilim ve Kitap Adlarndan Sanlarn Kaldrlmas): 15 bine yaknkitap üzerine bilgi veren bir kaynakça (bibliyografya). Bizde olduu kadar, dünyada da ünlü bir yapttr. Düstûr-ül-Amel li Islah-il Halel (Bozukluklar Düzeltmek çin Yaplacak lerin Kural): Maliye ile ilgili biryapt. Mizan-ül Hak fi htiyar-il-Ahak (En Doruyu Seçmede Gerçek Ölçü): Din, ahlâk, topluluk, gelenekkonularnda bilgi veren; bâtl inançlar reddeden bir yapt.KAYGILI, OSMAN CEMAL Yazar. 1890da stanbulda dodu. Cezri Kasm Paa ptidaisinde (ilkokukulunda), Erikap MerkezRütiyesinde (ortaokulunda), Mene-i Küttab- Askeriyede (askerlikle ilgili kâtip okulunda) okuyarak, Erkan-Harbiye-i Umumiye (genelkurmay) dairesinde kâtip oldu. Sadrazam Mahmut evket Paann 1913teöldürülmesiyle ilgili görülüp Sinopa sürgün edildi. Birinci Dünya Savanda gezici askeri birliklerde kâtiplikgörevini sürdürdü. Hastaland; salk nedeniyle (1918) emekli oldu. Geçim zorluklarn yenebilmek içinsütçülük, Haliç vapurlarnda biletçilik, semt pazarlarnda gezici satclk yapt. Cumhuriyetin ilanndan sonraaçlan stanbul mam Hatip Okulunda (1925-1931), Çemberlita Erkek Ortaokulunda (1931-32), Fener RumKz Lisesinde (1932-1945) Türkçe öretmeni olarak çalt. 9 Ocak 1945te stanbulda öldü. MezarOtakçlardadr. Kaygl, hikâye ve romanlaryla tannan bir yazanmzdr. Konu, dil, yöntem bakmlarndan Hüseyin Rahmigeleneini sürdürmütür. stanbulun ky semtlerinde yaayan insanlar anlatmaya çalmtr. Yaptlarnda gülmece(mizah) öesi ar basar. Bu nedenle, onu bir gülmece yazan olarak deerlendirmek de yanl olmaz. Herkesinanlayabilecei yaln bir dille yazmtr. Sk sk halkn kulland deyimleri kullanm; birçok hikâyelerinde yahudi,laz, çingene azlarn (ivelerini) yanstmaya232233çalmtr. En önemli yapt olan "Çingeneler" romannda, güçlü gözlem yeteneiyle, çingenelerin canl ve renkliyaamlarn, gelenek ve göreneklerini sergiledi. Bu roman, kurgusundaki dankla karn, edebiyatmzdaki "halkroman" (popüler roman) türünün en baarl örnei saylr. Tüm yaptlarnda, zengin bir halkbilim (folklor)malzemesi vardr. Ortaoyununda "kavuklu", "piekâr", "zenne", rollerine girip oyunculuk yapm; oyunlar dayazmtr.Kitaplar:Hikâye: Ekiya Güzeli (1925), Sandalm Geliyor Varda (1938)
  • 129. Roman: Çingeneler (1939), Bekri Mustafa (1944), Aygr Fatma (1944)Oyun: Üfürükçü (1940) nceleme, derleme: stanbul Argosu Lügati (baslmad), stanbulda Semai Kahveleri ve Meydan airleri(1937) Not: Tiyatrolarda oynanm birçok oyunu ve gazetelerde tefrika edilmi birkaç roman kitaplamad.KAYGUSUZ ABDAL air. Yaam hakknda doru bilgi veren bir kaynak yoktur. 2. Murad döneminde (15. yy) yaad sanlyor.Bilinenler, birtakm Bektai menkbelerine (olaanüstü hikâyelere) dayanyor. Buna göre, asl ad Gaybidir. 15.yüzylda yaamtr. Alâiye (Alanya) beyinin oludur. Toroslarda avlanrken, bir geyii vurur. Yaral geyik kaçar,Abdal Musann tekkesine girer. Gaybi, dervilerden birine geyii sorar. Dervi, görmediini söyler, Aralarnda birçekime balar. Derken, olaya Abdal Musa karr. Koltuunun altndan kanl oku çkarp Gaybiye gösterir. Okunutanyan Gaybi, Abdal Musaya balanr; tekkesinde krk yl kalr ve ona hizmet eder. eyhi tarafndan Msragönderilen Kaygusuz Abdal, orada bir tekke kurar.Kendisiyle birlikte tekkesi de, islâm dünyasnda büyük bir ün kazanr. Böylece. Bektai büyükleri arasndakiyerini alr. Msrda ölür, Kahire yaknlarndaki bir maaraya gömülür. Kaygusuz Abdal, halk edebiyatmzda "Alevi Bektai iiri" denilen akmn kurucusudur. Bu akm. YunusEmreye dayanr. Kaygusuz Abdaln birçok iirinde, Yunusun açk izleri görülmektedir. Dönemine göre, iyi birörenim gördüü; divan kültürüne sahip olduu halde, halka, halkn diliyle söylemeyi daha uygun görmü, halknairi olmay yelemitir. Hem aruzla, hem de hece ile yazmtr. Hece ile yazdklarnn says daha fazladr. iirlerinde,hem tasavvuf, hem de somut konular ilemitir. Asl kiiliini, ineli ve alayl bir dille yazd dind iirlerinde görürüz.Banazlar, ham sofularla alay etmi; yoksulluk çeken halkn durumunu; istek ve özlemlerini dile getirmitir."Sathiye" türündeki iirlerinde, zaman zaman, gerçeküstücü bir iire yöneldii; tekerlemelere, tekrarlara yerverdii görülür. iirlerindeki özellikler, düzyazlarna da yansr. Baz uzmanlar, düzyazlarnn daha güzel olduunusöylerler.Yaptlar:Kaygusuz Sultan Divan: Hece ile yazd iirlerden olumutur. Dolapnâme: Aruzla yazlan iirlerdir. Dolaba sorulan sorular ve alman karlklar içerir.Yanâme: Heceyle yazlm uzunca bir iirdir. Cefriyye-i Kaygusuz: Mesnevi türünde, aruzla yazlan bu iirde, ilerde olacak eyler anlatlmtr.Budalanâme (Kitab- Dilgüa): Düzyaz; öretici bir yapttr.Risale-i Kaygusuz: Düzyaz; tasavvufla ilgili.234235KAYIKÇI KUL MUSTAFA
  • 130. KEMAL SULKER (Okur) air. 17. yüzylda yaamtr. Yaam üzerine bilgi yoktur. Gençliinde Murat Reis adnda denizciye hizmet ettiiiçin "Kaykç" takma adn alm; birçok savalara katlm. Bir iirinden, 4. Muratn Badat Seferine katldn daöreniyoruz. Evliya Çelebinin adlarn verdii "ordu airleri" arasnda yer alyor. iirlerinin, uzun yllar yeniçeriocaklarnda,, okunmas, bu görüü doruluyor. 1658den sonra öldüü sanlyor. Kaykç Kul Mustafa, döneminin tannm bir saz airidir. iirlerini bir çeit saz (tanbura) olan "çöür" eliindesöylenmitir. Divan iirlerini etkisinden uzak, halk zevkine baldr. Bir ordu airi olduundan, çounlukl yiitlik(kahramanlk) duygularn ilemitir. En ünlü iiri, Badatn kuatlmas srasnda ehit düen Genç Osman için yazddestandr. Söyleyii doal, dili oldukça yalndr. Günümüze kadar ulaan iirleri pek azdr.KAZAK ABDAL air. 17. yüzylda yaamtr. Yaam üzerine bilgi yoktur. Bektai büyüklerinden Balm Sultana yazd övücü biriirden, kendisinin de Bektai tarikatna bal biri olduu ve 17. yüzylda yaad anlalyor. Bektailer arasndakisöylencelerden, asl adnn Ahmet olduu, soyunun Romanya Türklerine dayand sanlyor. Kazak Abdaln günümüze ulaan iki iiri vardr. Bu iirlerden, onun güçlü bir yergi airi olduunu anlyoruz.Kendini bilmeyen kiileri, halka ters düen toplumsal kurumlan, banazla dayal yerleik deer yarglarn,gülmeceye (mizaha) kayan bir anlatmla, kyasya ""^nekte oldukça ustadr.Yazar. 1919da Antakyada dodu. lk ve ortaörenimini orada yapt. Bir süre stanbul Hukuk ve EdebiyatFakültelerinde okudu. Siyasal düüncelerinden dolay stanbul dna sürgün edildi (1943); bu nedenle yüksekörenimi yarim kald. stanbula dönerek (1947) çeitli gazetelerde (Gece Postas, Tan vb.) çalt. Uzun süreDevrimci çi Sendikalar Konfederasyonunun (DSK) genel yazmanln yürüttü. Bu arada iki gazete (TürkiyeBirlik ve çi Hakk) çkard. Kemal Sülker, çeitli gazetelerde (çou Asm Sarp ve Okur imzalaryla) yazd sendika! ve içi haklaryla ilgiliyazlaryla tannd. Emei savunan yazlar yannda, eletiriler, anlar da yazd. Anlan, tek partili dönemin kapalyönlerine k tutmas bakmnda önem tar.Kitaplar: Türkiyede Sendikaclk (1955), Dünyada ve Bizde Sendikaclk (1966), Nâzm Hikmetin Polemikleri (1968),Sabahattin Ali Dosyas (1968), 100 Soruda Türkiyede çi Hareketleri (1968), Dünyada ve Türkiyede çi SnfnnDouu (1969), Sendikaclk ve Siyaset (1975), Türkiyede Grev Hakk ve Grevler (1976), air Nâzm Hikmet(1976), Nâzm Hikmetin Gerçek Yaam (5 cilt, 1976-77), Nâzm Hikmetin Sahte Dostlar (1978), TürkiyeyiSarsan ki Uzun Gün (1980), Nâzm Hikmetin Bilinmeyen ki iir Defteri (1980), Anlara Yolculuk (1983), çkive Top- lum (1985) vb.KEMAL TAHR (Demir) Yazar, 1910da stanbulda dodu. Babas subayd. lkokulu, babasnn görevi nedeniyle, deiik yerlerde okudu.Birinci Dünya Savandan sonra
  • 131. 236237istanbulun Kasmpaa semtine yerleti. Orada, Cezayirli Gazi Hasan Paa Rütiyesini (ortaokulunu) bitirdi.Galatasaray Lisesinde okurken, geçim zorluklan nedeniyle ayrlp Zonguldak Maden letmelerinde ambarmemurluu; stanbulda avukat kâtiplii; çeitli gazete ve dergilerde düzeltmenlik, çevirmenlik, sekreterlik veröportaj yazarl (1928-1938) yapt. Nâzm Hikmetle birlikte, "Bahriye Davas"nda yargland. Suçlu bulunup 15yl hapis cezasna çarptrld. Cezasnn 12 yln, Çankr,. Çorum, Malatya ve Nevehir cezaevlerinde geçirdi. 1950At" Yasasyla-hapisten çktktan sonra, "Samim Akn", "Ali Gcrl", "F.M.", "Bedri Eser", "Cemalettin Mahir"ve "Nureddin Demir" takma adlaryla, ak ve serüven-romanlar çevirip geçimini salamaya çalt. (Zamanzaman da, "Benerci", "Tipi", takma soyatlarn kulland.) Aziz Nesinle birlikte, sonradan yanp kül olan, DüünYaynevini kurup yaynclk (1957-58) yapt. Yaamnn son yllarn romanlarn yazmakla geçirdi. 21 Nisan 1973testanbulda öldü; Erenköy Sahraycedit Mezarlna gömüldü. Kemal Tahir, 1940 sonrasnn tannm romanclanndandr. Edebiyata iirler yazarak (1931) girmi, hapisteykentakma adla yaynlad toplumsal konulu hikayeleriyle tannmtr. Romanlarn, konularna göre 1-Köye veKasabaya, 2- Kent ve yaamna, 3- Tarihe yönelik olarak üç bölümde toplayabiliriz. lk iki kümede toplananromanlarnda, töreleri, aile düzenini, kadn-erkek ilikilerim; kentsel yaam ve toplumsal sorunlarn cezaevlerineyansyan durumlarn ilemitir. Kendine özgü bir tarihsel deerlendirmenin ürünü olan son romanlarnda ise,yerleik yarglara ters düen ve deiik tepkilere yol açan görüler getirmitir. Osmanl tarihini ve Kurtulu Savankonu alan bu romanlar, günümüzde de tartma konusudur. Kemal Tahir, bir aray romancsdr. Allagelmiin dnda gerçekçi, ulusal ya da yerli öeleri kucaklayan; düünselyan ar basan; toplumun ekonomik ve siyasal tarihini yanstan geni boyutlu romanlar yazmak istemitir.Getirdii yeni roman anlay, yeni görüleri, dil ve anlatm özellikleriyle tartmal bir yazanmzdr.Kitaplar:Hikâye: Göl insanlar (1955)Roman: Sardere (1955), Esir ehrin nsanlar (1956), Körduman (1957), Rahmet Yollan Kesti (1957), YediçnarYaylas (1957), Köyün Kamburu (1958), Esir ehrin Mahpusu (1962), Kelleci Memet (1962), Yorgun Savaç(1965), Bozkrdaki Çekirdek (1967), Devlet Ana (1967), Kurt Kanunu (1969), Büyük Mal (1970), Yol Ayrm(1971), Namusçular (1974), Hür ehrin nsanlan (2 cilt, 1976), Damaas (1977), Bir Mülkiye Kalesi (1977)Mektup: Kemal Tahirden Fatma rfana (1979) Ald ödüller: 1968 Yunus Nadir Armaan (Yorgun Savaç), 1968 TDK Roman Ödülü (Devlet Ana)KERME NADR (Azrak) Yazar. 1917de stanbulda dodu. lkörenimini Halil nas lkokulunda yaptktan sonra, Saint Joseph Fransz KzLisesini bitirdi. Yaamn yazarlkla salad. 21 Mart 1984te stanbulda öldü. Edebiyata iirler ve hikâyeler yazarak (1935) girdi, Daha sonra, konusunu ak ve serüvenden alan duygusalromanlaryla tannd. Okuyucusu açsndan, "popüler roman" denilen bir türün temsilcilerindendir. Ölünceyekadar bu türde yazd. "Ak" konusu yannda, kskançlk, ruhsal bunalm gibi bireyin iç dünyasn da yanstmayaçalt. Konularna uygun olarak, romanlarnn balca kiilerini, genç kzlar, olgun erkekler, kskanç kadn veerkekler vb. gibi tipler oluturur. Kadn yazarlanmz arasnda, en fazla ve en uzun süre okunandr. Romanlannn
  • 132. birçou filme de alnm olan yazann, çada romanclk açsndan bir deer tad söylenemez. Bununla birlikte, benzeriromanclar (Muazzez Tahsin Berkant, Esat Mahmut Karakurt vb.) gibi, okuma alkanlnn yaylmasnda; gençokurlann gerçekçi romana hazrlanmasnda büyük pay vardr. Says 40a yaklaan romanlarnn balcalar unlardr: Kalp Yaras, Hçkrk, Seven Ne Yapmaz, Samanyolu, GönülHrsz, Aka Tövbe, Posta Güvercini, Krk Hayat, Bir Akn Roman,Ak Hasreti, Karar Gecesi vb.238239KISAKUREK, NECP FAZIL air ve yazar. 1905te Mara asll bir ailenin çocuu olarak stanbulda dodu. lkörenimini Amerikan ve Franszokullarnda tamamlad. Bahriye (denizcilik) Mektebinde okudu. stanbul Edebiyat Fakültesinin felsefebölümüne girdiyse de, bitirmeden ayrld. Örenimini tamamlamas için Parise gönderildi. Paristeki SorbonneÜniversitesine bir yl devam ettikten sonra, oradan da ayrld. Yurda dönüünde, çeitli bankalarda memurolarak (1926-1939) çalt. Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinde, Devlet Konservatuvarnda, stanbulGüzel Sanatlar Akademisinde Türkçe ve edebiyat öretmenlii (1939-1943) yapt. Sonraki yaamn, gazetecilikve yazarlkla sürdürdü. Çeitli gazetelerde fkralar yazd. "Aaç" adnda, ksa süren bir dergi çkard. Uzun bir süre,"Büyük Dou" dergisini kurup yönetti. 25.5.1983te stanbulda öldü. Ksakürek, iir yazmaya Kurtulu Sava yllarnda balad. Geleneksel halk iiriyle, Fransz iirinin biçimselözelliklerini birletiren, kendine ögû iirler yazd. Ustaca gelitirdii kvrak söyleyiiyle, hece ölçüsüne yepyeni bircanllk ve boyut kazandrd. lk iirlerinde, yalnzlk, korku, ölüm vb. gibi konulan ileyerek, büyük kentlerdeyaayan insann kendini bulma ve gerçei arama çabasn yanstmaya çalt. Sonraki iirlerinde, bu içedönük bakn,fzikötesi konulara (tasavvufa) yöneldii, insann evrendeki yerinin aratrld görüldü. Özetle söylersek, onun iiri,doaya ve da açlan iirin karsnda yer alr. Hikâyeleri ve oyunlar da ayn özellii tar; da deil, içe dönüktür;birtakm bunalmlar yanstmay amaçlar.Balca kitaplar: iir: Örümcek A (1925), Kaldrmlar (1928), Ben ve Ötesi (1932), Sonsuzluk Kervan (1955), Çile (1962),iirlerim (1969), Esselâm (1973) Hikâye: Birkaç Hikâye, Birkaç Tahlil (1933), Ruh Burkuntulanndan Hikâyeler (1965), Hikâyelerim(1970) Oyun: Tohum (1935), Bir Adam Yaratmak (1938), Künye (1940), Sabrta (1940), Para (1942), Nam- DierParmaksz Salih (1949), Reis Bey(1964), Siyah Pelerinli Adam (1964), Ahap Konak (1964), Yunus Emre (1969), Abdülhamit Han (1969),Kanl Sank (1970), Mukaddes Emanet (1971), brahim Edhem (1978)Roman: Aynadaki Adam (1980) Deneme, fkra, inceleme: Namk Kemal (1940), Çerçeve (1940), Halkadan Prltlar (1948), Çöle nen Nur(1950), Cinnet Mustatili (1955), Büyük Douya Doru (1959), Ulu Hakan 2. Abdülhamit (1965), Büyük Kap
  • 133. (1965), Peygamber Halkas (1968), deolocya Örgüsü (1968), Binbir Çerçeve (1968), Türkiyenin Manzaras(1968), O ve Ben (1974), îman ve slâm Adas (1981), Bat Tefekkürü ve slâm Tasavvufu (1982)An: Ylanl Kuyudan (1970), Babâli (1975) Ald ödüller. 1947 CHP Piyes Armaan (Sabrta), 1981 Türkiye Milli Kültür Vakf Armaan (mân ve slâmAtlas). Aynca, 1980de Türk Edebiyat Vakfnca, kendisine "sulianu-uara*" (airler sultan) unvan verildi.KIYAFET, HASAN Yazar. 1937de Krehirin Çarkan köyünde dodu. Köyündeki ilkokuldan sonra Pazarören lköretmcnOkulunu (1957) bitirdi. Üç yl, Bingölün Haraba köyünde ilkokul öretmenlii yapt. Kendi kendine ngilizceörendi. ki yl Gazi Eitim Enstitüsünde okuyarak ngilizce öretmeni oldu. Samsun, Tekirda, Çorlu veEskiehirde çalt. Bir yazsndan dolay Nideye sürgün edilince öretmenlikten ayrld. Bir süre stanbulda ÖzelKültür Kolejinde çalt. Sonra yeniden MJE.BakanlYna döndü. Çamlc Kz Lisesi Müdürlüünde bulundu. imdiemeklidir. Kyafet, önceleri eitimle ilgili yazlar yazd. Daha sonra roman ve hikayeleriyle tannd. Toplumcu ve insancl(hümanist) bir yaklamla, toplum düzenindeki aksaklklar ve eitsizlikleri sergilemeye çalt. Konularn güçlü birgözlemcilikle, yakn çevresinden seçti.240241KOCAGOZ, SAMIMKitaplar: Roman: Gomonis mam (1969), Balayan Kavga (1976), Bizim Lise (1984), Ali Ali (1986), Yaamak Yasak(1986), Yatrm Çocuklar (1990) Hikâye: Baraç (1974), Radar (1977), Görü Günü (1986), kence Hikâyeleri (1986), Yelkovan (1989) Çocuk kitab: Çingene Çocuu, Bizim Fabrika, Küçük Yarç, Uçan Tilki, Uzayl Cüceler An, röportaj: Oy Pazar (1978), Mahpus Ylmaz Güney (1988), Hücrede enlik (1989)KLMC,AYE Yazar. 1954le /mi:do dodu. zmir Kz Lisesini ve Ankara Sosyal Hizmetler Akadamesini bitirdi. MersinÇocuk Bakmevi ve Tarsus Devlet Hushmesinde çalt. imdi stanbulda. Kilimcinin ilk hikâyesi, 1972de Varlk dergisinde yaynland. Daha sonra Türk Dili, Yansma, Oluum,Dönemeç vb. gibi dergilerde yer ald. Hikâyelerinde daha çok kadnlar ve çocuklar anlatr. Kadn sorunlarna,sokaa itilmi çocuklara bir ana duyarllyla yaklamaya çalr. Yerel halk dilinden ustaca yararlanan akc ve iirselbir anlatm var.Kitaplar: Hikâye: Yapma Çiçek Ustalar (1976), Sevdadr Her îin Ba (1983), Sevgi Yetimi Çocuklar (1987), GülBahçesi (1989)Çocuk kitab: Elimizdeki Ik (1989), Benim Adm Çocuk (1989)
  • 134. 242Yazar. 1916da Sökede dodu. Varlkl bir çiftçinin oludur. Söke lkokulunu, zmir Erkek Lisesini, stanbulEdebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. ki yl, Lozanda (sviçrede) sanat tarihi eitimigördü. Bir süre Sökede çiftçilik yaptktan sonra zmire yerleti. Ksa bir süre zmir Devlet Konservatuvarndaöretmenlik yapt. Çiftçilikle yazarl bir arada yürüttü. 5.9.1993te zmirde öldü. Kocagöz, yazmaya lisede örencilik yllarnda (1933) balad. Ege bölgesindeki tarm emekçilerinin sorunlarnileyen hikayeleriyle tannd. Hikâyenin yansra romanlar da yazd. Her iki türde de, toplumcu gerçekçi birtutumla, konularn hep içinde yaad Ege bölgesinden seçti. Köy ve kasaba insanlarn, özellikle toprakla uraanemekçilerin sorunlarn sergilemeye çalt. Kurtulu Sava srasndaki olaylar, iç isyanlar, ordunun örgütlenmesini,yurtseverlerin verdii savamlar romanlatrd. Dili yaln, anlatm akc ve sürükleyicidir. Ksa cümleler kullanr.Kitaplar: Hikâye: Tellikavak (1941), Snak (1946), Sam Amca (1951), Cihan oförü (1954), Ahmetin Kuzusu(1958), Yolun Üstündeki Kaya (1964), Yamurdaki Kz (1967), Alandaki Delikanl (1968), Gecenin Soluu(1985), Simon, Pepeta (1987), Baskn (1990) Roman: kinci Dünya (1938), Bir ehrin ki Kaps (1948), Ylan Hikâyesi (1954), Onbinlerin Dönüü (1957),Kalpakllar (1962), Doludizgin (1963), Bir Kan Toprak (1954), Bir Çift Öküz (1970), zmirin çinde (1973),Tartma (1976), Mor Ötesi (1987), Eski Toprak (1988)An: Bu da Geçti Yahu (1990)Deneme: Roman ve Yazarlk Onuru (1983)Çocuk kitab: Zar Kanat (hikâye, 1981) Ald ödüller: 1950 New York Herald Tribüne Hikâye Yarmas Türkiye Birincilik Ödülü (Sam Amcahikayesiyle); 1968 Türk Dil Kurumu Hikâye Ödülü (Yamurdaki Kz); 1979 Lions Hikâye Ödülü (AlandakiDelikanl)243KOCATURK, VASFI MAHR air ve yazar. 1907de Gümühanede dodu. stanbulda Kocamusta-tapa lkokulunu, Darüafaka Lisesini,Mülkiye Mektebini (siyasal bilgiler okulu) bitirdi. Anadolunun çeitli yerlerinde edebiyat öretmenlii, lisemüdürlüü, eitim müfettilii (1930-1950) yapt. Gümühane milletvekilliinden (1950-54) sonra, yeniden döndüüöretmenlik görevindeyken (Gazi Et. Enst.) 17 Temmuz 1961de öldü. Kocatürk, 1928de, yeni bir edebiyat akmn balatmak amacyla kurulan "Yedi Mealeciler"den biridir.(Ötekiler: Sabri Esat, Ziya Osman, Yaar Nabi, Muammer Lütfi, Cevdet Kudret, Kenan Hulusi) iir, manzumoyun, inceleme, çeviri, derleme, seçki (antoloji) vb. türlerinde seksene yakn kitaplar yaynlam; "Divan"adnda aylk bir edebiyat dergisi çkarmtr. Geleneksel halk iirinin izinde yazd destans (epik) iirleriyle tannmtr.Kitaplarndan bazlar: iir: Tunç Sesleri (1935), Geçmi Geceler (1936), Bizim Türkler (1937), Ergenekon( 1941)Oyun: On nklâp (1933), Yaman (1933), Sanatkâr (1965) nceleme: Türk Edebiyat Tarihi (1964) vb.KOÇBEY Yazar. "Göriceli Mustafa Bey" adyla da söylenen bu yazar hakknda fazla bilgimiz yok. 17. yüzylda yaam.Bir Arnavut devirmesi olarak Enderunda yetitirilmi. 4. Murat zamannda (1612-1640), padiaha "Musahip"
  • 135. olmu. 1931de 4. Murata ünlü "risale"sini yazp onun yaknlnkazanm. Badat Seferine (1938) katlm. 4. Muratn ölümü üzerine, yerine geçen kardei Deli brahimemusahiplik yapm. Ona da (1640ta) bir risale yazm. Emekliye ayrlp memleketi olan Göriceye yerlemi veorada ölmü. Koçi Bey, edebiyat tarihimize, yazd iki risale ile geçmitir. 4. Murata yazd birinci risalesinde, devletingerileme ve zayflama nedenlerini anlatm; alnmas gereken önlemleri belirtmitir. Özellikle, gerilemede etkisiolan devlet memurlarn kyasya eletirmitir. Deli brahime sunulan ikincisinde ise, padiaha devlet örgütünüöretmeye çalmtr. Devlet memurlarna nasl davranlacan, fermanlara neler yazacan anlatmtr. Her iki risale de,hem devlet yönetimi, hem de edebiyat tarihimiz açsndan büyük önem tar. Dili, dönemine göre oldukçasadedir."Koçi Bey Risalesi" yeni harflerle, 1939da yaynland.KOÇU, REAT EKREM Yazar. 1905te stanbulda dodu. Bursa Lisesini ve stanbul Edebiyat Fakültesinin tarih bölümünü bitirdi.stanbul Kuleli Askeri Lisesi, Pertevniyal Lisesi ve Vefa Lisesinde tarih öretmenlii yapt. 1975te öldü;Erenköy Sahraycedit Mezarlna gömüldü. Koçu, hikâye ve roman biçiminde yazlm tarih kitaplaryla tannan ve geçmii sevdirmeyi amaçlayan biryazardr. iir, çocuk kitaplar, fkra ve söyleiler de yazm; "stanbul Ansiklopedisi" adnda, ölümüyle yann kalan,bir de ansiklopedi yaynlamtrKitaplarndan bazlar: Hikâye ve roman: Forsa Halil (1962), Hametli Yosmalar (1962), Erkek Kzlar (1962), Patrona Halil(1963), Kabakç Mustafa (1968), Fatih Sultan Mehmet (1975)244245 Aratrma ve inceleme: Sümer Türkleri (1933), Eski stanbulda Meyhaneler ve Meyhane Köçekleri (1947),Tarihimizdeki Garip Vakalar (1952), Tarihimizde Kahramanlar (1960), Osmanl Padiahlar (1960), TopkapSaray (1960), Da Padiahlar (1962), Yeniçeriler (1964), Osmanl Tarihinin Panoramas (1964), Türk Zaferleri(1967), Tü~k Giyim Kuam ve Süsleme Sözlüü (1969) vb.KORCAN, KERM Yazar. 1918de Adapazannn Aktefek köyünde dodu. Bir saat tamircisinin oludur. lkokulun dördüncüsnfndan ayrld. Evin geçimine katkda bulunmak amacyla, küçük yata kahvecilik, dondurmaclk, köftecilik,marangozluk ve berber çrakl yapt. Gizli örgüt kurmak suçundan tutuklanp on yl hapis (1938-1948) yatt.Hapisten çknca Vatan Partisinin kurucular arasnda yer ald. Yeniden tutuklandysa da suçsuz bulundu.stanbula yerleip marangozluk yapmaya balad. 9 Kasm 1990da stanbulda öldü. Korcan, kendi kendini yetitiren bir hikâye ve roman yazandr. Adn, Milliyet gazetesinin 1962de açt "BirMemleket Gerçei" konulu yarmada, "Köse" adl röportajnn ikincilik almas üzerine duyurdu. Daha sonraki
  • 136. yllarda, cezaevlerindeki yaamdan kaynaklanan hikâye ve romanlanyla, toplumcu gerçekçi yazarlarmzarasnd? yer ald. Güçlü bir gözlem yeteneine sahiptir. Konuma dilini ustalkla kullanr.Kitaplar: Roman: Linç (1967), damlk (1971), Ter Adamlar (1975), Dimitrof Geçiyor (1978), Patrona (1983)Hikâye: Tatar Ramazan (1969), Canl Bayraklar (1985)Çocuk kitab: Capon (1991)Not: "Linç" yazan tarafndan oyunlatnld.KORYÜREK, ENS BEHÇ air. 1892de stanbulda dodu. Selanik ve Üsküp idadilerinde (liselerinde) okudu; Mekteb-i Mülkiyeyi(siyasal bilgiler okulunu) bitirdi. Hariciye Nezaretine girerek Bükrete (1915), Budapetede (1916-1922)memurluk yapt. Budapetede çalrken Macarcay da örendi. Dönüünde Adalet, ktisat, Çalma Bakanlklanndaçeitli görevler ald. 18 mays 1949da Ankarada öldü; Cebeci Mezarlna gömüldü. Koryürek, "hecenin be airi"nden biri olarak tannmtr. (Ötekiler: Faruk Nafiz, Orhan Seyf, Halit Fahri,Yusuf Ziya) iir yazmaya Balkan Sava (1912-13) yllannda balam, Ziya Gökalpn etkisiyle Milli Edebiyatakmna balanmtr. iirlerinde yiitlik (kahramanlk), ulus ve yurt sevgisini, din ve tasavvuf konularn ilemitir.Kitaplar: Miras (1927), Varidat- Süleyman (1949), Miras ve Günein Ölümü (1951)KORAY, KENAN HULUS Yazar. 1908de stanbulda dodu. stanbul Erkek Lisesini, Edebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyatbölümünü bitirdi. Vakit gazetesinde yazarlk ve yöneticilik yapt. Genç yata, Adapazannda askerlik göreviniyaparken öldü. (23 Mays 1943) Koray, 1928de kurulan "Yedi Mealeciler" topluluu içinde yer alarak hikâyeler yazmaya balad. Dilde vebiçimde birtakm araylardan sonra, Cumhuriyet sonrasnn halka, küçük adama, kalabala yönelen yenigerçekçi edebiyat anlayna uygun olarak yazd hikayeleriyle tannd. Tam verimli olaca bir yata ölmesi,hikâyeciliimiz için büyük bir kayptr.246247KOZ, M. SABRIKitaplar: Bir Yudum Su (1929), Son Öpü (1939), Bahar Hikâyeleri (1939), Bi Otelde Yedi Kii (1940)KORAY, YAMAN Yazar. 1934"te stanbulda dodu. Roman yazan Mebnre Sami Alevokun oludur. Kadköy Sainl JosephFransz Lîsesini bitirdi. Deniz tutkusu nedeniyle, önce annesinin oteli "Alevokun bulunduu Erdeke dahasonra da Gökovaya (Mula) yerleti.
  • 137. Koray, 1960 sonrasuun roman yazarlarndandr. Romanlarnda, Erdek yöresinde tand insanlarn yaamlarmsergiledi. "Konulan ele al, çevreyi ve kiileri, dili ve anlatmyla gerçekçi bir yazardr. Halikamas Balkçsndagörüldüü gibi, onda da deniz tutkusu vardr. Olaylar denizde ve deniz kenarnda geçer. Kiileri ise denizinayrlmayan bir parças olan balkçlar ve kyda yaayan köylülerdir. Onda da Balkçdakî gibi efsaneler, yerlemiinançlar ve denizcilik tarihimizle ilgili geni bilgilere rastlanr. O da denizi doa güzellikleriyle tantpsevdirmeye çalr." (Doç. Dr. Olcay Onertoy)Romanlar:-> Deniz Aac (1962), Gehn Ta (1963), Sack (1967), Mola (1970), Büyük Orfoz (1979)Yazar. 1950de Divriide dodu. Sivas Öretmen Okulunu ve stanbul Eitim Enstitüsünün edebiyat bölümünübitirdi. Elbistan-Ekinözündeki Türkçe öretmenliini, stanbulda sürdürdü. 1998dc emekli oldu. Koz, halkbilim (folklor) alanndaki aratrmalaryla tannd. "Halk Kültürü" adndaki derleme yaynlan, bualandaki çalmalara yeni katklar getirdi.Kitaptan: Nasrettin Hocadan Fkralar (1976), Dalda Durur Elde Durmaz (bilmeceler, 1982), En Güzel BekriMustafa ve ncili Çavu Fkralan (1982), Yergi, Nükte ve Fkralanyla Ömer Seyfettin (1984) vb.1986da hsan Hnçer Türk Folkloruna Hizmet Ödülünü ald.KOZANOLU, ABDULLAH ZYAf,..Yazar. 1906da istanbulda dodu. Nianta Ittihat-i TerakkiMektebinde, Gazi Osman Paa Ortaokuiunda, Kabata Lisesinde okudu.Güz-I Sanatlar Akademisinin mimarlk ve Teknik Üniversitenin mühendislikbölümlerini bitirdi. Adana Belediyesi Fen leri Müdürü, M.E.Bakanlbasmiman olarak çaltktan sonra, devlet memurluundan aynlarak inaatmüteahhitlii yapt. Beikta Jimnastik Kulübünün bakanlnda bulundu."Arena Tiyatrosu"nu kurdu. 29. 3. 1966da stanbulda öldü. Kozanolu, tarihsel romanlanyla tannan bir yazanmzdr. Konulann Osmanl tarihinde geçen olaylardan ald.Rahat ve akc bir dille, çok okunan romanlar yazd. Halkmz arasnda, okuma alkanlnn yaygnlamasnda büyükpay olan Dopüler (halkç) yazarlann band.T. gelir. Tahsin Demirayla ortaklaa yazd kitaplar da vardr.248249Romanlarndan bazlar: Kzltu (1923), Atl Han (1924), Türk Korsanlar (1926), eydi Ali Reis (1927), Gültekin (1928), Kozanolu(1929), Kolsuz Kahraman (1930), Savc Bey (1931), Sarbenizli Adam (1932), Malkoçolu (1933), Patronallar(1934), Tavanba (1935), Tokat (1936), Battal Gazi Destan (1937), Sencivanolu (1938), Fatih Feneri (1949),Karakoldaki Ayna (1950), Dalar Delisi (1951), Hilal ve Haç (1958), Kzl Kadrga (1926), Arena Kraliçesi
  • 138. (1964), Kubilay Hann Gelini (1966) vb.KOKSAL, ÜLKER A. Yazar. 1935te Ankarada dodu. Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesini bitirdi. Fransada Yüksek darecilikOkulunda okudu. TRTde program planlamas uzman olarak çalt. Koksal, oyunlaryla tannan bir yazardr. 1970de TRTnin düzenledii Sanat Ödülleri Yarmasnda, radyooyunlar dalnda iki, TV çocuk oyunlar dalnda da bir baar ödülü alarak kendini tantt. Bundan sonra, oyunlarbirçok tiyatroda sahnelenmeye balad. lk sahnelenen oyunu "Sacide"dir. Bu oyunda, köyden kente gelen birailenin yeni çevreye uyum salama çabalarn, kadn-erkek ilikilerini iler. Öteki oyunlarnda da kadn sorunlarnnar bast görülür. Oyunlarnn hiçbiri baslmad.Oyunlar: Sacide (1972de sahnelendi), Yollar Tükendi (1973), Besleme (1975), Âdemin Kaburga Kemii (1979),Çocuk Oyunlar (1991)250KOPRULU, M. FUAT Yazar. 1890da stanbulda dodu. Sadrazam Köprülü Mehmet Paann (17. yy) soyundandr. AyasofyaMerkez Rütiyesini (ortaokulunu), Mercan dadisini (lisesini) bitirdi. Bir süre Hukuk Mektebinde okudu.stanbul liselerinde Türkçe ve edebiyat öretmeni olarak (1910-13) çalt. stanbul Edebiyat Fakültesine Türkedebiyat profesörü (1913) oldu. Ayrca Mülkiye (siyasal bilgiler) ve Sanayi-i Nefise (güzel sanatlar)okullarnda tarih dersleri verdi. Cumhuriyetin kuruluundan sonra Maarif müstear (1924) oldu. TarihEncümeni bakanlna (1927) seçildi. Karstan milletvekil (1934) seçildi. Milletvekilliinin yamsra edebiyatprofesörlüünü sürdürdü. Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinde ve Siyasal Bilgiler Okulunda derslerverdi. Emekliye ayrlp (1934) Demokrat Partinin kurucular arasnda (1946) yer ald. DP döneminde (1950-1960) Dileri ve Devlet bakanl yapt. 27 Mays devriminden sonra "Yeni Demokrat Parti"yi kurduysa da ilgigörmedi. Bunun üzerine etkin politikadan çekildi. 28 Haziran 1966da stanbulda öldü. ÇemberlitataKöprülü mescidi yanndaki aile mezarlna gömüldü. Köprülü, edebiyata lisede okurken iirler yazarak girdi. Fecr-î Ati topluluu içinde yer ald. iirle birlikte,edebiyat, sanat, felsefe, toplumbilim alanlarnda, ilgiyle karlanan yazlar yazd. Edebiyat Fakültesine profesörolduktan sonra kendini tümüyle edebiyat aratrmalarna verdi. Türk edebiyatnn çeitli dönemlerini aydnlatan,edebiyatçlar tantan kaynak yaptlar verdi. Eski edebiyatmza ilikin bilgilerin çou, onun bilimsel çalmalannnürünüdür. Çalmalar, yalnz ülkemizde deil, dünyada da büyük ilgi görmütür. Heidelberg (Almanya), Atina(Yunanistan), Sorbonne (Fransa) üniversitelerince kendisine "onursal doktorluk" verilmitir. Bilgi ve etkialanlar çok genitir. Kitap ve makale olarak yazdklarnn tümü 350yi aar.Kitaplarn dört bölümde toplayabiliriz: 1) Türk dili ve edebiyatyla ilgili olanlar: Türk Edebiyatnda lk Mutasavvflar (1919), Türk Edebiyat Tarihi(1920), Bugünkü Edebiyat (1926), Millî Edebiyat Cereyannn lk Mübeirleri ve Divan- Türkî-i Basit (1928),Türk Dili ve Edebiyat Hakknda Aratrmalar (1934)251 2) inceleme (monografiler): Erzurumlu Emrah (1929), Gevheri (1929), Kaykç Kul Mustafa ve GençOsman (1930), Fuzulî (1934), Âk Dertli (1940), Âk Ömer (1940), Karacaolan (1940), Ali îr Nevaî (1941)
  • 139. 3) Tarihle ilgili olanlar: Millî Tarih (192), Türk Tarihi 1 (1923), Ortazaman Türk-lslâm Feodalizmi (1941) 4) Seçkileri (antolojileri): Mektep iirleri (1918), Türk Saz airleri Antolojisi (1930), Divan EdebiyatAntolojisi (1931) vb.KÖROLÜ Halk airi. Kim olduu, hangi tarihlerde yaad kesin olarak bilinmiyor. 16 yüzylda yaad sanlyor. Bir de, BatSibiryada, Hazer dolaylarnda, randa, Azerbaycanda, Irakta Anadolu ve Rumeli gibi geni bir alandaanlatlan destan kahraman Körolu var. Bunlar ayn kii midir, bilinmiyor. Anlatlan söylenceler (efsaneler) dedeiiyor; ortaya birçok Körolu söylencesi çkyor... En yaygn söylencelerden (efsanelerden) biri öyledir: Körolu, bir Celâli reisidir. Asl ad Ürüen Alidir.Babas Deli Yusuf, Bolu Beyinin atlarna bakyor. Günün birinde, Bey bir at istiyor. Deli Yusuf, gidip bir atgetiriyor. Bolu Beyi, at zayf, çelimsiz buluyor, beenmiyor, öfkeleniyor. Deli Yusufun gözlerine milçektiriyor. Sonra da bu atn srtna bindirip köyüne yolu/or. Yusuf, dünyay bana zindan eden bu Beyden öçalmay tasarlyor. Ata iyice bakyor, bir küheylan gibi yetitiriyor. Olu Ürüen Aliyi de terkisine alarak Araçaynn yolunu tutuyor. Orada Bingölden inen üç köpüü içerse, gözlerinin açlacana inanyor. Varacaklar yerevarp köpüün gelmesini bekliyorlar. Bir gün öle üzeri, Yusufun gözlerini uyku buruyor. O, aaç altndayatarken, köpükler sularla inmeye balyor. Ürüen Ali, babasn uyandrmaya zaman bulamyor; üç köpüünüçünü de kendisi içiyor. Böylece üç üstünlük kazanyor. Biri tükenmez ömür, biri yenilmez bir yiitlik, biri desöz ve saz ustal. Babas uyandnda önce duruma üzülüyor. Sonra oluna diyor ki: "Kader böyleymi, artköcümü almak sanadüüyor, göreyim seni!" Ürüen Ali de, bunu boynuna borç biliyor. Kalkp Çamlbele geliyorlar; Bolu Beyineisyan ediyorlar. Bundan sonra, Ürüen Alinin ad Körolu olarak, her yana yaylyor. Çünkü, ksa zamanda BoluBeyini bozgundan bozguna uratp zulmünden aman dedirttii halk, dirlik ve düzenlie kavuturuyor. Körolu,halkn gözünde bir yiitlik simgesi olarak destanlayor... Körolu, halk airlerimiz arasnda, yiitliin (kahramanln) ve özgürlüün simgesi olarak tannr. Adnn ülkedenülkeye yaylmas; says 24e ulaan söylencelere konu olmas bundandr. O, hep dorularn, ezilenlerin yannda yeralr, zulme ve hakszla kar ba kaldrr. Yiitlik konusunu ileyen "koçaklamalar, halk iirimizde, bu türün en güzelörnekleridir. Yiitlik ve özgürlük konularyla birlikte dostluk, ak, doa sevgisi gibi konulan da iler. Hece ileyazlan tüm iirlerinde, halk dilini baaryla kulland görülür. Derlenen iirleri, ilkkez u kitapta toplanmtr: Körolu Destan (Pertev Naili, 1931)KUL HMMETHalk airi. Yaam bilinmiyor. 16. yüzylda yaad sanlyor. Kul Himmet, Alevilerce çok sevilen yedi airden biridir. (Ötekiler: Pir Sultan Abdal, Nesimî, Hatayî (ahsmail), Yemim, Viranî, Fuzulî) Yine Aleviler arasndaki söylentilere göre, Pir Sultan Abdalnmüritlerindendir. Zamanmza ulaan iirleri pek azdr. Hece ile yazd iirlerinde, kendine özgü, akc bir dilkullanmtr. Toplumsal düzenin bozuklukluunu ve Anadolu insannn yalnzln dile getiren ünlü bir iiri (bir dostbulamadm...) türkülemitir.252
  • 140. 253KUNTAY, MIDHAT CEMALKUNT, BEKR SIKTI Yazar. 1908de Antakyada dodu. Antakya Lisesini, stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi. Adliye Bakanlndagörev alarak Düzce ve Aydnda yargçlk; Ankarada Temyiz Mahkemesinde (Yargtayda) basavc yardmclyapt. Hatay Meclisinde, Antakya milletvekili olarak (1938) bulundu. Hatayn anavatana katlmas üzerine,milletvekilliini Ankarada sürdürdü. 1946da yeniden yargçlk mesleine dönerek stanbulda yargçlk yapt.stanbulda (8 Mart 1959) öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Kunt, Cumhuriyet sonras gerçekçi hikâyeciliimizin öncülerinden biridir. Yaz yaamna, örencilik yllarndagazeteci olarak balam, ilk hikâyesini 1924te yaynlanmtr. lk ksa hikâyelerinde, Sadri Ertem ve FahriCelalettinin izleri vardr. Saflklar ve bilgisizlikleri nedeniyle, tüccarlar tarafndan sömürülen köylüleri;mahkemede, devlet dairelerinde, kahvelerde tand sradan insanlar konu alan bu ksa hikâyelerinde sonra, aslkendi kiiliini bulmu, ayrntlara inen uzun hikâyelere yönelmitir. 1945ten sonra yazdklar, daha baarldr.Yaananlar, eletiriye ve yoruma kaçmadan, olduu gibi vermeye çalmtr. Yer yer esprili, ksa cümleli, yaln birdili vardr.Kitaplar: Memleket Hikâyeleri (1933), Talknla Salkm (1937), Herkes Kendi Hayatn Yaar (1941), Yatakl VagonYolcusu (1948), Ayr Dünya (1952), Arzu ile Kamber (halk hikâyesi, 1940) Daha ayrntl bilgi için baknz: Bekir Stk Kunt (Hazrlayanlar: Bülent Nakip, Mehmet Tekin; Antakya 1990)air ve yazar. 1885te stanbulda dodu. Aksaraydaki Mekteb-i Osmanî Rütiyesini (Osmanl Ortaokulunu),Vefa dadisini (lisesini), Mekteb-i Hukuku (hukuk fakültesini) bitirdi. Ayn okulda öretim üyelii; AdliyeNezaretinde (Bakanlnda) memurluk, yargçlk ve noterlik yapt. 30 Mart 1956da stanbulda öldü;Karacaahmet Mezarlna gömüldü. Kuntay, Merutiyet yllarnda (1908) yazd iirlerle tannd. Aruz ölçüsüyle, ulusal duygulan iledii bu iirlerde,Mehmet Akifin açk etkileri görülür. çerikten çok biçime önem verir. Kendini ölçü ve uyaklarntekdüzeliinden kurtaramaz. Bu nedenle, yazdklar manzume düzeyini aamaz. Cumhuriyetten sonrakiiirlerinde de yurt, ulus, tarih konularn ilediini görürüz. iir dnda, inceleme, oyun ve roman türlerinde deyazm, çeviriler yapmtr.Kitaplarndan bazlar:iir: Türkün ehnamesinden (1945)Roman: Üç stanbul (1938);Oyun: Kemal (1912), 28 Kânun- Evvel (1918) nceleme (monografi): stiklâl airi Mehmet Akif (1944), Namk Kemal (2 cilt, 1944-49), Sarkl htilalci AliSuavi (1946) Tevfk Fikret vb.KURDAKUL, ÜKRAN air ve yazar. 1927de stanbulda dodu. stanbulda 34. lkokulu ve zmir Karyaka Ortaokulunu bitirdi. zmirBelediyesinde, stanbulda bir bankada memurluk yapt. Daha sonra memurluktan ayrlarak çeitli gazete ve
  • 141. dergilerde çalt. "Ataç Yaynevi"ni kurdu. "Ataç" ve "Eylem" dergilerin çkard. Türkiye Yazarlar Sendikasnnkuruluuna katld.254255 Kurdaku], iir yazmaya örencilik (1942) yllarnda balad, ilk iirleri, gelenekçi iirin özelliklerini tar: Ölçülü,uyakl, duygusaldr. Sonraki iirlerinde, yeni iirin olanaklarndan yararlanarak toplumcu iire yöneldii görülür.iirin yansra, ayn özde baarl hikâyeler de yazmtr. Merutiyet ve Cumhuriyet dönemini kapsayan edebiyattarihi çalmas; yazar ve airlerimizi tantan kitab, her zaman bavurulacak salam kaynaklardr.Kitaplar: iir: Tomurcuk (1943), Zevklerin ve Hülyalarn iirleri (1944), Giderayak (1956), Nice Kayglardan Sonra(1963), zmirin çinde Amerikan Neferi (1965), Halk Ordular (1969), Aclar Dönemi (1977), Bir Yürekten BirYaamdan (1982), Ökselerin Yöresinde (1984), Ölümsüzlerle (1985) Hikâye: Tann Biri (1970), Beyaz Yakallar (1972), Kurtulutan Sonra (1973), Onlarn Çocuklar (1975),Öyküler (1987) nceleme: airler ve Yazarlar Sözlüü (1971), Çada Türk Edebiyat (2 cilt, 1976-1987), Namk Kemal (1977),Nazmm Bilinmeyen Mektuplar (1986)Deneme: airce Düünmek (1989) "Bir Yürekten Bir Yaamdan" kitabyla, 1982 Nevzat Üstün iir Ödülünü ald.KURUNLU, NAZIM Yazar. 1914de stanbulda dodu. naat mühendisi olarak Bayndrlk Bakanlnda, Ankara mar Müdürlüündeve Ankara Beledi- yesi fen ileri bölümünde çalt. Daha sonra Ankara Devlet Tiyatrosunda görev ald;dekoratörlük yapt. Bu görevinden emekli oldu. 8.10.1980de Ankarada öldü.Edebiyata ksa hikâyeler yazarak giren Kurunlu, bir bölümü radyo için hazrlanan oyunlaryla tannd. .Kitaplar:Hikâye: Bir Haylazn Hikâyeleri (?) Oyun: Branda Bezi (1952), Fatih (1953), Dumanlda Telaki Var (1964), Merdiven (1966), Ç (1953), plerElimizde Deil (1962), Çivi Çiviyi Söker (1962), Analar Babalar Okulu (1967), Gecikenler (1968), K^r Kad(1970)KUTLAR, ONAT Yazar. 1936da Alanyada dodu. Gaziantep Lisesini bitirdi. stanbul Hukuk Fakültesindeki öreniminitamamlamadan ayrld. Bir süre Pariste kald. Dönüünde Doan Karde dergisinde çalt. Daha sonra SinematekDemeinin kuruluuna katld. Uzun süre orada yöneticilik yapt. 11 Ocak 1995te stanbulda acmasz terörünkurban oldu. Kutlar, edebiyata iirler yazarak girdi. 1960ta TDK Ödülünü alan "shak" adl kitabyla tannd. Daha sonrahikâyecilii brakp sinema yazarln seçti. Sinemann çeitli sorunlarn ele alan denemeler yazd.
  • 142. Kitaplar:Hikâye: shak (1959) Deneme: Yeter Ki Kararmasn (1984), Sinema Bir enliktir (1985), Bahar syanclar (1986)iin Paral Bir Ak çin Divan (1981), Unutulmu Kent (1986)256257KUTLU, AYLAKitaplar: Yazar. 1938"de Antakyada dodu. Ankara Siyasal Bilgiler Faleültesîni i1960) bitirdi. çileri Bakanlnda veEmekli Sand Gemdi MfikdBidiû"nde memur olarak çalt. Daha sonra nnomurhktan ayrlp yazarl ura edindi. Kutlu, son yllarda birbiri arkasna yaynlanan nmnanlanyia tammdb. "Bireysel gerçeklikle toplumsalgançcHnain ustaca verildii, kumlusu ve teknii salam romanlanyla son yllann kendinden söz "Soranyazarlarndan oldu."" (A. Özknml) Roman: Kaç (1979), Islak Güne ((1980). Cad Aac (1983), Tutsaklar (1983), Bir Göçmen Kutu O (1985),Hoça Kal Umut (1987) Hikâye: Hüsiüyusuf Gizdlemnesi (1984), Sen de Güme Tîriyamdafilis (1990)Çocuk: Merhaba Sevgi (1989), Yldz Yavmusu (1994) vb. "Bir Göçmen Kutu O", 1986 Fikret Mandaral Roman Ödülünü; "Sen de Gitme Tiriyandafilis" kitabyla1990 Sait Faik Hikâye Ödûlü"nü akt.KUTLU, EMSETTN Yazar. 1918"de Göksuriîda dodu. Gaziantep Lisesînî, stanbul Yüksek Öretmen Okulunun Türk Dili veEdebiyata bölümünü bitirdi. Elaz ve Ankara liselerinde edebiyat örctraenlii. Vl.E.Bakaml" müfettilii yapt.stanbul Eitim Enstitüsü öretmenliinden emekli oklu. 15.8.199lde stanbulda öldü. Kudu, edebiyat tarihîmize ilikin incelemeleriyle taraman bir yazanmzdr. Titiz bir çalmann ütünü olankitaplar, her zaman bavurulacak salam kaynaklanhr:ZJO-Eski Türk Hayat (1958), Türk Romanlar (1970), Bu ehr-i stanbul ki (1972), Tanzimat Dönemi TürkEdebiyat Antolojisi (1972) Servetifünun Edebiyat Antolojisi (1973), Eski stanbulun Ünlüleri (1979), TürkEdebiyatnda Kahramanlk Hikâyeleri Antolojisi (1981), Metinlerle, Örneklerle airler ve Yazarlar (1981),Dünya Edebiyat Antolojisi (1982)KUTLU, MUSTAFA
  • 143. Yazar. 1947de Erzincanda dodu. Erzincan Lisesini, Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesinibitirdi. Bir süre Tunceli ve stanbulda edebiyat öretmenlii yapt. Daha sonra, Dergâh Yaynevinde (st.)yöneticilik yapt. Edebiyata iirle girdi. 1970ten sonra yazd hikâyelerle tannd. Hikâyelerinde, Anadolu insannn kültürel veekonomik sorunlarn yanstmaya çalr. Yaln bir dili, akc bir anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Ortadaki Adam (1970), Gönül i (1974), Yokua Akan Sular (1979), Yoksulluk çimizde (1981), YaTahammül Ya Sefer (1983), Bu Böyledir (1987), Sr (1990)nceleme: Sait Faikin Hikâye Dünyas (1968), Sabahattin Ali (1972) 1983te, Yazarlar Birliince "ylnhikayecisi" seçildi.259KULEBI, CAHT¦ e. air. ]917de Zilede dodu. Sivas Lisesini, stanbul Yüksek Öretmen Okulunun Türk Dili ve Edebiyatbölümünü bitirdi. Antalya Lisesi, Ankara Devlet konservatuvar ve Gazi Lisesinde edebiyat öretmenlii; M.Eitim Bakanlnda müfettilik, bamüfettilik sviçrede Kültür Ateesi ve örenci müfettilii; Kültür Müstearyardmcl yapt. Emekli olup (1972) Ankaraya yerleti. Türk Dil Kurumunda Kol Bakanl ve Genel Yazmanlk(1976-1983) yapt. 20.6.1997de Ankarada öldü. Külebi, 1940 sonras iirimizin ustalarndan biridir. lk iiri, "Nazmi Cahit" takma adyla "Gençlik" dergisinde(1938) çkt. Daha sonra Varlk, Sokak, Söz, nsan, Yarat, Türk Dili, Oluum vb. dergilerde sürekli iirleriyaynland. Geleneksel halk iirinin ses ve biçim özelliklerinden ve halk kültüründen yararland. Kendine özgüyaln ve gerçekçi iirleriyle tannd. Krsal kesim insannn aclarn, özlemlerini, sevinçlerini, bir halk airi duyarlylaiirletirdi. Ayrca Kurtulu Savamz, Mustafa Kemalin kurtarcln destanlatrd. Atatürk sevgisinin ve bamszlkbilincinin yaygnlamasnda, bu iirlerin büyük pay vardr.Kitaplar: iir: Adamn Biri (1946), Rüzgâr (1949), Atatürk Kurtulu Savanda (1952), Yeeren Otlar (1954), Süt(1965), iirler (5 kitabn toplu basm, 1969), Sknt ve Umut (1977), Yangn (1980), Türk Mavisi (seçmeler,1973), Bütün iirleri (toplu basm, 1982)Deneme: iir Her Zaman (1985)An: çi Sevda Dolu Yolculuk (1986) Ald ödüller: 1955 TDK Sanat Ödülü (Yeeren Otlar), 1981 Yeditepe iir Armaan (Yangn), 1996Cumhurbakanl Kültür ÖdülüKUR, PINAR Yazar. 1943te Bursada dodu. Öretmen ve yazar smet Kürün kz. lk ve ortaokulu Bursada, liseyiA.B.D.de (New Yorkta) okudu. Fransada Sorbonne Üniversitesinde tiyatro üzerine uzmanlk eitimi yapt.Dönüünde, Ankara Devlet Tiyatrosunda çalt. imdi stanbulda yazarlkla geçiniyor. Pnar Kür, edebiyata hikâyeler yazarak (1971) girdi. Hikâyelerinde, topluma uyum salayamam, toplumdkalm yalnz insanlarn iç dünyalarna eildi. Gerçek yaamn görünmeyen taraflarn yanstt. Daha sonra bireyi,birey-toplum çelikisini ileyen romanlar yazd. Cinsel sorunlarn arlk tad, allm deer yarglarnn irdelendii
  • 144. romanlar ilgiyle karland.Kitaplar: Roman: Yarn Yann (1976), Küçük Oyun (1977), Aslacak Kadn (1979), Bitmeyen Ak (1986), Bir CinayetRoman (1988)Hikâye: Bir Deli Aaç (1981), Ak Olmayan Sular (1983) "Ak Olmayan Sular"la, 1984 Sait Faik HikâyeArmaann ald.260261LNtefahanl-Üns (Dostluk Nefesleri): Molla Camîden çevrilmitir.Tasavvnfçularna yaamnlanm ve nroantabdkarîni anlatr.Vamuk u Azra (Vamk ve Azra): Unsuriden çevrilmitir. Mesnevibiçiminde bir ak hnltâyes-Mir.taetnâme: Ders alnacak ahlâk hikayeleri ve menkbelerini kapsayanbu yapL bîr derlenmedir.Maktel-s mam Hüseyin: Kestaela olayn mesnevi biçiminde anlatan biryapt-ereful-tnsan f nsann erefi": iir-düzyaz biçiminde, insannüstünlüünü belirtmek için yazlm.Divan: iirlerini içeren yapt. Çvb.)LÂMÎ (Çelebi) air. 1472de Bursada dodu. Örenimini orada Muradiye Medresesinde yapt. Nakibendi tarikatna girdi.Yaamn Bursada, yaz yazarak geçirdi. Geçimini, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman gibipadiahlardan ald balarla salad. 1532de öldü. Mezar, Nakka Ali Paann yaptrd camidedir. Lâmiî, 16. yüzyl divan airlerindendir. Divan edebiyatnn her türünde, 30da yakn yapt vermitir. Bunlarnbazlar iir, bazlar düzyaz (nesir), bazlar da iir-düzyaz karmdr. Yaptlarnn çounu, ran airi Molla Camîden (15.yy) çevirdikleri oluturduu için, "Camî-i Rum" diye de anlr. Çevirileri, daha çok uyarlama özellii tar. airliibaarl deildir. Ününü, özgürce yapt çevirilerine borçludur.Yaptlarndan bazlar unlardr: ehrengiz: En özgün iir yaptdr. Kanuni Sultan Süleyman Bursaya geleceini duymas üzerineyazmtr. Çeitli güzellikleriyle antlaryla Bursay tantr.LATF" A bdullaÜf Çelebi"
  • 145. air ve yazar. I491"de Kastamonuda dodu. Örenimini orada yapt.Uzun zaman stanbulda ve Rumelide imaret (aevi) kâtiplii yapt. Msrdan Yemene giderken bindii geniminbatmas üzerine boularak Öldü (23 Ekim1582). Latifi, divan tarznda iirler ve tezkire yazmtr. iirlerinin topland divan kayptr. airliinden çok, airler hakkndabilgi veren kendi adn tayan tezkiresiyle tanmntr. "Latifi Tezkeresi(tm). Sehi Beyden (16. yy) sonca,Anadoluda yazlan ikinci tezkiredir. Abc (alfabetik) srasna göre yazlan bu yaptta, 2. Murat dönemindenkendi zamanna kadar yetimi airlerin yaamlar ve yapttan üzerine bilgi verilmitir. Düzenlenii ve airlerideerlendirii yönünden güvenilir bir kaynaktr. Bunun dnda, düzyaz (nesir) biçiminde yazlm baka yaptlar davardr.262263Balca yaptlar: Tezkiretü-uara: Yukarda bilgi verildi. I896da Ahmet Cevdet tarafndan "Tezkire-i Latifi" adylabastnld. Almancaya da çevrildi. Risale-i Evsaf- stanbul (tstanbulun Nitelikleri): Düzyazyla, stanbuldaki yaama düzeni anlatlmtr. Fusül-i Erbaa (Dört Mevsim): iir-düzyaz karmyla mevsimlerin özellikleri anlatlmtr. "Münazara-i Letifi"adyla 1870te basld.Subhatül-Uak: iir biçiminde, 100 hadis çevirisi, (vb.)LA V, ERCÜMENT BEHZAT air. S Kasm 1903te stanbulda dodu. Bir subayn oludur. lkörenimine Bingazide (Libya) CizvitAnaokulunda balad;, stanbul Kumkapt Fransz Okulunu ve stanbul Sultanisini (lisesini) Fransz" Okulunuve stanbul Sultanisini (lisesini) bitirdi. Darülbedayiye (stanbul Belediye Tiyatrosu) aktör olarak (1919)girdi. Almanyaya giderek Berlinde tiyatro ve müzik eitimi (1921-25) gördü. Dönüünde Darülbedayidekigörevini (1927-30) sürdürdü. Tiyatrodan gazetecilie geçerek Vakit, Hareket ve Akam gazetelerinde (1930-35) çalt. Ankara Radyosunda spikerlik, yayn eflii (1935-1943), Halkevleri tiyatro yönetmenlii (1947)görevlerinden sonra, yeniden stanbula ehir Tiyat- rolanna döndü. stanbul Konservatuvannda öretmenlikyapt. 16.5.1984te stanbulda öldü. Lavn ilk iirleri, 1926da Resimli Ay, Servetifiinun-Uyan dergilerinde yaynland. Gelenekçi iire ba kaldran;kübist, fütürist ve sürrealist özellikler gösteren iirleriyle tannd. Sürekli aray içinde oldu; iirini öz ve biçimyönlerinden gelitirmeye çalt. Son iirlerinde, soyut imgelerden uzaklap insancl (hümanist) bir anlaylatoplumcu konulan iledii görülür.Kitaptan: SOS. (1931), Kaos (1934), Açl Kilidim Açl (1940), Karagöz Stepte (manzum oyun, 1940), Mau Mau(1962), Üç Anadolu (1964), Altn Gazap (1971)
  • 146. LEVEND, AGÂH SIRRI Yazar. 1894te Rodosta dodu. lk ve ortaokulu Edirnede okudu. Konya dadisini (lisesini) ve stanbulEdebiyat Fakültesini bitirdi. Özel stiklâl Lisesini kurarak (1922) uzun süre müdürlüünü ve edebiyatöretmenliini (1922-1940) yapt. Aydndan milletvekili (1940-46) seçildi. Ankara Gazi Eitim Enstitüsüöretmenliinden emekli (1949) oldu. Türk Dil Kurumunda görev ald; on yla yalan Genel Yazmanlk, üç yl dabakanlk yapt. 28.10.1978de Ankarada öldü. Levend, yazmaya lisede okurken balad. iirler, hikâyeler, makaleler, roman yazd. Daha sonra çalmalarnedebiyat tarihi üzerinde younlatrd. Edebiyatmzn çeitli dönemlerini ve önemli yaptlarn inceleyen kitaplanylatannd. Çeitli dergi ve gazetelerde, sürekli yazlar yazarak kültürel deerlerimizi tantmaya çalt. Dilimizingeçirdii sadeleme evrelerini inceleyerek, dilcilerimize yol gösterdi. Bilimsel ve nesnel bir çalma yöntemininürünleri olarak kitaptan, her zaman güvenle bavurulacak kaynaklarn banda gelir.Kitaplarndan bazlar? Edebiyat Tarihi Dersleri (3 cilt, 1932-34-37), Maarifimiz ve Millî Terbiyemiz (1940), Eserler veahsiyetler (1940), Divan Edebiyat (2 cilt, 1941-43), Nâbinin Sur-nâmesi (1944), AtâTnin HilyetuT Efkâr(1948), Türk Dilinde Gelime ve Sadeleme Evreleri (1949), Gazavât-nâmeler ve264265Mihalolu Ali Beyin Gazavât-nâmesi (1956). Türk Edebiyatnda ehrengizler ve ehrengizlerde stanbul (1958),Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarnda Leylâ ve Mecnun Hikâyesi (1959), Tarih Boyunca Türk Dili (1961),Ümmet Ça Türk Edebiyat (1962), Türkçülük ve Millî Edebiyat (1962), Türk Edebiyatnda ManzumAtasözleri ve Deyimler (1962), Hüseyin Rahmi Gürpnar (1964), Ali ir Nevaî (4 cilt. 1965-66-67-68), AhmetRasim (1965), emsettin Sami (1969), Türk Edebiyat Tarihi (1. cilt, 1973), Dil Üstüne (1973) vb.MLEYLA HANIM (Saz) air ve yazar. 1850"de stanbulda dodu. Saray doktorlarndan Hekimba Lmail Paann kzdr. Küçük yatasaraya alnarak orada örenim gördü. Piyano çalmasn ve Türk ve Bal müziini örendi. Babasnn Giritte valiolarak atanmas üzerine örenimini özel olarak orada sürdürdü. Babasyla birlikte birçok yerler dolat.Evlendikten sonra da eiyle Girit, zmir, Rusçuk, Trabzon ve Kastamonuda bulundu. Yaamnn büyükbölümünü, stanbulun Kzltoprak semtindeki kökünde geçirdi. 200*e yakn beste yapt. 6 Aralk 1936da öldü;Edimekap ehitliinc gömüldü. Leyla Hanm, gezip dolat yerleri anlatan gezi yazlan (1920-22 yllarnda Vakit ve leri gazetelerinde)yannda, iirleri ve besteleriyle tannmtr. iirlerinin çounu güfte olarak kullanmtr. (Ne yazk kî, bu bestelerin
  • 147. çou, bir yangnda yok olmutur.) Saray ve haremi anlatan anlan da, yakn tarihimize kaynaklk etmesiyönünden önemlidir.Kitaplar:iir Solmu Çiçekler (1928)An: Haremin çyüzü (Haz. Sadi Borak; 1974)MAKAL, MAHMUTEnstitüsü,* b^a^1k^DrrckÖ^e^ü^^Ankara Gazi Egitim EnJnJ^^(tm)*" °-* Çoktan sonra,tamamIayarak i|köretjm^ Z ^^ ***** Ö^niminimufetnlii .istanbul Sa,r ve Dileri f"^/e Adana<k ^öretimGörevinden istifa ederek AnkarS, "R 7 ^^ ***""*^Pf-kitapla(tm) yayn.ad,. Karadeni^ £?*?"¦• YayneVni *¦*" ^endiAlmanyada bulundu." ^"^nnden emekli oldu. Bir süreöretmenIik yaptl, Lki ko^enn T yÖnC,d- **" kÖ>Ünön "gerçekçi bir tutum ve aç,k bTr dil e T" yanS,ta" yWlm** "-*-bulunduu elconomik ve toplun^ ll^l ^^ kÖy,ö,erin *">*^.klan, çeitli tcç^J^J^f^ kori(tm)> dile getirdi.Yalanlar gerçek olduu için akland/vf3^ tutu,dan(tm)k istendi,ktahyto. edebiyat.m.zd^ko!!^^ t0plmdt(r) "Bi(tm) **"-^yen roma"c,Iann yetin^ *(tm)(tm) °-ülük etti. Köy gerçeklerini"^^y^^^z:du-Yap,t,an ve^*266267Kitaptan: Bizim Köy (1950), Köyümden (1950), Memleketin Sahipleri (1954), Kuru Sevda (1957), 17 Nisan(1959), Köye Gidenler (1959), Kalknma Masal (1960), Eitimde Yolumuz Nereye (1960), plik Pazar (1964),Kamç Teslimi (1965), Ötelerin Havas (1965), Yer Altnda Bir Anadolu (1968), Bu Ne Biçim Ülke (1968),Zulüm Makinesi (1969), Kokmu Bir Düzende (1970), Açlk Pnar (1970), Bizim Köy 1975 (1976), KaranlZorlayanlar (1976), Köy Enstitüleri ve Ötesi (1979), Hayal ve Gerçek-Deienler (1987), Faustun Dedii(1990), Bir çinin Günlüünden (1991), Bozkrdaki Kvlcm (1992) vb.MAKAL, TAHR KUTS Yazar. 1937de Acpayamn Ouz köyünde dodu. Denizli Lisesini, stanbul Özel Ticaret Okulu veGazetecilik Enstitüsünü bitirdi. Son Havadis, Ortadou, Güne gazetelerinde çalt. "Tarla" ve "nanç"dergilerini çkard. Tahir Kutsi, röportaj, inceleme, gezi yazlaryla tannmtr. Yazdklarnn çounda, gelenekçi bir tutumla krsal
  • 148. kesimde yaayan insanlar anlatmtr. Güçlü bir gözlem yeteneine ve akc bir dile sahiptir.Kitaplar:iir. Fakir i (1957)Röportaj: çgöç (1964), Ac Yol (1964)Gezi: Köylü Gözüyle Avrupa (1964) nceleme: Âk Veysel (1968), Sahte Ozanlar (1969), Anadoluda Türk Mührü (1971), Karacaolan (1973),Dadalolu (1973), Körolu (1975), Halkbilim ve Edebiyat (1990)Roman: Meydan Daya (1977), Kamyon (1978) vb. Ald Ödüller: 1976 Peyami Safa Roman Yarmas 1. Mansiyon Ödülü (Meydan Daya), 1977 Peyami SafaRoman Yarmas Roman Ödülü (Kamyon)MEHMED KEMAL (Kurunluolu) air ve yazar. 1920de Ankarada dodu. Ankara Lisesini bitirdi. Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin felsefebölümünde okurken, siyasal nedenlerden dolay örenimini yarm brakarak gazeteci oldu. Uzun süre Ankarannçeitli gazetelerinde muhabir, yazar ve yönetici olarak çalt. Baz stanbul gazetelerinin Ankara temsilciliiniyapt. Bir ara Bayndrlk Bakanlnn Basn Bürosunu yönetti. Daha sonra stanbula yerleerek Cumhuriyetgazetesinde köe yazarl yapt 15.8.199Sle stanbuldu öldü. Mezar Zin-eiiikiNudadr. Mehmed Kemal, 1940 kuann toplumcu airlerindendir. Toplumsal bozukluklar, kimi zaman ince birduyarlkla, kimi zaman da yergiye kaçan bir anlatmla dile getirmitir. Günlük fkralarnda, daha çok siyasalkonulan iledii görülür. Bununla birlikte, sanat ve kültür konularn içeren ve deneme özellii tayan fkralar davardr. Kendi yaamndan yola çkarak, 1940 sonrasnn toplumsal olaylarn yanstan romanlar da yazmtr. airlii,düzyazlarna da yansr; canl ve akc bir anlatm var.Kitaptan: iir. Birinci Kilometre (1945), Dünya Güzel Olmal (1954), Söz Gibi (1977), Öle Raklar (1986), Tükenmez(tüm iirleri, 1990)An: Acl Kuak (1968), Türkiyenin Kalbi Ankara (1983) Deneme: airler Dövüür (1982), Bir Deste skambil(1985) Roman: Sürgün Alay (1974), Pulsuz Tavla (1976), Kalenin Eteinde (1984)268269inceleme: Celâl Bayar Efsanesi ve Raftaki Demokrasi (1981) Fkra, röportaj: Politika ve Ötesi (1970), 12Mart Öfkeli Generaller ve kence (1974), Sol Kavgas (1975), Ara Rejim Kara Rejim (1979), Bu DarbelerKimin için? (1986), Gayri Resmi Yakn Tarih (1991)"Söz Gibi" kitabyla, 1978 Lions Edebiyat Ödiilünü ald.MEHMET RAUF Yazar. 1875te istanbulda dodu. Askerî Rütiyeden (ortaokuldan) sonra, Heybelîadadaki Mekteb-iBahriyeyi (Denizcilik Okulu) bitirdi. Boaziçinde, elçilik gemilerinin irtibat subaylna atand. Merutiyetten
  • 149. (1908) sonra, yazd bir hikâye "müstehcen" bulundu ve askerlikten çkarld. Baarsz baz ticaret ileriyle urat.Yaamn yazarlkla kazanmaya çalt. Kadnlara yönelik iki dergi (Mehasin, Süs) yaynlad. Cumhuriyetten sonrahastaland. Son yllan, zorluk içinde geçti. 23 Aralk 1931de istanbulda öldü; Maçka-Talk Mezarlnagömüldü. Mehmet Rauf, Servetifünun dönemi romanclanndandr. Edebiyatla, deniz lisesinde örenciyken ilgilenmeyebalam; örendii ngilizce ve Franszcann aracl ile Bat edebiyatn tanma olana bulmutur. Yazarlabalamasnda Halil Ziyann büyük pay olmutur. Fransz realist (gerçekçi) ve naturalist (doalc) yazarlarnnetkisiyle, Halit Ziya yolunda romanlar yazmaya balamtr. Roman dnda hikâye, mensur (düzyaz) iir, oyuntürlerinde de yaptlar vermi olan yazarn, zamanmza kalan tek roman "EylüPdür. Bu roman, edebiyatmzdapsikolojik roman türünün ilk baarl örneklerinden saylr. Konusu "ak"tr. kisi erkek, biri kadn, üç kiininçevresinde kurulmutur. Yazar, bunlarn iç dünyalarn vermeye çalr. Dil ve anlatm yönünden, ötekiromanlarna göre süssüz ve sadedir. "EylüTde Osmanl toplumunun ak konusundaki tutarsz, çeliik görüüverilmitir.Kitaplar: Roman: Fedâ-y Garâm (tefrika. 1897; basm 1913), Eylül (1901). Genç Kz Kalbi (1911), Karanfil veYasemin (1924), Böürtlen (1926", Define (1927). Son Yldz (1927), Kan Damlas (1928), Halâs (1929), Yara(1935) Hikâye: htiras (1909), Akane (1909), Son Emel (1913), Hanmlar Arasnda (1914), Meneke (1915), BirAkn Tarihi (1915), Üç Hikâye (1919), Pervaneler Gibi (1920). Kadn sterse (1923), lk Temas, lk Zevk(1923). Ak Kadm (1923), Gözlerin Ak (1924), Eski Ak Geceleri (1927)Oyun: Cidal (1911), Sansar(1920), Ceriha(1923), Diken (?)Mensur iir Siyah nciler (1901)Not: Söylei, deneme ve anlan kitaplamad.MEMET FUAT (Bengü) Yazar. 1926da stanbulda dodu. Haydarpaa Lisesni. stanbul Edebiyat Fakültesinin ngiliz Dili ve Edebiyatbölümünü bitildi. Çeviriler yapt; iki arkadayla "Kitaplar" dergisini (1950-51) çkard. Daha sonra "DeYaynevTni kurdu (1960); "Yeni DergTyi (1964), yaynlad. imdi Adam Yaynevinde çalyor ve "Adam Sanat"dergisini yönetiyor. Memet Fuat, yazarla 1945te hikâyeler yazarak balad. Çada Amerikan yazarlarndan hikâyeler ve oyunlarçevirdi. Asl ününü, 1951*de yazmaya balad deneme ve eletirileriyle yapt. "Çada eletiri yöntemlerinden(özellikle ngiliz eletirmenleri) yararlanarak, belli ilkelere dayanan, tutarl deerlendirmeleriyle günümüz Türkeletirilerinde zaman zaman deneme snrlan içine giren M. Fuat, ele ald edebiyat yaptnn özel îlke ve kurallariçinde deerlendirirken, yaptn toplumsal ilevini de göz önünde tutmaya özen gösterir. Duru bir eletiri diligelitirerek kolay okunur bir anlatma varmtr." (Geliim Hachette Ansk.)270271
  • 150. Kitaplar: Hikâye: Ak ve Sümüklüböcek (T. Baltacoiu ile, 1946), Yaadmz (1951) Deneme-eletiri: Düünceye Sayg (1960), Çan Görebilmek (1982), Unutulmu Yazlar (1986), ÇadamzMakyavel (1992) nceleme: Yunus Emre (1976), inasi (1977), Pir Sultan Abdal (1977), Tevfk Fikret (1979), Karacaolan(1979), Ahmet Haim (1977) Derleme-seçki (antoloji): Tiyatro Tarihi (1961), Çada Türk iiri Antolojisi (1985) "Düünceye Sayg" ile, 1961 TDK Deneme Ödülünü, tüm yaptlaryla 1995 Kültür Bakanl büyük ödülünüald.MERCMEK AHMETYazar. 15. yüzylda yaamtr. Yaam üzerine bilgimiz yoktur. Mercimek Ahmet, yaad çan yaz dilini, konuma diline yaklatran bir yazar olarak tannr. Adm bugünlerekadar yaatan, "Kâbusnâme" adl çevirisidir. Kitap, kinci Muradn istei üzerine çevrilmitir. Yazan, Kûhistanhükümdar Keykâvustur. Olu Giylânaha baz nasihatlarda bulunmak amacyla yazmtr. 44 bölüm içinde,birçok öretici bilgileri kapsayan bu kitap, o zamana kadar birkaç kez Farsçadan dilimize çevrilmitir. En çoktutulan Mercimek Ahmetinkidir. Yazar, çevirisi için öyle diyor. "te ben hakîr de çaltm, gerçi bu kadargücüm yoktu, ama onun himmetinin bereketiyle Kâbusnâmeyi Türkçeye çevirdim, öyle ki bîr sözü aralaypgeçmedim, aklnm erdiince kimi anlalmas güç sözleri de basit olarak açkladm, tâ ki düünerek okuyanlaranlamndan haz alsnlar ve güçsüzü hayr dua ile ansnlar." Bu açklamadan da anlalaca üzere, MercimekAhmet, 15. yüzyln anlalmas son derece zor yaz dilininkarsna, konuma diline yakn, ksa cümleli, canl, açk, yaln bir Türkçe ile çkarak ulusal edebiyatmza büyükkatkda bulunmutur. "Kâbusnâme", Orhan Saik Gökyayn çalmasyla, yeni harflerle de baslmtr. (M.E.B. yaym, 1944)MERÇ, CEML Yazar. 1917de Reyhanlda (Antakya) dodu. Rumeliden (Dimetokadan) gelme bir göçmen ailesininçocuudur. Antakya Lisesini, stanbul Edebiyat Fakültesinin Fransz Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. ElazLisesinde Franszca öretmenlii, stanbul Üniversitesi Yabanc Diller Okulunda okutmanlk yapt. 1987destanbulda öldü. Cemil Meriç; deneme, eletiri, inceleme türlerinde yazd kitaplaryla tannan bir yazanmzdr. Yazlannda, Douve Bat kültürlerini yorumlayc bir bileime varmay amaçlamtr. Dilde gelenekçidir.Kitaplar: Hint Edebiyat (1964), Saint-Simon, lk Sosyalist, lk Sosyolog (1968), Bu Ülke (1974); Ümrandan Uygarla(1974), Hint ve Bat (1976), Bir Dünyann Eiinde (1976), Maaradakiler (1978), Krk Ambar (1980), BirFaciann Hikâyesi (1981), Ik Doudan Gelir (1984), Kültürden rfana (1986) Ald ödüller. 1976 T. Millî Kültür Vakf Armaann (ümrandan Uygarla ile) ald; 1981de Yazarlar Birliince"yln yazan" seçildi.
  • 151. 272273*MERÇ, NEZHE Yazar. 1925"te Gemlikte dodu. Eskiehir Lisesini bilirdi- Bir süre, stanbul Edebiyat Fakültesinin TürkDili ve Edebiyat ile Felsefe bölümlerine devam etti. Ei Salim engjHe Ankarada "Dost YaynlarTn yönetti.Daha sonra eiyle birlikte stanbula yerletiler; dada Türkiyeyi tantmay amaçlayan ngilizce yaynlarla uratlar. Nezihe Meriç, kadnn ezilmiliini ve bunalmlarn ileyen hikayeleriyle tanmtr. Bileyin iç dünyasna eilen,tutumuyla, olay temel alan hikayecilerden ayrlr. lk hikâyelerinde, çocukluk, ilkgençlik döneminin duygularnve düüncelerini içeren anlar, odak noktasn oluturur; genç kzlarn ve kadnlarn iç yalnzln vermeye çalr.Gözleme dayal olarak gelitirdii son yaptlarnda da. deimez konu, kadnlarmzn ezilmiliidir. Ele ald kadnlar,orta snftandr. Bir bölümü kentli, bir bölümü de köyden kente gelmi, uyumsuz tiplerdir. Sürekli çevreleriyleçatrlar, kendilerini anlamayan topluma ba kaldrrlar. Meriç, dili çok iyi kullanan bir yazanmzdr. Yaln, duru, iirsel bîr anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Bozhulank (1953), Topal Koma (1956). Menekeli Bilinç (1965), Dumanalt (1979), Bir KaraDerin Kuyu (1990, Sedat Simtavi Ödülü)Roman: Korsan Çkmaz (1961; 1962 TDK Roman Ödülünû ald.)Çocuk: Alagün Çocuklar (1981)Oyun: Sular Aydnlanyordu (1970), Sevdican (1985)MEVLÂNA CELÂLETTN RUMÎ air. 30 Eylül 1207de Horasann Belh kentinde dodu. "Sultân-ül-Ulemâ" (bilginler sultan) diye anlanBahaeddin Veledin oludur. Babas, Mool istilas korkusundan, ailesini ve müritlerini toplayarak Hioaz-amyoluyla Anadoluya geçti; Malatya, Erzincan, Larendede (Karaman) bir süre kaldktan sonra Konyaya(1228) yerleti. ki yl sonra ölünce de, yerine olu Mevlâna geçti. Mevlâna, babasnn halifelerinden SeyitBurhanettinden tasavvuf dersleri ald. Bilgisini artrmak için Halep ve ama gitti. Dönüünde (1236), kendi dedersler vermeye, çevresindekileri aydnlatmaya balad. Konyaya gelen Tebrizli ems ile dost oldu. Gerçekkiiliini bu dostlukta buldu. Öreticilii brakp kendini tasavvufa verdi. airlii de bu yllarda balad. emsin birdenbire Konyadan ayrlmasyla çok sarsld. Ailesini bile brakp yalnzla çekildi. Olu Sultan Veledi göndererekemsi getirttiyse de, ems, yeniden kayboldu. Mevlâna, daha çok sarsld. Onu bulmak için iki kez ama gitti.Bulamayp Konyaya döndü. Son yllarm, dostundan ayrlmann acs içinde yazarak geçirdi. 17 Aralk 1273teöldü; babasnn yanna gömüldü. Selçuklu vezirlerinden Alameddin-i Kayseriin girimiyle adna bir türbeyapld. Mevlâna, 13. yüzyln olduu kadar, sonraki çalarn da en büyük tasavvuf airlerindendir. Birkaç iiri dnda,bütün yaptlarn Farsça ile yazmtr. En büyük yapt "Mesnevi" diye bilinen "Mesnevi-i Manevî"dir. Yazlmasyllarboyu süren Mesnevi, 25700 beyitten oluur; Dou-lslâm kültürünün özü saylr. Tasavvufa ilikin öretiler,ilgi çekici hikâyelerle anlatlr. Tekke ve divan iirimizi yüzyllarca besleyen önemli bir kaynak olmutur.
  • 152. Mevlâna; iir, sanat, raks ve müzik yoluyla slâm dinine yeni bir yorum getirmi; bu yorum, daha sonra"mevlevilik" tarikatnn domasna yol açmtr. Bat Anadolu, stanbul ve Rumeli yörelerinde büyük bir yaygnlkkazanan mevlevilik, divan iirimiz üzerinde de izler brakmtr. Mevlânaya göre asl konu "insan"dr. Din, felsefe, ahlâk, edebiyat vb. gib araçlann tümü, insan daha mutluetmek içindir. Doruya ulamann yolu, mutlu insan yaratmak, baka bir deyile, insandaki "hayvan" yenmek;üstün insan olmaktr. Üstün insana ve doruya giden yol da, ona göre274275"sevgi"den geçer. Edep. vefa, sabr, hogörü vb. gibi ahlâk kavramlar, insan doruya ya da gerçee götürecekolan "sevgi"nin temel öeleridir. "Mevlâna, yüzyllardr etkisini, canlln yitirmeden bir büyük air ve düünce adam niteliini korumaktadr. Kii,inanç ve düünce özgürlüüne olaanüstü bir deer vermesi, bütün insanlar (suçlu-suçsuz, mecusi-putperest,kara-sar, efendi-köle) saygya ve sevgiye çarmas onun en büyük özelliidir." (Geliim Hachette)Kitaplar:Mesnevi (Mesnevi-i Manevî): Tasavvuf öretisini açklar. Divan- Kebir (Büyük Divan): iirlerini; bütün gazel ve rubailerini içine alan 40 bin beyitlik bir yapttr. Fihi Mâ Fih: Düzyaz; söyleilerinden olumutur. Yaamna ilikin bilgiler vardr.Mecâlis-i Seba (Yedi Meclis): Camilerde verdii derslerden oluur. Mektûbât (Mektuplar): Dönemin ileri gelenlerine yazlan 147 mektubu içine alr. Bunlarn tümü, Abdülbaki Gölpnarl tarafndan Türkçeye çevrilip baslmtr.MNNKTOLU, BRAHM air ve yazar. 1920de Malatyada dodu. stanbul Erkek Lisesini bitirdi. Bir süre st. Hukuk Fakültesi veGazetecilik Enstitüsüne devam etti. Bir yandan Yatakl Vagonlar irketinde çalt, bir yandan da Hergün,Yedigün, Dünya vb. gibi gazetelerde yazlar yazd. Minnetolu Yaynevini kurdu; yazlarn da Tercümangazetesinde sürdürdü. 26.7.1993te stanbulda öldü.Minnetolu, iirlerinde geleneksel iirimizin biçim ve ses olanaklarndan yararlanr. Genellikle ulusal konulariler; toplumun beenisini kazanm deerleri savunur. nsancl (hümanist) ve sevecen bir dünya görüüne sahiptir.Bu nedenle, iirinin dokusunda sevginin önemli bir yeri vardr. Yunus Emrenin çamzdaki uzants gibidir.Kitaplar: iir: stanbul Fetih Destan (1953), Kbrs Destan (1957), Avan (1960), Sevgiler (toplu iirler, 1978)Gezi: Vagon Penceresinden (1958) inceleme: air ve Yazarlarmz Nasl Yazyorlar? (Ahmet Köklügillerle 1974), Açklamal Atasözleri Sözlüü(M. Erturul Saraçba ile, 1978)MRAÇ, YAAR air. 1953te Trabzonda dodu. lk, orta ve liseyi orada bitirdi. Hem okumak, hem de çalmak amacyla
  • 153. Almanyaya gitti. Bir yl sonra geri dönerek (1974) Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin Türk Dili veEdebiyat bölümüne girdi. Buray 1981de bitirdi ve yeniden Almanyaya gitti. Miraç, son kuan gerçekçi ve toplumcu airlerindendir. Karadeniz yöresinin türkü ve manilerindeki kvraklandran ksa dizeli, yaln ve duru anlatml, devinimli iirleriyle tannd.Kitaplar:|Trabzonlu Delikanl (1979), ili ile Söylei (1979), Gül Ekmek (1980),*•Taliplerin Ad (1980), stanbul Bir Krmz Gül (Almanya, 1985),Yurdumun çileri (Almanya, 1985), Bar Güllerinin Gümü Denizi (1986),Karadeniz Hrçn Kz (1988)"Trabzonlu Delikanl" ile, 1980 TDK iir Ödülünü ald.277276MZANCI MURAT BEY Yazar. 1854te Dastann (Kafkasya) Huraki kasabasnda dodu. Çocukluk ve ilkgençlik yllarna ilikin bilgiyok. Istovropol Lisesini bitirdi. O yllarda Dastanda karklklar vard. 19 yanda stanbula (1873) kaçt. MidhatPaann aracl ile Matbuat Kaleminde memur oldu. Daha sonra Sadarette mühürdarlk, Darülfiinunda(Üniversitede) tarih öretmenlii ve müdürlük, Maarif Encümeninde üyelik yapt. 1885te "Mizan" adndahaftalk bir dergi çkarmaya balad. Özgürlükçü düüncelerinden dolay, ksa süre sonra dergisi kapand. Kendiside, önce Msra, sonra da Parise kaçt. "Mizan" oralarda yaynlayarak istibdata kar savamn sürdürdü. Paristettihatçlara katld. Abdülhamit, Celalettin Paay Parise göndererek Murat Beyin stanbula gelmesini salad.uray- Devlet (Dantay) üyeliine getirilince, ttihatçlarla aras açld. Mentiyetten sonra Mizan yeniden çkard.Ne var ki, ttihatçlara kar olmas, 31 Mart Olaynda gericileri övmesi nedeniyle, eski ilgiyi görmedi. Dahas,31 Mart Olaynn hazrlanmasyla ilgili görülerek Divan- Harbe (Askeri Mahkemeye) verildi. Ömür boyukürek cezasna çarptrld ve Rodosa sürüldü. Çkarlan bir genel aftan yararlanarak (1912) stanbula döndü.1917de stanbulda öldü. Mizanc Murat, Tanzimat dönemi yazarlarndandr. Çkard dergiden dolay "Mizanc" ve Mekteb-i Mülkiyede(Siyasal bilgiler Okulunda) öretmenlik yaparken yazd tarih kitaplarndan dolay "tarihçi" unvanyla anlanyazarn en önemli yapt "Turfanda m, Yoksa Turfa m?" adn tayan romandr. Romanda, 1875-80 yllar arasnda,stanbuldaki yönetim, bürokrasi, askerlik ve aile yaamna ilikin konular ilenir. Gözleme dayanan ve döneminbir çeit eletirisi olan romann dili yaln, anlatm süssüzdür. Ulusal ve gerçekçi romanclmzn ilk ürünlerindenbiridir. Mizanc Muratn, romancl kadar önemli bir yan da, edebiyatmza getirdii yeni eletiri yöntemidir. DergisiMizanda yaynlad kitap tantma ve eletirilerinde, ayrntl kaynaklara yönelerek tutarl ve nesnel örneklervermitir.Öteki önemli kitaplar:Tarih: Tarih-i Umumi (6 cilt, 1889). Tarih-î Ebulfank (7 cilt. 1909-1914)An: Enkaz-- stibdat çinde Zupdün Tesellisi (1911)
  • 154. Oyun: Tencere Yuvarland Kapan Buldu (1884) Kanyakça (bibliyografya): Devr-i Hamidi Asan (1876-1890 yllan arasnda yaynlanm kitaplar konusundabilgi verir.) Daha aynnth bilgi için baknz: Mizana Murat Bey; Prof. Birol Emil. st. 1979MOKAN. BERNA Yazar. 192 T de stanbulda dodu. Darüafaka ve Ik liselerinde okudu. stanbul Edebiyat Fakültesinin ngilizDili ve Edebiyat bölümünü bitirerek, ayn bölüme asistan oidu. Cambridge (ngilterede) Oniversitesindearatrmalar yapt. Dönüünde, doçent (1936) ve profesör (1964) olarak ayn fakültede görevini sundurdu.1981"de emekli oldu. Moran, eletiri türüne yeni boyutlar kazandran bir bilim adam ve yazarm/- Geleneksel eletirin temel amactantmadr. Eletirmen, ele ald yapt ya da bir yazan, okura tantmaya çalr. Moran, gelitirdii yeni eletiri kuramlarve karlatrmal eletiri yöntemiyle, tantma ve deerlendirme ölçütlerine yeni açlmlar ve yaklamlar gelirdi.Kitaplar: Türklerle lgili ngilizce Yaynlar Bibliyografyas (1969), Edebiyat Kurandan ve Eletiri (1972), TürkRomanna Eletirel Bir Bak/Ahmet Mithattan A. Hamdi Tanpnara (1984)278279 "Edebiyat Kuramlar ve Eleti" adl kitabyla, 1973 TDK Bilim Ödülünü ald.MUALLM NAC air ve yazar. 1850de stanbulda dodu. Asl ad Ömer. Yedi yanda öksüz kald. Annesiyle birlikte Varnadabulunan daysnn yanna gitti. Oradaki medreseyi bitirdi. Varna Rütiyesinde (ortaokulunda) öretmen olarakgöreve balad. Varna Mutasarrf Sait Paann yaknln kazanarak onun yannda kâtip oldu. Sait Paa ile birlikteRumeli, Anadolu ve Suriyede bulundu. Sait Paa Hariciye Nazn (Dileri Bakan) olunca, stanbula gelerekmemurluunu Hariciye Mektubî Kalcminde sürdürdü. Daha sonra memurluktan ayrlarak Ahmet MithatnTercüman- Hakikat gazetesinde, edebiyat köesini yönetti. Mithatn kzyla evlendi. Divan geleneini sürdürenairlerle (Harabat airleri) sk ilikisi, Ahmet Mit- hatn houna gitmedi; aralar açld. Bu nedenle Tercüman-Hakikattan ayrld. Saadet, Vakit ve Mürüvvet gazetelerinin yazilerinde çalt. Bu arada GalatasaraySultanisinde ve Mekteb-i Hukukta (Hukuk Fakültesi) e- debiyat öretmenlii yapt. Yazd "Erturul Gazi" adliiri, Abdülhamitin houna gitti; Vakavünistlie (tarih yazarl) getirildi. 11 Nisan 1893te öldü; Çemberlitatakikinci Mahmut Türbesi mezarlna gömüldü. Muallim Naci, Tanzimat dönemi air ve yazarlarndandr. Eski edebiyata ball ve onu sürdürme çabalarylatannmtr. Tanzimat dönemi air ve yazarlarnn edebiyatmza getirmek istedikleri yeniliklere katlmamtr.iirlerinde, Divan edebiyat geleneini sürdürmeye çalmtr. Aruz ölçüsünü ustaca kulland görülür. Nazm tekniigüçlüdür. iir dnda an, sözlük, inceleme alanlarnda yaptlar vardr. Eskiye bal kalmakla birlikte, edebiyatdilinin sadelemesine önemli katklar olmurür.
  • 155. Kitaplar: iir. Hamyyet (1881), Terkib-i Bent (1883), Atepâre (1884), erare (1884), Füruzan (1886), Yadîgâr-i Naci(1896)An: Medrese Hatralar (1885), Ömerin Çocukluu (1889) Biyografi: Osmanl airleri (1889), Esami (slâm büyüklerinin yaamöyküleri, 1892) Sözlük: Lûgat- Naci (1889), Istlah Edebiye (Edebiyat terimleri, 1889) Eletiri, inceleme: Yazm Bulundum (1883), Muallim (1886), Demdcme(1886)Oyun: Heder (1910) vb.MUNGAN, MURATHAN air ve yazar. 1955"te stanbulda dodu. Mardin Lisesini, Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin Tiyatrobölümünü bitirdi. Ayn bölümde masler yapt. Devlet Tiyalrolannda dramaturg olarak çalt. Ayn görevistanbul ehir Tiyatrolannda sürdürdü. Mungan, adn t979da Türkiye Bankasnn düzenledii bir yanmada, "Mahmud ile Yezida" adl oyunuylaikincilik ödülü alarak duyurdu. Daha sonra, birçok ödüller alarak tannd. Oyun dnda iir, hikâye de yazyor.Yazdklanyla ilgili olarak öyle diyor "iiri de, hikâyeyi de bir oyun, bir roman gibi bütünlüklü bir toplamolarak düünüyorum. Benim için "balam" çok önemli. ... Yazdm her eyi, ilkin bir dil dünyas olarakgörüyorum." Mungan, bu nedenle, her kitabnda, dil denemeleri yapyor; deiik bir anlatma yöneliyor.280281Kitaptan: iir Osmanlya Dair Hikâyat (1981), Kum Saati (1984), Mrldandklarn (1990) Hikâye: Son stanbul (1985), Cenk Hikâyeleri (1986), Krk Oda (1987), Lal Masallar (1989) Ald ödüllen 1981 Akademi Kitab iir Basan Ödülü (lk kitabyla. Turgay Fiekçi ve Ozan Telli ile paylat.);Gösteri dergisi iir ödülü birincilii (Sahtiyan adl iiriyle); 1987 Haldun Taner Öykü Ödülü (Hadde GablerDiye bir kadn adl hikayesiyle, ödülü Nedim Gürselle paylat.) Aynca "Taziye" adl oyunuyla, Ankara Sanat Kurumunca yln en iyi yazan ({Mehmet BaydurIa) seçildi.ilginç oyunlanyla, o dönemlerin toplumsal yaamn, gelenek ve göreneklerini, inançlarn sergiledi. Olaya fazlaönem vermedi. Eski yaam yanstmay amaçlad için, daha çok o yaam belirleyen halkbilim (folklor) öelerindenyararlanmaya çal. Devletin ve toplumun gerilemesine; toplumsal kurumlarn yozlamasna yol açan rüvet,kayrma, hrszlk, çkarclk, cahillik vb. gibi konulan sergileyen oyunlar, günümüzde de ilgiyle izlenmektedir.Oyunlar: Türk Kz (1910), Köprülüler (1912), stanbul Efendisi (1913), Lâle Devri (1914), Macun Hokkas (1916),Yedekçi (1919), Kakçlar (1920), Atl Ases (1921), Demirba arl (1921), taat lâm (1923), Fermanl DeliHazretleri (1927), Aynaroz Kads (1927), Kafes Arkasnda (1928), Bir Kavuk Devrildi (1930), Mum Söndü(1930), Pazartesi Perembe (1931), Gül ve Gönül (1932), Balaban Aa (1933). Selma (1934), Genç Osman
  • 156. (1937)MUSAHPZADE CELÂL Oyun yazan. 19 Austos 1868de stanbulda dodu. Tophane Feyziye Rütiyesini (ortaokul), Nümûne-iTerakki dadisini (lise) bitirdikten sonra Babâli Tercüme Odas "na memur olarak (1889) girdi. Bu arada, birsüre Mekteb-i Hukuka devam etti. Memurluunu Maliyede ve Evkaf Müzesinde sürdürdü. Uzunca birmemurluktan sonra ayrlp tiyatro yazarlna (1927) balad. stanbul ehir Tiyatrolarnda yeniden memurlua (1935)döndü; kitaplkta çalt. 13 ubat 1952dc "Krknc Sanat Yl Jübilesi" yapld. 20 Temmuz 1959*da stanbuldaöldü; Karacaahmet Mezarlnna gömüldü. Musahipzâde Celâl, Merutiyet döneminde yazd ilk oyunlaryla tannd. Oyunlarnda tarihsel olaylar ve halknyaamn sergiledi. H. Rahmi Gürpnarn romanda yapmak istediini, o da oyunlarnda gerçekletirmek istedi.Tarihsel olaylar, Osmanl Devletinin gerileme döneminin balad 17. ve 18. yüzyllardan ald. Toplumsal yergiya da güldürme öesi ar basanMUTLÜAY, RAUF Yazar. 1925te Eskiehirde dodu. lkokulu Kütahyada okudu. stanbul Erkek Lisesini (1942), YüksekÖretmen Okulunun Türk Dili ve Edebiyat bölümünü (1947) bitirdi. Antalya, Kastamonu, Edime liselerindeve stanbul Fatih Kz Lisesinde edebiyat öretmeni olarak çalt. Atatürk Lisesinde çalrken emekli (1974) oldu.stanbulda Görsel Yaynlannda çalt. 14.5.1995te stanbulda öldü. Mutluay, günümüz eletiri ve deneme yazarlanndandr. Yaz yaamna, 1946dan sonra hikâye ve eletiriyazarak (Gerçek ve Gün dergilerinde) balad. Daha sonra, edebiyat dergilerinde (Dost, Yön, Yeditepe, YeniUfuklar, Papirüs vb.) ve gazetelerde (Hür Vatan, Cumhuriyet vb.) sürekli yazlan çkt. Kimi yazlarnda "SamihEmre" ve "Salih Tepe" takma adlarn kulland. Eletirilerinde nesnellie önem verir. Daha çok hikâye ve romaneletirileri yapt görülür. Ana çizgileriyle edebiyatmz tantmaya yönelik incelemeleri, pratik yöntemi ve nesnelölçülere dayal282283olarak deerlendirmeleriyle, ilk elde bavurulacak salam kaynaklardr. Kolay okunur ve anlalr, söyleiyeyakn bir anlatm var.Kitaplar:Eletiri, deneme: Pas Demiri Yiyor (1974), Bende Yaayanlar (1977) nceleme: 100 Soruda Türk Edebiyat (1969), 100 Soruda 19. Yüzyl Türk Edebiyat (1970), 100 SorudaEdebiyat Bilgileri (1972), 50 Yln Türk Edebiyat (1973) Seçki (antoloji): Türk Halk iiri Antolojisi (1972), Tanzimattan Günümüze Türk iiri (1973)
  • 157. Önemli kitaplar: Burhan- Kaaü: Tebrizli Hüseyinden çeviri. Tam ad: Tibyan- Nâf der Tercüme-i Burhan- Kaaü. 1779dabasüd. Kamus: Firuzabadiden çeviri. 3 cilt. Tam ad: Kamûs-ül-Basit fi Teir-cemeül-Kamûsul-Muhit. 1814tebasld.Tuhfe-i Asm: Arapça-Türkçe manzum sözlük 1838"de basld. Tercüme-i Siyerül-Halebi: Halepli brahimden manzum çeviri. 1832de Msrda basld.Asm Tarihi: ki cilt, tarihsiz (vb.)¦<zMÜTERCM ASIM (Ahmet Asm) air ve yazar. 1755te Antepte dodu. Özel örenimle yetiti; Antepin tannm bilginlerinden ders ald.Mahkemede kâtiplik yapt. Antep valisi Battalzâde Nuri Paann divan kâtibi oldu. Valinin öldürülmesisrasnda Kilise kaçt. Daha sonra stanbula geldi. Kazasker Abdullah Efendinin güvenini kazand. Alt ylçalarak Hüseyin Tebrizînin "Burhan- Kaat" Farsça sözlüünü Türkçeye çevirdi ve Üçüncü Selime sundu.Karlnda kendisine bir ev verildi; üçyüz kuru maa baland ve müderrislie (öretim üyeliine) getirildi. Dahasonra Vakavünis (resmi tarihçi) oldu. Bu görevi ölümüne kadar sürdü. Bu ara Selanikte kadlk da yapt.1819da öldü. Mez Karacaahmettedir. Mütercim Asm, yaad dönemin bilgin, tarihçi, air v dilcilerindendir. Günümüze ulaan en önemli yan, adylaanla çevirmenliidir. Çok önemli iki yapt olan "Burhan- Kaat" ve "Kamûs"u baaryla dilimize çevirmitir."Asm her iki çeviride de, salt aslyla yetinmemi, baka kitaplardan yararlanarak eklemeler yapm, Arapça veFarsça sözcüklere Türkçe karlklar göstermi, yaz dilinde karlk bulamam sa Antepte halk arasnda kullanlansözcükleri önermitir." (A. Özknmh) Bu tutumuyla, dilimizin gelimesine ve sadelemesine büyük katkdabulunmutur.284285Balca yapttan:Niir Divan (1841), Divançe (Farsçadr), Hayriye (1889). Hayrâbâl (1705), Sfimâme (Haz. A.S. Levend, st.1944) Düzyaz (nesir): Tuhfetül-Harameyn (Haç Yolculuu, 1849). Zeyl-i Siyer-i Veysî (1832) Müneat- Nâbi(mektuplar) vb.
  • 158. NÂB air. 642"de ürfa"da dodu. Asl ad Yusuf tur. Yaam üzerine bilgi yok. Söylentilere göre. Urfada iyi bireitire görmü; Arapça ve Farsça örenmi. Gençliinde arzuhalcilik yapm. Urta mutasarrfnn dikkatini çekmi.Onun öüdüne uyarak istanbula 11665 i gelmi. Musahip Mustafa Paann kâtibi olmu. Paa ile LehistanSeferine (lö7ij katlm. Edirnede 4. Mehmet-n çocuklar çm yaplan iünnet için yazd "Sûmâme" çok beenilmi.1678 te Hacca gitmi. Dönüünde Mustafa Paamn bakâtibi olmu. Paa. Moraya serasker olunca S1685), onuda beraberinde götürmü. Paarsa öSümü üzerine Haîepe yerlemi: yinnibe yl orada kalm. Haiep valisi BaitachMerime! Paa. sadrazamlkla istanbula dönerken onu da yanna alm. Darphane emnli. bdmukabeîeciik.mukabeie-i suvan vb. gibi görevlerde bulunmu. 12 Ni-"a 1712-Je istanbul-da öîinü: Karacaahmel Mezarlnagömülmü. Nâbi. 1?. yüzyl divan .rienndendir. Shrae. duygudan çok düünceye önem vermitir. Ahlâkç, öretici,topluma yönelik iirleriyle divan edebiyatnda ven bir -igr açmtr .rlenrde. alasözlep.ne geni yer vermitir.Aynca. yokundan tank niduu toplumsal çöküntünün ya da gerilemenin Je iirlerine yansd görülür.Çevresindeki düzensizlikleri. yergiye ç hiciv i kayan bir anlatmla dile getirmitir. Di. öteki divan airlerinegöre daha sade ve akcdr Kendisinden sonra gelen jairleri etkilemi: iirler: yüzyllarca dilden dile dolamtr.Divan iirinin tüm çeitlerini kapsayan irîen d ^nda. düzyazlar- da bulunmaktadr.NÂBZÂDE NAZIM Yazar. 1862"de stanbulda dodu. Beikta Askerî Rütiyesini (ortaokulu), Mühendishane-î Berrî Hümâyûn(Yüksek Mühendis Okulu) bitirip topçu temeni oldu. Daha sonra Harbiycye devam ederek kurmay yüzbalayükseldi. Askeri okullarda matematik, istihkâm ve topografya öretmenlii yapt. Kolaas rütbesiyle Erkân-Harbiyede (Genelkurmayda) çalt. ki yl kadar Suriyede. Antalya bölgesinde kald. Kemik veremi hastalnayakalanp bir yl akn da hastanede yatt. 6.8.1893te stanbulda öldü; Karacaahmet Mezarlna gömüldü. Nâbizâde Nazm, Tanzimat dönemi air ve yazarlarndandr. airliinden çok. roman ve hikâye yazarlyla anlr.Hikâye ve roman türünde, ilk gerçekçi yazanmzdr. Köyü ve köylüyü, ilkkez ele alp ileyen odur. Özellikle"Kara Bibik" adl uzun hikâyesi, hem gerçekçi edebiyatmzn, hem de edehiyatmzdaki köycülük akmnn ilkörnei saylr. Dili ve anlatm, ayn dönemde yaam olan öteki yazarlarmzdan daha duru ve sadedir. Konumadiline yakn bir dille yazmaya çalarak Türkçenin sadelemesine de katkda bulunmutur. Genç bir yata ölümü,edebiyatmz için büyük bir kayptr.Kitaplar:iir. Heves Ettim (1885)- Minimini yahut Yine Heves Ettim (1886)2K6287 Hikâye: Yadigârlarm (1886), Zavall Kz (1889), Bir Hâtra (1890), Kara Bîbik (1890), Sevda (1891), Hâla
  • 159. Güzel (1891). Haspa (1891), Seyyie-i Tcsâmüh (1891), Bahtiyar mdrlar? (Seçmeler, A.B. Serengilinhatrlamasyla 1961)Roman: Zehra (1896) Not: Bunlar dnda mitoloji ve fen konularn içeren baka kitaplar da vardr.NADR NAD (Abalolu) Yazar. 1908de Fethiyede dodu. Yunus Nadinin oludur. Galatasaray Lisesini (1929) bitirdi. Viyana veLozan üniversitelerinde sosyalbilimler örenimi gördü. Dönüünde gazetecilie balad. Ksa bir süre, GalatasarayLisesinde öretmenlik (1938-1941) yapt. 1950-54 yllan arasnda Muladan milletvekili; 27 Mays 1960tansonra Cumhurbakanl kontenjannda Senatör (1964-68) seçildi. Babasnn ölümünden (1945) sonra üstlendiiCumhuriyet gazetesi bayazarln, yapt. 20.8.1991de stanbulda öldü. Edimekap MezarlVna gömüldü. Nadir Nadi, çada düünceye açk, Atatürk devrimlerine bal makale ve fkralaryla tannan bir yazanmzdr.Bunlar dnda anlar, dene- meler, gezi notlan ve eletiriler de yazmtr. Sade, duru, akc bir dile sahiptir.Kitaplar: Fkra: Sokakta Gürültü Var (1943), Atatürk ilkeleri Inda Uyarmalar (1961), Silbatan (1975), 27 Maystan12 Marfa (1975), Olur ey Deil (1981)Deneme: Ben Atatürkçü Deilim (1982), Dostum Mozart (1985)An: Perde Aralndan (2. basm 1965)* Gezi: ki Sovyet Rusya 1935-1965 (1967)i1983te Burhan Felek Basn Hizmet Ödülünü (H. Feridun Esle) veAnkara Çada Gazeteciler Derneinin "özel onur ödülü"nü ald.NALÎ (Nailî Kadim) air. Asl ad, Mustafa Çelebidir. "Pirizâde Mustafa" diye de anlr. 1610da stanbulda dodu. Çocukluk vegençlik yaam bilinmiyor. iirlerinden iyi bir örenim gördüü anlalyor. Divan- Hümayunda kâtiplik, MadenKaleminde bakâtiplik yapt. Yazd kasidelerle Saray çevresine yaranamad. Bekledii balara kavuamayncageçim sknts çekti. Fazl Ahmet Paa tarafndan Edirneye sürgün edildi. Bir söylentiye göre Edirnede, bir bakasöylentiye göre de stanbulda (1666da) öldü. Nailî, 17. yüzyl divan airlerinin en ustalanndan biridir. Divan iirinin bütün türlerinde yazm, ama daha çokgazelleriyle tannmtr. iirde anlama (düünceye) deil, söyleyie önem vermitir. Dili ar, anlatm süslüdür.Kendine özgü imgelerle yüklü, soyut bir iiri vardr. Güzelliin iirini yazmaya çalan ve bir söyleyi ustas olanair, kendinden sonra gelen pek çok airi (Nedim, eyh Galip, Namk Kemal vb.) bu yönüyle etkilemitir. Elimizde "Divan" adnda tek yapt vardr. Gazellerini içeren bu yapt, "Nail-i Kadim Divan" adyla baslmtr.(Hazrlayan: Dr. Halûk pekten, st. 1970)288289NAMÂ
  • 160. Tarih yazan. Asl ad, Mustafa Naimdir. 16551e Halepte dodu. Örenimini orada yaparak stanbula geldi:Saray Baltaclar arasna girdi. Bu arada, Beyazt Camisindeld astronomi, edebiyat ve tarih derslerine devamederek örenimini gelitirdi. Daha sonra Divan- Hümayunda kâtip oldu. Bu görevi srasnda "Naima" adn ald.Anadolu muhasebecilii, bamuhasebecilik gibi önemli görevlerde bulundu. Sadrazam Amcazade HüseyinPaamn önerisiyle tarihçilie yöneldi. Böylece kendi adyla anlan tarihi yazd. Daha sonra Silâhtar kâtiplii yapt.Morada (Yunanistan) defter emnlii yaparken 1716daöldfi. Mezar oradadr. Naimâ, Osmanl tarih yazarlarnn (vakavünistierinin) en büyüklerinden biridir. "Naimâ Tarihi" adyla anlanyaptnda (Özgün ad: Ravzai-ül-Hüseyn fi Hülâsat-iI-Ahbar-îl Hafkayn/ Dou ve Bat Haberlerinin ÖzetiHakknda Hüseyinin Bahçesi), 1574-1656 yllan arasndaki olaylar anlatmtr. Olaylarn içyüzüne inmeye,gerçekleri gün na çkarmaya çalmtr. Devlet tarihçisi olduu halde yan tutmam; yeri geldiinde yönetimieletirmekten de kaçnmamtr. Bir hikâye havasnda anlatt olaylara, yaad dönemin toplumsal yaamn belirtmeyeönem vermitir. Çana göre yöntemi, dili ve anlatmyla usta bir yazardr. Naimâ Tarihi, önce brahim Müteferrika Matbaasnda iki cilt olarak (1735) basld. Daha sonrakibasmlarnda ise alt cilt olarak düzenlendi. (Son basm, 1967-69 yllan arasnda, Zuhuri Danman tarafndanyapld.)NAMIK KEMAL air ve yazar. 21 Aralk 1840ta Tekirdada dodu. Münecrimba Mustafa Asm Bey "in oludur. Babas ölünce,dedesi Abdüllatif Paamn yannda büyüdü. Kaymakamlk ve valilik yapan dedesiyle birlikte Anadoludae Rumelide bulundu. Örenimi özeldir. Kendi kendine Franszca örendi.¦857"de stanbula geldi. I863te Tercüme Odasna girdi. Orada inasi iletant. Franszcasn gelitirdi. inasinin etkisiyle Bat edebiyatyla ilgilenmeye balad. inasi, 1865te Parise kaçnca,yazlarnn yaynland Tasvir-i Efkâr gazetesinin yönetimini üstlendi. "Yeni Osmanllar Cemiyeti"ne girdi. Yazdsiyasal yazlar nedeniyle kovuturmaya urad. Gazetesi kapatld, istanbuldan uzaklatrlmak amacyla Erzurumvali yardmclna atand. Bu görevi kabul etmedi. 1867de Ziya Paa ile birlikte önce Parise, sonra da Londrayagitti. Londrada Hürriyet gazetesini (1868) çkard. Siyasal suçlular affa uraynca stanbula (1870) dönerek bretgazetesini çkarmaya balad. Bu gazetede ve gülmece dergisi Diyojende çkan yazlar sakncal bulunarakGelibolu mutasarrflna atand. Ksa bir süre sonra da görevine son verilmesi üzerine yine stanbula (1872)döndü. Geliboludayken yazmaya balad "Vatan-yahut-Silistre" adl oyununu tamamlad. Oyunun, Güllü AgopTiyatrosunda (Gedikpaa Tiyatrosu) oynand gece (1873), seyirciler coup sokaa döküldü. Bu gösteri üzerine,Magosaya (Kbrs) sürüldü. Yazlarnn yaynland gazete de (ibret) kapatld. Magosa kalesinde üç yl mahpuskald. 1876da, padiah Abdülazizin tahttan indirilmesi üzerine çkan aftan yararlanarak stanbula döndü. lkanayasamz olan "Kanun-i Esasî"nin hazrlanmasnda ve ûray- Devlette (Dantay) görev ald. Ne var ki, padiahAbdülhamit, anayasay ve buna göre Meclis-i Mebusan (Mebuslar Meclisi) beenmeyerek ortadan kaldrd;anayasa yandalarn da sindirmeye balad. Mithat Paa Taife (Arabistan), Namk Kemal de Midilli adasna(1877) sürüldü. Ardndan da orann mutasarrflna (1879) atand. Daha sonra, ayn görevle Rodos (1884) veSakz (1887) adalarna nakledildi. Zatürre hastalndan 2 Aralk 1888de Sakzda öldü. Mezar, Bolayrdaki(Geliboluda) Rumeli fâtihi Süleyman Paamn türbesinin yanndadr. N. Kemal, Tanzimat döneminin en büyük air ve yazarlarndan biridir. Edebiyat tarihimize "büyük vatan vehürriyet airi" olarak geçmitir. Çünkü "vatan" ve "hürriyet" kelimelerini, edebiyatmzda ilk kez kullanan odur.O günlere kadar, toplumumuzun yeterince tanmad "vatan", "millet", "istiklâl" ve "hürriyet" kavramlarn
  • 161. tantmaya çalm; ülkemize kapal olan "demokrasi" düüncesinin öncülüünü, yapmtr. Bu nedenle, yaaddönemde "devlet düman" gibi izlenmi; krksekiz yllk yaam, hapislerde ve sürgünde geçmitir. iirleri, yazlar,kitaplar elden ele gizlice dolam; Abdülhamitin baskc yönetimine kar, özgürlükçü ve milliyetçi düüncelerinyaygnlamasn salamtr.N. Kemal, bir edebiyat adam olduu kadar, toplumumuzu etkileyen bir290291düünce adamdr. Bu nedenle, "sanat sanat içindir" görüünü deil, "sanat toplum içindir" görüünü benimsemi;edebiyat, düüncelerini yaymak için bir araç olarak kullanmtr. iir ve düzyaz olarak yazd tüm yaptlar, yeni birOsmanl toplumunu belirlemeye yöneliktir. Yeni toplum, "yurdu için çalan, bu uurda her türlü tehlikeyi, buarada ölümü göze alan, kendi kiiliini yurduyla özdeletiren" yeni insanlardan olumaldr. Temel amac budur;bunun savamn (mücadelesini) vermitir. Eski edebiyat anlayna kar çk; Bat etkisindeki yeni edebiyatngelimesine çalmas; dilde yalnlamay, konuma dilinin kullanlmasn savunmas ve özgürlükçü düüncelerinyaylmasndaki çabalaryla, kendinden sonra gelen kua geni ölçüde etkilemitir.Kitaplar:Roman: ntibah (1876), Cezmi (Sergüet-i Ali Bey, 1880) Oyun; Vatan-yahut-Silistre (1873), Zavall Çocuk (1873), Akif Bey (1874), Gülnihal (1875), CelalettinHarzemah (1885), Kara Belâ (1910) Eletri: Tahrib-i Hârâbat (1885), Takip (1885), Renan Müdafanâmesi (Haz. Fuad Köprülü, 1962), rfanPaaya Mektup (1887) Makale: Müntehabât- Tasvir-i Efkâr (1886), Makalât- Siyasiyye ve Edebiyye (1910), Namk Kemal veibret Gazetesi (1938) Mektuplar: Namk Kemalin Hususi Mektuplar (Haz. F.A.Tansel; 4 cilt, 1967-69) Tarih: Silistre Muhasaras (1874), Kanije (1874), Yavuz Sultan Selim (yeni basm, 1968), Osmanl TarihiMukaddemesi (1889), Osmanl Tarihi (1908), Selâhaddin-i Eyyubî (1964), Büyük slâm Tarihi (1975)Yaam öyküsü (biyografi): Evrak-i Perian (Haz. hsan Ilgar, 1975)iir: Namk Kemal, Hayat ve iirleri (Haz. S. Nüzhet Ergun, 1933)NASRETTN HOCA Halk gülmecesinin (mizahnn) ustas. Yaam üstüne kesin bilgiler yok Söylentilere göre Selçuklulardöneminde yaam. Sivrihisarn Hortu köyünde imamlk yapan Abdullah Efendinin oludur. 1208de oradadomu. Babasndan okuma yazmay örenmi; din dersleri alm. Konyaya giderek medresede okumu. Babasnnölümü üzerine, köyüne gelerek imamlk, çifçilik yapm. Daha sonra Akehire yerlemi. Orada kadlk (yargçlk)yapm 1285de ölmü. Akehirliler, adna yakr bir türbe yaptrmlar. Söylentiye göre, türbesi de kendisi gibigülermi. Üstü açk, duvarlar yokmu. Ama kocaman bir kaps varm. Kapsnn üstünde de deirmenta gibi bir kilitaslym...
  • 162. N Hoca, bir halk bilgesidir. Ünü, Anadolu dnda, Dou Türkistandan Balkanlara, Güney Sibiryadan KuzeyAfrikaya kadar yaylmtr. Orta Asya Türkleri arasnda "Hoja Nasr", "Nasrdn Aland", "Molla Nasrdin"adlaryla anlr. Halk içinde yetimi, halktan kopmam, yaam halk içinde geçmi; güler yüzlü, babacan, hogörülü,akac bir kiilie sahiptir. Gördüü her türlü olumsuz davranlarla, dahas kendisiyle bile alay etmektenkaçnmayan, pratik zekâl, hazrcevap biridir. Gösteriten, ikiyüzlülükten, gevezelikten, bo inançlardan,bilgiçlikten, yalanclktan, kurnazlktan, bencillikten, açgözlülükten, dedikodudan... holanmaz. Anlattklaryla,çeveresindekileri güldürür ve düündürür. Amac, güldürme yoluyla eitmektir. N Hoca, yazl anlatmn deil, konumann ya da sözlü anlatmn ustasdr Kendi adn tayan fkralarn toplam 300eular. Ne var ki, bunlarn tümünün kendisine ait olduu kukuludur. Çünkü, halkmz sevdii birçok fkray ona malederek anlatm; Hocaya ait fkralarla, sonradan halkn uydurduu fkralar birbirine karmtr. Hocan.n azdan azadolaan fkralarndan bazlar, ilk kez Ebulhayr Rumînin 1474-1480 yllar arasnda yazd "Saltuknâme" adlkitapta yer almtr. Daha sonra, Çaylak Tevfkin 1885te yaynlad "Letâif-i Nasrettin" adl kitabnda derlenmitir.Bu kitab, birçok yerli ve yabanc bilim adamnn derlemeleri izlemi; giderek Hocaya ilikin kitaplarn saysçoalmtr.292293NAYIR, YAAR NABI air ve yazar. I908de Üskiipte (Yugoslavya) dodu. Çocukluu, sava (Balkan ve Birinci Dünya Sava)kargaalar içinde; Üskiip ve stanbul arasnda geçti. Ailesi Cumhuriyetten sonra stanbula yerleti. GalatasarayLisesini bitirerek (1929) Ziraat Bankasna memur oldu. Daha sonra Hakimiyet-i Milliye (Ulus) gazetesinde(1933), Türk Dil Kurumunda (1940), M.Eitim Bakanl Tercüme Bürosunda (1943) çalt. 1946da VarlkYaynevini kurdu. Daha önce (1933) iki arkadann (Nahit Srr ve Sabri Esat) desteiyle çkard Varlk dergisinive yaynevini yönetti. 15 Mart 1981 de stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Yaynevinin vederginin yönetimini üstlenen kz Filiz Nayr Deniztekin, ansn yaatmak amacyla "Yaar Nabi Edebiyat Ödülü"düzenledi. Nayr, edebiyata iirle (1926) girdi. Daha sonra "Yedi Mealeciler" içinde yer alarak tannd. On yllk bir iirurasndan sonra hikâye, roman, oyun, makale, inceleme, çeviri türlerine yöneldi. Ama asl baarsn yaynclktagösterdi. Ölümüne kadar aksatmadan çkard Varlk dergisi, yeni yetien yazarlar ve airler için sanki bir okuloldu. Günümüz air ve yazarlarnn pek çou, ilk ürünlerini bu dergide yaynlayp tanndlar. Ayrca yerli ve yabancyazarlardan seçip yaynlad kitaplarla, gerçekçi ve toplumcu edebiyatmzn geliip yaygnlamasna katkdabulundu. Varlka yazd bayazlarla, Atatürkçü sanat ve düüncenin ylmaz bir savunucusu oldu.Kitaplar:iir; Kahramanlar (1929), Onar Msra (1932), Bütün iirleri (1970)Roman: Bir Kadn Söylüyor (1931), Âdem ile Havva (1932)Hikâye: Bu da Bir Hikâyedir (1935), Sevgi Çkmaz (1935) Oyun: Mete (1933), nklâp Çocuklar (1933), Be Devir (1933), Köyün Namusu (1933), Radyofonik
  • 163. Öyküler (radyo oyunlar, 1979)inceleme, makale: Balkanlar ve Türklük (1936). Edebiyatmzn Bugünkü Meseleleri (1937), NereyeGidiyoruz? (1948). Yllar Boyunca (1959), Atatürkçülük Nedir? (1963), Atatürk Yolu (1966). EdebiyatDünyamz (1971), Deien Dünyamz (1973), Çamza Ters Düenler(1975) Derleme, seçki (antoloji): Genç Neslin En Güzel Hikâyeleri (1938), Türk Yenilik iiriAntolojisi/Tanzimattan Cumhuriyete (1947), Türk Edebiyatnn En Güzel Hikâyeleri (1947), Türk Yenilikiiri Antolojisi (1947), iir Sanat (1948), Yeni Türk iiri Antolojisi (1948), En Güzel Türk Fkralar (1949),Atatürk iirleri Antolojisi (1950), Türk Nesir Antolojisi (1952), Vatan iirleri Antolojisi (1954), En GüzelTürk Hikâyeleri (1954), Seçilmi Çocuk iirleri (1958), Balangcndan Bugüne Türk Hikâye Antolojisi (M.Baydar ve M. Sunullah Ansoyla, 1967), Dost Mektuplar (Ölmü yazarlarn kendisine yazd klan. 1972) Yardma okul kitaplar: Ömer Selenin/Hayal, sanat eserleri (1952). Moliere (1953), Ahmet Haim (1954),Homeros (1962)Sözlük: Klavuz Sözlük/Osmanlca-Türkçe; Turkçe-Osmanlca (1961) Çocuk kitab: Kahraman zciler/Orhanla Tekin Dünyay Dolayor (1949) Derleme ve seçkilerde "Muzaffer Reit* takma adn kulland. Telif yaptlanmn dnda, bata Panait îstrati veBalzac olmak üzere, Franszcadan çok sayda kitap çevirmitir. Not: Yaynclktaki baarsndan dolay, 1979*da Kültür Bakanl"nm Büyük Ödülünü ald.NAZIM HKMET (Ran) air ve yazar. 1902de Selanikte dodu. Harbiye Hazrl (Bakanl) yapm Nazm Paann (öl. 1913) torunu,Matbuat (basn-yayn) Umum (genel) müdürlerinden Hikmet Nazmn oludur. Göztepe Tamektepte,294295Galatasaray Suitanisinin (lisesinin) ilk bölümünde ve Nianta Numune Mektebinde okudu. HeybeliadaBahriye Mektebinî (deniz lisesi) bitirip güverte subay oldu. Hastaland; salk kurulu raporuyla ordudan(1921) ayrld. Kurtulu Savana katlmak amacyla, üç arkadayla (Vâlâ Nurettin, Yusuf Ziya Ortaç,Faruk Nafiz Çamlbel) Anadoluya geçti. Vâlâ Nurettinle birlikte, bir süre Bolu Lisesinde öretmenlikyaptlar. Daha sonra örenimlerini ilerletmek için Rusyaya gittiler. Yine birlikte, MoskovaÜniversitesinde (1922-24) ekonomi-politik okudular. Yurda dönüünde (1924), Aydnlk gazetesindeyazd siyasal yazlar yüzünden yargland; onbe yl hapis cezasna çarptrld. Bunun üzerine Rusyaya (1925) kaçt.1928de çkan bir af yasasndan yararlanarak yurda döndü. stanbulda Resimli Ay dergisinde, düzeltmen veteknik sekreter olarak çalmaya (1929) balad. 1932de yeniden yargland; dört yla mahkûm oldu.Cumhuriyetin onuncu yl nedeniyle çkanlar af yasasndan yararlanarak serbest brakld. "Orhan Selim" takmaadyla, Akam ve Tan gazetelerinde (1933-38) bayazlar yazd. Film stüdyolarnda çalt. Harp Okulunda yaplanbir aramada ele geçen kitaplar dolaysyla (1938) tutukland. Askeri örencilerle iliki kurmak ve orduyu
  • 164. isyana tevik etmek suçundan, Askeri Mahkemece yarglanarak 28 yl, 4 ay hapis cezasna çartnld. 12 yl,stanbul, Çankr ve Bursa cezaevlerinde yatt. 1950de çkan aftan yararlanarak özgürlüüne kavutu. stanbuldafilm senaryolar yazarak geçimini salamaya çalt. Salam raporu verilip askere alnmak istenince yaamntehlikede görerek, deniz yoluyla önce Romanyaya (1951), sonra da Rusyaya gitti. Ayn yl, Türk yurttalndançkarld. Polonya uyruuna girerek ölünceye kadar Moskovada yaad 3 Haziran 1963de öldü. Mezar oradadr. Nazm Hikmet, ilk iirini, 1918de Yeni Mecmuada, "Mehmet Nazm" adyla yaynlad. Hece ölçüsüyleyazlan ilk iirleri, geleneksel iirimizin etkilerini tar. lenen konular, çounlukla bireysel gençlik duygulandr.Rusyada devrimci yeni iir akmlarn inceledikten sonra, gelenekçilikten uzaklat, biçim ve öz yönündenyepyeni bir iire yöneldii görülür. Fütürizm (gelecekçilik) akmndan kaynaklanan bu iirlerde, ölçüyü, her türlübiçimcilii brakp iir anlayna yeni bir özgürlük havas getirdi. Öte yandan, geleneksel iirimizin (divan ve halkiirimizin) ses zenginliinden yararlanmay sürdürdü. "iirsellii geleneksel iir öelerinde deil, dilin ezgiselliinde,belli bir düzeni izlemeyen uyaklarda, sözcüklerin ses benzerliklerinde ve üslûpta yaratmaya çalt. Dizeninegemenliini brakarakiirin bütünlük kazanmasn salad. lk dönemdeki idealist bak açs, yerini toplumsal gerçekçilie ve maddecianlaya brakt." (Geliim Hachettc Ansk.) Son iirlerinde yurt özlemi temas ar basar. Roman, oyun, makale, fkra, masal, inceleme ve mektup türlerinde de yapdan bulunan Nazm Hikmet,duyarl anlatm, cokulu Türkçesiyle, iirimize yepyeni olanaklar kazandrmtr.Kitaplar: iir Günei içenlerin Türküsü (1928), 835 Satr (1929), Jakond ile Si-Ya-U (1929), Varan 3 (1930), l+l=Bir(1930), Sesini Kaybeden ehir (1931), Gece Gelen Telgraf (1932), Benerci Kendini Niçin Öldürdü? (1932),Taranta Babuya Mektuplar (1935), Portreler (1935), Simavne Kadsoiu eyh Bedrettin Destan (1936),Kurtulu Sava Destan (1965; 2. basm Kuvay Milliye adyla, 1968), Saat 21-22 iirleri (1965), DörtHapishaneden (1966), Rubailer (1966), Yeni iirler (1966), Memleketimden nsan Manzaralar (5 cilt, 1966-67), Son Sürter (1970) Roman: Kan Konumaz (1965), Yaamak Güzel ey Be Kardeim (1967), Yeil Elmalar (1965) Oyun: Kafatas (1932), Bir Ölü Evi yahut Merhumun Hanesi (1932), Unutulan Adam (1935), Ferhat le irin(1965), Enayi (1965), Sabahat (1965), nek (1965), Ocak Banda/Yolcu (2 oyun, 1966), Yusuf ile Menofis(1967), Demoklesi Klc (1974), Ivan vanoviç Var myd. Yok muydu (1985)Fkra:lt Ürür. Kervan Yürür (1936). Millî Gurur (1936)Masal: Sevdal Bulut (1968), Masallar (1991)nceleme: Sovyet Demokrasisi (1936) Mektup: Kemal Tahire Mahpushaneden Mektuplar (1968), Olum, Camm Evladm, Memedim (1968), Vâ-Nülara Mektuplar (1970), Nâzm ile Piraye (1976), Nâzmn Bilinmeyen Mektuplan (Haz. . Kurdakul, 1986)Ald ödül: Uluslararas Bar ödülü .296297
  • 165. NECATIGIL, BEHÇETNECATI air. Asl ad sa. Yaam üzerine kesin bilgi yok. Bilinenler de söylentilere dayanyor. Tezkire yazan ÂkÇelebiye (1520-1572) göre, Edirnede bir hanmn yannda köle olarak büyümü. Hanmn yardmyla iyi birörenim görmü. Daha sonra Kastamonuya giderek hattatlk (yazclk) yapm. Orada yazd iirlerle tannm. Biriiriyle Fatih Sultan Mehmetin ilgisini çekmi. stanbula çarlp divan kâtipliine atanm. Fatih ölünce. kinciBayezitin sevgisini kazanm. Divan kâtipliini. Karaman sancanda, ehzade Abdullahn yannda sürdürmü.Abdullahn ölümü üzerine stanbula dönüp Kazasker Abdurrahman Çelebinin yannda çalm. Manisasancanda ehzade Mahmutun niancs olmu. ehzade ölünce yeniden stanbula dönerek memurluktan çekilmi.Bundan sonraki yaam, Vefadaki evinde geçmi. 1509da orada ölmü; Vezneciler semtine gömülmü.(Vezneciler manifaturaclar çars düzenlenirken mezar kaybolmu; ansna bir ta dikilmitir.) Necati, 15. yüzylda yetien divan airlerinin en büyüklerinden biridir. Prof. Fuat Köprülüye göre, AhmetPaadan (Edirne ? - Bursa 1947) sonra yetien en büyük airdir. Bu büyüklüünden dolay, baz tarihçiler vetezkireciler, "Hüsrev-i uarâ-y Rum" (Anadolu airlerinin sultan) ya da "melik-ü-uarâ" (airler sultan) diyeanarlar. Divan iirinin kurucularndandr. Çann konuma dilini, aruz ölçüsüne ustaca uydurmu; iirlerinde,atasözleri ve deyimleri bolca kullanarak yalnla özen göstermitir. Kendine özgü imgelerle yüklü, rahat veuyumlu bir anlatm vardr. iirlerinin topland yapt, "Necati Bey Divan" adyla yaynlanmtr. (Hazrlayan: Prof. Ali Nihat Tarlan, st.1963)air ve yazar. 16 Nisan 1916da stanbulun Beikta semtinde dodu. Kastamonu Muallim Tatbikat Mektebinde,stanbul-Kabata Lisesinde okudu. stanbul Edebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü (1940)bitirdi. Kars (1940-41), Zonguldak (1941-43), stanbul-Kabata (1945-49), ili Terakki (1949-1952) liselerindestanbul Eitim Enstitüsünde edebiyat öretmeni olarak çalarak emekli oldu. Ayrca st. Ün. ktisat Fakültesinebal Gazetecilik ve Halkla likiler Enstitüsünde kompozisyon dersleri okuttu. Almanyaya gidip Almancaörendi. 13 Aralk 1979da stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Adna "Necatigii iir Ödülü"kondu. Necatigii, ilk iirlerini 1935de Varlk dergisinde yaynlamaya balad. Ölümüne kadar sürdürdüü iirçalmalarn, iki dönemde ele almak gerekir. Birinci dönem (1943-1955) iirlerinde, büyük kentlerde, ortatabakadan seçtii bireyin aclarn sevinçlerini, özlemlerini, kendine özgü dokunakl, tutuk bir dille yanstmayaçalt, ikinci dönem (1955-1979) iirlerindeyse, anlatmc iirden uzaklat; yeni biçim denemelerine yöneldi.Geleneksel iirlerimizin (özellikle divan iirinin) ses zenginliinden ve söyleyi kvraklndan yararlanmaya çalt.Bu dönem iirlerinde, yaama da bilgece bir açdan bakt; kendi yaam deneyim ve birikimlerinden süzülmü biryounlua ulat görülür. Kapal ve soyut özellikler tasa da, yaamn ackl yanlarn açklayp yarglayan asl kimliini,bu dönemde de sürdürdü. Tüm iirlerinde, kelime saysn en aza indirmek, çarmlarla özü yakalamaya çalmakister. iir dnda, çeviriler yapt, radyo oyunlar ve yardmc kitaplar yazd.Kitaplar: iir: Kapal Çar (1945), Çevre (1951), Evler (1953), Eski Toprak (1956), Arada (1953), Dar Ça (1960), YazDönemi (1963), Divançe (1965), ki Bana Yürümek (1968), En/Cam (1970), Zebra (1973), Kareler Aklar
  • 166. (1975), Sevgilerde (seçmeler, 1976), Beyler (1978), Söyleriz (1980), Yaynlanmam iirleri (1985)298299 Oyun (radyo oyunu): Yldzlara Bakmak (1965), Gece Aevi (1967), Üç Turunçlar (1970), Pencere (1975),Radyo Oyunlar (1984) Yardmc kitaplar: Edebiyatmzda simler Sözlüü (1960), Edebiyatmzda Eserler Sözlüü (1971)Ötekiler Bile/Yazd (düzyazlar, 1979), Konumalar, Konferanslar Ald ödüller: 1957 Yeditepe iir Armaan (Eski Toprak), 1964 TDK iir Ödülü (Yaz Dönemi)inebilmitir. Çünkü, divan iirinde, yüzyllardr sürüp gelen soyut kavramlara dayal güzellikler, onun getirdiiyeniliklerden sonra somutlam; canl bir zevke ve ruha dönümütür. Baka bir deyile, halk zevkini, divan iirinesokmutur. Bu yenilikçi özelliiyle, yalnz çadalarm deil, sonraki yüzyllarda yetien pek çok airi de etkilemitir.Asl deeri, yaad çada deil, daha sonralar, özellikle Tanzimattan sonra anlalmtr. iirlerinin topland bir "Divan" vardr. 158 gazel, 29 rubai, 37 kaside. 27 kta, hece ölçüsüyle yazlm bir"türkü"yü içerir. Birkaç kez baslmtr. Daha ayrntl bilgi için baknz: Prof. Hasibe Mazolu, Nedimin Divan iirine Getirdii Yenilik, 1957NEDM air. 1681 (?)de stanbulda dodu. Asl ad, Ahmet. Merzifonlu Kad Mehmet Efendinin oludur. Çocukluk vegençlik yaam iyi bilinmiyor. Nevehirli Damat brahim Paadan (Öl. 1730) büyük yardm gördü. Paann kitaplkmemurluuna atand. Lâle Devri (1718-1730) elencelerine katld. iirleriyle, padiah 3. Ahmetin (1573-1736)beenisini kazand. Müneccimba Ahmet Dedenin ve Gaziantepli Aynînin Arapça tarihlerini Türkçeyeçevirecek kurulda çalt. stanbuldaki çeitli medreselerde (Molla Knmî Sadi Efendi, Nianc Paa, Sekban Alivb.) müderrislik (öretim üyelii) yapt. Bir söylentiye göre, Patrona Halilin yol açt ayaklanma srasnda,Beiktataki evinin damndan düerek (1730) öldü. Mezar Karacaahmettedir. Nedim, edebiyatmza, "Lale Devrinin cokulu airi" olarak geçmitir. Divan iirinin en önemli ve büyükairlerinden biridir. "Murabbay "ark"ya dönütürerek biçimde; öteki divan airlerinin iledikleri yaamötesi(tasavvuf) ya da soyut konularn aksine, yaad dönemin konuma diliyle, yaamnn tadn, gülüp elenmeyi, zevketmeyi, ak ve istanbulun güzelliklerini dile getirerek, iirimizin içeriinde büyük yenilikler yapmtr. Divaniirindeki "yerlileme" çabalarnn en güzel ürünlerini onda buluruz. Yaad 18. yüzyln stanbulunu, gazel vekasidelerine yanstmaya çalmtr. Divan iiri, ancak onun akc ve cokulu arklaryla halkaNEF air. 1572de Hasankalede (Erzurum) dodu. Çocukluu, gençlii ve örenim durumu bilinmiyor. Asl ad,Ömer. iirlerinden anlaldna göre, iyi bir örenim görmü; Arapça ve Farsça örenmi ayrca Arap ve Fars
  • 167. edebiyatn incelemi. 17. yüzyln balarnda stanbula gelip Geli- bolulu Âli ile dost olmu; "Nef i" takma adnondan alm. Yazd iirlerle Saray çevresinin dikkatini çekmi; devlet memuru olarak çeitli ilerde (kâtiplik,mütevelilik, muhasebecilik vb.) çalm. Padiah 4. Murat zamannda, air olarak ünü iyice yaylm. Ne var ki,yazd yergiler (hiciv) 4. Muratn houna gitmemi; bu türde yazmas yasaklanm. Buna karn yergi yazmaysürdürmü. Vezir Bayram Paay ar bir ekilde yermesi, Bayram Paamn ikâyeti üzerine, sarayn odunluundaboularak (27.1.1635) öldürülmü. Cesedi Sarayburnundan denize atlm. Nefi, divan edebiyatnn en önemli, önde gelen yergi airidir. Padiah 1. Ahmet, 4. Murat bata olmak üzere,döneminin ünlü devlet adamlarna yazd övgülerle (kasidelerle) de ünlüdür. Ateli, atak ve güçlü air,yergilerinin kurban olduu için, daha çok bu yönüyle tannmtr. Yergilerinde, zaman zaman ar, suçlayc,hakarete varan bir dil kulland görülür. Gerek kasidelerinde, gerekse yergilerinde, canl bir dil ve anlatm300301ustasdr. Dile egemen oluu, aruz ölçüsünü rahatça kullan, iirine olaanüstü bir akclk kazandrmtr. iirlerindekikusursuz teknii ve ses zenginliiyle, kendinden sonrakileri etkilemitir. Farsça ile yazlm iirleri de vardr.Yapttan: Türkçe Divan: 59 kaside. 1 saknâme, 9 manzume, 1 fahriye, 119 gazel, 1 kta, 9 matla, 5 rubaidenolumaktadr. Msrda (1836) ve stanbulda (1852) iki kez baslmtr. Farsça Divan: Nat, medhiye, saknâme, fahriyye, gazel, rubai türlerinde yazlm 210 iirden olumaktadr.Türkçe olarak 1943de basld. (Haz., Prof. Ali Nihat Tarlan) Sihâm- Kaza (Yazgnn Oklar): Döneminin yöneticileri ve airlerine saldran yergilerini içerir. Yeni harflerletam olarak baslmad. (Saffet Stk Bilmen, 1943te yaynlad "Nefi ve Sihâm- Gaza" adl kitabnda, seçilmiörnekler vardr.) Daha ayrntl bilgi için baknz: Nefi, Prof. Abdülkadir Karahan, Ankara 1986Nergisi, çada Veysî (1561-1628) gibi. özentili ve süslü divan düzyaz (nesir) sanatnn temsilcilerindendir.Çandaki konuma ve yaz dilinin aksine, yaptlarnda, allmam Arapça ve Farsça kelimeler, zincirlemetamlamalar, yabanc mecazlar kullanmtr. Uzun cümleli, anlalmas çok zor olan bir anlatm vardr. Nergisi veVeysî, divan edebiyatnda, an derecede seciler, allmam imgeler, yapay söz oyunlaryla süslü düzyaz sanatna,hep olumsuz ömek olarak gösterilmitir.Yapdan: Hamse: Düzyazdr. Gazavâtil-Mesleme, Kaanûnür-Read, Meakul-Uâk, ksîr-i Saadet ve Nihâlistan adl bekitaptan oluur. Bunlardan en önemlisi, Nihâlistandr. Bu kitapta, cömertlie, aka, ahlaka, tövbeye ilikin çeitlihikâyeler vardr. Hamse ilkin Msrda (1839), sonra da stanbulda (1868) basld. Müneat: Devlet adamlarna nasl mektup yazlacana, onlara nasl hitap edileceine ilikin örnekleri içerir. Gazavat- Murtaza Paa: Murtaza Paann Macaristan savalarna ilikindir.
  • 168. NERGS Yazar. Asl ad Mehmet. Rumeli kadlarndan Nergis Ahmet Efendinin oludur. Saraybosna (Yugoslavyada)doumludur. Ama doum tarihi bilinmiyor. Örenimini memleketinde ve stanbulda yapt. lmiye snfnda yeralarak müderrislik (öretim üyelii) yapt. Daha sonra kadlk (yprgçlk) göreviyle, Rumelinin Gabela, Çaniçe,Mostar, Yenipazar, Elbasan, ftanaluka ve Manastr kentlerinde bulundu. Padiah 4. Muratn buyruuyla, Revan(Erivan) Savana katlacak olan orduya vakavünis (tarihçi) olarak atand. Ordu zmite yaklarken, Gebzeyaknlarnda atndan düerek öldü. Cenazesi stanbula getirildi; Eyüp Mezarlna (ya da Üsküdar) gömüldü.(1636)NESMÎ air. Asl ad, Seyyid madeddin. Peygamber soyundan geldiini söyledii için "seyyid" diye anlr. Gerçekte,Azeri Türklerindendir. Nerede doduu; doum ve ölüm tarihleri bilinmiyor. Söylentilere göre Badatta dodu.Medresede örenim gördü. "Hurufîlik" tarikatnn kurucusu Fazlullah Huriffye balanarak, onun tasavvufinançlarn benimsedi. Düünceleri, eriata aykn görüldüü için, 1404 ya da 1414te Halepte derisi yüzülereköldürüldü.Nesimî, gerek tasavvufa ilikin düünceleri, gerekse airliiyle,302303ustasdr. Dile egemen oluu, aruz ölçüsünü rahatça kullan, iirine olaanüstü bir akclk kazandrmtr. iirlerindekikusursuz teknii ve ses zenginliiyle, kendinden sonrakileri etkilemitir. Farsça ile yazlm iirleri de vardr.Yaptlar: Türkçe Divan: 59 kaside, 1 saknâme, 9 manzume, 1 fahriye, 119 gazel, 1 kta, 9 matla, 5 rubaidenolumaktadr. Msrda (1836) ve stanbulda (1852) iki kez baslmtr. Farsça Divan: Nat, medhiye, saknâme, fahriyye, gazel, rubai türlerinde yazlm 210 iirden olumaktadr.Türkçe olarak 1943de basld. (Haz., Prof. Ali Nihat Tarlan) Sihâm- Kaza (Yazgnn Oklar): Döneminin yöneticileri ve airlerine saldran yergilerini içerir. Yeni harflerletam olarak baslmad. (Saffet Stk Bilmen, 1943te yaynlad "Nefi ve Sihâm- Gaza" adl kitabnda, seçilmiörnekler vardr.) Daha ayrntl bilgi için baknz: Nefi, Prof. Abdülkadir Karahan, Ankara 1986Nergisi, çada Veysî (1561-1628) gibi, özentili ve süslü divan düzyaz (nesir) sanatnn temsilcilerindendir.Çandaki konuma ve yaz dilinin aksine, yaptlarnda, allmam Arapça ve Farsça kelimeler, zincirlemetamlamalar, yabanc mecazlar kullanmtr. Uzun cümleli, anlalmas çok zor olan bir anlatm vardr. Nergisî veVeysî, divan edebiyatnda, an derecede seciler, allmam imgeler, yapay söz oyunlaryla süslü düzyaz sanatna,
  • 169. hep olumsuz örnek olarak gösterilmitir.Yaptlar: Hamse: Düzyazdr. Gazavâtil-Mesleme, Kaanûnür-Read. Meakul-Uak, ksîr-i Saadet ve Nihâlistan adl bekitaptan oluur. Bunlardan en önemlisi, Nihâlistandr. Bu kitapta, cömertlie, aka, ahlaka, tövbeye ilikin çeitlihikâyeler vardr. Hamse ilkin Msrda (1839), sonra da stanbulda (1868) basld. Müneat: Devlet adamlarna nasl mektup yazlacana, onlara nasl hitap edileceine ilikin örnekleri içerir. Gazavat- Murtaza Paa: Murtaza Paann Macaristan savalarna ilikindir.NERGS Yazar. Asl ad Mehmet. Rumeli kadlarndan Nergis Ahmet Efendinin oludur. Saraybosna (Yugoslavyada)doumludur. Ama doum tarihi bilinmiyor. Örenimini memleketinde ve stanbulda yapt. lmiye snfnda yeralarak müderrislik (öretim üyelii) yapt. Daha sonra kadlk (yargçlk) göreviyle, Rumelinin Gabela, Çaniçe,Mostar, Yenipazar, Elbasan, ftanaluka ve Manastr kentlerinde bulundu. Padiah 4. Muratn buyruuyla, Revan(Erivan) Savana katlacak olan orduya vakavünis (tarihçi) olarak atand. Ordu zmite yaklarken, Gebzeyaknlarnda atndan düerek öldü. Cenazesi stanbula getirildi; Eyüp Mezarlna (ya da Üsküdar) gömüldü.(1636)302NESMÎ air. Asl ad, Seyyid madeddin. Peygamber soyundan geldiini söyledii için "seyyid" diye anlr. Gerçekte,Azeri Türklerindendir. Nerede doduu; doum ve ölüm tarihleri bilinmiyor. Söylentilere göre Badatta dodu.Medresede örenim gördü. "Hurufilik" tarikatnn kurucusu Fazlullah Huriffye balanarak, onun tasavvufinançlarn benimsedi. Düünceleri, eriata aykr görüldüü için, 1404 ya da 1414te Halepte derisi yüzülereköldürüldü.Nesimî, gerek tasavvufa ilikin düünceleri, gerekse airliiyle,303yüzyllarca edebiyatmz etkilemi bîridir. Alevi-Bektai topluluklar, onu büyük bir "ehit" olarak anarlar. Bunedenle, kiilii, geni bir alanda (Türkiye. rak. ran ve Azerbaycanda), azdan aza anlatlan birçok menkbeye(destans, masals hikâyeye) konu olmutur. Tasavvufa ilikin görüleri, Hurufilik"ten kaynaklanr. Bu mezhep yada tarikat, onun etkisiyle, iire de girmitir, özellikle bu inanç, halk iirine büyük bir malzeme oluturmu; YunusEmre, Hatay Pir Sultan Abdal vb. gibi ustalarn elinde bir "inanç iirTnin domasna yol açmtr. Nesimî*ye göre, insan sürekli bîr "sevgi" eylemi içinde olmaldr. Çünkü insann yetkinlik, olgunlukaamasna yükselmesi, ancak sevgiyle olur. Sevgi, insann kendini Tanrdan ya da Tanny kendinde bulmaeilimidir. Kendini bilen, Tanny da bilir. Sürekli sevgiyle, insanla Tann özdeeir. Sürekli sevgi, insan,"enelhak" (ben Tannym) aamasna yükseltir. Varlk birdin türlülük, çokluk görünütedir. Nesîmî, üç dilde (Türkçe, Arapça, Farsça) yazd iirlerinde, aa yukar bu temel inancn yanstmaya çalr. AzeriTürkçesiyle yazd iirlerde, yaln ve akc bir dil kullanmtr. Güçlü bir iir tekniine sahiptir. Divan edebiyatnn en büyük alilerinden biri olarak kabul edilen airin, Arapça, Farsça ve Türkçe "divan"lan
  • 170. vardr. Türkçe divan, stanbulda iki kez (1844 ve 1869da) baslmtr. Ayrca Azerbaycan S.S.C. limlerAkademisi tarafndan 3 cilt olarak yaynland. (Baku, 1973)NESN,AZZ Yazar. 1915"de stanbulda dodu. Asl ad, Mehmet Nusret Bir bahçvann oludur. ki yl Darüafakada okudu.Kuleli Askerî Lisesini (1935), Harp Okulunu (1937), Askerî Fen Okulunu (1939) bitirip subay oldu.Üstemen rütbesiyle çalrken ordudan ayrld. stanbulda ksa bir süre bakkallk yaptktan sonra, gazeteci olarakYedîgün, Karagöz ve Tanda (1944-45) çalt. "Cumartesi" adnda bir magazin dergisi ve Sabahattin Aliylebirlikte "Marko Paa" gülmece (mizah) dergisini (1946) çkard. Yönetimekart tutumu nedeniyle, Marko Paa birkaç kez kapatld. Her kapanla. Malûm Paa", "Merhum Paa", "Ali Paa","Bizim Paa", "Hür Paa" gibi adlarla yeniden çkard. Amerikan yardmn eletiren bir yazsndan dolay. 10 ayhapis. 4 ay sürgün cezasna çarptrld. Arkasndan, bir çeviri nedeniyle de, 16 ay hapis cezas yedi. Hapistençknca (1953), kitapçlk, fotorafçlk yapt. Akbaba dergisinde (1954) gülmece hikâyeleri yaynlamaya balad.1956"da Kemal Tabirle birlikte. Düün Yaynevini kurdu. Sonra, yayncl tek bana sürdürmeye çalt. Yaynevi,bir yangn sonucu yok olunca, Yeni Gazete (1957), Akam (1958), Tann (1960), Öncü. Yeni Tanin veGünaydn gazetelerinde (1961-71) fkra yazarl yapt. Bu arada, 1962de 43 say süren, Zubuk adl haftalk birgülmece dergisi çkard. Türkiye Yazarlar Sendikasnn kuruluuna katld ve bakanln yapt. 12 Eylül 1980densonra, sendikal çalmalarndan dolay, öteki yöneticilerle birlikte yargland ve akland. imdi ayn sendikannbakandr. Kimsesiz çocuklar yetitirmek ve okutmak amacyla Çatalcada "Nesin Vakf"m kurup yönetti.6.7.1995"te Çemede (zmir) öldü. Mezar vakiin bahçesindedir. Aziz Nesinin edebiyat yaam, orduda subayken "Vedia Nesin* takma adyla yaynlad ak iirleri (stanbuldaYedigün dergisinde, 1938) ve hikâyelerle (Ankarada Millet ve Yeni Adam dergilerinde, 1934-44) balad.Ordudan ayrldktan sonra, kendi amyla yazd gülmece (mizah) hikâye ve romanlanyla tannd. Üretkenlii veatakl ile, geni halk tabakalarnn en çok okunan yazarlarndan biri oldu. Geleneksel halk gulmecesiyle, çokpartili dönemin getirdii toplumsal tepkiyi ustaca birletirdi. Seçim oyunlarn; çay, kahve ve yedek parçakaraborsasn; d yardmla balayan Türk Amerikan ilikilerini; türedi zenginleri; siyaset ve toprak aalarm... konualan yaptianyla, toplumsal çarpklktan yanstmaya çalt. Daha çok olaya ve konumalara arlk vererek, gülmecetürüne yepyeni bir canllk ve akclk kazandrd. Ayrca, gülmeceyi. yalnzca güldüren bîr yaz türü olmaktançkard; onu düünmenin, toplumsal bilinçlenmenin bir arac durumuna getirdi. Bunu yaparken, halk dilinden,az taklitlerinden, eski halk hikâyelerinden, geleneksel tiyatro anlatmndan (özellikle meddah anlatmndan)ustaca yararlanmasn bildi. Asl çalma alam olan hikâye ve roman yannda, an. masal, talama, fkra, gezi, oyunve iir türlerinde, ayn bak açs içinde bütünleen yaptlar verdi.304305Kitaplar: Hikâye: Geriye Kalan (1948), t Kuyruu (1955), Yedek Parça (1955), Fil Hamdi (1955), Damda Deli Var
  • 171. (1956), Koltuk (1957), Kazan Töreni (1957), Toros Canavar (1957), Deliler Boand (1957), MahalleninKsmeti (1957), Ölmü Eek (1957), Hangi Parti Kazanacak (1957), Havadan Sudan (1958), Bay Düdük(1958), Nazik Alet (1958), Gd Gd (1959), Aferin (1959), Kör Döüü (1959), Mahmut ile Nigâr (1959),Gözüne Gözlük (1960), Ah Biz Eekler (1960), Yüz Liraya Bir Deli (1961), Bir Koltuk Nasl Devrilir (1961),Biz Adam Olmayz (1962), Sosyalizm Geliyor Savulun (1965), htilâli Nasl Yaptk (1965), Rfat Bey NedenKanyor (1965), Yeil Namus Gaz (1965), Bülbül Yuvas Evler (1968), Vatan Saolsun (1968), YaasnMemleket (1969), Büyük Grev (1976), Yetmi Yam Merhaba (1984), Kalpazanlk Bile Yaplamyor (1984),Ant Dikilen Sinek (1991) Roman: Kadn Olan Erkein Hatralar (1955), Gol Kral Sait Hopsait (1957), Erkek Sabahat (1957), Saçkran(1959), Zübük (1961), Tatl Betü (1974), Surname (1976), Yaar Ne Yaar Ne Yaamaz (1977), Tek Yol (1978) Oyun: Biraz Gelir misiniz? (1958), Bir ey Yap Met (1959), Toros Canavar (1963), DüdükçülerleFrçaclarn Sava (1968), Çiçu (1970), Tut Elimden Rovni (1970), Hadi Öldürsene Canikom (1970), Be KsaOyun (1979); Barbarosun Torunu, Hakkm Ver Hakk, Yaar Ne Yaar Ne Yaamaz adl oyunlar baslmad. An: Bir sürgünün Hatralar (1957), Böyle Gelmi Böyle Gitmez (1. cilt: Yol; 1966, 2. cilt: Yokuun Ba;1976), Poliste (1976), Benim Delilerim (1984), Salkm Salkm Aslacak Adamlar (1987) Masal: Memleketin Birinde (1958), Hoptirinam (1960), Aziz Dededen Masallar (1978) Fkra: Nutuk Makinas (1958), Az Gittik Uz Gittik (1959), Merhaba (1971) Gezi: Dünya Kazan Ben Kepçe (1977), Duyduk Duymadk Demeyin (1977) Deneme: Suçlanan ve Aklanan Yazlar (1981), Korkmaktan Korkmak (1988)Talama: Aziznâme (1948)iir: Sondan Baa (1984), Sevgiye On Ölüme Be Kala (1986) Çocuk kitaplar: imdiki Çocuklar Harika (roman, 1967), Uyuana Tosunum (hikâyeler, 1971), HayvanDeyip de Geçme (1973), Bu Yurdu Bize Verenler (1975), Borçlu Olduklarmz (1976), Öküz Bakan (1976),Nasrettin Hoca Gülütleri (1991) nceleme, seçki: Lelyâ ile Mecnun (1971), Cumhuriyet Döneminde Türk Mizah (1973) vb. Yllk: Nesin Vakf adna, 1976dan bu yana, her yl Edebiyat Yll çkarmaktadr. Ald ödüller: talya Altn Palmiye Ödülü (1956, 1957de iki kez), Bulgaristan Altn Kirpi Ödülü (1966),Bulgaristan Hitar Petar Ödülü (1977) SSCBde Krokodil Ödülü (1969), Asya-Afrika Yazarlar BirliinceLotus Ödülü (1975); 1970 TDK Oyun Ödülü (Çiçu adl oyunuyla)NEAT (Ahmet Dede) air. Edirnede dodu. Doum tarihi, çocukluu ve gençlii üstüne bilgi yok. Gelibolu Mevlevihânesinde yetiti.eyhi Aazâde Mehmet Dedenin ölümü üzerine eyh oldu; Edirne Muradiye Mevlevihhanesinde bulundu.1674te Edirnede öldü; dergâhnn türbesine gömüldü. Neati, 17. yüzyl divan iirinin önemli airlerinden biridir. Gazel türünün ustalarndandr. iirlerinde, anlam vekelime oyunlarna bavurarak birtakm yeni imgeler (hayaller) yaratmtr. Bata Naili ve Nedim olmak üzere,kendinden sonra geler. birçok airi etkilemitir. iirlerinin topland "Divan" baslmad. (Bir bölümü, 1933te S. Nüzhet Ergun tarafndan yaynland.) Divan dnda "Urfinin kasidelerini manzum olarak yorumlayan "Hilye-i Enbiya" (Peygamberlerin GüzelVasflar) ve Farsça dil kurallaryla ilgili "Kavâid-i Deriyye" adl, baslmam iki yapt daha vardr.
  • 172. 306307NEVZÂDE ATÂÎ air. 1583te istanbulda dodu. Asl ad. Ataullah: air Nevînin oludur, tik dersleri babasndan alarak yetiti. Odönemin, Kafzâde Feyzullah, Ahizâde Abdülhaüm Efendi gibi bilginlerin çaltklar medresede okudu. lmiyesnfna ayrld. stanbulda müderrislik (öretim üyelii) yapt. Daha sonra, kad (yargç) olarak Lofça, Varna,Rusçuk, Silistre, Tekirda, Trhala gibi Rumeli kentlerinde bulundu. Üsküp kadlndan azledilince (alnnca)stanbula geldi; 1635te (?) öldü. Nevizâde, 17. yüzyl divan edebiyatnda, mesnevileriyle tannm bir airdir. Mesnevi dnda, gazelleri de vardr.Mesnevilerinde, yeni konular ilemi; yerli öelere arlk vermitir. Döneminin özelliklerini, düüncelerini,araylarn, inançlarn yanstmas yönünden önem tar.Yaptlar: Hamse: Mesnevi biçiminde yazlm; Alemnumâ (Sâkinâme), Nefhetül-Ezhâr, Sonbetül-Ebkâr. Hefthân,Hilyettül-Efkâr adl be bölümden olumutur. Son ikisi. Agâh Srr Levent tarafndan (1948) yaynland. Zeyl-i ekayku1-Atâi: Düzyaz, biyografi. Birçok air, eyhle ilgili bilgileri içerir. El-Kavlü1-Hasen: Arapça yazlm, slam hukukuyla (fkhla) ilgili bir yapt.Müneat; Yazma ve konuma kurallaryla ilgil. (vb.)NEYZEN TEVFK (Kolayl) air. 1879da Bodrumda dodu. lkörenimini orada yapt. Bir süre zmir dadisinde (lisesinde) okudu.zmirde, o dönemin edebiyat vemüzikçileriyle yaknlk kurdu. Urlada bir berberden ney çalmasn örendi. Ortaokul öretmeni olan babas,okumas için stanbula gönderdi. Ama O, müzikten ve içkili toplantlardan kopamad; babo, düzensiz biryaama girdi. iir yazmada, Mehmet Akiften yararland. Polisin, kukulu davranlar, düzensiz yaam nedeniyle,kendisini izlediini anlaynca Msra (1908) gitti. Orada be yl kald; sonra stanbula döndü. Tüm yaamnda, bellibir ite çalmad, ney çalarak geçindi. Ar içkicilii yüzünden, sk sk hastaneye düerek tedaviler gördü. 28 Ocak1953te stanbulda öldü; Kartaldaki aile mezarlna gömüldü. Neyzen Tevfik, hem ünlü bir ney ustas, hem de güçlü bir yergi (hiciv) airidir. lk iirlerini 1898deMuktebas dergisinde yaynlamaya balayarak, bir yandan airlii, bir yandan da, ney çalmadaki ustal iletannmtr. Ayrca neyle ilgili besteler yapmtr. Yergilerinde, yaad aclar, tank olduu toplumsal bozukluklar,kimi zaman sövgüye varan bir dille yanstmaya çalmtr. Renkli kiilii ve sivri yergileriyle, günümüzde deadndan söz ettiren; yaam birçok fkraya konu olan biridir.Kitaplar:Hiç (1918), Azâb- Mukaddes (1949)NGÂR HANIM air. 1862de stanbulda dodu. Macar asll Osman Paann kzdr. Kadköy Fransz Mektebinde okudu. Ayrcaünlü hocalardan edebiyat, Arapça, Farsça, Almanca ve Rumca örendi. Genç yanda (14) geçirdii mutsuz bir
  • 173. evlilikten sonra, kendini tümüyle edebiyata verdi. Konanda, her hafta edebiyat ve müzik toplantlardüzenleyerek, tannm kiileri bir araya getirdi. "Davranlarnda Avrupallam, ama zevklerinde Doulu bir inceTürk hanm olarak" tannd. 1 Nisan 1918de öldü; Rumelihisanndaki aile mezarlna gömüldü.308309 Nigâr Hanm, Servet-i Fünun döneminin tannm kadn airidir. Ondört yanda, örencilik yllarnda balayanairlii, Abdiilhak Hamit ve Recaizâde Ekremin etkileriyle balamtr. Daha sonra Tevfk Fikret ve Cenapehabettinden etkilendii görülür. iirlerinde, aruz ölçüsünü kulland. Çounlukla karamsar konulan iledi; kendiyaamnn ac yanlarn, hayal krklklarn yanstt. iir dnda, düzyazlar, çevirileri de vardr. Dilde gelenekçidir.Kitaplar:iir: Efsûs (1886), Efsûs 2 (1890), Nirân (1896), Aks-i Sadâ (1900) Düzyaz (nesir): Safahat- Kalb (ak mektuplar, 1901), Elhan- Vatan (1916)Oyun: Grive (1910), Tavsir-i Ak (baslmad) An: Nigâr Binti Osman: Hayatmn Hikâyesi (Bir bölümü olu tarafndan yaynland. 1959)Kitaplar:iir: Eller (1952), Nokta (1953), Bölük Yaant (1957) nceleme, aratrma: Tiyatro ve Yazar (1960), Modern Tiyatro Akmlar 1 (1963), Tiyatro Terimleri Sözlüü(Haldun Taner ve Metin Andla, 1966), Oyun Yazar (1966), Darülbedayinin Ellinci Yl (1969), DünyaTiyatrosu Tarihi (2 cilt, 1971-72), 4. Mehmetin Edirne enlii (1972), Tiyatro Yönetmenlerinin Çalmas(1974), Yaayan Tiyatro (1976), Meddahlk ve Meddah Hikâyeleri (1977), Türkiyede Brecht (1979), SahneBilgisi (1980), Gösterim Terimleri Sözlüü (1983), Dram Sanat (1983 . Uzatmal Gerçekler (eletiriler, 1985) Oyun: Sava Oyunu (Sermet Çaanla), Nutuk (Atatürkün büyük Nutkunun oyunlatrlmas)NUTKU, ÖZDEMR Yazar. 1931de stanbulda dodu. Robert Koleji; Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinin ngilizFilolojisi bölümünü (1956) bitirdi. Ayn fakültenin Tiyatro Enstitüsüne asistan oldu. Bu görevini, daha sonrakurulan Tiyatro Kürsüsünde doçent ve profesör olarak sürdürdü. imdi, Ege Üniversitesi Güzel SanatlarFakültesinde görevlidir. Özdemir Nutku, edebiyata iirler yazarak (1950) girdi. Daha sonra tiyatroya yöneldi; inceleme veeletirileriyle tannd. Nesnel eletiri yöntemlerine baldr. Ele ald yaptlar, deiik açlara göre, özellikle de,yazldklar dönemlere ve ortamlara göre incelemeye çalr. Son yllarda, çalmalarn, kuramsal tiyatro alanndayounlatrmtr.310
  • 174. 311OUZCAN, ÜMT YAARo,öOFLA7£>LUA.TURAN Yazar. 1932de Adanada dodu. stanbulda Gcdikpaa Ortaokulunu. Vefa Lisesini ve EdebiyatFaküllcsinin felsefe bölümünü bitirdi. ABDne giderek Washinglonda tiyatro örenimi yapt. TRT stanbulRadyosunda dramaturg olarak çalt. Oflazolu, günümüzün tannm oyun yazarlarndandr. Konusunu, genellikle Osmanl tarihinden alr. Gerektelif, gerekse çeviri oyunlaryla, tiyatro kültürümüze önemli katklarda bulunmutur. Oldukça yaln, iirsel birdili vardr.Oyunlar: Keziban/Allahn Dedii Olur (1963), Deli brahim (1967), Sokraesin Savunmas (1971), 4. Murat (1970),Fatih/Bizans Dütü (1973), Genç Osman (1979), Elif Ana (1979), Kösem Sultan (1980), Üçüncü Selim(1983), Cem Sultan (1984), Gardiyan (1989) Ald ödüllen 1968 TDK Tiyatro Ödülü (Deli brahim), 1970 TRT Tiyatro Basan Ödülü (4. Murat), AvniDilligil Tiyatro Ödülü (Kösem Sultan) 1984 ENKA Sanat Ödülü (Cem Sultanla)air. 1926da Tarsusta dodu. Bir memurun olu. Konya Askerî Ortaokulunu, Eskiehir Ticaret Lisesini bitirdi.Önce Osmanl Bankasnda (Ankara), sonra da Bankasnn çeitli ubelerinde (Adana, Ankara, stanbul) memurolarak çalt. Bankann Halkla likiler Müdürü oldu; bir süre Kültür Yaynlannn yönetti. Emekli olduktan(1977) sonra, Ouzcan Sanat Galerisini kurdu. 1984te stanbulda öldü. Ouzcan, iir yazmaya çok küçük yalarda balad. lk iiri, Eskiehirde Kocatepe gazetesinde yaynland. Dahasonra çeitli dergilerde (Yedigün, Varlk, Büyük Dou, Yücel, Toprak, Türke Doru, Çr, Hisar vb.) yer alaniirleriyle tannd. iirleri, hem geleneksel iirimizin, hem de Garip akmnn izlerini tar. Hece ile yazlm, ölçülüuyakl iirleri yannda, serbest ölçülü iirleri de vardr. Çounlukla ak, yalnzlk, ölüm, çaresizlik vb. gibi duygusalkonulan iledi. Bir duygu airi olduu kadar toplumsal bozukluktan dile getiren güçlü bir yergicidir. Gerekduygusal iirleriyle, gerekse yergileriyle, çok okunan bir air olmu; kimi iirleri de bestelenmitir. iiri, deiik halkkesimlerine sevdiren airlerimizin banda gelir.Kitaplar: iir. nsanolu (1947), Deniz Musikisi (1949), Dillere Destan (1954), Dolmu (1955), Akmzn Son Çarambas(1955), Bir Daha Ölmek (1956), Kör Ayna (1957), ki Kiiye Bir Dünya (957), Beni Unutma (lk kitaplanntoplam basm, 1959), Karanln Gözleri (1960), Seninle Ölmek stiyorum (1960), Akll Maymunlar (1960),Üstüme Varma stanbul (1961), Yeni Dünya Rekoru (1961), Sevenler Ölmez (1962), Ötesi Yok (1963), BirGün Anlarsn (1964), Sadrazamn Sol kula (1965), Mihribana iirler (1965), Biraz Kül Biraz Duman (1966),Talar ve Balar (1966), Toprak Olana Kadar (1968), Göbek Davas (1968), Ben Seni Sevdim mi? (1968), Akmyd O (1969), Halktan Yana (1970), Önce Sen Sonra Sen (1971), Rubailer (1972), Yalan Bitti (1975), EnEski Yalnzlmdr Ak Benim (1978)
  • 175. 312313Gezi: Avrupa Görmü Adam (1967) Seçki (antoloji): Garip iirler Antolojisi (1958), iirimizde Ak ve Kadn (1961), iirimizde Ayrlk (1961),iirimizde Tabiat (1962), iirimizde Talama (1962), airlerin Seçtikleri (2. basm, 1974), Çocuklara iirler (1974),Âk Veysel, (1972) Öteki kitaplar (düzyaz): Sahibini Arayan Mektuplar (1961), Hüzün Sarklan (1963), Mihribana Mektuplar(1965)Deneme, eletiri, inceleme: Bir Arayn Yazlar (1981), Bir Yaznn Araylar (1981), Yazn, leitim, deoloji(1982), Yazlanla Okunan (1983), Toplumcu Gerçekçiliin Kaynaklar (1986), Kültür ve deoloji (1987),Toplumsal Deime ve Basn (1987), Kabul ve Ret (1991) Ald ödüller: 1965 Yeditepe iir Armaan (Her Yüz Bir Öykü Yazar), 1987 Behçet Necatiil iir Ödülü (YolÜstündeki Semenderle)OKTAY, AHMET air ve yazar. 1933te Ankarada dodu. Atatürk Lisesinden ayrld. statistik Genel Müdürlüünde üç ylmemurluk yapt. Sonra stanbula gelip gazeteci oldu. Bir süre TRT Haber Merkezinde, stanbulTelevizyonunda çalt. imdi Milliyet gazetesinde görevlidir. Oktay, iir yazmaya ortaokulda okurken balad. lk iiri 1948de Gerçek dergisinde yaynland. Bundan sonra,çeitli dergilerde (Beraber, Kaynak, Mavi, Seçilmi Hikâyeler, Pazar Postas, Yelken, Deiim, Yeditepe, Ataç,Dönem, Dost, Papirüs, Yeni Dergi vb.) iirle birlikte, çou eletiri niteliinde, inceleme yazlar yazd. iirlerinde,sürekli bir aray içinde olduu görülür. Deiik söyleyiler ve biçim denemeleri içinde, hep bireyin ruhsalbunalmlarn ilemeye çalr. Deneme ve incelemelerinde de, ayn aray çabalan var. Son kitaplarnda, içindeyaadmz geçi sürecinde, kültür ve sanatmzn, deiik sorunlar irdeleniyor.Kitaplar: iir: Gölgeleri Kullanmak (1963), Her Yüz Bir Öykü Yazar (1964), Dr. Kaligarinin Dönüü (1966), Sürgün(1977), Sürdürülen Bir arknn Tarihi (1981), Kara Bir Zamana Alnlk (1983), Yol Üstündeki Semender(1987), Atlar ve Övgüler (1991)314OKTAY RFAT (Horozcu) air ve yazar. 10 Haziran 1914te Trabzonda dodu. air ve dilci Samih Rfatn oludur. Ankara AtatürkLisesini (1932), Ankara Hukuk Fakültesini (1936) bitirdi. Bir süre Pariste bulundu. Basn-Yayn GenelMüdürlüünde (1943), DDY stanbul Birinci letme Müdürlüü avukatl yapt. Emekli olunca (1973) serbestavukat olarak çalt. 18 Nisan 1988de stanbulda öldü; Karacaahmet Mezarlna gömüldü.
  • 176. Oktay Rifat, 1941 Garip Akmnn kurucularndandr. Üç arkada, (Orhan Veli Kank ve Melih Cevdet Anday)birlikte, "Garip" adl ortak bir kitap yaynlayarak, ölçülü uyakl geleneksel iire kar özgür (serbest) iir akmnbalattlar. Süslü söz oyunlanndan uzak, konuma dilinin yalnlnda, küçük insanlann iç dünyasna eilen bu iirakm, önce büyük tepkiler uyandrd. Gelenekçi airler, bunlar destekleyen eletirmeler, "Süleyman Efendininnasn iire konu olur mu?" diye, Ga- ripçilerle alay ettiler. Tartma ylllarca sürdü; olay edebiyatn dna taaraktoplumsal bir boyut kazand. Sonunda Garipçilerin dedii oldu; toplumdaki "tabu"lardan biri daha ykld; yeniiirimizin ufuklan iyice açld; dil, konu ve söyleyiçe zenginleti. Oktay Rifat, iir yaamnda hep bir aray içinde oldu. lk iirleri, geleneksel iirin biçim ve Garip iirinin konusalözelliklerini tar. 1950den sonraki iirlerinde ise, Fransz airi Jaques Prevertin etkisiyle, daha özgür birsöyleyie yöneldii görülür. Bu dönemde de geleneksel söz sanatlarndan yararlanmaya çalr. nce bir alay(ironi) ve eletirel bir yaklamla,315toplumsal konulan, özellikle de eitsizlik ve adaletsizlik ko- nulann iler. 1956dan sonraki iirlerinde, ikinciYeni akmnn getirdii olanaklardan yararlanmak ister. Kelimelere önem verir. Ksa bir denemeden sonra, buanlamsz ve soyut iirden uzaklar, toplumsala döner. 1970Ierde, krk yllk bir urann bileimi olan zengin iirineular. Bol imgelerle, öz ve biçimin younluk kazand, toplumsal, doaya dönük, usta ii örnekler verir. airliikadar, oyun yazarl da önemlidir. iirsel bir anlatmla, kimi zaman cinselliin öne çkt toplumsal konularayönelik oyunlar yazd.Kitaptan: iir: Yaayp Ölmek, Ak ve Avarelik Üstüne iirler (1945), Güzelleme (1945), Aa Yukar (1952), Karga ileTilki (1954), Perçemli Sokak (1956), Ak Merdiveni (1958), ikilik (Aa Yukar ve Karga ile Tilkinin 2. basm,1963), Elleri Var Özgürlüün (1966), iirler (1969), Yeni iirler (1973), Çobanl iirler (1976), Bir Cigara çimi(1980), Elifii (1980), Denize Doru Konuma (1982), Dilsiz ve Çplak (1984) Oyun: Kadnlar Arasnda (1948), Oyun çinde Oyun (1949). Birtakm nsanlar (1961), Atlar ve Filler (1962),Çil Horoz (1964), Zabit Fatmann Kuzusu (1965), Yamur Sknts (1969)Roman: Bir Kadnn Penceresinden (1976), Danaburnu (1980)Not: Aynca çevirileri vardr. Ald ödüllen 1955 Yeditepe iir Armaan (Karga ile Tilki), 1970 TDK iir Ödülü (iirler), 1970 TRT BasanÖdülü (Yamur Sknts), 1980 Sedat Simavi Vakf Edebiyat Ödülü (Bir Cigara çimi), 1981 Madaral RomanÖdülü (Danaburnu)Edebiyat bölümüne girdi. Kurtulu Savanda okulun geçici olarak kapatlmas üzerine Ankaraya giderekAnadolu Ajansnda çalt. Örenimini savatan sonra tamamlad. Yeniden eski iine dönerek bir süre çaltktansonra, Edebiyat öretmenliine atand. zmir, Adana ve Ankara liselerinde öretmenlik ve müdürlük, M.E.Bakanlmerkez örgütünde yöneticilik ve Ankara Dil ve Tarih-Corafya Fakültesinde edebiyat profesörlüü yapt. Songörevinden emekli oldu. 1968de stanbulda öldü. Onan, ilk iirlerini aruz ölçüsüyle (Nedim dergisi, 1919) yazd. Daha sonra "Millî Edebiyat" akmnnetkisiyle yazd iirlerle tannd. Hece ölçülü bu iirlerinde, daha çok aynlk, sevgi, hüzün vb. gibi kiiselduygulanmalann ve yurt, ulus sevgi, yiitlik (kahramanlk) vb. gibi ulusal duygulan iledi. Ne var ki, dili iyikullanmasna karn, birkaç iiri dnda, kendini tekdüzelikten kurtaramad; çadalannn gerisinde kald. iir dnda,
  • 177. edebiyat tarihimize ilikin incelemeler yapt; okullar için dilbilgisi kitaplar yazd.Kitaplar:iir: Çakl Talan (1927), Bir Yudum Daha (1932) nceleme: zahl Divan iiri Antolojisi (1940), Seyyal Hamzann ki Yeni Gazeli Dolaysiyle (1949), NamkKemalin "Talim-i Edebiyat" Üzerine Bir Risalesi (1950), Leyla ile Mecnun (Fuzulinin ünlü mesnevesininincelemesi, 1956)Roman: ileyen Yara (Vakit gazetesinde tefrika, 1931)Okul kitab: Dilbilgisi 1 (1929), Dilbilgisi 2 (1943)ONAN, NECMETTN HALL air ve yazar. 1902de Çatalcada dodu. lkörenimini orada yapt. stanbulda Vefa Sultanisini (lisesini) bitiripYüksek Muallim MektebininORHAN KEMAL Yazar. Asl ad, Mehmet Rait Öütçüdür. 1914te Ceyhanda dodu. TBMMnin ilk milletvekillerinden,avukat Abdülkadir Kemalinin oludur.316317Babasnn siyasal nedenlerle Suriyeye kaçmas üzerine, öreniminisürdüremedi; ortaokul üçüncü snftan ayrlmak zorunda kald. Adanadaçrçr fabrikalarnda içilik, dokumaclk ve kâtiplik yapt. Askerliisrasnda yazd baz iirlerinden dolay be yl hapis cezasna çarptrld.Bu cezasn, Adana, Kayseri ve Bursa cezaevlerinde yatarak geçirdi. Bursacezaevinde Nazm Hikmetle tantktan sonra hikâye yazmaya balad.Hapisten çknca (1943) Adanaya döndü; içilik, sebze tamacl, kâtiplikyaparak geçimini salamaya çalt. Daha sonra stanbula yerleerek (1950)kendini tümüyle yazarla verdi. Yaamnn bu dönemi de geçim yönündenoldukça skntl, ama yazarl yönünden çok verimli geçti. Yaptlarnntüme yaknn stanbulda (Cibali ve Fatihte) yazd. Hastaland, birkaç kezhastaneye yatarak iyilemeye çalt. Hem gezmek, hem de tedavi olmakamacyla, 1970te çar üzerine Bulgaristana gitti. Ne var ki, bu amacmgerçekletiremedi. Hastaland; Sofya Hükümet Hastanesine yatrld. 2Haziran 1970te orada öldü. Cenazesi stanbula getirilerek ZincirlikuyMazarhna gömüldü. Ansn yaatmak amacyla, ailesince "Orhan Kem
  • 178. Roman Armaan" düzenlendi. Orhan Kemal, edebiyatmzda 1940 sonrasnn en büyük hikaye ve roman yazarlar arasnda yer alr. Özelliklehikâye türünde büyük basan göstermi; Sabahattin Ali ve Sait Faik gibi, hikâyeciliimize yepyeniolanaklar kazandrmtr. Geçim kaygs yüzünden yeterli titizlii gösterememi, zaman zamanyinelemelere (tekrarlara) dümüse d romanclkta da büyük ustalk göstermitir. Hikâye veromanlarnd toplumumuzdaki ekonomik çatma ve snfsal farkllamann, kentler yaayan alt tabakainsanlar üzerindeki olumsuz etkilerini sergilemey çalmtr. Satclk yapan çocuklar, ky köe semtlerininserserileri kötü yola dümü genç kzlar, ekmek paras peinde koan babalar, zengi evlerine gündelie gidenkadnlar, haklarn arayan toprak içilerini, hapishaneye düenleri, i arayanlar, fabrika emekçilerini,gurbetçileri, ksaca yaamak için ekmek peinde koan küçük insanlarn aclarn, sevinçlerini, umutlarn dilegetirmitir. Bunu yaparken, iyi ve kötü, olumlu ve olumsuz ayrmna gitmeden, tank olduu çelikileri, kimizaman gülmeceye kayarak, iyimser ve sevecen bir yaklamla, olduu gibi vermeyi baarmtr. Konu ve tip çeitliliiyannda, yaptlarnn ilk göze çarpan özellii süssüz, yaln dildir. Ustaca gelitirdii konumalarla, anlatmaolaanüstü bir akclk kazandrmtr.Kitaplar: Hikâye: Ekmek Kavgas (1949), Sarholar (1951), Çamarcnn Kz (1952), 72. Kou (1954), Grev (1954),Arka Sokak (1956), Karde Pay (1957), Babil Kulesi (1957), Dünyada Harp Vard (1963), siz (1966), ÖnceEkmek (1968), Küçükler ve Büyükler (çocuklar için seçmeler, 1971) Roman: Baba Evi (1949), Avare Yllar (1950), Murtaza (1952), Cemile (1952), Bereketli TopraklarÜzerinde (1954), Suçlu (1957), Dünya Evi (19587, Devlet Kuu (1958), Vukuat Var (1959), Gâvurun Kz(1959), Küçücük (1960), El Kz (1960), Hanmn Çiftlii (1961), Eskici ve Oullan (1962), Gurbet Kular (1962),Sokaklarn Çocuu (1963), Mahalle Kavgas (1963), Kanl Topraklar (1963), Bir Filiz Vard (1965), MüfettilerMüfettii (1966). Yalanc Dünya (1966), Evlerden Biri (1966), Arkada slklar (1968), Sokaklardan Bir Kz(1968). Üç Katç (1969), Kötü Yol (1969), Kaçak (1970)An: Nâzm Hikmetle Üçbuçuk Yl (1965)nceleme: Senaryo Teknii ve Senaryoculuumuzla lgili Notlar (1963) Oyun: spinozlar (Yalova Kaymakam, 1965). "72. Kou", "Murtaza", "Eskici Dükkân" ve "Karde Pay", aynad tayan yaptlarndan oyunlatrld. Ald ödüller 1958 Sait Faik Armaan (Karde Pay), 1969 Sait Faik ve TDK Ödülü (Önce Ekmek)ORHON, ORHAN SEYF air ve yazar. 1890da stanbulda dodu. Mercan dadisini (lisesini), Hukuk Mektebini bitirdi. Ksa birmemurluktan sonra gazeteci oldu. Akbaba (1919), Papaan (1924), Resimli Dünya (1924), Güne (1926),Edebi- yat (1932), Ayda Bir (1935), Çnaralt (1941), dergilerini çkard. stanbul Erkek318319
  • 179. Lisesinde (1941-44) öretmenlik yapt. Daha sonra politikaya atld; 1946"da Zonguldaktan ve 1965testanbuldan milletvekili seçildi. 1972de öldüünde, stanbulda Son Havadis gazetesi fkra yazaryd. MezanZincirlikuyudadr. Orhon, edebiyatmzda "Hecenin Be airi"nden biri olarak tannr. iire, bu toplulua girmeden önce (1911)aruzla balam. Millî Edebiyat akmnn etkisiyle, geleneksel halk iirine yönelmitir. Yaln, duru bir dille, bata"ak" ve "kadn" olmak üzere, bireysel duygulanmalarn yanstan iirleriyle tannmtr. Kimi iirlerinde gülmece veyergi öesi ar basar. iirde, belli bir düzeyin üzerine çkt söylenemez. Düzyaz o- larak gülmece (mizah)hikâyeleri, siyasal konulu fkralar, biyografiler yazmtr. Duyu ve düünüte gelenekçi bir yazardr.Kitaptan: iir: Frtna ve.Ki (1919), Peri Kz ile Çoban Hikâyesi (1919), Gönülden Sesler (1922), O Beyaz Bir Kutu(1941), Asri Kerem (1942), Hicviyeler (1950), Kervan (1964), te Sevdiim Dünya (1965), iirler (seçmeler,1970)Roman: Çocuk Adam (1941)Fkra, makale: Dün, Bugün, Yann (1943), Kulaktan Kulaa (1943) Biyografi: Abdülhak Hamit (1937), Mehmet Akif (1937), Yahya Kemal (1937), Ziya Gökalp (1937)Gülmece: Fiskeler (1922), Düün Gecesi (1957)ORTAÇ, YUSUF ZYA air ve yazar. 1895te stanbulda dodu. Vefa dadisindeki (lise) öreniminden sonra, Darülfünunda (st.Üniversitesi) açlan snav kazanarak edebiyat öretmeni (1915) oldu. zmit, Galatasaray ve MercanSultanilerinde(liselerinde) öretmenlik yapt. Sular daresi Yönetim Kurulunda bulundu. 1918de "air" ve 1923te "Akbaba"dergilerini çkard. Gülmece (mizah) edebiyatmza büyük katklar olan Akbabann yaynn ölümüne deksürdürdü. Bu arada, Orhan Seyf Orhonla "Ayda Bir" (1935) ve "Her Ay" (1937) edebiyat dergilerini deçkard. 1946-1950 döneminde, Ordudan milletvekili seçildi. 11 Mart 1967de stanbulda öldü; ZincirlikuyuMezarlna gömüldü. Aruz ölçüsüyle yazd ilk iirlerini, 1914te Kehkean dergisinde yaynlayan Ortaç, daha sonra "Hecenin Beairi"nden biri olarak tannd. iirleri, biçim (teknik) ve anlatm (söyleyi) yönlerinden baarl görünürse de, içerikyönünden bireysel duygulanmalar aamamtr. Bununla birlikte, Be Hececiler içinde, Faruk Nafizden sonra enbaarl olandr. Dili yaln ve akadr. iir dnda, siyasal fkra, oyun, roman, gezi, an ve gülmece vb. türlerinde deyaptlar vermitir.Kitaplar: iir. Akndan Akma (1916), Cenk Ufuklar (1917), Âklar Yolu (1919) Yanarda (1928) Bir Selvi Gölgesi(1938), Ku Cvltlar (çocuk iirleri, 1938), Bir Rüzgâr Esti (Manzum Binnaz oyunu, ile 1962) Oyun: Kördüüm (1917), Binnaz (1928), üphe (1918), Lâtife (1919), Nikâhta Keramet (1923), EskiMektup (1923) Roman: Kürkçü Dükkân (1931), eker Osman (1932), Göç (1943), Üç Katl Ev (1953) Gülmece hikâyeleri: en Kitap (1919), Beik (1943), Ocak (1943), San Çizmeli Mehmet Aa (1956), GünDomadan (1960)An: Portreler (1960) Bizim Yoku (1966)Biyografi: smet nönü (1946)
  • 180. 320321OTYAM, FKRET Yazar, gazeteci. 1926da Aksarayda (Nide) dodu, ilk ve ortaokulu orada okudu. Bir yandan Son Saat(1940). Ulus (1951). Dünya (1952), gazetelerinde çalt, bir yandan da, stanbul Güzel Sanatlar Akademisininorta ve yüksek resim bölümünü bitirdi. Daha sonra muhabir ve röportaj yazan olarak Cumhuriyetgazetesinde çalt. Emekli olunca, Antalyann Gazipaa ilçesine yerleti. Orada yaz çalmalar yannda, resimyapyor. Otyam, röportaj türüne yeni bir soluk ve canllk getiren yazarlarmzdandr. Türkiyenin tüm yörelerini gezipdolam, özellikle Dou ve Güney dou bölgesinin eitim, yerleme, toprak, kan davas aalk, eyhlik, göç. kaçakçlk,kz kaçrma, evlilik vb. gibi çeitli ekonomik ve toplumsal sorunlarn, yapt ayrntl röportajlar ve bunlarbelgeleyen fotoraflaryla yanstmaya çalmtr. "Gide Gide" bal altnda yaynlanan bu röportajlar, bir yandan ülkeyöneticilerinin çalmalarna k tutarken, bir yandan da toplumsal konularda aratrma yapacak bilim adamlarnapek çok malzemeler getirmitir. Güçlü gözlem gücü, renkli, akc de duyarl diliyle, röportaj halk ynlarnasevdiren bir yazardr.Kitaplar: Röportaj: Saman Yüklü Kan (1957), Ha Bu Diyar (1959), Bu Ne Biçim Amerika? (1960), Dou GeziNotlan (1960), Harran, Mayn ve Inp (1961), Uy Babo (1962). Toprakszlar (1963), Hû Dost (1964), Bir KarToprak çin (1965), Oy Frat Âsi Frat (1966), Korku ve Kaymakam Babo (1968), Can Pazar (1969), Ne biçimAmerika, Ne Biçim Rusya (1970), Karasevdam Anadolum (1976), Maynl Topraklar Üzerinde (1977), AdYemendir (1981), Maynlar Çiçek Açmaz (1983), Pavli Karde (1985), Harran Koçaklamas (1987), EySamanda (1991) An: Arkadam Orhan Kemal (1973), u Bizim Gazipaa ve smet Paai Yllar (1984)Oyun: Mayn (1968de oynand; kitaplamad.)Çocuk kitab: Can Arkada (1991), Ceylanlar Suya ndi (1991)Ald ödüller: "Mayn ve rip" adl röportajyla 1962 TDK Ödülünü ald. Ankara Gazetecler Cemiyetince, 1963ve 1970te "yln gazetecisi" seçildi.OZANSOY, FAK AL air. 1876da Diyarbakrda dodu. Süleyman Nazif in kardei ve Sait Paann oludur. lk ve ortaörenimini oradayapt. stanbulda Mekteb-i Mülkiyeyi (siyasal bilgiler oku u) bitirdi. Bursada maiyet memuru olarak görevebalad. Sndrg, Burhaniye, Pazarköy, Mudanya kaymakamlklarnda; Midilli, Beyolu, Üsküdar, Kütahyamutasrnflklannda bulundu. Mütarekeden sonra (!. 18) Diyarbakr valiliine atand. Ksa bir süre sonra, bugörevinden ayrlarak stanbula döndü. Dahiliye Nezareti (Bakanl) müstearlndan emekli (1931) oldu. AyrcaMülkiyede Franszca öretmenlii de yapt. 1950de Ankarada öldü; Zincirlikuyu Mezarlnda, AbdülhakHamitin yanna gömüldü.
  • 181. Faik Ali Ozansoy, Servet-i Fünûn airlerindendir. Daha sonra Fecr-i Ati topluluuun banda da yer almtr.iirlerinde, dil ve teknik yönünden Abdülhak Hamit ve Tevfik Fikretin etkisi görülür. Ar duygusal, hayalcive romantik bir airdir. Ar ve özentili bir dille, kadn, ak, hüzün gibi konular ilemitir. Kimi iirlerinde, doa vetoplumsal öeler ar basar. Genel olarak, iirde büyük baar gösterememi, Abdülhak Hamit taklitçiliindenkurtulamamtr.Kitaplar:iir: Fani Teselliler (1908), Temâsil (1913), Elhan- Vatan (1915) Oyun: Paytahtn Kapsnda (1918), Nedim ve Lâle Devri (manzum, 1950)Ötekiler: Mithat Paa (biyografi, 1908), air-i Âzama Mektup (1923)322323OZANSOY, HALIT FAHRnceleme: Goethenin aklar ve iirleri (1936), Tevfik Fikret ve Rubab Cevab (1945), Yunan Tiyatrosu(1964)Okul kitab: Edebiyat Kraat (Okuma) Numuneleri (3 cilt) vb. air ve yazar. 1891 de stanbulda dodu. Doktor Mehmet Fahri Paann olu. Galatasaray Sultanisinden(lisesinden) ayrld. Açlan bir snav kazanp öretmen oldu. Kayseri, Mula, Konya ve stanbul liselerinde (1916-1956) felsefe ve edebiyat öretmenlii yapt. Ayrca "Nedim" dergisini (17 say) çkard (1919) ve"Servetifünun"u (1926-1947) yönetti. Emekli olduktan sonraki yllarn (1965-1971) tiyatro eletirileri,söyleiler ve anlarn yazarak geçirdi. 23 ubat 1971de stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Halit Fahri, "Hecenin Be airi"nden biridir. lk iirlerini, Tevfik Fikret ve Cenap ehabettinin etkileriyle aruzölçüsüyle yazd. Daha sonra Millî Edebiyat akmna katld. çedönük (mistik) bir airdir. ledii konularn banda"sevgi" ve "ölüm" konulan gelir. Bireysel duygulanmalarn yanstan çou iirlerinde, karamsar ya damelânkolik bir hava vardr. Asl baarsn, dil ve anlatmda gösterdi. Konuulan dille yazarak, Türkçeninsadelemesine yardmc oldu.Kitaplar: iir: Rüya (1912), Cenk Duygular (1917), Efsaneler (1919), Zakkum (1920), Bulutlara Yakn (1920),Gülistanlar, Harabeler (1922), Paravan (1929), Balkonda Saatler (1931), Sulara Dalan Gözler (1938), HepOnun çin (1962), Sonsuz Gecelerin Ötesinde (1964) Oyun: Bayku (manzum, 1917), lk air (manzum, 1923), Sönen Kandiller (manzum, 1926), Nedim (1932),On Yln Destan (manzum, 1933), Hayat (manzum, 1936), Bir Dolaptr Dönüyor (manzum, 1958), ki Yanda(1970)
  • 182. An: Edebiyatçlar Geçiyor 1939; geniletilmi 2. basm: Edebiyatçlar Çevremde, 1970), DârülbedayiDevrinin Eski Günleri (1964), Eski stanbul Ramazanlar (1986)Roman: Sulara Giren Köprü (1939), Âklar Yolunun Yolcular (1939)OZANSOY, MUNS FAK air ve yazar. 1911 de Midillide dodu. air Faik Ali Ozansoyunoludur. lkörenimini, stanbulda bir Fransz okulunda yapt. GalatasarayLisesini, Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Bankasnda; ktisat ve TicaretBakanlnda (müdür yardmcs, irketler müdürü, müfetti, tefti HeyetiBakanl, D Ticaret Dairesi bakan, müstear); Yüksek Murake*beHeyetinde; Babakanlkta (müavir) çalt. Basn Yayn Turizm GenelMüdürlüü, Cumhurbakanl Genel Sekreterlii, Merkez BankasBamüavirlii, Ankara Sanayi Odas Genel Sekreterlii görevlerindebulundu. Son görevi, Paristeki Unesco Türkiye Daimi Temsilciliidir. 1975teorada öldü. Cenazesi stanbula getirilerek Zincirlikuyu Mezarlnagömüldü.i • Munis Faik, iir yazmaya 1930da balad. Dergilerde (ark, Çr, ^Millet, Bayrak, Marmara vb.) yaynlad iir veyazlaryla tannd. Arkadalaryla çkard (1950-57) Hisarda, edebiyatta ulusalcl ve i gelenekçilii savunanbayazlar yazd. iirlerinde iledii konular bu j dorultudadr. çedönük bir airdir. Semboller ve hayallerle yüklü,biçim 1 kaygs ar basan bir iir teknii vardr. Dili yalndr.I; Kitaplar: iir: Büyük Mabedin Eiinde (1938), Hayal Ettiim Gibi (1948), Bir -Daha (1959), Yakar (1959), ZamanSaati (1965), Yaknma (1968), Kaybolan Dünya (1971)Deneme: Düündüüm Gibi (1957)Oyun: Medea (manzum trajedi, 1963)324325ÖMER SEYFETTN Yazar. 11 Mart 1884te Gönende dodu. Bir subay oludur. lkörenimine oradaki bir mahalle mektebindebalad; Ayanck ve ineboluda devam etti. Annesiyle stanbula geldiinde. Aksara- Mekteb-i Osmanide okudu.Eyüpsultan Baytar Rütiyesini (veteriner rtaokulunu), Edirne Askeri dadisini (lisesini), Harbiyeyi (1903)bitirdi. Subay olarak zmir Redif Frkasna atand. zmirde yeni açlan Jandarma Okuluna (1907) öretmen oldu.Merutiyetten (1908) sonra, üstemen olarak Selanikte 3. Ordu merkezine gönderildi. Orada, Yakarit köyüsnr bölüünde görev yapt. 1910da askerlikten ayrld. Balkan Savann balamas (1912) üzerine yeniden orduyaçarld. Yanya Savunmasnda Yunanllara tutsak (1913) oldu. Serbest braklnca stanbula gelerek KabataLisesinde öretmenlik görevine (1914) balad. Selanikte bulunduu yllarda balad hikâye yazarln, youn binmde
  • 183. burada da sürdürdü. Ne var ki, çok verimli olabilecei bir yata, birden hastaland. eker hastalndan, 5 MarI920de öldü; Kadköydeki Kudili Mahbutbaba Mezarlna gömüldü. Ömer Seyfettin, hikâyeciliimizin büyük ustas ve sade dilcilik akmnn öncüsüdür. lk iirlerini ve yazlarn,1900den balayarak Mecmua-i Edebiye, Sedat, Serbest zmir, Muktebes, Bahçe, Kadn, Tenkit, Türk Yurduvb. gibi dergilerde yaynlamaya balad. Daha sonra, Selanikte Ziya Gökalp ve Ali Canip Yöntemle tanp"Sade Lisan" akmn balatt. Bu akmn yayn organ olan Genç Kalemler dergisinde yaynlanan yazlaryla tannd.Derginin ilk saysnda yer alan yazsnda belirttii gibi, an ve sade halk diliyle, bugün de sevilip okunanhikâyeler yazd. Rumelide bulunduu yllarda, Yunan, Srp, Bulgar ayrlkç komitelerinin gizli çalmalarn sezmi,ilerde yazaca yaptlar için gözlemler yapp malzemeler toplamt. Ulusçu ve idealist bir yaklamla, birçokhikâyelerinde bunlar iledi. Ayrca günlük yaamdan, çocukluk anlarndan, tarihten, halkbilimden (folklordan)yararland. Her türlü özentiyi, süsü, ayrntl tasviri ve çözümlemeyi (tahlili) bir tarafa atarak; halk için bir"edebiyatsz edebiyat" yaratmaya çalt. Doru bulduu tarihsel ve toplumsal deerleri savundu; yanl bulduklarneletirdi, yerdi. Çökmekte olan bir devletin bireylerine yurt ve ulus sevgisi alayarak moral vermeye; bölücü,ayrlkç akmlara kar, ulusal bütünlüü savunmaya çalt. Bututumuyla, ulusal edebiyat akmnn en güzel örneklerini verdi. Hikâye dnda iirleri, makaleleri, fkralar,destan denemeleri, romanlar da vardr.Kitaplar: Salnda yaynlananlar; Tarih Ezelî Bir Tekerrürdür (Düünüyorum dergisinin özel says, st. 1910), Vatan!Yalnz Vatan! (Broür, Selanik 1911). Yarnki Turan Devleti (st. 1914), Millî Tecrübelerden Çkarlm AmeliSiyâset (st. 1914), Turan Masallar (st. 1916) Eshâb- Kehfimiz (Yedi Uyurlarmz; toplumsal roman; st. 1918),Harem (Büyük hikâye, st. 1918), Efruz Bey (Fantazi roman, st. 1919) Öteki kitaplar. 1926dan sonra, yaynevlerince çeitli adlarla basld. Kitap saysnn yayn evlerine göre deitiigörülür. Bugüne kadar, tüm yazdklarnn kitaplat da söylenemez. Hikâye ve romanlarnn ilk toplu basm, 1938de (st, Ahmet Halit Kitabevi) yapld: lk Düen Ak, YüksekÖkçeler, Bomba, Gizli Mabet, Asilzadeler, Bahar ve Kelebekler, Beyaz Lâle, Mapçupluk mtihan iirleri, Fevziye Abdullah Tansel (Ömer Sefettinin iirleri, Ankara 1972); fkralar ise M. Sabri Koz (Nükteve Fkralaryla Ömer Seyfettin, st. 1984) tarafnda derlendi. Ayrntl bilgi için baknz: Ömer Seyfettin, Ülkücü Bir Yazarn Roman (Hazrlayan; Tahir Alangu, st. 1968);Ölümünün 50. Yl Münasebetiyle Ömer Seyfettin Bibliyografyas (Hazrlayan; Millî Kütüphane, Ank. 1970)ÖNDER, MEHMET Yazar. 1926da Çumrada dodu. Ankara Dil ve Tarih-Corafya fakültesini bitirdi. Konya Mevlâna MüzesiMüdürlüü, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüü, Kültür Müstearl, Babakanlk Danmanl görevlerindebulundu. imdi emeklidir.326327
  • 184. Önder, edebiyata, lisede örenciyken iirler yazarak girdi. Daha so çeitli dergilerde (Çr, Türk FolklorAratrmalar, stanbul adrv Çnaralt, Çar, Hisar vb.) yer alan kültürel arlkl inceleme yazlan tannd. Tarih, sanattarihi, halkbilim (folklor) ve budunbilim (etnografya edebiyat, tasavvuf vb. gibi alanlarda yaptlarverdi. Gelenekçi maneviyatç görüleri savundu.Kitaplar: iir: Zafer Yolunda (1947), Köyün Barndan (1947), Mevsim Sonu (1949) nceleme, aratrma: Seyahatnamelerde Konya (1948), Konya Matbuat Tarihi (1949), Konya Maarif Tarihi(1950), Millî Mücadelede Konya (1953), Sivasl Ali Kemalî (1954), Gönüller Sultan Mevlâna (1959),Aydnlk Kap: ems-i Tebrizi (1963), Anadolu Efsaneleri (1966), Anadolu Fetih Destanlar (1970), AtatürkEvleri/Atatürk Müzeleri (1970), Mesneviden Hikâyeler (1970), Nasrettin Hoca (1971), ehirden ehire(1972), Anadoluyu Aydnlatanlar (1973), Mevlâna Bibliyografyas (2 cilt, 1974), Atatürkün Yurt Gezileri(1975), Ald Sözü Anadolu (1976), Selçuklu Devri Kubad-Âbâd Saray Çini Süslemeleri (1981), YurtdMüzelerinde Türk Eserleri (1984), Eski Eserler Ansiklopedisi (1987), izmir Yollarnda Atatürk (1989) vb.ÖNGÖREN, VASIF Yazar. 1938de Tavanlda dodu. Kütahya Lisesini bitirdi. Bir süre istanbul Fen Fakültesi jeofizikbölümünde okudu. Almanyaya giderek tiyatro örenimi gördü. Dönüünde, istanbul ve Ankarada oyunculukyapt. Ankara Birlii Tiyatrosunu kurdu. Son yllarda, tiyatro çalmalarn Avrupada sürdürdü. 15 Mays 1984teHollandann Amsterdam kentinde öldü.Öngören, Alman yazan Brechtin (1895-1956) gelitirdii "epiktiyatro" anlaynn ülkemizdeki temsilcisi olarak tannmtr. Almanyadaki tiyatro örenimi srasnda bu konudaörendiklerini uygulamak için Ankara Birlii Tiyatrosunu kurmu, "Asiye Nasl Kurtulur?" oyunuyla büyükbasan kazanmtr. Verimli bir çada ölümü, tiyatromuz için büyük bir kayptr. Öteki oyunlan: Göç: (1976; yeni adyla Almanya Defteri 1971), Oyun Nasl Oynanmal? (1974), ZenginMutfa (1977)Çocuk kitab: Masaln Asl (2 cilt) Ald ödüller: "Göç" oyunuyla, 1967 stanbul Uluslararas Tiyatro enliinde ikincilik; "Zengin MutfaTyla,1978 ismet Küntay ve Ankara Sanatseverler Dernei ödüllerini ald. "Asiye Nasl Kurtulurca, AnkaraSanatseverler Demeince yln (1970) en baanl oyun yazan ve yönetmeni seçildi.ÖREN, ARA air ve yazar. 1939da stanbulda dodu. Ortaöreniminden sonra, stanbuldaki özel tiyatrolarda, bir süreoyunculuk ve dramaturgluk yapt. Daha sonra Almanyaya giterek Berline yerleti. Önceleri çeitli ilerde i çalt.imdi yaamn yazarlkla salyor. Ören Ara, Almanyaya yerletikten sonra, oradaki içilerimizin yaamlarn; yeni çevreye uyum salamak içinverdikleri savandan; dlanmann ve küçük görülmenin aclann; gurbet duygulann; yurt özlemlerini vb. ileyenuzun iirleriyle (poem) tannd. Yazd iirler ve yazlanyla, salt oradaki Türklerin deil, Alman okurlann dabeenerek 5 okuduklan bir yazar oldu.¦I Kitaplar: Türkçe olarak yaynlanan iirleri: Terkedilmilerin Akam (1960), Berlin Üçlemesi (1980), Enkaz/ikinciElden Resimler (1984)
  • 185. Anlat: Gündodulann Yükselii (1985), Kaybolan efkat (1987)328329 Almanca olarak yaynlanan iirleri: Niyazinin Naunyn Sokanda i Ne? (1973), Kâthane Rüyas (1974),Sefilname (1977), Almanya Bir Türk Masal (1978), Yeni Dille Eski Masallar (1979). Gurbet Deil Artk(1980)vb. Ald ödüller: 1980 Alman Endüstri Birlii Tevik Ödülü. 1983te Bavyera Güzel Sanatlar Akademisi OnurÖdülü ve 1985te Albert von Chamisso Ödülünü ald. (Son ödül. anadili Almanca olmayan ve yaptlarylaAlman edebiyatna katkda bulunanlara verilmektedir.)ÖRNEK, SEDAT VEYS Yazar. 1927de Zarada (Sivas) dodu. Ortaörenimini Sivasta yapt. Ankara lahiyat Fakültesini bitirdi.Almanyada Tübingen Üniversitesinde, dinler tarihi ve budunbilim (etnoloji) alanlarnda çalarak uzmanlat.Dönüünde, Ankgra Dil ve Tarih Corafya Fakültesine öretim üyesi oldu. Profesör olarak çalrken, 980deöldü. Örnek, edebiyata hikâyeler yazarak (1946. Sivasta Hakikat gazetesi) girdi. Çeitli dergilerde (Varlk,Deiim, Su, Türk Dili vb.) hikâyeleri yan sra ksa oyunlar, eletirileri ve çevirileri yaynland. Daha sonra (1960-1970), çalmalarn oyun türünde younlatrarak bu alanda tannmaya balad. Uzmanlk dal olan budunbilim vehalkbilim (folklor) alannda verdii yaptlaryla, kültürümüze büyük katklarda bulunan bir aratrmacdr.Kitaplar:Oyun: Kurt (1964), Pirinçler Yeerecek (1969), Manda Gözü (1969) nceleme, aratrma: Sivas Çevresinde Hayatn Çeitli Safhalanyla lgili Batl nançlar ve Büyüsel lemlerinEtnolojik Tetkiki (1966), 100 Soruda lkellerde Din, Büyü, Sanat, Efsane (1971), Etnoloji Sözlüü (1971),Anadolu Folklorunda Ölüm (1971), Budunbilim Terimleri Sözlüü (Etnoloji Sözlüünün yeni basm, 1973),Türk Halkbilimi (1973), Geleneksel Kültürümüzde Çocuk (1979)OZ, ERDAL Yazar. 1935te Yldzelinde dodu. Babas yargçt, sürekli yer deitirdi. Bu nedenle ilk ve ortaokulu çeitliyerlede okudu. Tokat Gazi Osman Paa Lisesini bitirdikten sonra st. Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi.Burada okurken, arkadalaryla "a dergisi"ni çkard. Örenimine ara verip Ankaraya gitti. Alt yl aradan sonra,Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Türk Dil Kurumunda, Sinematek Dernei Ankara ubesinde çalt. KzlaydaSergi Kitabevini kurup yönetti. 12 Mart Darbesinden sonra tutuklanp bir yl hapishanede yatt. Durumalarsonunda akland. Kitabevi skyönetimce kapatld için, i bulmak için stanbula gitti. Önce Cem Yaynevindedüzeltmenlik ve redaksiyon ileri yapt. Sonra ayn yaynevinin çocuk edebiyat dizisini (Arkada Kitaplar)yönetti. Yüzü akn kitap yaynlad. Oradan ayrlp bugün yönettii Can Yayanlarn kurdu. Erdal Öz, edebiyata önce iir (üniversitenin ilk yllarnda), yazarak girdi. Sonra iiri birden brakp hikâyeye
  • 186. yöneldi. 1960ta yaynlanan (biri roman) iki kitabndan sonra, uzun süren bir suskunluk dönemi oldu.Cezaevinden çknca (1972), orada yaanlan olaylardan yola çkarak yakn dönemin siyasal olay ve kiilerinikonu alan hikâyeler, romanlar yazd. Bunlar büyük ilgi gördü ve birçok yabanc dillere çevrildi.Kitaplar: Hikâye: Yorgunlar (1960), Kanayan (1973), Havada Kar Sesi Var (1987) Roman: Odalarda (1960), Yaralsn (1974), Gülünün Solduu Akam (an-roman, 1986)An: Deniz Gezmi Anlatyor (1976)Gezi: All Turnam (SSCB gezisi, 1977) Çocuk kitab: Beyaz Yele (1981), Alçacktan Kar Yaar (bilmeceler, 1981) Not: "Yaralsn" romanyla 1975 Orhan Kemal Roman Armaann kazand.330331OZAKIN, AYSEL Yazar. 1942de Urfada dodu, tik ve ortaörenimi izmirde yüksek örenimini Ankara Gazi EitimEnstitüsünde (Franszca bölümünde) yapt. Öretmenlik yaam ksa sürdü, istanbul Atatürk Eitim EnstitüsündeFranszca öretmem olarak çalrken, önce görevden alnd, sonra da Çanakkaleye atand. Bunun üzerine, kendiisteiyle öretmenlikten ayrlarak yazarlk ve çevirilerle geçimini salamaya çalt. Yeniden, istanbul DevletKonservatuvannda öretmenlie döndü. Çarl olarak Almanyaya gitt: Dönmeyince, iine son verildi. imdiAlmanyada. Ozakn, yazar olarak adn 1974 Sabahattin Ali Hikâye Yanmasn en baarl hikayeci seçilerek duyurdu. Ksazamanda, top- lumsal sorunl; ileyen hikâye ve romanlaryla tannd. Hikâyelerinde, genellikle küçük kentininsanlarn anlatr. Onlarn uygarlama çabalarn, çelikilerini, korkularm, hakszlklara kar direnilerini, isizliksorunlarn, geleneksel ve töresel basklara kar isyanlarn, özgürleme çabalarn, kan davalarn, anariyi, anariningetirdii kargaay, iç ve d (Almanya) göçü vb. sergilemeye çalr. Romanlarnda ise, arlk daha çok kadnsorunlanndadr. Kadnlarmz, kendilerine özgü sorunlaryla, snfsal özelliklerine ve toplumsal konumlarna göreverilmeye çalr. Güçlü bir gözlem gücüne sahip olan yazarn, rahat, akc bir dili vardr.Kitaplar: Hikâye: Sessiz Bir Dayanma (1976), Kanal Boyu (1982), Ma Maske (1988) Roman: Gurbet, Yavrum (1965), Alnnda Mavi Kular (1978), Genç Kz ve Ölüm (1980)"Alnnda Mavi Kularla 1979 Madaral Roman Ödülünü ald.ÖZAKMAN, TURGUT Yazar. 1930da Ankarada dodu. Atatürk Lisesini ve Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Bir süre avukatlkyapt. Almanyaya giderek Köln Tiyatro Bilimleri Enstitüsünde tiyatro örenimi gördü. Dönüünde, AnkaraDevlet Tiyatrosu ve Basm-Yaym genel Müdürlüünde çalt, iki yl Bonda (Almanya) basn ateesi olarakbulundu. On yl TRTde çeitli görevler yapt. Daha sonraki görevleri, Ege Üniversitesi Güzel Sanatlar
  • 187. Fakültesinin tiyatro bölümünde; Ankara DTCFnin Tiyatro Enstitüsünde öretim üyelii; Devlet TiyatrolanGenel Müdürlüüdür. imdi TRT Yüksek Kurulu üyesidir. Özakman, tannm oyun yazarlanmzdandr. Yazarl, 17 yandayken balad, tik oyunu (Masumlar ve Katiller)Ankara Halkevi Sahnesinde sergilendi. Daha sonra, ilgiyle karlanan oyunlar yazd. Konularn, günlükyaamdan ald. Deien yaam koullan karsnda ne yapacaklanm bilemeyen, toplumla çatan, suç ileyen; ksacayaama savamn (mücadelesi) veren küçük insanlar iledi. Oyunlannda dramatik öeler ar basar. Dili ve anlatmyalndr.Oyunlar: Masumlar ve Katiller (1946), Pembe Evin Kaderi (1951), Günete On Kii (1955), Duvarlann Ötesi (1958),Kanaviçe (1960), Ulusal Kolej Disiplin Kurulu (1966), Komulanmz (1967), Sanpnar 1914 (1968), FehimPaa Kona (1980), Resimli Osmanl Tarihi (1982), Bir ehnaz Oyun(1984), Ah u Gençler (1990) Ald ödüllen 1979 T. Bankas Tiyatro Oyunu Birincilik Ödülü (Fehim Paa Kona), 1983 smet KüntayTiyatro Ödülü (Resimli Osmanl Tarihi), ENKA Sanat kincilik Ödülü (Bir ehnaz Oyunla).332333Kitaplar: nceleme, deneme: Uygulamal Dramatizasyon (1964), Yazma Teknii (1967), Dil Devrimimiz (1969), ÖzTürkçe Üzerine (1969), Erdemin Ba Dil (1969), Türkçe Öretim (1969), Yazmak Sanat (Adnan Binyazarla,1969), Terim Hazrlama Klavuzu (1973), Dil ve Yazar (1974), Öz Türkçe Klavuz Sözlük (1975), Etkili veGüzel Konuma Sanat (1976), Anlayarak Okuma Teknii (1975), Düüncenin Topra (1980), Türk ve DünyaEdebiyat (1980), Yaz ve Yaznsal Türler (1981), Mustafa Nihat Özön (1983), Okuma Sanat (1987), Türk veDünya Edebiyat (1994) Yardmc kitaplan: Türkçemi lerletiyorum (3. basm, 1973), Öykülerle ^leri (1983), Deyimler Sözlüü (1983)vb.OZCAN, CELAL Yazar. 1941de Mudurnunun Gökören köyünde d s ortaörenimini stanbulda yapt. NecatibeyEnstitüsünün edebiyat h bitirdi. Sinop, Erzincan, Sakarya, stanbulda Türkçe ve edebiyat olarak çalpemekli oldu. imdi stanbul Özel Avusturya I edebiyat öretmeni. Özcan, önceleri iir yazd. Sonra iiri brakp hikâyeye yönelt Sabahattin Ali Öykü Yarmasnda kazandikincilik ve ayn Antalya Ödülü ile tannd. Hikâyelerinde toplumsal konulan iledi. ( çok ayrntlara, bireyin içdünyasna eildi. Ayrca çocuklara yöneli nitelikte hikâyeler, masallar yazd. Akc, rahat bir anlatm vardrKitaplar: Hikâye: Gökovann Yalazlar (1977), Düüncüler (1983: Nevzat ( Paan Ödülü)Roman: Sevgi Tuzak m (1982) Çocuk kitaplar: Sokak Kedileri (hikâye, 1981), akac C (roman, 1981), Ovadaki enlik (masal-roman,
  • 188. 1981), Pamuk Kz < roman, 1986) vb.ÖZDEMR,EMN- de Mustafa Nihat Özönün yannda asistan oldu. Bu srada, u Gaz c Kolombiya Üniversitesinde "okuma ve yazma teknikleri"Ai"lnk • .". jm aördü. Dönünce, Gazi Eitimdeki Türk Dili ve Edebiyatkonusunu" °c sürdyrdü i968de Hacettepe Üniversitesi Temel Bilimler^""^"nkulu Türkçe bölümünün oluturulmasnda görev ald. 12 Mart56 ndan sonra, o bölüm kapatlnca, yeniden Gazi Eitimdeki eskidöndü. Daha sonra, Siyasal Bilgiler Fakültesine bal Basn-Yayn^Tl nda çalmaya balad. Ayrca, Türk Dil Kurumu Terim KoluBakanl yapt.Günümüzün tannm eletiri ve deneme yazarlarndan olan Özdemir,yazmaya köy öretmeninken balad. lk yazdklar, köy yaamyla ilgili,sözleme dayanan ksa notlardr. Bunlar, Varlk ve Pazar Postas gibidergilerde yaynlad. Bu arada iir denemeleri de yapt. Daha sonra,çalmalarn eletiri ve deneme türlerinde younlatrd. Genel olarak dilselsanatsal konulan iledi. Türkçenin zenginliini göstermeye çalt.ca, Türk Dil Kurumu Terim Kolu bakanln yürütürken, pek çokanc kaynakl terimin Türkçelemesini salayarak dilimizin gelimesinef-atkda bulundu. Yazar. 1931de Kemaliyede dodu. Pamukpnar Köy Bn*mS& Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün edebiyatbölümünü bitirdi. Koy ^ titüsünden sonra Kemaliyenin bir köyünde ilkokul; Gazi Eitim " -^ Kelkit,Arapkir, Kangal ilçelerinde ortaokul Türkçe öretmenlii yap •334335ÖZDEMR, ASAF (Ann) air. 1923te Ankarada dodu. lkokuldan lise son snfa kadar Galatasarayda okudu; diplomasn Kabata ErkekLisesinden alt. Önce Hukuk, sonra da ktisat Fakültesinde balayan yüksek örenimi yarm kald. Bir süregazetecilik ve çevirmenlik yapt. Sonra, kendi adna kurduu bir basmevini yönetti. 28 Ocak 1981de stanbuldaöldü. Özdemir Asaf, 1940 sonrasnn önemli airlerinden biridir. Düünsel yan ar basan, youn ve ksa iirleriyletannmtr. Çou dörtlükler biçiminde yazlm iirlerinde, bilgece bir yaklamla, kendini ve dünyay, alayc birsöyleyile yorumlamaya çalr.Kitaplar:
  • 189. Dünya Kaçt Gözüme (1955), Sen Sen Sen (1956), Bir Kap Önünde (1957), Yuvarlan Köeleri (1961),Yumuaklklar Deil (1962), Naslsn (1970), Çiçekleri Yemeyin (1975), Yalnzlk Paylalmaz (1978), BendenSonra Mutluluk (1983), Dün Yamur Yaacak (1987), ça (yazlar, 1988)ÖZDENOLU, SNAS air ve yazar. 1922de Gümühanede dodu. Trabzon Lisesini (1940), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler(1944) ve Hukuk Fakültelerini (1952) bitirdi. Çeitli ilçelerde (Hadim, Sürmene, Sorgun, Lüleburgaz)kaymakamlk yaptktan sonra Ankarada avukatla balad. 1969-73 döneminde ayn ilden milletvekili seçildi.imdi avukatln sürdürüyor. Özdenolu, ilk iirlerini Ülke, stanbul, Aile, adrvan, Varlk vb. gibi dergilerde yaynlad. Genç yata, bu iirlerletannd. lk iki kitab, bireysel ve gençlik tedirginliklerini içeren bu dönemi (1940-1973) kapsar. kinci dönemiirlerinde toplumsal konulara yöneldi; ülkemizin çeitli sorunlarnyanstmay amaçlayan cokulu iirler yazd. Ününü, gazetelere yazd yazlarla; hakszlklara direnen ve ödünvermeyen siyasal tutumuyla pekitirdi. Yazlar da iirsel özellikler tar.Kitaplar: iir: Teselli (1943), Anaforda Dönen Adam (1946), Vatanm Benim (1973), Özgürlük çin Ölmek (1974),Memleketi Sevmek Suçu (1984), airler Böyle Sever (1986), Yasaklar Cehennemi (1991), Özgürlük TekSevgilim (1992), Sevdim Savatm (1995) Deneme, inceleme: Edebiyatmzn Be Ana Meselesi (1949), Acsyla Yanmak Türkiyenin (1975), Öncensan Olmak (1981), Suskunlar Ülkesi (1988)ÖZEL, SMET air ve yazar. 1944te Kayseride dodu. Ankara Gazi Lisesini bitirdi. Bir süre Siyasal Bilgiler Fakültesindeokudu. Daha sonra, yüksek örenimini Hacettepe Üniversitesinin Fransz Dili ve Edebiyat bölümündetamamlad. Sendikalarda çalt, gazetecilik yapt. imdi stanbul Devlet Konservatuvannda öretmenlik yapyor. Özel, iir yazmaya 1963te (Yelken dergisinde) balad. "kinci Yeni" akmnn soyut ve bireyci tutumuna karyazd toplumcu ve kavgac iirleriyle tannd. 12 Mart (1971) olayndan sonra, dinci bir görüe balanarakiçedönük (mistik) iirler yazd görüldü. Düzyazlar da (deneme, eletiri, fkra) bu dorultudadr.Kitaplar: iir: Geceleyin Bir Kou (1966), Evet syan (1969), Cinayet Kitab (1975), iirler (tüm iirleri, 1980), iir Kitab(seçmeler, 1984), Celladma Gülümserken (1984), Erbain (1987)336337Derleme, eletiri: Uç Mesele (1978), iir Okuma Klavuzu (1980) Fkra: Zor Zamanda Konumak (1984), Talan Yemek Yasak (1985), Bakanlar ve Görenler (1985). FaydaszYazlar (1986), Waldo Sen Neden Burada Deilsin? (1988), Cuma Mektuplar (2 cilt, 1989) vb.ÖZER, KEMAL
  • 190. air. 1935te stanbulda dodu. stanbul Erkek Lisesini bitirdi. stanbul Edebiyat Fakültesinin Türk Dili veEdebiyat bölümündeki örenimim yarm brakt. Dergilerde (Kim, Varlk) ve Cumhuriyet gazetesindedüzeltmenlik yapt. Bir ara kitabevi (Urak 1966-1970) açt; dergi (iir Sanat, 1965-67) çkard. imdi Varlkdergisinin genel yayn yönetmenidir. Özer, iire 1950den sonra balad. lk iilerini. "kinci Yeni" akmna balanarak yazd. Bireyin iç bunalmmyanstan bu ilk dönem iirlerinden sonra, toplumsal amaçl iire yöneldii görüldü. Yaadklarn, tanklk ettiitoplumsal olaylar yaln süssüz, kendine özgü imgelerle iirletirmeye çalt. Okura, bilinçlenmeyi amaçlayan birmesaj verme çabas içinde göründü.Kitaplar: iir: Gül Yordam (1959), Ölü Bir Yaz (1960), Tutsak Kan (1963), Kavgann Yürei (1973), YaadmzGünlerin iirleri (1974), Sen de Katlmalsn Yaam Savunmaya (1975), Geceye Kar Söylenmitir (1978),Kimlikleriniz Lütfen (1981), Araya Giren Görüntüler (1983), Çada ve Boyun Emeyen (toplu iirleri, 1985),nsan Yüzünün Tarihinden Bir Cüm (1990)Röportaj: Sanatçlarla Konumalar (1979)Gezi: Güldeki afak (Bulgaristan izlenimleri, 1979) Ald ödüller: 1976 TDK iir Ödülü (Sen de Katlmalsn Yaam Savunmaya), 1982 Toprak iir Ödülü(Kimlikleriniz Lütfen ile)ÖZER, AHMET air. 1946da Maçkann Bahçekaya köyünde dodu. Trabzon Liscsindcn suma Fatih Eitim Enstitüsündeokudu. Türkçe öretmeni olarak çeitli yerlerde çalt. imdi Ank. Rilkeni Ün/.ersilesinde Ö5r. görevlisi. Özer. 1970 sonras airlerinden. Çeitli dergilerde (Yansma. Türkiye Yazlar. Dönemeç. Ky, Yazko-Edcbi}.tvb.) yer alan iirleriyle tannd. Toplumsal gerçekçi bir anlayla insana ve toplumsal olaylara ilikin konulan iler.Yaln, duyarl bir söyleyii vardr.Aklar Yedeinde Ömrümüzün (1993).Kitaplar: iir: Ayr Beraberlikler (1981), Günle Dokunan (1984), Gecenin Kanayan Yerinden (1987), Söyle YüzümTanmsn (1990), Aklar Yedeinde Ömrümüzün (1993) lk kitabyla, Nevzat Üstün iir Baar (1981) ve Ömer Faruk Toprak iir Ödülünü (1982) ald.Hikâye: Çocuklar Varken (1995) nceleme, aratrma: Onlarla Yaadm (1995), Yldzlar Geceyle Gelir (1996)Söylei: Sordum Söylediler (1996)Gezi: Atlastan Bir Yeryüzü (1996)ÖZERDM, SAMIN. Yazar. 1918de Hayraboluda dodu. stanbul Erkek Lisesini, Ankara Dil ve Tarih-Corafya FakültesininMacar Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. Erzurum Lisesinde öretmenlik, Ankarada Millî Kütüphanedemüdürlük, Türk Dil Kurumunda genel yazmanlk, B. M. Meclisi Kütüphanesinde yöneticilik, Basm-YaynYüksek Okulunda öretmenlik, S. Bilgiler Fakültesi Kütüphanesinde müdürlük yapt. 5.3.1997de Ankaradaöldü. ¦ Ö.erdim; kaynakça (bibliyografya), kitap tantma, eletiri ve denemeleriyle tannan bir yazarmzdr. 1933tebalayan ve çeitli dergi ve gazetelerde (Varlk, Ataç, Dost, Forum, Türk Dili, Ulus, Cumhuriyet vb.)
  • 191. günümüze kadar süren yazarlk yaamnda, ilk elde bavurulacak güvenilir338339kaynak yaptlar verdi. Özellikle, ayrntl, titiz kaynakça çalmalar ve Atatürkçülükle ilgili saptamalar, bualanlarda aratrma yapacaklar için, büyük kolaylklar getirmitir.Kitaplar: nceleme, aratrma: 10 Kasm-31 Aralk 1938 Günlerinde Türk Basnnda Atatürk için Çkm YazlarnBibliyografyas (1958), Atatürk Devrimi Kronolojisi (1963), Elli Ylda Kitap (1975) Bilinmeyen Atatürk(1976), Yaz Devriminin Öyküsü (1979)Deneme: Sevgiye Sayg (1975) Derleme: Bayraklaan Atatürk (1963), Seçilmi Bektai Fkralar (1975; 2. basm "Bir Don Bir Gömlek" adyla,1984), Atatürkçünün Elkitab (Atatürkün söylediklerinden seçmeler, 1981)Kitaplar: Hikâyjî: Kular Gibi (1957), Kvlcm (1959), Baklarn (1968), Unutulmayan (1969), Krmz Krlangç (1970),Kz (1971), Babamn Türküleri (1979) Roman: Umutsuzlar (1965), Dönü (1968), Sürtük (1973), Grevden Sonra (1976)iir: Güneli (1983) Çocuk kitaplar: Ta (roman). Fkralarda Çocuklar, Pilli Bebek (roman). Macera Çocuklar (7 cilt, roman),itilmedik Masallar, Bütün Çocuklar Gülmeli (masal), Adamck (hikâye). Her Çocuun Kanad Vardr (hikâye)vb. "Her Çocuun Kanad Vardr" adl kitabyla, 1984 Stk Dost Çocuk Edebiyat birincilik ödülünü ald.ÖZKAN, HAKKI Yazar. 1926da Bursada dodu. Rumeli göçmeni bir çiftçinin oludur. Yoksulluk nedeniyle, ancak ortaikinci snfa kadar okuyabildi; kendi kendini yetitirdi. Küçük yata çalmaya balad; garsonluk, bakkal çrakl,gazete satcl yapt. Daha sonra bir basmevine çrak olarak girdi; basm içisi ve teknisyeni olarak yaamnsürdürdü. st. Belediyesi Basmevinden emekli oldu. Özkan, yazmaya 1950de balad. Çeitli dergilerde yaynlad hikayeleriyle tannd. Yazarlk yaamnda, komusuOrhan Kemalin büyük etkisi oldu. Tpk onun gibi, hikâye ve romanlarnda, içinde yaad, çevrenin toplumsalsorunlarn iledi. Ekmek kazanmak için çrpnan küçük insanlar, basm ve fabrika içilerini, babo çocuklar, kötüyola düen kzlar ve kadnlar, haklarn kazanmak için grev yapan içileri, grev krclarn... anlatt. Ayrca, çocuklariçin çok sayda hikâye, masal, roman yazarak çocuk edebiyatmza büyük katklarda bulundu. Günlük konumadilini temel alan, oldukça yaln bir dili vardr.
  • 192. ÖZKIRIMLI, ATLLAYazar. 1942de Konyada dodu. Adana ve Mara liselerinde okudu.stanbul Edebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi.Ankara Hacettepe Üniversitesine bal Temel Bilimler Yüksek OkulundaTürkçe öretim görevlisi; gazete ve yaynevlerinde düzeltmen ve danman; - stanbul Atatürk EitimEnstitüsünde ve stanbul Devlet Konservatuvarndaöretmen olarak çalt. "Günümüzde Kitaplar" dergisini yönetti. Daha sonra yazarl tek ura edindi. Özkrml, edebiyata iir ve hikâye yazarak girdi. Daha sonra eletiri ve incelemeler yaparak tannd. Nesneleletiri anlayna sahiptir. Ele ald edebiyat yaptlarn, yazldklar çaa ve ortama uygun olarak deerlendirmeye çalr.Nesnellii yannda yazar emeine saygl, hogörülü ve sevecen bir tutumu vardr. Büyük emekler vererek hazrlad"Türk Edebiyat Ansiklopedisi", her düzeyde insann bavuraca temel bir kaynak niteliindedir.340341Kitaplar: Kabusnâme (Mercimek Ahmetten, önsöz ve notlarla yalnlatrlm metin, 1973), Nedim (1974), AhmetHaim (1974), Tevfik Fikret (1978), Sabahattin Ali (Filiz Ali Laslo ile, 1979), Türk Edebiyat Ansiklopedisi(4 cilt, 1982, 5. ek cilt 1987), Edebiyat ncelemeleri (1983), Alevîlik/Bektailik ve Edebiyat (1985), Yazarlarda Vururlar (Celâl Üster ile, 1987), Hayatmza, Sevgisizlie ve Yalnzla Dairdir (1991)ÖZLÜ, DEMR Yazar. 1935te stanbulda dodu. Kabata Erkek Lisesini, stanb Hukuk Fakültesini bitirdi. Bir süre, aynfakültede "hukuk felsefes asistanl yapt. Siyasal düüncelerinden dolay iine son veriline avukatla balad. 12Eylül 1980den sonra sveçe yerleti. Yurda dönme için yaplan çarya uymadndan yurttalktan çkarld. Özlü, edebiyata iirle (1953), girdi. Sonra iiri brakp hikâye ve eletiriler yazd. Varoluçu (egzistansialist) vegerçeküstücü (sürrealist) öelerle yüklü, bireyin iç bunalmlarn ileyen hikayeleriyle tannd. Daha sonra, bututumunu brakarak gerçekçi bir yola girdi. Toplumsal konular ileyen hikâyeler yazd.Kitaplar: Hikâye: Bunalt (1958), Soluma (1963), Bountulu Sokaklar (1966), Öteki Günler Gibi Bir Gün (1974), Akve Poster (1980), Berlinde Sanr (1987) Roman: Bir Uzun Sonbahar (1976), Bir Küçük Burjuvann Gençlik Yllan (1979), Bir Yaz MevsimiRomans (1990)An: Bir Beyolu Düü (1985)Gezi: Ne Mutlu, Ulysses Gibi (1991) "Soluma" kitabyla 1964 TDK Hikâye Ödülünü, "Bir Yaz Mevsimi Romans"yla 1990 Orhan KemalÖdülünü ald.
  • 193. ÖZÖN, MUSTAFA NHAT Yazar. 1896da stanbulda dodu. Davutpaa Rütiyesini (ortaokulunu), Mercan dadisini (lisesini) veDarülfünunun (st. Oniversitesinin) e- debiyat bölümünü bitirdi. Ankara Erkek Lisesinde, stanbul KzÖretmen Okulunda ve Ankara Gazi Eitim Enstitüsünde 38 yl öretmenlik yapt. Öretmenlik yaamnn en uzundönemi (1934-1961), Gazi Eitimdeki Edebiyat öretmenliidir. Emeklilik yllarn, stanbulda yazlarylasürdürdü. 1980de, orada öldü. Özön. balangçta (1916) roman ve hikâye yazd. Mütareke yllarnda (1921-23) Dergâh delgisini çkard. Buyllarda edebiyat tarihine yöneldi. Yazd edebiyat incelemeleri ve Batl yöntemlerle hazrlad Edebiyat derskitaplaryla tannd. Okuilanmzda, metne dayal, çözümlemeli Türkçe ve Edebiyat eitimi, Onun getirdii bu Batlyöntemle gerçeklemitir. Çözümlemeli metin inceleme yöntemi, dolayl olarak, nesnel eletiri anlaymza dakatkda bulunmutur. Ayrca, titiz aratrmalaryla sözlük alannda çalanlara yol göstermitir.Kitaplar: Türkçede Roman (1936), Namk Kemal ve bret Gazetesi (1938), Son Asr Türk Edebiyat Tarihi (1941),Türkçe Tabirler Sözlüü (1. cilt, A-D, 1949), Büyük Osmanlca-Türkçe Sözlük (1952), Edebiyat ve TenkidSözlüü (1954), Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi (Baha Dürderle, 1976), Evliya Çelebi (seçmeler, 1978) Daha ayrntl bilgi için. Emin Özdemirin hazrlad "Mustafa Nihat Özön" adl kitaba baknz. (TDK yaym,1983)342343OZTELLI, CAHTÖZYALÇINER, ADNAN Yazar. 1910da Erzincanda dodu. Trabzon Lisesinden (1936) sonra, Ankara Dil ve Tarih-CorafyaFakültesinin Türkoloji bölümünü (1939) bitirdi. Denizli, Samsun, Mersin ve Konya liselerinde (1940-1959)edebiyat öretmenlii yapt. Daha sonra, bu görevini Ankara Atatürk Öretmen Okulunda sürdürdü. Millî EitimBakanlna bal "Millî Folklor Enstitüsü"nün (imdiki adyla, Milli Folklor Aratrma Dairesi; Kültür Bakanlnabal.) kurucusu ve yöneticisi (1966-1970) oldu. Emekli olduktan (1971) sonra, Dil ve Tarih-CorafyaFakültesinde Halk Edebiyat dersleri verdi. 24 ubat 1978de Ankarada öldü; Karyaka Mezarlna gömüldü. Öztelli, halkbilim (folklor) alanndaki çalmalaryla tannan bir yazarmzdr. Büyük bir cokuyla, krk yla yaknbu alanda çalm, üçyüzü akn incelemesi yaynlanmtr. Özellikle halk edebiyatmza ilikin aratrmalaryla, büyükbir boluu doldurmutur. Türk halkbilimnin öncülerinden biridir.Kitaplar: Zileli airler (1944), Karacolan (1953), Körolu ve Dadalolu (1953), Halk Türküleri (1953; Evlerinin Önü
  • 194. adyla 1972), Dertli ve Seyrani (1953), Halk iiri (14-17 yy, 1955), Halk iiri (18 yy, 1955), Küçük FolklorÇalma Plan (1958), Nasrettin Hoca (akir Ülkütarla, 1964), Kul Nesimi (1969), Karacolan (bütün iirlin1970), Pir Sultan Abdal (bütün iirleri, 1971), Yunus Emre (bütün iirleri, 1971), Yunus Emre/Yeni Belgeler,Bilgiler (1971), Bektai Gülleri (Bektai iirleri, 1973), Üç Kahraman air: Körolu, Dadalolu, Kulolu (1974),Uyan Padiahm (toplumsal iirler, 1976), ehzade Beyaztn Babas Kanunîye randan Gönderdii Son Mektup(1976), Sahte öhret Bir Ozan: Erzurumlu Emrah (1976), Belgelerle Yunus Emre (1977), Pir Sultann Dostlar(1984) vb Daha ayrntl bilgi için, Nail Tan ve . Ünver Nasrattnolunun hazrladklar "Cahit Öztelli Kaynakças"nabaknz. (Kültür Bakanl Yaynlar, 1979)Yazar. 1934te stanbulda dodu. stanbul Erkek Lisesini bitirdi.Geçim zorluklan yüzünden Edebiyat Fakültesinin Türk Dili ve Edebiyatbölümündeki örenimini yarn brakt. Kitapçlk, düzeltmenlik yapt.Yazko-Edebiyat dergisini yönetti. Türkiye Yazarlar Sendikas yönetimindebulundu. imdi Hürriyet-Gösteri dergisinde çalyor.Özyalçmer, hikâye yazmaya 1953te (Demet dergisi) balad. 1960dayaynlad "Panayr" adl hikâye kitabyla tannd. Konularn, büyük kentin ky köe"semtlerinde yoksulluk içindeyaayan insanlarndan ald,; onlarn çeitli bunalmlarn; ac ve sevinçlerini; kendi kendileriyle, toplumla, töreseldeerlerle çatmalarn; yenilgilerini; ksaca ekonomik, kültürel ve toplumsal bozukluklar sergiledi. lkhikâyelerinde, ayrntl tasvirlere ve soyutlamaya bavurarak biçim denemelerine girmise de, son yazdklarnda,ayrntlardan uzaklat, öz ve biçimin dengeli bir kurgu içinde verildii görülür.Hikâye kitaplar: Panayr (1960), Sur (1963), Yama (1971), Ykm Günleri (1972), Gözleri Bal Adam (1977), CambazlarSava Yitirdi (1991), Alayc Öyküler (1991) Çocuk kitaplar: Antlarn Öyküleri (1981), Ölümsüzleen Bahçe (1980), Sabrta Çatlad (1980), Garip NaslOkuyacak (1980), Krmz Çini Kâse, Devlet Kuu (1989) Ald ödüller: 1964 Sait Faik Hikâye Armaan (Sur), 1972 TDK Ödülü (Yama), 1978 Sait Faik HikâyeArmaan (Gözleri Bal Adam ile), 1991 Haldun Taner Ödülü (Cambazlar Sava Yitirdi)344345PAZARKAYA, YÜKSELpPAMUK, ORHAN Yazar. 1952de istanbulda dodu. ili Terakki Lîsesinin o bölümünde ve Robert Kolejde okudu.Bir süre. st. Üniversitesinin Mimari bölümüne devam etti. s. Üniversitesine bal Gazetecilik Yüksek
  • 195. Okulunu bitirdi. Yazarl i edindi. Pamuk, önce iirler yazd. Sonra hikâye ve romana yöneldi. 1976 Antalya Film Festivali programlan içindedüzenlenen bir hikâye ve 1979 Milliyet Roman Yarmasnda ald ödüllerle tannd. Romanlarnda tarihsel deiimsüreçleri içinde biçimlenen aile dokusunu; bireylerin bu deiken doku içindeki yerini iledi. Ayrntlardan yolaçkan, yeni anlatm yöntemlerini içeren, düünsel yan ar basan, dengeli ve salam kurgulu romanlanylaedebiyatmza yeni bir soluk getirdi.Romanlar: Cevdet Bey ve Oullan (1982), Sessiz Ev (1983), Beyaz Kale (1985), Kara Kitap (1990) Ald öteki ödüllen 1983 Orhan Kemal Roman Armaan (Cevdet Bey ve Oullan, 1984 Madaral RomanÖdülü (Sessiz Evle)air ve yazar. 1940ta zmirde dodu. lk ve orta örenimini orada yapt. Sümerbankn salad bursla AlmanyadaStuttgart Oniversitesinin Yüksek Kimya Mühendislii bölümünü bitirdi. Daha sonra edebiyat ve tiyatrokonusunda uzmanlk eitimi yaparak, bitirdii üniversiteye öretim üyesi oldu. Pazarkaya, edebiyatmz Almanyada temsil eden yazarlardan biridir. Oradaki edebiyat ve sanat etkinlikleriiçinde yer almakta; telif ve çeviri alnmalaryla. Türk-Alman uluslar arasndaki kültürel bildiriime katkdabulunmaktadr.Kitaplar: iir: Koca Sapmalarda Biz Vardk (1968), Umut Dolaylarnda (1969), Aydnlk Kanayan Çiçek (1975),ncindiin Yerdedir Yürek (1979), Saat Ankara-Takvim Dizeleri (1981), Sen Dolaylan (1983), KaranlktanYaknma (1988), Mutluluk iirleri (1995)Hikâye: Oturma zni (1977), Yaban Sla Olur mu? (1979). nceleme; tantma: Orhan Veli Kank (1966), Bugünkü Türk iiri (1971), Behçet Necatigil (1972)Oyun: Bekleyen Tren (1967) Çocuk kitaplar. Aaca Taklan Uçurtma (1974), Utku (1974), Oktay ^Atatürkü Anlatyor (1982), Aya UçanMinare (1980), Balinann Bebei "(1989) Not: Kitaplarnn bir bölümü Almanyada Almanca ya da Almanca-Türkçe olarak yaynland.346347PEÇEVÎ Yazar. 1574te Macaristann Peç kasabasnda dodu. Asl ad, brahimdir. Bosna Alaybeyi Cafer Beyinoludur. Babasnn ölümü üzerine, days Budin Beylerbeyi Ferhat Hasann yannda yetiti; iyi bir örenim gördü.Orduya girip savalara (Avusturya, Eri Seferi) katld. Daha sonra stanbula gelip birtakm memurluklardabulundu. Torak ve Tamvar (Rumelide) defterdarlk, Belgratta mutasarrflk yapt. Yaamnn son yllarnBudinde, ünlü tarihini yazmakla geçirdi. 1649da (?) orada öldü. Peçevî, kendi adn tayan tarihiyle tannmtr. ki ciltlik tarihinde. Kanunî Sultan Süleymann tahta çknda
  • 196. (1520), 4. Muratn ölümüne kadar (1648) olan dönemi anlatr. Yabanc kaynaklardan (Macar tarihlerinden)yararlanan ilk Osmanl tarihçisidir. Güçlü bir gözlem gücüne sahiptir. Çana göre oldukça yaln, açk bir anlatmvardr.PeçevîTarihi, iki kez basld. (1864-1868/1968-1969)romanlarnda ise, daha gerçekçi bir tutuma yönelir. Ayn konulan (kadn-erkek ilikileri) ilese de, kadnkonusuna arlk vermeye çalt görülür. Özellikle, büyük kentlerde, ekonomik ve toplumsal deiimin kadnlarmzüzerindeki olumsuz etkilerini, güçlü bir gözlem gücüyle, aynntlara inerek belirtmeye çalr. Kadnlarn da,erkekler gibi özgür olmasn, baanya ulamasn ister. Duyarl, akc bir anlatm var.Kitaplar: Roman: Sönen Alev (1938), Yaz Yamuru (1940), Ana-Kz (1941), Kzl Vazo (1941), Ben Vurmadm(1942), Atmaca (1944), Akn Douu (1944), Yldz Tepe (1945), Dar Yol (1949), Üç Kadnn Roman (1954),Krknc Oda (1958), Gecenin Ucundaki Ik (1963), Güz arks (1966), Evli Bir Kadnn Günlüünden (1971), ÜçYirmidört Saat (1977), Pay Kavgas (1985), Üç Kadn (1987), Kurtlar (1991, Orhan Kemal Roman Ödülü)Hikâye: Jaguar (1978), Bir Hanmefendinin Ölümü (1981)PERDE CELAL (Yönsel) Yazar. 1916da Samsunda dodu. Samsun Ortaokulunu, stanbulda Saint Pulcherie (Sen Pueri) Lisesinibitirdi. Elektrik irketinde ve Neriyat Bürosunda çalt. Bir süre sviçrede kald; Bern Basn Ataeliindesekreterlik yapt. Dönüte, Basn-Yayn Kurumu ve Yeni istanbul gazetesinde görev ald. Peride Celal, hikâyeler yazarak (1935, Yedigün dergisi) edebiyata girdi. Daha sonra, hikâyeleri yannda,çeitli gazetelerde (Son Posta, Cumhuriyet, Tan, Milliyet vb.) tefrika edilip kitaplaan romanlanyla tannd.Romancln iki dönemde deerlendirmek gerekir: lk romanlar, Kerime Nadir, Muazzez Tahsin vb. gibiyazarlarn yazdklar ak ve serüven havas tar; popüler romanlardr. Bu tür romanlarn yazlmasnda, geçimkayglan, ekmek paras kazanmak vb. gibi nedenlerin büyük pay vardr. Yazar, o tür çalmalarn, bir kenaraitilecek kadar önemsiz olduunu söyler. SonrakiPR SULTAN ABDAL air. Yaam yeterince bilinmiyor. Bilinenler, kendi iirlerine, kiiliiyle ilgili söylencelere dayanyor. Asl adHaydar olan air, Sivasn Yldzeli ilçesine bal Banaz köyündendir. Çocukluu, köyde koyun gütmekle geçmi.Bir gün, Yldz Danda koyun güderken, bir aaç altnda uyuyakalm. Düünde bir Pir görmü. Pirin bir elinde birelma, bir elinde de içki varm. Haydar, önce elmay, sonra da içkiyi alm. Avucundaki veil "ben"den, Pirin HacBekta Veli olduunu anlam; ellerine aap U^UJ. Bunun üzerine, Hac Bekta Veli de, Haydara "Pir SultanAbdal" adn vermi. Ününün dört bir yana yaylmasn, saznn üstüne saz, sözünün üstüne söz gelmemesini, Hz.Muhammed soyundan olanlann K"Mr">" "> için Tannya yakarm. Böylece küçük Haydar da ,^.".^.. ~".a..*.".}, saz çalp iirler söylemeye balam. Ünü de o günden bu güne yayldkça yaylm...
  • 197. 348349 Sivasla Hafik ansnda bulunan Alevi köyü Sofalarda yaayan Hzr adl bir çocuk. Pir Sultann ününü duyupyanna varm. Yedi yl kapsnda hizmet etmi. Sonra bir gün, Pir Sultandan u dilekte bulunmu: "Bana yardm etde bir makama geçeyim." O da: "Hzr, sana yardm ederim, büyük adam olursun, sonunda da gelip beniastrrsn!" Hzr, yemin billah etmi, andlar içmi. Sonunda Pir Sultann yardmyla stanbula gelmi; yükselip Paaolmu; Sivasa vali olarak dönmü. Ast astk, kestii kestik tutumuyla, halk arasnda ad "Deli Hzr Paa"ya çkm. lkiinden biri, eski eyhi Pir Sultan huzura getirmek, sorgulamak olmu: "Sen Iran ahn tutuyormusun; halkaOsmanl yönetimini kötülüyormusun öyle mi? Ben de seni hapse atyorum! Orada biraz yatar akllanrsn!" Birgün sonra, yeni- den huzuruna getirtmi: "çinde ahn ad geçmeyen üç iir söyle, seni balayaym." demi. PirSultan da: "Yürü bire Hzr Paa/Senin de çarkn krlr!/ Güvendiin padiahn/O da bir gün devrilir!" karln vermi.Bunun üzerine Hzr Paa öfkelenip Pir Sultan Sivasn Keçibulan denilen semtinde astrm. Ertesi günün sabah, kahvede halktan biri: Deli Hzr, Pir Sultan astrm." demi. Bir bakas: "Olamaz, diyekarlam, ben onu bu sabah Koçhisar yolunda, Seyfebelinde gördüm." Bir bakas: "Nasl olur? Ben onu busabah Malatya yolunda gördüm." deyince, öteden biri: "Yanlnz var, ben onu bu sabah Yenihan yolunda.ahna Gediinde gördüm." diye karlam... Kahvedekiler kalkp daraacnn bulunduu yere varmlar, bakmlar ki, daraacnda Pir Sultann hrkas asl, kendisiyok... Meer Pir Sultan Horasana gitmi. ahnn huzuruna çkp iki iir söylemi. Oradan da Erdebile geçmi, ban yerekoymu; orackta ölmü. Öldüü yere de gömülmü... Yaplan son aratrmalardan. Pir Sultan Abdaln 16. yüzylda; Yavuz Selim, Kanunî ve 2. Selimdönemlerinde yaad anlalyor. Pir Sultan Abdal, halk edebiyatmzn en büyük airlerinden biridir. Halk edebiyatmzn yaygn bir kolu olanAlevi-Bektai iirinin, en içten, en cokun (lirik) söyleyiti airi kabul edilir. Aynca, Alevi-Bektai topluluklanncakutsanan yedi airden biridir. (Ötekiler Kul Nesi mi, Kul Himmet, Hatay Yemini, Viranî, Fuzulî) iirlerinidinsel (tasavvuf) ve dindolarak iki kümede toplayabiliriz. Dinsel iirlerinde, bal olduu Bektaî (iî) tarikatnn inançlarn yanstr. Bu türiirlerinde, öreticilik (didaktik) egemendir. Tasavvvufçu düünceler. Hz. Ali sevgisi, kuru bir öreticiliedüülmeden, cokulu bir söyleyile (lirizmle) verilir. Dind iirlerinde ise, kendi yaam çevresinde, içinde yaadköylülerin ac ve sevinçleri; onlarn yaamlarn kuatan Yldz Da çevresinin doa güzellikleri, yine cokulu bir dileverilmeye çallmtr. Divan edebiyatndan çok az etkilenmi; o günkü konuma diliyle yazmtr. Pir Sultann iiri, öteki halk airlerinde olduu gibi, yazl bir kaynaa dayanmyor. Bu nedenle, onun iirleri de,azdan aza günümüze ularken, birtakm deiime uramtr. Dahas, iirlerini taklit eden, "Pir Sultan" adyla iirleryazan birçok airler çkmtr. Bugüne kadar derlenen iirlerinin topland kitaplarn balcalan unlardr Abdülbaki Gölpmarl-Pertev Naili Boratav: Pir Sultan Abdal, Ank. 1943Cahit Öztelli; Pir Sultan Abdal; Yaam ve iirleri, st. 1971brahim Arslanolu Pir Sultan Abdallar, st. 1984
  • 198. Ahmet Köklügiller. Pir Sultan Abdal; Yaam ve iirleri, st. 1984Mehmet Bayrak; Pir Sultan Abdal; Ankara 1986Asm Bezirci; Pir Sultan Abdal; st. 1986 vb.POLAT,ÖMER Yazar. 1943te Arnn bir köyünde dodu. An Lisesini. Erzurum Atatürk Üniversitesinin Alman Dili veEdebiyat bölümünü bitirdi. Bingöl ve Ankarada Almanca öretmenlii yapt. Daha sonra Basn Ataesi olarakAlmanyaya gönderildi. 12 Eylül 1980"den sonra görevine son verilince, oraya yerleti. Yaamn öretim üyesiolarak sürdürüyor.350351 Son kuak romanclarmzdan olan Polat, imdiye kadar yaynlad üç romannda, doup büyüdüü yörenintoplumsal düzensizliini iledi. Özellikle aalk kurumunun getirdii töresel basklan; ak konusu ya da kadn-erkekilikisinin bu baskc töreler karsndaki durumunu sergilemeye çalt. Halkbilim (folklor) öelerinden ve yereldilden yararland.Kitaplar:Roman: Mahmudo ile Hazel (1973), Saragöl (174), Dilan (1976)Oyun: Aladal Mho (1977), 804 çi (ASTta oynand; baslmad.) "Dilan"la 1977 Madaral Roman Ödülünü; "Aladal Mho" ile 197 tsmet Küntay Ödülünü ald.PÜSKÜLLÜOLU, AL air. 1935te Kadirlide dodu. Yoksul bir çiftçinin oludur. Mersin Lisesinde okurken (1952) hastaland;okuyamad. st. Kouyolunda, M.E.Bakanlna bal Valideba Sanatoryumunda iyiletikten sonra, çeitli ilerdeçalt. 1960ta Türk Dil Kurumuna girdi. Buradaki iinin yansra, Ankara Radyosunda "kitap saati" (1962-63),Ulus gazetesinin haftalk "sanat-edebiyat safas"n (1970-71) düzenledi. Bir ara Ankarada "Nokta Yaynlan"n(1962) kurup yönetti. "Yusufçuk" iir dergisini (1979-80) çkard. TDKdan yayn ve tantma uzman olarakemekli (1981) oldu. TDKnun kapatlmasndan sonra, ayn dorultuda çalmalar yapmak için kurulan "DilDernei"nin kuruluunda ve yönetiminde görev ald. Püsküllüolu, iir yazmaya lisede örenciyken (1951) balad. Çeitli dergilerde (Varlk, Hisar, stanbul, TürkDüüncesi vb.) yaynlann iirleriyle tannd. lk iirlerinde, geleneksel halk iirinden yararlanarak bireyselduygularn iledi. Anlatmc özellikler tayan bu iirlerde, çevresel,doasal öeler önemli bir yer tutar. Daha sonra, kinci Yeni akmn etkisine girdi; soyut bir iire yöneldii görüldü.Bu ksa ve aray dönemini, toplumcu sanat anlayna uygun; yeni iirler izledi. Asl kiiliine de, toplumsaldengesizlii, ezilmilii konu alan; bireyi bilinçlenmeye ve direnie çaran bu tür iirleriyle ulat. Aynca, özgünsözlük çalmalaryla, anadili bilincinin yaygnlamasna katkda bulundu.Kitaplar: iin Pembe Beyaz (1955), Aydnlk çinde (1956), Karafilli Saks (1958), Uzun Atlar Denizi (1962), Srtmzda
  • 199. Kzgn Güne (1965), Unutma Onlan (1976), Yaz ve Yamur (1978), Gül Sevgili Yurdum (1984), Eskidikçe(1993) Sözlük: Öztürkçe Sözcükler ve Terimler Sözlüü (1966; 2. basm Öz Türkçe Sözlük, 1971), Yaar KemalSözlüü (1974), Çada Türkçe Sözlük(1985), Edebiyat Sözlüü (1996), Türkçede Yabanc Sözcükler Sözlümü (1998)(1969)S^rk(S0-): Arim!Zn ^ Ahmet, (,969) Yen Türk Tiy*(tm)"(1969 , Türk Halk "n Antoloj.si (1975), Krlangcn Kanat Vurusu (çocukrlen, 1979), Türk Halk Öyküleri (1982)ÇNasr^Hoca o£) ^"^ ^ ^ ^ (tm)(tm)**** <W7> KlavJz^lf & MmZ °966) K°nUmalar ^66), Türkçenin Yazm352353 Gezi: Amerikan Masal (1950), Bursa (1949), 50. Ylnda Sovyet Rusya (1968)iir: iirler (1970) Not: 50 yllk gazetecilik hizmetinden dolay, 1987 Burhan Felek Ödülünü ald.RRADO, EVKET Yazar. 1913te Radovitede (Yugoslavya) dodu. stanbul Vefa ilk ve ortaokulunu; Pertevniyal Lisesini;Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Son Posta ve Akam gazetelerinde Ankara muhabirlii; fkra yazarl yapt.Doan Karde dergisini yönetti. Daha sonra aylk Resimli Hayat, Ses ve Tarih dergilerini çkard. TiftrukBasmevinin kurulu ve iletmesini yönetti. Ayrca Sen Josef Lisesinde edebiyat, Zorafyan Lisesinde detoplumbilim öretmenlii; stanbul Radyosunda haftalk söyleiler (sohbetler) yapt. 10 Nisan 1988de stanbuldaöldü. Rado, önce "evket Hfz" adyla iirler (Varlk, 1933-34) yazd. Gazeteci olunca iiri brakp fkralar yazd. Dahasonra, kendi çkard Hayat dergisinde yaynlad söyleileriyle tannd. Yaln ve akc bir dille yazlan söyleilerinde,özellikle gençlere seslendi. Onlara, güçlükleri yenerek mutlu yaamann yollarn göstermeye çalt.Kitaplar: Söylei: Eref Saat (1956), Ümit Dünyas (1957), Hayat Böyledir (1962), Aile Sohbetleri (1967), nsanSeverse Yaar (1970)RAGEP PAA air. 1699da stanbulda dodu. Asl ad, Mehmettir. "Koca Ragp Paa" diye de anlr. Defterhane kâtiplerindenevki Efendinin oludur. Babas tarafndan yetitirildi. Küçük yata Arapça ve Farsçay örendi. Memurlukyaamna, Defterhanede kâtip olarak balad. Daha sonra Badat defterdarl, Sadaret (babakanlk) mektupçuluu,Reisülküttaplk (dileri bakanl), Msr valilii, Sadrazamlk (babakanlk) yapt. 8 Nisan 1763te stanbulda öldü.Lâlelide yaptrd kitaplnn bahçesine gömüldü.
  • 200. Ragp Paa, hem büyük bir devlet adam, hem de 18. yüzyl divan edebiyatnn en önemli airlerinden biridir.Edebiyat tarihçileri, onu, Nedim ve eyh Galipten sonra gelen büyük bir air olarak deerlendirirler. Devletadam olarak, bilim ve sanata büyük önem vermi; stanbulun Lâleli semtinde, toplad kitaplarla kendi adntayan bir kitaplk kurmu; Hamet ve Ftnat Hanm vb. gibi, döneminin air ve yazarlarn bir araya getirereksöyleiler düzenlemitir. Nabinin (1642-1712) etkilerini tayan iirleri, öretici (didaktik) niteliktedir. Kimidizeleri (msralar), atasözü gibi konuma diline girerek zamanmza kadar gelmitir.Yaptlar: Divan: çinde kasideler, tarih ve tahmisler, 176 gazel, birkaç rubai ve birkaç bamsz beyit vardr."Müneatyla birlikte, ölümünden sonra Msrda (Kahire-Bulak) basld. (1837)354355 Müneat (Telhisat): Telhislerini (özetlemelerini), mektup örneklerini kapsar.Fethiyye-i Belgrad: Düzyaz, Belgradn fethiyle ilgili. Mecmua (Mecmua-i Ragp Paa): Arapça, Farsça, Türkçeden seçilmi düzyaz ve iir örnekleri. Ayrca, içindearuz ölçüsüne, matematie ilikin konular vardr, vb.anlmtr. Ne var ki, iirde bu ününe layk bir varlk gösterememitir. Çou iirleri, genç yalarda ölen üç olu,özellikle Nijadn acsn dile getirir. Ölüm karsnda çaresiz kalan, szlanp gözya döken bir babann karamsarlkyüklü bu iirleri, sonraki kua (Servet-i Fünuneulan) geni ölçüde etkilemitir. Bireysellii aamayan ve fazladerinlii olmayan airliine kar, roman ve oyun (komedi) yazarl, edebiyat kuramcl ve eletiricilii daha güçlüdür.Örnein "Araba Sevdas" adl roman, bu türün ilk gerçekçi ürünlerinden biridir. "Özetle u söylenebilir ki,Ekrem Beyin yeni Türk edebiyatna geni ölçüde hizmeti geçmitir; ancak bu hizmet, eserlerinden çoketkileriyle olmutur." (emsettin Kutlu)RECAZÂDE MAHMUT EKREM air ve yazar. 1 Mart 1847de stanbulda (Vaniköyde) dodu. Beya- zt Rütiyesi (ortaokulu) ve Mekteb-irfaniye dadisinde (lisesinde) okudu. Salk nedenleriyle, Harbiye dadisinden (askerî liseden) ayrld. Memurolarak Hariciye Nezareti (Dileri Bakanl) Kalemine (yaz ilerine) (1862) girdi. Orada Namk Kemal ve bakailerici gençlerle tant. "Vakit", "Tasvir-i Efkâr", "Tercüman- Ahval" vb. gibi gazetelerdeki yazarl o zamanbalad. Memurluunu Vergi Dairesinde (1866), ûra-y Devlette (Dantayda), Tanzimat ve Nafa Dairesinde(1874), sürdürdü. Daha sonra Evkaf ve Maarif Nazn (Vakflar ve Eitim Bakan) ve Ayan üyesi (1908) oldu.Ayrca Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler Okulu) ve Mekteb-i Sultanîde (Galatasaray Lisesinde) (1880-87)edebiyat öretmenlii yapt. Ayan üyesiyken, 31 Ocak 1914te istanbulda öldü; Anadoluhisanndaki KüçüksuMezarlna gömüldü.
  • 201. Recaizâde Ekrem, Tanzimat döneminin ünlü air ve yazarlarndan biridir. Bilindii gibi, Tanzimat edebiyatnNamk Kemal ve Ziya Paa balatm; Recaizâde Ekrem de, yenilikçi tutumuyla, bu akm gelitirip yayanlarnbanda yer almtr. Eski divan geleneini savunan Muallim Naci ve arkadalarnn karsnda yer alm; TevfkFikretin Servet-i Fünun dergisinin yöneticiliine getirilerek Servet-i Fünun (Edebiyat- Cedide) edebiyatnndomasna da ortam hazrlamtr. Halit Ziya (Uaklgil) ve Cenap ehabettin gibi yenilikçi gençlerin destekçisiolmutur. Bu yenilikçi ve sevecen tutumuyla çevresinde çok sevilen bir kii olmu; "Üstad Ekrem" diyeKitaplar: iir. Name-i Seher (1871), Yadigâr- ebap (1873), Zemzeme (3 cilt, 1883-85), Pejmürde (1895), NijadEkrem (iirler, düzyazlar, anlar; 1910), Nefrin(1916)Roman: Araba Sevdas yahut Bihruz Beyin Âkl (1898) Hikâye: Muhsin Bey yahut airliin Hazin Bir Neticesi (1890), emsa (1895) Oyun: Afife Anjelik (1870), Vuslat yahut Süreksiz Sevinç (1874), Çok Bilen Çok Yanlr (1914) Eletiri, inceleme: Talim-i Edebiyat (1882), Takdir-i Elhan (Menemenlizâde Tahirin Elhan dergisi içinyazd önsöz, 1884), Takrizat (gençlerin kitaplarna yazd önsözler, 1898)Biyografi: Kudemadan Birkaç air (188*)Not: Çevirileri de vardr. Daha ayrntl bilgi için baknz: ükrü Kurgan; Recaizâde Mahmut Ekrem; Ankara 1954.356357REGU,UKRUENIS air. 1923te Çankrda dodu. Yoksulluk nedeniyle lise örenimini yanda brakt. Çeitli ilerden sonra, DoanKarde dergisinde, Ulus gazetesinde, Nebiolu ve Atlas Yaynevlerinde çalt; Yank Yaynevi- kurdu. 1976daistanbulda öldü; Âiyan Mezarlna gömüldü. Regü, daha çok çocuklar için yazd iirlerle tannmtr, iirlerinde, çocuklara ulusal duygulan vedeerleri, insan ve doa sevgisi yaama sevincini alamaya çalr.Kitaplar: iir: Buu (1942), Yamur (1944), Canm Dünya (1945), stanbulun Fetih Destan (1953), Elma Aac (1971) Çocuk kitaplar: Onlar da Çocuktu (yaamöyküleri, 1972), Günaydn Kuu (1973), Uyuyan Gölge (1974)Reat Enis, yazarla hikâye ile (Servetifünun-Uyan, 1930) balad. Çalt gazetelere röportajlar hazrlad.Röportajcln kazandrd gözlem gücüyle, roman denemelerine girdi. Bu denemeler, Reat Nuri Güntekin veMahmut Yesarinin izlerini tar. Kendi kiiliini bulduu sonraki romanlarnda toplumsal konulan (fuhu ve elenceendüstrisinin perde arkas, tara fahieleri, ecinseller, maden içileri, topraksz çiftçiler, rgatlar vb.) iledi. Yaaddönemin bireysel ve toplumsal dramn, gerçekçi bir yaklamla vermeye çalt. "Reat Enis gerçekçilii, her türlüsüsten, yapmacktan uzak olmak diye ayrd; abartmtr biraz, bu yüzden Türkçesi çapakl, üslubu özensiz ve
  • 202. kaba, estetik yaps danktr; nesnel olacam derken, sk sk, röpotaj kuruluuna düer." (Atilla lhan, Söz gazetesi,24.12.1987)Kitaptan:Hikâye: Klcm Sürüyorum (1930) Roman: Kanun Namna (1932), Gong Vurdu (1933), Gece Konutu (1935), Afrodit Buhurdannda Bir Kadn(1939), Toprak Kokusu (1944; ikinci basm; Kara Toprak, 1969), Ekmek Kavgamz (1947), Alama Duvan(1949), Yolgeçen Han (1952), Despot (1957), San t (1968)REAT ENS (Aygen) Yazar. 1909da stanbulda dodu. Babasnn subaylk görevi nedeniyle, çocukluu Anadoluda geçti. lkokuluAydnda (1921), ortaokulu Çanakkalede (1924), liseyi stanbulda Erkek Lisesinde (1928) okudu. ki ylstanbul Yüksek ktisat ve Ticaret Okuluna (1928-30) devam etti; bitirmeden aynld. Yaamn gazeteci olaraksürdürdü. Milliyette muhabir; Vakit, Haber gazetelerinde sekreter ve yazileri müdürü olarak çalt. Dahasonra, yazaca romanlara kaynak (malzeme) bulmak; Çukurovadaki toprak düzenini, rgatlar incelemekamacyla Adanaya gitti. Orada çkan Bugün gazetesinde (1940-45) çalt. Yeniden stanbula döndü; SonDakika, Cumhuriyet, Yeni stanbul gazetelerinde çalmalann sürdürdü. Anadolu Ajansnn stanbul ubesindenemekli (1968) oldu. 10 Ocak 1984te öldü.REVANI (Üyas Suca Çelebi) air. Edirnede dodu. Doum tarihi bilinmiyor. kinci Bayezit döneminde, Mekke ve Medinede oturanyoksullara datlmak için para götüren ilk surre alaynn eminliini (bakanln) yapt. Görevini kötüye kullandndan,kendisine balanan aylk (ulufe) kesildi. Trabzonda bulunan ehzade Yavuz Selimin hizmetine verildi. YavuzSelim, padiah olduktan (1512) sonra, kâtiplik, eminlik, mütevellilik yapt. Bursa kaplcalan mütevellisiykenorada (1524) öldü. Krkçemede yaptrd caminin bahçesine gömüldü.358359 Revam, 16. yüzyl divan airlerinden. Zevk ve sefaya, içkiye, güzele dükün bir air olarak bilinir. iirlerindebu konulan ilemitir. iirlerindeki canllk, içtenlik ve oldukça yaln, rahat anlatmyla, öteki airlerden ayrlr.çkicilik görgüsünü konu alan "retnâme" adl mesnevisi, bu türe getirdii yenilikle, döneminde ilgi görmü;daha sonra yaygnlaan "Sâkinâme" türünün ilk örnei saylmtr."tretnâme" dnda, baslmayan bir de "Divan" vardr.REY, EKREM RET Yazar. 1900de istanbulda dodu. "H. Nâzm" takma adyla tannm, Servetifünun airlerinden Ahmet ReitReyin olu; besteci Cemal Reit Reyin kardeidir. Galatasaray Sultanisinde (lisesinde), Pariste Buffon
  • 203. Lisesinde, Cenevre Üniversitesinde okudu. Ankara ve stanbul radyolarnda çalt. st. Edebiyat Fakültesi veTeknik Ünivcrsitede Franszca okutmanl yapt. 1959da stanbulda öldü. Ekrem Reit Rey, Cumhuriyet dönemi revü-operet yazandr. Operetleri, kardei tarafndan bestelenmi,stanbul ehir Tiyatrosunda sahnelenmitir. Revü-operet dnda, güldürü (komedi) türünde radyo oyunlan,eletiriler de yazmtr.Yapttan: Operet: Üç Saat (1932), Lüküs Hayat (1933), Deli-Dolu (1934), Saz-Caz (1935), Maskara (1936), Hava-Cva (1941), Alabanda (1942), Aldrma (1943) Güldürü (komedi) oyunlan: Dalga (1938), Lafonten Baba (1938), Olan Oldu (1949) vb.Yaptlarnn tam listesi için baknz: Yeni Yaynlar dergisi. Nisan 1960360RUHÎ air. Badatta doduu için "Ruhî-i BadadT ya da "Badatl Ruhî" diye de anlr. Asl ad Osmandr. OrduylaBadata gitmi. Badat valisi Aya Paann yaknln kazanm Rumelili bir askerin oludur. Doum t-rihi ve yaamüstüne bilinenler az. Söylentilere göre. Badatta derviçe bir yaam sürmü: birçok yerler gezmi. ran savalar(1548-1577) srasnda Badat valiliine atanan Sinan Paann yannda çalm; Niha-vend Fethine (1588) katlmtr.Yaamnn son yllan amda geçmi; 1605te orada ölmütür. Ruhî, 16. yüzyl divan airlerindendir. Tek yapn olan Divannda yer alan "Terkib-i Bendi ile tannmtr.Divanda oldukça baarl kaside ve gazelleri olmasna karn, airi ölümsüzletiren, günümüze kadar getiren buiiridir. 17 bendten ve 136 beyitten oluan Terkib-i Bendte. kendi dünya görüünü yanstr. Kötü tutum vedavranlar, ikiyüzlülükleri, banazl, bilgece bir yaklam ve alayc bir dille yerer. iir, bu özelliiyle, yüzyllarcasevilmi; birçok airler tarafndan benzekler (nazireler) yazlmtr. {Bunlardan en önemlisi, Tanzimat airi ZiyaPaann yazddr.)Tüm iirlerinin topland "Divan. 1870*16 istanbulda baslmta-. Daha ayrntl bilgi için baknz: Abdülbaki Gölpmarl; Nesimi, Usulü. Ruhi: st. 1953.RUHSATair. 1856da Sivasn Kangal ilçesine bal Delikta köyündedodu. "Deliktah RuhsatT diye de andr. Yoksul bir köylünün oludur.Doduu köyde. Ali Aa adnda birinin yannda büyüdü. Okuma ve yazmaykendi kendine örendi. Saz ve söz konusunda. Hoca Feryad ve Âk Ku-surîden ders alarak yetiti. Genç yata köyünden ayrlarak Anadoluda bir361geziye çkt. Yllar sonra köyüne dönerek evlendi. Çobanlk ve çiftçilik yapt. Bir türlü yoksulluktankurtulamad. 1899da köyünde öldü. Ruhsat!, 19. yüzyln en önemli halk airlerinden biridir. Hece ile birlikte, aruzla da iirler yazmtr. Aslbaansn, hece ile yazdklannda göstermitir. Bunlar, biçimsel özellikleriyle, halk iirinin en usta örnekleriarasnda yer alan iirlerdir. Halk dilini baaryla kullanm: iirlerinde hem dinsel (tasavvufî), hem de dindkonulan ilemitir. Asl ününü, dind konulan ileyen ve koma biçiminde yazlm iirleriyl yapmtr. Özellikle, çektiiyoksulluun izlerini tayan ve toplums bozukluktan yeren (hicveden) komalan, Orta Anadoluda yaayan h___
  • 204. arasnda büyük ilgi görmütür. iirleri, ilk kez u kitapta topland: Deliktal Ruhsatî/Hayat ve iirleri/2 cilt; Hazrlayan: Kadri Özyalçn, Sivas1936.s,362SABA, ZYA OSMAN air. 1910da stanbulda dodu. lk ve ortaörenimini Galatasaray Lisesinde tamamlad. Cumhuriyetgazetesinde çalrken, st. Hukuk Fakültesini bitirdi. Emlâk Kredi Bankasnda, stanbul Millî EitimBasmevinde çalt. Kalbinden hastalannca, evinde Varlk Yaynevinin ilerini yapt. 29 Ocak 1957de öldü;Eyüp Mezarlna gömüldü. Saba, "Yedi Mealeciler (1928) topluluunun en önemli airlerinden biridir. Topluluun öteki airleri (SabriEsat Siyavugil, Yaar Nabi Nayr, Muammer Lütf, Vasf Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret, Kenan HulusiKoray), daha sonra iiri brakmlar, ama o iir yazmay ölümüne kadar sürdürmütür. Çoklukla Varlk dergisindeyazd. iirlerinde bireysel duygular (çocukluk özlemi, anlanna dükünlüü, ev, aile sevgisi, yalnzlk, yoksulluk,ölüm, Tannya boyun ei, küçük mutluluklarla yetinme vb.) iledi. çli, temiz duygulu, sevecen bir air kiiliivardr. Anlarndan kaynaklanan küçük hikâyeler de yazd.Kitaplar: iir: Sebil ve Güvercinler (1943), Geçen Zaman (1947), Nefes Almak (1957)363Hikâye: Mesut nsanlar Fotorafhanesi (1952), Deien stanbul (1959)SABAHATTN AL Yazar. 1907dc Hridcrcde (Bulgaristan) dodu. Bir subayn oludur. lk ve ortaokulu Edremitte okudu.Balkesir Darülmuailimine (öretmen okulu) girdi. lk yazlarn burada yazd. Daha sonra stanbulDariilmualliminine geçti ve buray bitirerek ilkokul öretmeni oldu. Bir yl kadar Yozgatta çalt. Yabanc dilöretmeni yetitirmek amacyla açlan bir snav kazanarak Almanyaya gönderildi. Orada Almanca örendi ama,eitimini tamamlamadan yurda döndü. Bir süre Bursanm Orhaneli ilçesinde ilkokul öretmenlii yapt. Dahasonra, Ankara Gazi Eitim Enstitüsünde açlan yeterlik snavm kazanp Almanca öretmeni oldu. Aydn veKonya ortaokullarnda çalt. Konyada bir toplantda okuduu iir yüzünden yarglanp bir yllk hapis cezasnaçarptnld. On ay Konya ve Sinop cezaevlerinde yatt. Cumhuriyetin 10. yl dolaysyla çkanlar aftanyararlanarak, Ankara Devlet Konservatuvannda yeniden öretmenlie döndü. Yazd yazlar yüzünden BakanlkEmrine alnnca (1945), görevinden ayrlmak zorunda kald. Aziz Nesinle birlikte "Marko Paa" adnda haftalkgülmece (mizah) dergisini (1946) çkard. Bir yazs yüzünden tutuklanp üç ay hapis (1947) yatt. Bundan sonraaçlan kovuturmalar birbirini izledi. Polisçe sürekli izlendii için Bulgaristana kaçmak istedi. Gazeteler, 2Nisan 1948te kaçmak için anlat kii tarafndan, Krklareli dolaylarnda öldürüldüünü yazdlar. (Cesedi bir
  • 205. çoban tarafndan bulunan yazarn, aradan krk yl geçmesine karn nasl ve kim tarafndan öldürüldüü anlalamad;ölümüyle ilgili gizli düüm çözülemedi.) Sabahattin Ali, edebiyata iirler ve hikâyeler yazarak (1925-26) girdi iirlerinde, geleneksel halk iirininolanaklarndan yararlanmaya çalt. Bir halk airi duyarlyla, genel olarak hapishane ve özgürlük konularn iledi.Ama asl kiiliini, toplumcu gerçekçi bir dünya görüüyle yazd hikâyelerinde gösterdi. Köylü ve içileri,aydnlan, suçludan, karaborsaclan, cinsellikleri sömürülen kadn ve çocnklan, halktan kopuk yöneticileri vb.364iledi. "Özellikle "Kan"da toplad öykülerinden gözlemci gücü beliren S. Ali, kiiler, olay, sonuç balantlarnustaca ortaya koyan, etkili betimleme (tasvir) gücüyle geleneksel anlatm biçimlerine zenginlikler katan birkimlik kazand." (. Kurdakul) "Yeni Dünya", S. Alinin öykü anlaynn en iyi örneklerini içeren bir kitab oldu."(Geliim Hachette) "Kuvvetli doa tasvirleriyle örülü; çok sert çizgili bu hikâyelere çarpc bir tragedya (trajedi)nitelii katt." (B. Necatigil) "Bilgisiz Köylüler, yoksul içiler, sömürülen emekçiler, S. Alinin öykülerindenerdemsel doruu olutururlar. Ülkesini S. Ali ölçüsünde sevmi çok az öykücümüz var." (Selim leri) "S. Ali,öykücülüümüzde büyük bir düünsel ve sanatsal deiimin orta yerinde durmakta, kendinden önceki öyküanlay ile kendinden sonraki öykü anlay arasnda köprülük etmektedir." (M.H.Doan) Sanatn amacn: "nsanlandaha iyiye, daha doruya, daha güzele yükseltmek; insanlarda bu yükselme isteini uyandrmak" (Varlk, 1935)biçiminde tanmlayan yazar, hikâyeleri dorultusunda üç de roman yazd. Bunlardan "Kuyucakl Yusuf salamkurgusu ve zengin malzemesiyle geni bir ilgi toplad; gerçekçi romanclmzn en baanl örneklerinden biri sayld.Genellikle yaln ve süssüz, fazlalklardan annm, akc bir dili vardr.Kitaptan: Hikâye: Deirmen (1935), Kan (1936), Ses (1937), Yeni Dünya (1943), Srça Kök (masallar, hikâyeler;1947) Roman: Kuyucakl Yusuf (1937), çimizdeki eytan (1940), Kürk Mantolu Madonna (1943)iir: Dalar ve Rüzgâr (1934)Oyun: Esir (1966)Mektup: ki Gözüm Aye (1991) Siyasal yazlar: Markopaa Yazlan ve Ötekiler (Haz. H. Altnkaynak, 1987)365SABT air. 1650de Bosnada (Yugoslavya) dodu. Asl ad, Alâattin. Medresede iyi bir örenim gördü. Bosna,Konya, Diyarbakr kadlklarnda (yargçlnda) bulundu. 5 Eylül 1712de stanbulda öldü. Sabit, 17. yüzyl divan airlerinden. Ünlü divan airi Nabî ile çadatr. Ün bakmndan ondan sonra gelir.Gazelleri önemlidir. Skça Türkçe kelimeler ve atasözleri kullanmtr. Taklitten kaçnmtr. Kendine özgüimgeleri (mazmunlar) kullanm, cinaslardan yararlanmtr. Divan iirine yerli öeler katmas ve bu iiri halkayaklatrmas bakmndan Nedim ve zzet Molla gibi airleri etkilenmitir.Yaptlar:Divan: iirlerini kapsar, baslmad. (st. Üniversitesi Kitaplndadr.) Zafernâme (Gazânâme, Selimnâme): Selim Girayn Rus ve Lehistan savalaryla ilgilidir. stanbulda 1882ve 1893te iki kez basld.
  • 206. Derenâme (Hikâye-i Hoca Fesad, Donlu Dere): Müstehcen bir yapt; baslmad. Edhem ü Hüma (Edhem ile Cennetkuu): Mesnevi biçiminde yazlmtr; baslmad.SAFA,PEYAM Yazar. 1889da stanbulda dodu. air smail Safann (1867-1901) oludur. ki yanda öksüz kald. Annesinin veakrabalarnn yannda büyüdü. Dokuz yalarndayken hastaland; düzenli bir örenim göremedi; kendi kendiniyetitirdi. 13 yalarndayken çalma yaamna atld. Açlan bir snav kazanarak memur (Posta ve TelgrafNezaretinde) oldu. Daha sonraöretmenlik (1914-18) yapt. Kendi isteiyle bu görevinden ayrlarak, yaamnn sonuna kadar sürecek olangazetecilie balad. Önce "Yirminci Asr" adl bir gazete (1918) çkard. Bu gazeteyi kapattktan sonra deiikgazetelerde (Vakit, Akam, Ulus, Milliyet, Tercüman, Son Havadis) ve dergilerde (Her Ay, Ayda Bir,Resimli Ay, Hafta, Yedigün, Çnaralt) bata fkra olmak üzere yazlar yazd. Ayrca "Kültür Haftas" (1936) ve"Türk Düüncesi" (1953-60) adlarnda iki aylk dergi çkard. 15 Haziran 1961de stanbulda öldü. MezarEdirnekapdadr. Peyami Safa; edebiyat, felsefe, tp, tarih, hukuk, resim, toplumbilim, ruhbilim, siyasetbilim vb. gibi çeitlikonularda, 100ü akn yaptlar vermi, çok yönlü bir yazardr. Gazetelerde tefrika olarak kalm, baslmampolisiye ve serüven romanlar da buna eklenirse, bu say 200ü bulur. Edebiyatmzda, Ahmet MithatEfendiden sonra, en fazla yazandr. Yazarlnn en belirgin yan, romancldr. Para kazanmak, geçinmekamacyla yazd ve "Cingöz Recai" tipini yaratt polisiye ve serüven romanlarnda, "Server Bedii" takmaadn kulland. Asl kiiliini belirleyen ve kendi adn tayan romanlarnda ise, toplumsal ve kültürel deimekonularn iledi. Olaydan çok, ruh çözümlemesine (psikolojik tahlile); duygu ve düünce öesine önem verdi.Toplumsal deiimlerin yol açt bunalmlar, ahlâk çöküntülerini, çatmalar, maddilemeyi, Batllamanngereksizliine balamaya çalarak, kendine göre bir "tezli roman" zinciri oluturdu. Bata "Dokuzuncu HariciyeKouu" olmak üzere, hemen her romannda, kendi yaamndan izler vardr. Deiik anlatm yollarna bavurarak, iledii konulara uygun, bir roman dili ve estetii gelitirmeye çalmtr.Kitaplarndan bazlar: Hikâye: Karanlklar Kral (1913), stanbul Hikâyeleri (1919), Gençliimiz (1922), Siyah Beyaz Hikâyeler(1923), Ak Oyunlar (1923), Süngülerin Gölgesinde (1924), Hikâyeler (seçmeler, 1980) Roman: Sözde Kzlar (1925), Maher (1924), Canan (1925), Bir Akamd (1928), imek (1928), 9. HariciyeKouu (1930), Atilla (1931), Fatih-Harbiye (1931), Bir Tereddüdün Roman (1933), Biz nsanlar (1939),Matmazel Noralyann Koltuu (1949), Yalnzz (1951)366367 Deneme, inceleme: Türk nklâbna Baklar (1938), Büyük Avrupa Anketi (1938), Felsefî Buhran (1939),Millet ve insan (1943), Mahutlar (1959), Sosyalizm (1961), Dou-Bat Sentezi (1963), Sanat-Edebîyat-Tenkit(1970), Din-Inklâp-Irtica (1971), vb
  • 207. Tüm yapttan için baknz: Yeni Yaynlar dergisi. Aralk 1961SAFFET NEZH Yazar. 1871de stanbulda dodu. Asl ad, Ömer Lütfidir. Galatasaray Sultanisindeki (lisesindeki)örenimini yanda brakp baba meslei olan kuyumculukta (ist. Kapalçarda) çalt. Bir yandan da kdam, ServetiFünun, Malûmat, Resimli Kitap vb. gibi gazete ve dergilerde makale, hikâye ve romanlarn yaynlad.Elenceye dükündü. Bu nedenle yaam düzensizlik içinde geçti. 1929da stanbulda öldü. Saffet Nezihi, edebiyatmzda halk romanclnn (ya da popüler romancln) öncülerinden biridir. Yazdklan,genellikle Mehmet Raufun etkilerini tar."Zavall Necdet" adl roman, halk arasnda büyük ilgi görmü, çokokunmutur.Kitaplar: Roman: Zavall Necdet (1902), Kadn Kalbi (1903), Teehhül Âleminde CT:- .Müsebbip(1910)Oyun: izah ve stizah (1911)368SAMPPAAZÂDE SEZA Yazar. 1860ta stanbulda dodu. Ünlü devlet adam ve yazar Abdurrahman Sami Paann oludur. Babasnnkonanda özel örenim gördü; Arapça, Farsça ve Franszca örendi. Evkaf (Vakflar) daresine kâtip olarak girdi.Dört yla yakn Londra Elçiliinde ikinci kâtip olarak çalt. Dilerinden ayrlp stanbula dönüünde, istiareOdasnda bakan yardmcs oldu. Siyasal bask nedeniyle Parise (1901) kaçt. Orada ttihat ve TerakkiCemiyetinin çalmalarna katld. Cemiyetin yayn organ olan ûra-y Ümmet gazetesinde bayazlar yazd.Merutiyetin ilân (1908) üzerine stanbula döndü. Madrit (spanya) elçisi oldu. Birinci Dünya Sava yllarndasviçrede oturdu. Mütarekede emekli olup yurda döndü. TBMM tarafndan kendine "vatana hizmet edenler"tertibinden maa baland. Bu maa ölümüne kadar ald. 26 Nisan 1936da stanbulda öldü. Göksu Mezarlnda,arkada Recaizâde Ekremin yanna gömüldü. Samipaazâde Sezai, son Tanzimat dönemi yazardr. Yenilikçi Tanzimat akmnn geliip yaylmasnda, büyükkatks olan üç yazardan biridir. (Ötekiler: Recaizâde Ekrem ve Abdülhak Hamit) Yazdklarnn çou, siyasalniteliklidir. Siyasal konular dnda çok az yapt vermi; asl ününü, tek roman olan "Sergüzet" ile yapmtr. Buroman, dil ve anlatm yönünden, çann öteki yaplarna benzer. Ama ilenilen konusu ya da özüyle ötekilerdenaynlr; edebiyatmzda gerçekçi akmn ilk örneklerinden biri olarak kabul edilir. Yazann bir baka baars da,bizde küçük hikâye türünün ilk örneklerini vermi olmasdr. Hikâyeleri, dil ve anlatm yönünden, romannagöre daha doal ve yaln saylr.Kitaplar:Oyun: îr (1878)Roman: Sergüzet (1889)Hikâye: Küçük eyler (1892)An, söylei, gezi: Rumûz-ul Edep (1900), clâl (1923)iDaha ayrntl bilgi çin baknz: Samiapazâde Sezai; Hayat, Sanat,Eserleri; Haz.: A. Ferhan Ouzhan, 1954369
  • 208. SARAÇ, TAHSNSAYAR, ABBAS air. 1930da Muta dodu. Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün Franszca bölümünü bitirdi. Devletçe, Fransayagönderildi. Paris Sorbonne Üniversitesinde çada Fransz edebiyat ve sesbilim (fonetik) alanlarnda (1953-54/1957-59) örenim gördü. Trabzon ve Samsun Liselerindeki Franszca öretmenliini, emekliliine (1971)kadar Gazi Eitim Enstitüsünde sürdürdü. Ayrca ek görevle, Ankara Siyasal Bilgiler ve Eitim Fakültelerindedersler verdi; Talim ve Terbiye Kurulunda çalt. 28.6.1989da öldü. Tahsin Saraç, ilk iirlerini 1957de Varlk ve öteki dergilerde yaynlamaya balad. kinci Yeni akmnn izlerinitayan ilk iirleri, bireysel ve soyut özellikler tar. Kiiliini yanstan ve tannmasn salayan asl özgün iirlerini, 27Mays 1960 hareketinin getirdii bilinçlenme döneminde yazd. Bu iirler, özde toplumsal, dilde ise son dereceyalndr. iirinin deimeyen yönüyse, batan beri sürüp gelen imge zenginliidir. iirleri dnda, TürkçedenFranszcaya; Franszca ve Macarcadan yapt çevirileriyle de tannd.Kitaplar: iir: Bir Ölümsüz Yalnzlk (1965), Güne Kavgas (1968), Direnmeler (1973), Güvercin Kasaplar (1978), BirSevgiyi Görüntüleme (1980) Seçki (antoloji): Günümüz Fransz iiri (1963; yeni basm, Çada Fransz iiri Antolojisi adyla, 1976)Sözlük: Franszca-Türkçe Büyük Sözlük (2 cilt, 1976) Ald ödüller: 1970 TRT Sanat Ödülleri Büyük Ödülü (Direnmeler) ve 1964 TDK Çeviri Odülünü(Günümüz Fransz iiri ile) ald. 1968de, Franszcadan Türkçeye yapt çeviriler dolaysyla Fransz Hükümetince"Legion DHonneur" nianna layk görüldü. Ayrca Macar edebiyatndan yapt çevirileriyle "Endre Edy" niannve 1986 Asya-Afrika Yazarlar Birliinin "Lotus Ödülü"nü ald.Yazar. 1923te Yozgatta dodu. lk, orta ve liseyi orada okudu. stanbul Edebiyat Fakültesindeki öreniminiyoksulluk nedeniyle yanda brakt. Yozgata dönerek gazete satcl, kitapçlk, basmclk (matbaaclk) ve çiftçilikyapt. Ayrca "Bozok" adl bir gazete çkard. Yaamn orada sürdürmektedir. Sayar, edebiyata iirle girdi. Daha sonra, kendi kendine hikâye ve roman denemeleri yapt. Adn, (47yandayd) 1970 TRT Roman Basan Odülünü alan "Ylk At" adl romanyla duyurdu. Sonradan filme de alnanbu romannda, yalanp i göremez bir duruma dütüü için bozkra (ya da açla) braklm bir atn hikâyesini anlatr.Aslnda anlatlmak istenilen, ylkya braklm atla birlikte Orta Anadolu köylüsünün ekonomik durumudur.Roman; canl tasvirleri, salam kurgusu, duyarl ve iirsel diliyle, bir bozkr özellii tar. Yazar, güçlü gözlemgücü ve yaln anlatmyla, öteki romanlannda da, ayn yörenin sorunlanm yanstmaya çalr. sizlik, toprakszlk,paraszlk vb. gibi nedenlerle balayan iç ve d (Almanya) göçler; yeni çevreye uyum güçlükleri, bu sorunlannbanda gelir. "A. Sayar, romanlannda, Türk aydnna, yöneticisine ve politikacsna seslenerek, köylünün alnyazm deitirmek gerektiini duyurmaya, bu durumun aln yazs deil, köy insanlarnn yaantsna önem vermenin,onlan sürekli kullanmann bir sonucu olduunu belirtmeye çalr." (Doç. Dr. Olcay Önertoy)Kitaplar:iir: Gönül Sandal (1946), Sereserpe (1953), ey (1966)
  • 209. Roman: Ylk At (1970), Çelo (1972), Can enlii (1974), Dik Bayr (1977), Tarlaba Salkmsaçak (1987),Anlarda Yumak Yumak (1989)Hikâye: Yorganm Sk Sar (1977) Ald öteki ödüller: 1973 TDK Roman Ödülü (Çelo), 1975 Madaral Roman Ödülü (Can enlii)370371SAYIN, HDAYETHet Bihit" (Sekiz Cennet) adl tezkiresiyle yapmtr. "Het Bihit", Anadoluda yazlm ilk "uara tezkiresi "dir.Dönemine göre, oldukça yaln bir dille yazlmtr. Tek yazma nüshas, Londrada Brifish Museumdadr. 1907destanbulda, "Âsâr- Eslâfdan Tezkire-i Sehî" adyla basld. Yazar. 1929da Aydnda dodu. lk ve ortaokulu orada okudu, izmir Atatürk Lisesini, Ankara TpFakültesini (1954) bitirdi. Çocuk hastalklar uzman (1960) oldu. Daha sonra Aydna dönerek (1972) serbesthekimlik yapt. Sayn, köy sorunlarn ileyen bir oyun yazandr. Oyun yazmaya, örencilik yllarnda balam; 1963te oyanan"Topuzlu" ile adn duyurmu; 1965-66 tiyatro mevsiminde Kent Oyunculannca sahnelenen "Pembe Kadn" ilede büyük ün yapmtr. Oyunlannda, köy sorunlarn, bütün dramatik yönleriyle vermeye; köy insannn içdünyasna k tutmaya çalr. Yaln halk dilini baaryla kullanr.Oyunlar: Topuzlu (1963), Pembe Kadn (1965), Kördüüm (1965), Topuzlu-Uzak Dünyalar (2 oyun, 1971),Yabanclar (1975), Köe Kapmaca (?) Küçük Devler (?) vb.SEHÎBEY air ve yazar. Edirnede dodu. Doum tarihi, ad, yaam iyi bilinmiyor. Bilinenler, Fatih döneminde doduu,Divan airi Necatinin (?-1509) yannda yetitii; Divan- Hümayn kâtipliinde bulunduu; Edirne Darül-Hadisinemütevelli olduudur. Ayrca yaamnn skntlar içinde geçtii; bu durumdan kurtulmak için birtakm devletadamlarna kasideler (övgüler) yazd; ama umduklarn bulamad; 1548de Edirnede öldüü bilinmektedir. Sehî Bey, Divan tarznda iirler yazm, ama asl ününü, 14. yüzyldan yaad çaa (16. yy) kadar yaam 217 divanairinin yaamn anlatanSELAHATTN ENS (Atabeyolu) Yazar. 1892de Antalyada dodu. st. Hukuk Mektebinde okurken, 1. Dünya Savanda askere alnd. Bunedenle örenimini yarm kald. Ayan Meclisinde (senato) kâtiplik; Denizyollarnda müfettilik, haberleme veyayn eflii; gazetecilik (kdam, lleri, Vakit, Son Saat, Cumhuriyet, Son Posta) yapt, 11 Haziran 1942de öldü.
  • 210. Mezar st. Feriköydedir. Selahattin Enis, Cumhuriyet dönemi hikâye ve roman yazarlarndandr. Doalc (natüralist) bir edebiyatanlayyla, yakndan tank olduu toplumsal çöküntüyü sergilemeye çalmtr. 1. Dünya Sava yllarnda, stanbulzenginlerinin (sosyetesinin) ahlakszlklarn, yozlam yaamn, yaln bir gerçekçilikle anlatan romanlar, hemedebiyat, hem de tarihsel açdan önem tar. Cumhuriyet dönemi hikâyeciliine yol gösterenlerden biridir.Kitaplar:Hikâye: Bataklk Çiçei (1924) Roman: Saniyeler (1924), Sârâ (1926), Cehennem Yolcular (1926), Orta Mal, Ayan Bozuklar, EndamAynas, Mahalle adl romanlan, gazetelerde tefrika olarak kald; kitaplamad.373372SELÇUK, LHANSELMOLU, ZEYYAT Yazar, gazeteci. 1925te Aydnda dodu. Bir subayn olu; ünlü karikatürist Turhan Selçukun kardeidir.Silifke Ortaokulunda, Adana Erkek Lisesinde okudu. stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi. Ksa biravukatlktan sonra gazetecilii seçti. Dolmu, 41,5 (Krkbirbuçuk), Karikatür, Ta Karikatür adl gülmece (mizah)dergileriyle, günlük Spor gazetesini (1955-1960) çkard. Daha sonra, Akam, Tanin, Vatan gibi gazetelerdebalayan fkra yazarln, 1963ten beri Cumhuriyet gazetesinde sürdürmektedir. 12 Mart 1971 olayndan sonraSkyönetimde yargland ve akland. Selçuk, allm (klasik) fkra türüne yeni boyutlar kazandran gazeteci yazarlarn banda gelir. Bilindii gibi,allm fkra, geçici, yüzeysel, derinlik tamayan güncel bir yaz türüdür. Günümüz okurunun bilme, örenmeistei, günlük fkra yazarn, bu yönde deiime zorlamtr, ilhan Selçukun önderlik ettii çada fkraclkta, okurlarbilinçlendirmek ve düünsel geliimlerini hzlandrmak temel amaç olmutur. Böyle olunca, fkra türü,yüzeysellikten derinlie yönelmi; yorumsal yönü ar basan; okunduktan sonra atlmayan; kalcl olan bir özellikkazanmtr.Kitaplar: Fkra, deneme: Mustafa Kemalin Saati (1969), Yeni Krallar Yeni Soytarlar (1976), AtatürkçülüünAlfabesi (1981), Alamak ve Gülmek (1982), Düünüyorum Öyleyse Vurun (1984), Görülmütür (1986) Gezi; Güzel Amerikal (1967), Uzak Komu Rusyadan Gezi Notlan (1967) Bu iki kitabn geniletilmi ikincibasm (1976), "Sovyetler, ran, Amerika zlenimleri" adyla basld.An: Ziverbey Kökü (ikence izlenimleri, 1987)Belgesel roman: Yüzba Selahattinin Roman (2 cilt, 1973)Yazar. 1922de stanbulda dodu. Bir gemicinin olu. st. Alman Lisesini ve Hukuk Fakültesini bitirdi. Uzuncabir süre, Türk ilepçilik irketinde armatörlük (gemi yöneticilii) ve avukatlk yapt. Sonra ayrlp yazarlk ve
  • 211. çevirmenlii i edindi. Selimolu; adn, "Rizenin Köylerinden" adl yazsyla, Yunus Nadi Yanmasnda ikincilik alarak (1950)duyurdu. Daha sonra çeitli dergilerde (Yenilik, Varlk, Türk Dili vb.) yaynlad hikâyeler, radyo oyunlar veçevirileriyle tannd. Hikâyelerinde, armatör olarak yakndan tand gemicileri iledi. Gemide geçen olaylar,gemicilerin arasndaki ibölümünü, umutlan, özlemleri, sevinçleriyle onlarn iç dünyalann sergiledi. AyncaKaradeniz bölgesinin denize yakn köylerini, ekmeini denizden kazanan balkçlan anlatt. Güçlü bir gözlemgücü; yaln, rahat bir anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Kavgann Sonu ve Ba (1955), Direin Tepesinde Bir Adam (1969), Kaçüstünde Toplant (1971),Koca Denizde ki Nokta (1973), Karaya Vurdu Deniz (1975), Deprem (1976), Soyunanlar (1980), Çiçekli DaSoka (1982), Bir ark Gibiydi (1987), Aramzdayd O Gün (1988), Gemi Adamlan (1989), Derin Dondurucuçin Öykü (1995)Roman: Tutkunun Köeleri (1982) Ald ödüller: 1970 Sait Faik Armaan (Direin Tepesinde Bir Adam) 1974 TDK Ödülü (Koca Denizde kiNokta), 1995 Haldun Taner Hikâye Ödülü (Derin Dondurucu çin Öykü)374375SKPETÇOLU, MUSTAFA NECAT Yazar. 1932de Zilede dodu, ilk ve ortaokulu orada okudu. st. Haydarpaa Lisesini ve EdebiyatFakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. stanbul Belediyesinde, Türkiye Kzlay Derneinde, çiSigortalarndn stanbul ubesinde st. M. Eitim Basmevinde (müdür), Derleme Müdürlüünde (müdür) çalt. Sepetçiolu, edebiyata hikâyeler yazarak (1948) girdi. Daha sonra roman ve oyun türüne yöneldi.Konusunu tarihten alan romanlaryla tannd. Romanlarnda, Türklerin Orta Asyadan Anadoluya doruyönelilerini, Anadoluda kurduklar imparatorluu, bu imparatorluun geçirdii evreleri anlatmaya çalr. Yaln,destans bir anlatm vardr.Kitaplar:Hikâye: Abdürrezzak Efendi (1956), Meneveler Ölmemeli (1973) Roman: Kilit (1971), Anahtar (1973), Kap (1973), Konak (1974), Çat 0974), Üçler Krklar Yediler (1975),Bu Atl Geçide Gider (1977), Cevahir ile Sadk Çavuun Buday Kamyonu (1977), Karanlkta Mum I (1978),Gece Vaktinde Gündönümü (1978), Daraac (1979), Geçitteki Ülke (1980), Ebemkua (1980), Ve Çanakkale(3 cilt) Oyun: Trampaclar (1968), Büyük Otmarlar (1968), Çardakl Bakc (1969), Son Bloklar (1970), Köprü(1970), Her Bizansa Bir Fatih (1971) Destan: Yaratl ve Türeyi (1965), Türk Destanlar ve Dede Korkut Hikâyeleri (1973) "Büyük Otmarlar" oyunuyla, 1968te Zürih Üniversiteleraras Tiyatro Festivalinde en iyi oyun ödülünü;"Çardakl Bakc"yla, 1867de M.E.Bakanlnn çat yarmada birincilik ödülünü ald.
  • 212. SERDAROLU, EMN BÜLENT air. I886da Halepte (Suriye) dodu. Knn Sava bakomutan Ömer Paann oludur. Galatasaray Sultanisini(lisesini) bitirdi. Hudut Shhiyesi, nhisarlar (tekel) daresi, stanbul Elektrik irketi, Arazi stimlak Servisi veLiman daresinde çalt. 1942de stanbulda öldü. Serdarolu, Fccr-i Âti topluluunun kurucularndandr. 1. Dünya Sava yllarnda, elden ele dolatrlarak okunan"Kin" adl iiriyle tannd. galci güçlere kar çkan bu iir, o günlerde bir direni simgesi oldu. Aruz ölçüsüyle yazdiirlerinin çou. Kin iirinde olduu gibi, ulusal duygulan yanstr. Az yazan bir airdir. iirleri, ölümünden sonra u kitapta topland: Fecr-i Ati airleri: Emin Bülend; Hazrlayan: R. Necdet Evrimer,ist. 1958SEVENGL, REFK AHMET Yazar. 1903"te Bingazide (Libya) dodu. Örenimi özeldir. Gazetecilik, öretmenlik, stanbul ehirTiyatrosunda seçici üyelik, stanbul ehir Meclisindc üyelik yapt. Tokattan •milletvekili (1943) seçildi. Dahasonra u görevlerde bulundu: Radyolar Genel Müdürü, Basn-Yayn ve Turizm Bakanl Radyo Dairesi Müdürü,TRT Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür danman. 1970te Ankarada öldü. Sevengil, yaz yaamna, Cumhuriyetin ilk yllannda, tiyatro ve kitap eletirileri yazarak balad. Daha sonrahikâye ve romanlar yazd. Ama asl tannmas, tiyatro tarihiyle ilgili çalmalanyla oldu. Bir yandan,tiyatromuzun kurulu ve geliimini aydnlatan kitaplar yazd, bir yanda da sürekli eletirileriyle, tiyatromuzunçadalamasna yardmc oldu. Radyoda Divan ve Halk airlerimiz üzerine söyleiler (sohbetler) yaparak, edebiyatkültürünün yaygnlamasna katkda bulundu.376377 Deneme, inceleme: Türk nklâbna Baklar (1938), Büyük Avrupa Anketi (1938), Felsefî Buhran (1939),Millet ve nsan (1943), Mahutlar (1959), Sosyalizm (1961), Dou-Bat Sentezi (1963), Sanat-Edebiyat-Tenkit(1970), Din-nklâp-rtica (1971), vbTüm yaptlar için baknz: Yeni Yaynlar dergisi, Aralk 1961SAFFET NEZHI Yazar. 1871 de stanbulda dodu. Asl ad, Ömer Lütfidir. Galatasaray Sultanisindeki (lisesindeki)örenimini yanda brakp baba meslei olan kuyumculukta (st. Kapalçarda) çalt. Bir yandan da kdam, Servet-Fünun, Malûmat, Resimli Kitap vb. gibi gazete ve dergilerde makale, hikâye ve romanlarn yaynlad.Elenceye dükündü. Bu nedenle yaam düzensizlik içinde geçti. 1929da stanbulda öldü. Saffet Nezihi, edebiyatmzda halk romanclnn (ya da popüler romancln) öncülerinden biridir. Yazdklar,genellikle Mehmet Raufun etkilerini lar."Zavall Necdet" adl roman, halk arasnda büyük ilgi görmü, çokokunmutur.Kitaplar:
  • 213. * Roman: Zavall Necdet (1902), Kadn Kalbi (1903), Teehhül Âleminde (:*T3 .Müsebbip(1910)Oyun: zah ve stizah (1911)368[f..:¦AMPPAAZÂDE SEZA Yazar. 1860ta stanbulda dodu. Ünlü devlet adam ve yazar Abdurrahman Sami Paann oludur. Babasnnkonanda özel örenim gördü; Arapça, Farsça ve Franszca örendi. Evkaf (Vakflar) idaresine kâtip olarak girdi.Dört yla yakn Londra Elçiliinde ikinci kâtip olarak çalt. Dilerinden ayrlp istanbula dönüünde, stiareOdasnda bakan yardmcs oldu. Siyasal bask nedeniyle Parise (1901) kaçt. Orada ttihat ve TerakkiCemiyetinin çalmalarna katld. Cemiyetin yayn organ olan ûra-y Ümmet gazetesinde bayazlar yazd.Merutiyetin ilân (1908) üzerine stanbula döndü. Madrit (spanya) elçisi oldu. Birinci Dünya Sava yllarndasviçrede oturdu. Mütarekede emekli olup yurda döndü. TBMM tarafndan kendine "vatana hizmet edenler"tertibinden maa baland. Bu maa ölümüne kadar ald. 26 Nisan 1936da stanbulda öldü. Göksu Mezarlnda,arkada Recaizâde Ekremin yanna gömüldü. Samipaazâde Sezai, son Tanzimat dönemi yazardr. Yenilikçi Tanzimat akmnn geliip yaylmasnda, büyükkatks olan üç yazardan biridir. (Ötekiler: Recaizâde Ekrem ve Abdülhak Hamit) Yazdklarnn çou, siyasalniteliklidir. Siyasal konular dnda çok az yapt vermi; asl ününü, tek roman olan "Sergüzet" ile yapmtr. Buroman, dil ve anlatm yönünden, çann öteki yaplarna benzer. Ama ilenilen konusu ya da özüyle ötekilerdenayrlr; edebiyatmzda gerçekçi akmn ilk örneklerinden biri olarak kabul edilir. Yazarn bir baka baars da, bizdeküçük hikâye türünün ilk örneklerini vermi olmasdr. Hikâyeleri, dil ve anlatm yönünden, romanna göre dahadoal ve yaln saylr.Kitaplar:Oyun: îr( 1878)Roman: Sergüzet (1889)Hikâye: Küçük eyler (1892)An, söylei, gezi: Rumûz-ul Edep (1900), klâl (1923) Daha ayrntl bilgi çin baknz: Samiapazâde Sezai; Hayat, Sanat, Eserleri; Haz.: A. Ferhan Ouzhan, 1954369SARAÇ, TAHSNSAYAR, ABBAS air. 1930da Muta dodu. Ankara Gazi Eitim Enstitüsünün Franszca bölümünü bitirdi. Devletçe, Fransayagönderildi. Paris Sorbonne Üniversitesinde çada Fransz edebiyat ve sesbilim (fonetik) alanlarnda (1953-54/1957-59) örenim gördü. Trabzon ve Samsun Liselerindeki Franszca öretmenliini, emekliliine (1971)kadar Gazi Eitim Enstitüsünde sürdürdü. Aynca ek görevle, Ankara Siyasal Bilgiler ve Eitim Fakültelerindedersler verdi; Talim ve Terbiye Kurulunda çalt. 28.6.1989da öldü.
  • 214. Tahsin Saraç, ilk iirlerini 1957de Varlk ve öteki dergilerde yaynlamaya balad. kinci Yeni akmnn izlerinitayan ilk iirleri, bireysel ve soyut özellikler tar. Kiiliini yanstan ve tannmasn salayan asl özgün iirlerini, 27Mays 1960 hareketinin getirdii bilinçlenme döneminde yazd. Bu iirler, özde toplumsal, dilde ise son dereceyalndr. iirinin deimeyen yönüyse, batan beri sürüp gelen imge zenginliidir. iirleri dnda, TürkçedenFranszcaya; Franszca ve Macarcadan yapt çevirileriyle de tannd.Kitaplar: iir: Bir Ölümsüz Yalnzlk (1965), Güne Kavgas (1968), Direnmeler (1973), Güvercin Kasaptan (1978), BirSevgiyi Görüntüleme (1980) Seçki (antoloji): Günümüz Fransz iiri (1963; yeni basm, Çada Fransz iiri Antolojisi adyla, 1976)Sözlük: Franszca-Türkçe Büyük Sözlük (2 cilt, 1976) Ald ödüller: 1970 TRT Sanat Ödülleri Büyük Ödülü (Direnmeler) ve 1964 TDK Çeviri Ödülünü(Günümüz Fransz iiri ile) ald. 1968de, Franszcadan Türkçeye yapt çeviriler dolaysyla Fransz Hükümetince"Legion DHonneur" nianna layk görüldü. Aynca Macar edebiyatndan yapt çevirileriyle "Endre Edy" niannve 1986 Asya-Afrika Yazarlar Birliinin "Lotus Ödülü"nü ald.Yazar. 1923te Yozgatta dodu. lk, orta ve liseyi orada okudu. stanbul Edebiyat Fakültesindeki öreniminiyoksulluk nedeniyle yanda brakt. Yozgata dönerek gazete satcl, kitapçlk, basmclk (matbaaclk) ve çiftçilikyapt. Aynca "Bozok" adl bir gazete çkard. Yaamn orada sürdürmektedir. Sayar, edebiyata iirle girdi. Daha sonra, kendi kendine hikâye ve roman denemeleri yapt. Adn, (47yandayd) 1970 TRT Roman Basan Ödülünü alan "Ylk At" adl romanyla duyurdu. Sonradan filme de alnanbu romannda, yalanp i göremez bir duruma dütüü için bozkra (ya da açla) braklm bir atn hikâyesini anlatr.Aslnda anlatlmak istenilen, ylkya braklm atla birlikte Orta Anadolu köylüsünün ekonomikdurumudur. Roman; canl tasvirleri, salam kurgusu, duyarl ve iirsel diliyle, bir bozkr özellii tar. Yazar, güçlügözlem gücü ve yaln anlatmyla, öteki romanlannda da, ayn yörenin sorunlann yanstmaya çalr.sizlik, toprakszlk, paraszlk vb. gibi nedenlerle balayan iç ve d (Almanya) göçler, yeni çevreye uyumgüçlükleri, bu sorunlann banda gelir. "A. Sayar, romanlannda, Türk aydnna, yöneticisine ve politikacsnaseslenerek, köylünün aln yazsn deitirmek gerektiini duyurmaya, bu durumun aln yazs deil, köy insanlannnyaantsna önem vermenin, onlan sürekli kullanmann bir sonucu olduunu belirtmeye çalr." (Doç. Dr. OlcayÖnertoy)Kitaplar:iir: Gönül Sandal (1946), Sereserpe (1953), ey (1966) Roman: Ylk At (1970), Çelo (1972), Can enlii (1974), Dik Bayr (1977), Tarlaba Salkmsaçak (1987),Anlarda Yumak Yumak (1989)Hikâye: Yorganm Sk Sar (1977) Ald öteki ödüller: 1973 TDK Roman Ödülü (Çelo), 1975 Madaral Roman Ödülü (Can enlii)370371
  • 215. SAYIN, HDAYET"Het Bihit" (Sekiz Cennet) adl tezkiresiyle yapmtr. "Het Bihit", Anadoluda yazlm ilk "uara tezkiresi"dir.Dönemine göre, oldukça yaln bir dille yazlmtr. Tek yazma nüshas, Londrada British Museumdadr. 1907destanbulda, "Âsâr- Eslâfdan Tezkire-i Sehî" adyla basld. Yazar. 1929da Aydmda dodu. lk ve ortaokulu orada okudu. zmir Atatürk Lisesini, Ankara TpFakültesini (1954) bitirdi. Çocuk hastalklar uzman (1960) oldu. Daha sonra Aydna dönerek (1972) serbesthekimlik yapt. Sayn, köy sorunlarn ileyen bir oyun yazandr. Oyun yazmaya, örencilik yllarnda balam; 1963te oyanan"Topuzlu" ile adn duyurmu; 1965-66 tiyatro mevsiminde Kent Oyuncularnca sahnelenen "Pembe Kadn" ilede büyük ün yapmtr. Oyunlarnda, köy sorunlarn, bütün dramatik yönleriyle vermeye; köy insannn içdünyasna k tutmaya çalr. Yaln halk dilini baaryla kullanr.Oyunlar: Topuzlu (1963), Pembe Kadn (1965), Kördüüm (1965), Topuzlu-Uzak Dünyalar (2 oyun, 1971),Yabanclar (1975), Köe Kapmaca (?) KüçükDevler (?) vb.SEHÎ BEY air ve yazar. Edirnede dodu. Doum tarihi, ad, yaam iyi bilinmiyor. Bilinenler, Fatih döneminde doduu,Divan airi Necatinin (?-1509) yannda yetitii; Divan- Hümayn kâtipliinde bulunduu; Edirne Darül-Hadisinemütevelli olduudur. Ayrca yaamnn skntlar içinde geçtii; bu durumdan kurtulmak için birtakm devletadamlarna kasideler (övgüler) yazd; ama umduklarn bulamad; 1548de Edirnede öldüü bilinmektedir. Sehî Bey, Divan tarznda iirler yazm, ama asl ününü, 14. yüzyldan yaad çaa (16. yy) kadar yaam 217 divanairinin yaamn anlatanSELAHATTN ENS (Atabeyolu) Yazar. 1892de Antalyada dodu. st. Hukuk Mektebinde okurken, 1. Dünya Savanda askere alnd. Bunedenle örenimini yarm kald. Ayan Meclisinde (senato) kâtiplik; Denizyollarnda müfettilik, haberleme veyayn eflii; gazetecilik (kdam, lleri, Vakit, Son Saat, Cumhuriyet, Son Posta) yapt. 11 Haziran 1942de öldü.Mezar st. Feriköydedir. Selahattin Enis, Cumhuriyet dönemi hikâye ve roman yazarlarndandr. Doalc (natüralist) bir edebiyatanlayyla, yakndan tank olduu toplumsal çöküntüyü sergilemeye çalmtr. 1. Dünya Sava yllarnda, stanbulzenginlerinin (sosyetesinin) ahlakszlklarn, yozlam yaamn, yaln bir gerçekçilikle anlatan romanlan, hemedebiyat, hem de tarihsel açdan önem tar. Cumhuriyet dönemi hikâyeciliine yol gösterenlerden biridir.Kitaplar:Hikâye: Bataklk Çiçei (1924) Roman: Saniyeler (1924), Sârâ (1926), Cehennem Yolcular (1926), Orta Mal, Ayan Bozuklar, EndamAynas, Mahalle adl romanlan, gazetelerde tefrika olarak kald; kitaplamad.
  • 216. 373372SELÇUK, LHANSELMOLU, ZEYYAT Yazar, gazeteci. 1925te Aydnda dodu. Bir subayn olu; ünlü karikatürist Turhan Selçukun kardeidir.Silifke Ortaokulunda, Adana Erkek Lisesinde okudu. stanbul Hukuk Fakültesini bitirdi. Ksa biravukatlktan sonra gazetecilii seçti. Dolmu, 41,5 (Krkbirbuçuk), Karikatür, Ta Karikatür adl gülmece (mizah)dergileriyle, günlük Spor gazetesini (1955-1960) çkard. Daha sonra, Akam, Tanin, Vatan gibi gazetelerdebalayan fkra yazarln, 1963ten beri Cumhuriyet gazetesinde sürdürmektedir. 12 Mart 1971 olayndan sonraSkyönetimde yargland ve akland. Selçuk, allm (klasik) fkra türüne yeni boyutlar kazandran gazeteci yazarlarn banda gelir. Bilindii gibi,allm fkra, geçici, yüzeysel, derinlik tamayan güncel bir yaz türüdür. Günümüz okurunun bilme, örenmeistei, günlük fkra yazarn, bu yönde deiime zorlamtr. lhan Selçukun önderlik ettii çada fkraclkta, okurlarbilinçlendirmek ve düünsel geliimlerini hzlandrmak temel amaç olmutur. Böyle olunca, fkra türü,yüzeysellikten derinlie yönelmi; yorumsal yönü ar basan; okunduktan sonra atlmayan; kalcl olan bir özellikkazanmtr.Kitaplar: Fkra, deneme: Mustafa Kemalin Saati (1969), Yeni Krallar Yeni Soytarlar (1976), AtatürkçülüünAlfabesi (1981), Alamak ve Gülmek (1982), Düünüyorum Öyleyse Vurun (1984), Görülmütür (1986) Gezi: Güzel Amerikal (1967), Uzak Komu Rusyadan Gezi Notlan (1967) Bu iki kitabn geniletilmi ikincibasm (1976), "Sovyetler, ran, Amerika zlenimleri" adyla basld.An: Ziverbey Kökü (ikence izlenimleri, 1987)Belgesel roman: Yüzba Selahattinin Roman (2 cilt, 1973)Yazar. 1922de stanbulda dodu. Bir gemicinin olu. st. Alman Lisesini ve Hukuk Fakültesini bitirdi. Uzuncabir süre, Türk ilepçilik irketinde armatörlük (gemi yöneticilii) ve avukatlk yapt. Sonra ayrlp yazarlk veçevirmenlii i edindi. Selimolu; adn, "Rizenin Köylerinden" adl yazsyla, Yunus Nadi Yarmasnda ikincilik alarak (1950)duyurdu. Daha sonra çeitli dergilerde (Yenilik, Varlk, Türk Dili vb.) yaynlad hikâyeler, radyo oyunlar veçevirileriyle tannd. Hikâyelerinde, armatör olarak yakndan tand gemicileri iledi. Gemide geçen olaylar,gemicilerin arasndaki ibölümünü, umutlan, özlemleri, sevinçleriyle onlann iç dünyalanm sergiledi. AyncaKaradeniz bölgesinin denize yakn köylerini, ekmeini denizden kazanan balkçlan anlatt. Güçlü bir gözlemgücü; yaln, rahat bir anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Kavgann Sonu ve Ba (1955), Direin Tepesinde Bir Adam (1969), Kçüstünde Toplant (1971),
  • 217. Koca Denizde ki Nokta (1973), Karaya Vurdu Deniz (1975), Deprem (1976), Soyunanlar (1980), Çiçekli DaSoka (1982), Bir ark Gibiydi (1987), Aramzdayd O Gün (1988), Gemi Adamlan (1989), Derin Dondurucuçin Öykü (1995)Roman: Tutkunun Köeleri (1982) Ald ödüller: 1970 Sait Faik Armaan (Direin Tepesinde Bir Adam) 1974 TDK Ödülü (Koca Denizde kiNokta), 1995 Haldun Taner Hikâye Ödülü (Derin Dondurucu çin Öykü)374375SEPETÇIOGLU, MUSTAFA NECATI Yazar. 1932de Zilede dodu, ilk ve ortaokulu orada okudu. st. Haydarpaa Lisesini ve EdebiyatFakültesinin Türk Dili ve Edebiyat bölümünü bitirdi. stanbul Belediyesinde, Türkiye Kzlay Derneinde, çiSigortalarnnn stanbul ubesinde st. M. Eitim Basmevinde (müdür), Derleme Müdürlüünde (müdür) çalt. Sepetçiolu, edebiyata hikâyeler yazarak (1948) girdi. Daha sonra roman ve oyun türüne yöneldi.Konusunu tarihten alan romanlaryla tannd. Romanlarnda, Türklerin Orta Asyadan Anadoluya doruyönelilerini, Anadoluda kurduklar imparatorluu, bu imparatorluun geçirdii evreleri anlatmaya çalr. Yaln,destans bir anlatm vardr.Kitaplar:Hikâye: Abdürrezzak Efendi (1956), Meneveler Ölmemeli (1973) Roman: Kilit (1971), Anahtar (1973), Kap (1973), Konak (1974), Çat (1974), Üçler Krklar Yediler(1975), Bu Atl Geçide Gider (1977), Cevahir ile Sadk Çavuun Buday Kamyonu (1977), Karanlkta Mum I(1978), Gece Vaktinde Gündönümü (1978), Daraac (1979), Geçitteki Ülke (1980), Ebemkua (1980), VeÇanakkale (3 cilt) Oyun: Trampaclar (1968), Büyük Otmarlar (1968), Çardakl Bakc (1969), Son Bloklar (1970), Köprü(1970), Her Bizansa Bir Fatih (1971) Destan: Yaratl ve Türeyi (1965), Türk Destanlar ve Dede Korkut Hikâyeleri (1973) "Büyük Otmarlar" oyunuyla, 1968te Zürih Üniversiteleraras Tiyatro Festi valinde en iyi oyun ödülünü;"Çardakl Bakc"yla, 1867de M.E.Bakanlnn çat yarmada birincilik ödülünü ald.SERDAROLU, EMN BÜLENT air 1886da Halepte (Suriye) dodu. Knm Sava bakomutan Ömer Paann oludur. Galatasaray Sultanisini(lisesini) bitirdi. Hudut Shhiyesi nhisarlar (tekel) idaresi, stanbul Elektrik irketi, Arazi stimlak Servisi veLiman daresinde çalt. 1942de stanburda öldü.fa Serdarolu, Fecri Âti topluluunun kurucularndandr. 1. Dünyj Sava yllarnda, elden ele dolatrlarakokunan "Kin" adl iiriyle tannd galci güçlere kar çkan bu iir, o günlerde bir direni simgesi oldu. Aruzölçüsüyle yazd iirlerinin çou. Kin iirinde olduu gibi, ulusal duygulan yanstr. Az yazan bir airdir.
  • 218. iirleri, ölümünden sonra u kitapta topland: Fecri Âti airleri: Emin Bülend; Hazrlayan: R. Necdet Evrimer,st. 1958SEVENGL, REFK AHMET Yazar 1903te Bingazide (Libya) dodu. Örenimi özeldir. Gazetecilik öSretmenlik, stanbul ehirTyatrosunda seçici üyelik, stanbul ehir Meclisinde üyelik yapt. Tokattan milletvekili (1943) seçildi. Dahasonra u görevlerde bulundu: Radyolar Genel Müdürü, Basn-Yaym ve Turizm Bakanl Radyo DairesiMüdürü, TRT Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür danman. 1970te Ankarada öldü. Sevengil, yaz yaamna, CumhuriyeTm ilk yllarnda, tiyatro ve kitap eletirileri yazarak balad. Daha sonrahikâye ve romanlar yazd. Ama asl tannmas, tiyatro tarihiyle ilgili çabmalanyla oldu. Bir yandan,tiyatromuzun kurulu ve geliimini aydnlatan kitaplar yazd, bir yanda da sürekli eletirileriyle, tiyatromuzunçadalamasna yardmc oldu. Radyoda Divan ve Halk airlerimiz üzerine söyleiler (sohbetler) yaparak, edebiyatkültürünün yaygnlamasna katkda bulundu.376377Kitaplar:Hikâye: Köyün Yolu (1937)Roman: Çplaklar (1936), Açlk (1937) nceleme: stanbul Nasl Eleniyordu (1927), Yakn Çalarda Türk Tiyatrosu (2 cilt, 1943), Hüseyin RahmiGürpnar (1944), Türk Tiyatrosu Tarihi (5 cilt; Eski Türklerde Dram Sanat, Opera Sanat ile Temaslarmz,Tanzimat Tiyatrosu, Saray Tiyatrosu, Merutiyet Tiyatrosu, 1959-1968)Eletiri: Bizim stediimiz Edebiyat (1933) Söylei: Eski iirimizin Ustalar (1964), Yüzyllar Boyunca Halk airleri (1965), Çamzn Halk airleri (1967)SEVÜK, SMAL H AB B Yazar. 1892de Edremitte dodu, tik ve ortaokulu orada okudu. Bursa dadisini (lisesini) ve st HukukFakültesini bitirdi. Kastamonu, Balkesir ve Ankarada lise edebiyat öretmenlii; Cumhuriyetten sonraEdime, Antalya ve Adanada Maarif Eminlii (müdürlüü), Galatasaray Lisesinde edebiyat öretmenlii yapt.Sinoptan milletvekili (1943) seçildi. Bu arada Maarif, Memleket dergilerini çkard; zmire Doru ve Açkgözgazetelerinin bayazarlm yapt. Cumhuriyet gazetesinde (1940-1951), edebiyat söyleileri yazd. 17 Ocak1954te stanbulda öldü. Sevük; ulusal konulan, yurt güzelliklerini ileyen yazlan ve edebiyat aratncl ile tannan bir yazanmzdr.Uzun cümleli, bol tasvirli, hareketli ve renki bir anlatm vardr.Kitaplar:Gezi: Tunadan Batya (19357, Yurttan Yazlar (1943) An: O zamanlar (Kurtulu Sava anlan (1936)378nceleme: Türk Teceddüt Edebiyat Tarihi (1924), Edebi Yeniliimiz (2
  • 219. cilt, 1931-32), Avrupa Edebiyat ve Biz (2 cilt, 1940-41), Edebiyat Bilgileri(1942)-Ötekiler: Atatürk çin (yazlar, 1939) vb.EYDA, MEHMET (Çeliker) Yazar. 1919da stanbulda dodu. Bir eczacnn oludur. lkokulu Antalyada, ortaokulu Knkkalede okudu. st.Pertevniyal Lîsesini yanda brakt. Gazete muhabirlii, içilik yapt. Zonguldak Ereli Kömürleri letmesinde(1937-1941), Divrii Demir Madenleri letmesinde (1944-46), Merzifon Halk Bankasnda (1946), stanbulBelediyesinde (1951-60), Basn Han Kurumunda (1961-64) memur olarak çalt- Emekliyken 1986dastanbulda öldü. eyda, edebiyata iir ve hikâye yazarak (1933) girdi. Daha sonra iiri brakp hikâye ile birlikte romanlar yazd.1940-1958 yllan arasnda, gerçek kiiliini gösteremedi. Geçim koullan nedeniyle, Mim Sin, Necdet As, ÖzkanÇeliker, Ömer Sakp, S. Toprak gibi takma adlarla, magazin hikâyeleri ve serüvene dayanan piyasa romanlaryazmak zorunda kald. Asl kiiliini, 1958 Yunus Nadi Yanmasnda üçüncülük alan "Ne Ekersen" roman vebundan sonra yazdklanyla gösterdi. Hikâyelerinde, daha çok Anadoluyu, Zonguldak kömür içilerim,toplumsal deiim içinde bocalayan kent insann, birey-toplum ilikisi içinde anlatmaya çalt. Romanlanise, birbirini bütünleyen "nehir roman" özellii tar. Kentsel yaay iler. Toplum birimi olarak aileyi ele alr.Yaam daha çok cinsel bir eksenin çevresinde döner. Gerçekçi bir yaklamla, büyük bir ailenin belirli kiilerini,toplumun deiimi içinde vermeye çalr. Bunu yaparken, ruhsal çözümleme yöntemlerinden yararlamr.Hikâyeleri ve romanlan arasnda konu, ileyi, anlatm yönlerinden büyük benzerlikler vardr. Yaln, duru, akcbir anlatm özelliine sahiptir.379Kitaplar:SEYRANI Hikâye: Zonguldak Hikâyeleri (1962), Beyaz Duvar (1962), Bagöz Etme Zaman (1963), OyuncakçDükkân (1964), Garnizonda Bir Olay (1968), Anahtarc Salih (1969), Kör eytan (1974), Bana Kar Ben(1976), Kapatma (1980) Roman: Ya Aaç (1958), Ne Ekersen (1958), Cinsel Oyun (1966), Sultan Döei (1969), Körolu (destanroman, 1969), Nemrut Mustafa (1970), Süeda Hanmm Ortanca Kz (1970), Yanarta (1970), htiyar Gençlik(1971), çe Dönük ve Atak (1973), Gerçek D (1976) Yaamöyküsü (biyografi): Edebiyat Dostlar (1970), Çocukluk Yllan (1980)Oyun: Be Karagöz Oyunu (1968)Deneme: Bir Açdan (1963) Çocuk kitaplar: Bir Gün Büyüyeceksin (1966), eytan Çekiçleri (1973), Düleme Oyunu (1979), BastbacakErmi (1979), Deli Ali (1980), ampiyonluk Kupas (1991) Tartma: Türk Roman (Kemal Tahirin "Devlet Ana" adl romanyla ilgili açkoturum tutana, 1969) Ald ödüller: 1964 Sait Faik Ödülü (Bagöz Etme Zaman), 1958 Yunus Nadi Roman Yarmas üçüncülük
  • 220. ödülü (Ne Ekersen), 1964 Doan Karde Çocuk Roman Armaan (Bir Gün Büyüyeceksin), 1970 TRT SanatÖdülleri Roman Basan Ödülü (Yanarta), 1968 MAY Edebiyat Ödülü (htiyar Gençlik), 1974 TDK RomanÖdülü (çe Dönük ve Atak), 1968 Karacan Armaan (Be Karagöz Oyunu)air. 1807de Everekte (Develi) dodu. Bir imamn oludur. Asl ad, Mehmet. ki- yl medresede okuduktan sonra,memleketinden ayrlarak Anadoluda bir geziye çkt. stanbula geldi, saz airleriyle tant. Ne var ki, buradaancak yedi yl kalabildi. Kimi devlet büyüklerini yeren (hicveden) iirleri yüzünden kovuturmaya urad. Birhemerisinin yardmyla kaçp memleketine döndü. Son yllan, yoksulluk ve sknt içinde geçti. Salnda deerverilmedi. Dahas, içkicilii yüzünden aaland. 1866da orada öldü. Seyran, 19. yüzyl halk airlerindendir. Dönemindeki toplumsal bozukluktan korkusuzca eletiren iirleriyletannmtr. Yergi (talama, hiciv) ve gülmece (mizah) iirleri, halk edebiyatmzda, bu türün en baarlörneklerinden saylr. Geleneksel divan iirinin etkisiyle ölüm, öte dünya, ruh, Tann vb. gibi fizikötesi(tasavvufî, mistik) konularda da iirleri vardr. Bu tür iirlerinde de hep kötülükleri, iki yüzlüleri, banazlklaryermi; ahlâk ve erdemin savunuculuunu yapmtr. Özetle, Seyran, bir toplumsal tepki airidir. Toplumunbozulmasna yol açan kaba softalarla, banaz medreselilerle, din ve inanç sömürücüleriyle alay etmitir. iirdeasl baany, hece ölçüsüyle yazd koma, semai, destan ve nefeslerde göstermitir. Halk dilini baanyla kullanmtr. iirlerinden bir bölümü, ilkin "Sânihât- Seyrân" adl bir kitapta (Haz. Ahmet Hazm, 1921) topland. Dahasonra, baka derlemeler ve aratrmalar yaynland: Dertli-Seyranî (Haz. Cahit Öztelli, 1953), Eve-rekli Seyran(Haz. Haim Nezihi Okay, 1953) vb.380SEYYT NEZR air. 1950de Çorluda dodu. Asl ad, Muammer Akçadr. Kepirtepe lköretmen Okulununda ve TrabzonEitim Ensititüsünün edebiyat bölümünde okudu. Çeitli ortaokul ve liselerde, st. Atatürk Eitim Ens-381titüsünde Türkçe-edebiyat öretmeni olarak çalt. Daha sonra ayrlp yayncla balad."Düün" ve "Broy"dergilerini çkard. Nezir, 1970 sonras toplumcu airlerinden. Ulusal ve evrensel sorunlar, duyarl bir söyleyile yanstaniirleriyle tannd. iirlerinde, "çann tan olmak" çabas görülür. Bu nedenle, nerede olursa olsun, çadala ters düenher olaya tepki gösterir. Kimi iirlerinde, kolaycla kaçan ya da slogana kayan özellikler görülürse de, kurguve ses yönünde güçlü bir teknie sahiptir.Kitaptan: ili Duyarl (1976), Israrla (1977), Bütün Yarnlarda (1978), zleri Var (1983), nsann Beyaz Kokusunda(1988)SEZER, SENNUR air. 1943te Eskiehirde dodu. lkokuldan sonra stanbula geldi. Kasmpaa Ortaokulunu (1956) bitirdi. Eyüpve stanbul Kz Liselerinde okudu. Muhasebecilik, yaynevlerinde düzeltmenlik, ansiklopedilerde metin yazarl
  • 221. yapt. Hikayeci Adnan Özyalçnerle evlidir. Sezerin, ilk iiri, 1958de "Sanat Dünyas"nda yaynland. Daha sonra çeitli dergilerde (Elif, Yeni Ufuklar,Varlk, Türkiye Yazlan, Türk Dili, Gösteri vb.) göründü. Toplumsal gerçekçilik anlayna uygun olarak ezilen,aalanan, itilen, yaamak savam veren emekçi insanlarn aclarn, karamsarla dümeden, daha iyi bir gelecekumuduyla iirletirmeye çalt. "Kadm kiiine, analk duyarlna bal tema1 ilerken iç ve d özellikleriyle, kendineözgü bir iir kurmay baard." (. Kurdakul)Kitaptan: iir: Gecekondu (1964), Yasak (1966), Direnç (1977), Gerçein Masal (çocuklar için, 1979), SesimiAryorum (1982), Kimlik Kart (1983), Bu Resimde Kimler Var (1986), Afi (1991) Çocuk kitab: Sümüklü Böcein Masal (1989), Kelolan le Köse (A. Özyalçnerle birlikte, 1989), Hasr ÖrenPadiah (1990)SNAN PAA Yazar. Asl ad, Sinaneddin Yusuftur. Doum yeri ve tarihi kesinlikle bilinmiyor. Bursada ya da Edirnededoduu (1440) sanlyor. stanbulun ilk kads ve bilgin Hzr Beyin oludur. Medrese öreniminden sonra,Edirnede bulunan Darül-Hadise müderris (öretim üyesi) oldu. Daha sonra Fatihin hocaln (hâce-i sultanî)yapt. Fatih tarafndan vezirlie ve sadrazamla getirildi. Bilinmeyen bir nedenle, alt yl sonra bu görevindenalnp hapsedildiyse de, daha sonra baland. Sivrihisar kadl verilerek stanbulda uzaklatrld. Orada be yl sürgünkald. kinci Bayezit zamannda, yeniden vezir oldu. Son görevi, Edime Darül-Hadisinde (medresede)müderrisliktir. 1486da stanbulda öldü. Mezan Eyüptedir. (Bir baka söylentiye göre Geliboluda.) Sinan Paa, Divan edebiyatnn 15. yüzyldaki en büyük düzyaz (nesir) yazandr. Yazarl kadar, bilginlii ile deünlüdür. Matematik ve gökbilimle (astronomi) ilgilli önemli çalmalar vardr. Din ve tasavvuf konulanndakiderin bilgisine karn (ramen), özgür düünceli ve kukucu bir düünür olarak tannmtr. Gözden düüp görevdenalnmasn ve sürgüne gönderilmesini, bu özelliine balayanlar vardr. "Oldukça güçlü ve güzel iirleribulunmakla birlikte, kendisi onbeinci yüzyl Türk nesrinin hatta bütün Divan nesrinin en yüksek üstatlar(ustalan) arasnda yerini almtr. Nesir ürünleri fazla süslü ve sanatkârâne olmakla beraber, sözdizimi kurallanbakmndan bugünkü Türkçemize hayli yaknlk gösterir. Seci denilen, nesirde kafiye yapma yollarna sklklabavurmu ve böylelikle382383nesre nazm ahengi (uyumu) kazandrmtr. Dilimizde "simetrik nesir"in ilk temsilcisi de odur. SüleymanÇelebinin ünlü "Mevlit"i ile nazmda yaptn -bir bakma- Sinan Paa da nesirde yapm; din ve edebiyatkonularn büyük ustalkla badatrmtr." (emsettin Kutlu)Kitaplar: Tazarrunâme: Din, tasavvuf, ahlâkla ilgili görülerini içerir, ilkin 1887de, sonra da 1971de (Haz. Prof.A. Mertol Tulum) stanbulda basld.
  • 222. Tezkiretül-Evliya: Ünlü 30 mutasavvfn yaamlarn ve menkbelerini anlatr. Baslmad. Maarifnâme: Ahlâkla ve tasavvufla ilgili 196Tde (Haz. Prof. 1. Hakk Ertaylan) stanbulda basld, (vb.)Kitaplar: iir: Yedi Meale (6 arkadayla birlikte, 1928), Odalar ve Sofalar (1933) nceleme, aratrma: stanbulda Karagöz ve- Karagözde stanbul (1938), Tanzimatn Fransz EfkârUmumiyesinde Uyandrd Akisler (1940), Psikoloji ve Terbiye Bahisleri (1940), Folklor ve Psikoloji (1940),Karagöz (1941), Çocuk ve Mantk (1942), Türk Halk iirinde Tabiat (1943). Folklor ve Millî Hayat (1943),Roman ve Okuyucu (1944), Psikoloji ve Edebiyat (1949). Folklorda, Sahnede ve Resimde Türk (1959) vb. Not: Çok sayda çevirileri vardr. Fransz dili ve edebiyatna yapt hizmetlerden dolay, Fransa Hükümetince"Legion dHonneur" nianyla ödüllendirilmitir.SYAVUGL, SABRI ESAT air ve yazar. 1907de stanbulda dodu. Babas, Hrvat Siyavu Paa soyundan Ahmet Esattr. Antalyalkmektebinde (ilkokul), Kadköy Sultanisinde (lise), st Öretmen Okulunda ve Hukuk Fakültesinde okudu.Daha sonra Fransaya giderek Lyon Üniversitesinde felsefe-pisikoloji örenimi yapt. Dönüünde (1932) st.Edebiyat Fakültesine öretim üyesi oldu. Uzun yllar burada psikoloji ve eilimbilim dersleri okuttu.Profesörlüü, ölümüne kadar (6 Mays 1968, st.) sürdü. Mezar Zincirlikuyudadr. Siyavugil, "Yedi Meale" topluluunu (1928) oluturan airlerden biridir. Daha sonra iiri brakm; ruhbilim(psikoloji), eitim, halkbilim (folklor) konularnda çalm; gazetelerde fkralar yazmtr. iirlerini heceyle yazm;bireysel duygularn ilemitir. Asl kiiliini fkra, deneme ve inceleme yazlarnda göstermitir.SOYSAL, MÜMTAZ Yazar. 1929da Zonguldakta dodu. st. Galatasaray Lisesini; Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesini (1953)ve Hukuk Fakültesini (1954) bitirdi. ngiltereye ve ABDye gitti; çeitli üniversitelerde çalmalar yapt.Dönüünde (1956), Siyasal Bilgiler Fakültesine asistan oldu. Daha sonra, buradaki öretim üyeliini, doçent(1959) ve profesör (1969) olarak sürdürdü. Ayn yerde dekanlk (1971) yapt. Ayrca, üniversite dnda çeitligörevler ald; 1961de Kurucu Meclis üyesi, Akdeniz Sosyal Bilimler Aratrma Konseyi Bakan, Dünya AfÖrgütü üyesi oldu. Ankara (1991) ve Zonguldaktan (1995) milletvekili seçildi. Bir süre Dileri bakanl yapt. Soysal, toplumsal konularda, özellikle uzmanlk alan olan hukuk konularnda yazd yazlar veincelemeleriyle tannan bir yazanmzdr. Çada fkra türünün ustalarndan biridir. Fkralar, daha çok denemeyebenzer. Çok yaln bir dili, akc bir anlatm vardr. Bu nedenle, en kark konulan bile, skmadan okuraaktarabilmektedir.384385
  • 223. Kitaplar: nceleme: Avrupa Birlii ve Türkiye (1954), Demokratik ktisadi Planlama çin Siyasi Mekanizma(1959), D Politika ve Parlamento (1964), Anayasaya Giri (1968), Dinamik Anayasa Anlay (1969), 100 SoruAnayasann Anlam (1969)Fkra: Güzel Huzursuzluk (1975), Demokrasiye Giderken (1983) vb.SOYSAL, LHAMI Yazar. 1928de Erelide (Zonguldak) dodu. Bursa Erkek Lisesini bitirdi. st. Hukuk Fakültesindekiörenimini yarda brakp gazetecilie balad. Çeitli gazetelerin Ankara temsilciliini ve yazileri müdürlüünü yapt.Akam, Yeni Ortam ve Vatan gazetelerinde fkralar yazd. imdi stanbulda Milliyet gazetesinde fkra yazardr. Soysal, fkralar yannda, edebiyat ve sanat eletirileriyle de tannmaktadr. Seçilmi Hikâyeler, Dost, PazarPostas, Akis vb. gibi dergilerde yaynlad eletirileri, daha çok tantm özellii tar. Ele ald kitaplar, konuözetleriyle, etraflca tantmaya; sevecen bir yaklamla okura klavuzluk etmeye çalr. Derince içerii ve kvrakanlatmyla, fkra türüne etkinlik kazandran yazarlardan biridir. Makaleyi andran fkralarnda, toplumcu birgörüle, daha çok yönetimsel konulan iler.Kitaplar:Fkra: Sfra Sfr Elde Sfr (1969), Günün çinden (1976) nceleme: Dünya ve Türkiyede Masonlar ve Masonluk (1979),v Niçin Masonluk Deil? (1984), KurtuluSavanda birlikçiler (1985), 150likler(1985)Seçki (antoloji): 20. Yüzyl Türk iiri Antolojisi (1979)SOYSAL, SEVG Yazar. 1936da stanbulda dodu. Ankara Kz Lisesini, DTCFnin Klasik Filoloji bölümünü bitirdi.Almanyaya giderek Göttingen Üniversitesinde arkeoloji ve tiyatro örenimi (1957-58) gördü. DönüündeTRTde program uzman olarak çalt. 12 Mart 1971den sonra tutuklanp bir yl hapis ve dört aylk sürgüncezasna çarptrld. Hapislii Ankarada, sürgünlüü ise Adanada geçti. 22 Kasm 1976da Londrada kanserdenöldü. stanbulda Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Sevgi Soysal, 1960 sonras hikâye ve roman yazarlarndandr. Yazdklarn iki dönemde deerlendirmekyerinde olur. lk dönem hikâyeleri (1960-1965), daha çok içedönük konular kapsar; bireyin (kadnn)mutsuzluunu (bunalm, anlamszlk, aalk duygusu, tedirginlik vb.) iler. Kadn sorunlarna arlk verir. 1965tensonra, etkisinde kald varoluçu (eksistansialist) görüten uzaklap toplumcu sanat anlayna yönelir. Deiik snf vetabakalardan ald kiilerin sorunlarn, birey-toplum ilikisi içinde vermeye çalr. Asl kiiliini bulduu hikâye veromanlarn, bu dönemde (1965-1976) yazmtr. Romanlarnda en çok karlalan kiiler, burjuva snfndan olanlarve emekçilerdir. Eitim konusuna da, ele ald örenciler aracl ile arlk verdii görülür. "Sevgi Soysaln psikolojikve düünce yaplarna arlk verdii kiileri, yaantlar, duygular ve düünceleriyle aramzda yaayan kendimizden deparçalar tayan kiilerdir." (Doç. Dr. Olcay Önertoy) Yaln bir dili; rahat, sürükleyici bir anlatm var.Kitaplar: Hikâye: Tutkulu Perçem (1962; Sevgi Nutku adyla), Tante Rosa (196*8; Sevgi Sabuncu adyla), Bar AdlBir Çocuk (1976) Roman: Yürümek (1970), Yeniehirde Bir Öle Vakti (1973), afak (1975), Ho Geldin Ölüm (bitmemi son
  • 224. roman, 1980)An, fkra: Yldrm Bölge Kadnlar Kouu (1976), Bakmak (1977) Ald ödüller: 1970 TRT Baar Ödülü (Yürümek), 1974 Orhan Kemal Roman Armaan (Yeniehirde Bir ÖleVakti)386387SUBUTAY HKMET (Karahasanolu) air. 1925te Trabzonda dodu. lk ve ortaörenimini orada yapt. Yüksek örenimini Ankara HukukFakiiltesinde tamamlad. Yargçlk, savclk görevlerinde bulundu. Emekli olunca stanbula yerleti. Bir süre"Saçak" adl edebiyat dergisini çkard. imdi avukatlk yapyor. Subutay Hikmetin ilk iiri, Trabzonda Halkevi dergisi olan "nan"da (1946) yaynland. Daha sonra çeitlidergilerde (özellikle Varlkta) çkan dünya, yaama sevgisi, doa ve toplumsal içerikli iirleriyle tannd. Çouiirleri dörtlük biçiminde; ölçülü ve uyakldr.Kitaplar: iir: Hepsi Bir (1968), Dünyann Tad (1968), Gece Aydnl (1969), Ate Çiçei (1976), Beyzay Tanr msnz?(1980), Bir Kuun ki Kanad (çocuklar için , 1987), iirlerle Nasrettin Hoca (10 kitap, 1988), Nasrettin Hoca(1987)An: Anlar (1975)Tüm iirlerinde öreticilik ar basar. Babas Mevlânann düünce ve inançlarn açklamaya çalr. Babasndan ayrlantaraf, birçok iirlerini, anadili olan Türkçe ile yazm olmasdr. Bu nedenle, babasna göre daha ulusal bir yolizlemi; Türkçenin bir edebiyat dili olarak Anadoluda gelimesine katkda bulunmutur. "Türkçe iirleri, EskiAnadolu Türkçesinin ilk örnekleri arasnda saylmaktadr." (A. Özkrml)Kitaplar: iir: Divan. (12.719 beyittir. 367 beyit Türkçedir. Veled Çelebi tarafndan 1925te Divan- Türk-iSultan Veled adyla basld.) Maarif (bilgiler): Farsça ile yazlm düzyazlar. Tasavvuf ve ahlâkla ilgilidir. Meliha Anbarcolununçevirisiyle, 1966da basld. Bunlar dnda, Farsça "btidanâme", "Rebabnâme", "ntihânâme" adlarn tayan üç mesnevisi vardr;tasavvufla ilgilidir. Daha ayrntl bilgi için baknz: Sultan Veledin Türkçe Manzumeleri; Haz. Mecdut Mansurolu, st. 1958SULTAN VELED air. Mevlâna Celâleddin Rumînin oludur. 1226da Karamanda dodu. lk örenimini babasndan ald.
  • 225. Konyaya gelen bilginlerden yararland. Babasnn yanndan ayrlmad. Yaam, babasnn düünce ve inançlarnyaymakla geçti. Babas ölünce, Mevlevilik tarikatn kurdu. Dört bir yana gönderdii dervilerle, bu tarikatgeniletti. 11.11.1312de ölünce, babasnn yanna gömüldü. Sultan Veled, Anadolu Türk edebiyatnn ilk temsilcilerinden biridir. iirleri pek baarl saylmaz. Daha çok,babasnn bir taklitçisi gibi görülür.SÜLEYMAN ÇELEB air. Bursada dodu ve orada yaad. Doum tarihi ve yaam üstüne fazla bilgi yok. Bilinenler de söylentileredayanyor. Yldrm Bayezit döneminde (1360-1403) yaam, Emir Sultandan (mutasavvf, 1368-1429) ders alm,Bursa Ulucamide imamlk yapm. 1422de orada ölmü. Mezar, Çekirge yolu üzerindedir. Süleyman Çelebi, edebiyatmzda "Mevlid" yazma çrn (yolunu) açan bir airdir. Arap airler, daha önce Hz.Muhammedin doumunu konu alan "Siret" ya da "siyer" adyla yaptlar vermilerdi. S. Çelebinin Mevlidi,Arapça bir önsözle balar. Daha sonra, aruz ölçüsüyle (fâilâtün, fâilâtün, fâilün) yazlm ve alt bölümdenoluan mesnevi gelir: 1. Münacaat388389(Tannya yakar), 2. Velâdet (Peygamberin douu), 3. Risâlet (Peygamberlik görevinin verilii), 4. Miraç(Tannyla bulumak üzere göe yükseli), 5. Rhlet (Ölümü), 6. Yakar (dua). 15. yüzyl Türkçesiyle yazlmtr.Cokulu bir anlatm özellii tar. "Süleyman Çelebi, aslnda - kuvvetli ve derin bir air deildir. Eserinde dil veifade, kelimeleri zorlama kusurlar vezin (ölçü) hatalar vardr. Ancak bütün bunlara ramen, bu eser, beyüzyldan bu yana ölmezliini korumaktadr." (emsettin Kutlu) Mevlidin çeitli yazmalar ve basmlar bulunmaktadr. Çou yazmalarda eklemeler (Ahval-i Fâtma, DeveHikâyesi, Geyik Hikâyesi, Ukâe Hikâyesi vb.) yaplmtr. S. Çelebinin Mevlidinde bunlar yoktur. Ayrcagünümüzde Mevlid okunurken bölüm aralarnda Kuran, ilâhiler ve yakarlar (dua) okunmaktadr. Özgün Mevlid için u kitaplara baklmaldr: Mevlit (Haz. Prof. Faruk K. Timurta, îst. 1970), SüleymanÇelebi/Vesîletün-Necât (Haz. Ahmed Ate, Ank. 1954)SÜLEYMAN NAZF air ve yazar. 1869da Diyarbakrda dodu. air ve tarihçi Sait Paann olu; air Faik Âli Ozansoyun aabeyidir.Düzenli bir örenim görmedi. Özel örenimle, kendi kendini yetitirdi; Arapça, Farsça, Franszca örendi. 15yalarnda Diyarbakr mektupçuluk kalemine memur olarak girdi. Daha sonra vilayet matbaas müdürlüü yapt.Babasnn ölümü üzerine stabula geldi. Bask (istibdat) yüzünden Parise (1897) kaçt. Orada sekiz ay kald;Abdülhamit yönetimine kar yazlar (Meverette) yazd. Dönüünde vilayet mektupçusu olarak Bursayasürüldü. Oradan, Servet-i Fünun dergisine "brahim Cehdi" takma adyla yazlar gönderdi. Merutiyettten sonra(1908) Basrada (1909), Kastamonuda (1910), Trabzonda (1911), Musul (1913) ve Badatta (1914) valilikyapt. 1915te görevinden ayrlp istanbula geldi. Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918) üzerine stanbula gelenigalci güçler aleyhine yazd bir yaz üzerine tutuklanp Malta adasna sürgüne
  • 226. gönderildi. Orada, birçok öteki Türk aydmlaryla birlikte, 20 ay kald. 1921de stanbula döndü. Gazetelerdeyazlar yazd. 4 Ocak 1927de öldü; Edirnekap Mezarlna gömüldü. Süleyman Nazif, Servet-i Fünun dönemi air ve yazarlarndandr. Dünya görüü ve sanat anlayyla, butopluluktan ayr bir özellii vardr. iirlerinde, Tanzimat yazarlarndan Namk Kemalin etkisinde kald; bireyselduygular (ak, strap vb.) yerine, tpk onun gibi yurt, ulus, özgürlük gibi konulan iledii görülür. Sanatn,yönetimin özgürlemesi, toplumun kurtuluu, adalet ve eitlik (müsavat) gibi ulusal sorunlara adam bir yazardr.Ne var ki, bu yenilikçi tavrn dilde gösterememi; hiçbir zaman sadelemeye yanamamtr. Gerek iirlerinde,gerekse düzyazlarnda (nesirlerinde), bol bol yabanc kelime ve tamlamalar kullanmtr. "Namk Kemal gibiateli ve pervasz bir üslûbun sahibi bulunan S. Nazifin bu alandaki kusuru, Osmanl dönemin nazm-nesirdiline olan ar bamlldr." (emsettin Kutlu) "mparatorluun ac günlerinde, bir Namk Kemal heyecanyla gizlifiganlarn, içten aclarn gür sesli sözcüsü oldu." (B. Necatiil) "Günümüze daha çok tarih, eletiri, antürlerindeki yazlaryla kald." (A. Özknml)Kitaplarndan bazlar: iir: Gizli Figanlar (1906), Firâk- Irak (1918), Malta Geceleri (düzyazlanyla, 1924) Makale: Batarya ile Ate (1917), Çal Çoban Çal (1922), Tarihin Ylan Hikâyesi (1922), Çalnm Ülke(1924), Kâfir Hakikat (1926) nceleme: Mehmet Akif (1924), Fuzulî (1926), ki Dost (Ziya Paa ve Namk Kemalle ilgili, 1926) An, tarih: ki ttifakn Tarihçesi (1912), Asitân- Tarihte (1917), mana Tasullut/apka Meselesi (1925), YklanMüessese (ttihat ve Terakki üzerine, 1927) Gülmece (yergi, nükte, fkralar): Süleyman Nazif (Haz. Yalvaç Ural, st. 1983) Yaptlarnn tam listesi için baknz: Süleyman Nazif Bibliyografyas (Hazrlayanlar: smet Binark-NejatSeferciolu, 1970)390SÜMER, DNÇERSÜLEYMAN PAA Yazar. 1838de istanbulda dodu. Servet-i Fünun airlerinden Süleyman Nesipin babasdr. Harbiyeyi (HarpOkulu) bitirerek orduya katld. Yenipazar (Bosna), Hersek, tkodrada subay olarak görev yapt. Giritayaklanmasnn (1861) bastrlmasyla görevlendirildi. Baarsndan dolay yarbayla yükseltildi. Daha sonramirliva (tugeneral) oldu. Askeri okullar nazrl (bakanl) yapt. kinci Abdülhamit döneminde, müirlik (mareal)rütbesiyle Bosna Hersek komutanlna (1876) atand. Karada syann bastrd; Ruslar yenerek pka Kahramanoldu. Tuna ve Balkan ordulan bakomutan olarak Plevne Savana (Osmanl-Rus) katld. Yenilgiden sorumlututularak Badata sürgün (1878) edildi. 1892 orada öldü. Süleyman Paa, Tanzimat döneminin ulusçuluk (Türkçülük) akmnn öncü yazarlarndan biridir. Askerîokullarn nazrlm (bakanlm) yaparken, ders programlarn çan gereklerine göre yeniletirmi; bu okullardakimya, fizik ve geometri gibi derslerin okutulmasn salamtr. Bunlardan daha önemlisi, slâmlktan önceki Türkdevletleri tarihini okul kitaplarna aldrmasdr. Böylece, ümmetçi bir tarih anlayndan, ulusçu bir tarih anlayna
  • 227. geçilmitir. Ulusal bilince dayanan tarih anlayn, dil alannda da uygulam; dilimizin "Osmanlca" deil,ulusumuzun adyla "Türkçe" olduunu savunmutur. "Süleyman Paa; sanat, bilim ve politikada Osmanldüüncesinin savunulduu bir dönemde, Türklük kavramnn yaylmasna öncülük eden bilinçli bir Türkçüdür."(S. Kemal Karaaliolu)Kitaplar: Mebâniül-lna (edebî bilgiler kitab; 2 cilt, 1874), Tarih-i Âlem (dünya tarihi; 1874), lm-i Sarf- Türkî(Türkçe Dilbilgisi, 1876) vb.air ve yazar. I938de zmirde dodu. lk. orta ve liseyi orada okudu. Ankara Devlet Konservatuvann bitirdi.1960*tan bu yana Devlet tiyatrosununda oyuncu ve yönetmen olarak çalyor. Dinçer Sümer; 1950 sonras yazarlarndan. iir, hikâye, oyun ve roman türlerinde yaptlar verdi. Daha çokoyunlaryla tannmaktadr.Kitaplar: iin Günebakan (1955), Denize Çkan Cadde (1957), Küçük Kzn Ad Aye (1965), Sandalm Kyda Bal (1983)Roman: Bozuk Bir ey (1976) Oyun: Altn Kalpli Kz (çocuk oyunu, 1968), Kâtip Çkmaz (1970), Üç Derste Ak (1971), Eski Fotoraflar(1976), Karacolan (1984), Ak Dediin Nedir ki (1984) Ald ödüllen 1970 TRT Sanat Ödülleri Radyo oyunu ödülü (Küpe Çiçeinin Ölümü-Gecenin Bir yerinde),1977 TDK Oyun Ödülü (Eski Fotoraflar ile)SÜMMANÎ air. 1860ta Narmann (Erzurum) Samikale köyünde dodu. Yaam, köyünde çobanlk ve çiftçilikle geçti.Erzuruma gelerek âklardan saz çalmay örendi. Söylentiye göre, hayalindeki sevgilisini (Gülperi) bulmakiçin Kafkasya, ran, Afganistan ve Krm dolat. Ne var ki, aradn bulamad; köyüne döndü. 5 ubat 1915te oradaöldü. Sümmanî, Dou Anadolunun sevilen saz airlerinden biridir. Gezici âklarn geleneim sürdürmü; âkmeclislerinde saz çalp iirler söyleyerek kendini tanmtr. iirlerinde dind konulan ilemitir.392393"Destanlarnda toplumsal konulan, deprem ve yangn aclarn dile getirir. Semaileri ile komalarnda ak, tabiat,insan sevgisini iler, Aydn sanatçlarda rastlanabilecek söyleyi olgunluu, seçkin bulular vardr. Dörtlüklerininbirçou, hikmetli beyitleri, atasözü gibi halkn dilindedir." (S. Kemal Karaaliolu) Karacolan ve Emrahçizgisinin en baarl airlerinden biridir. Oldukça yaln bir dili, cokulu bir söyleyii vardr. Derlenen iirleri, u kitaplarda toplanmtr: Âk Sümmani (Haz. Haim Nezihi Okay, st. 1943), Âk Sümmaniile Gülperi (Haz. Murat Uraz, st. 1937), Mehur Saz airi Âk Siimmani/Hayat ve iirleri (Haz. Mehmet Karde,1963) vb.
  • 228. Kitaplar: Divan: Türkçe, Arapça ve Farsça iirlerini içine alr. 1837de Msrda basld. Lûtfiyye: Olu Lütfullaha ve gençlere öütler veren bir mesnevisidir. (Nâbinin "Hayriyye"sine benzer).Tuhfe-i Vehbi: Farsça-Türkçe manzum sözlük.Nuhbe-i Vehbi: Arapça-Türkçe manzum sözlük.evk-engiz: Cinsel konulan ileyen bir mesnevidir, (vb.)SÜNBÜLZÂDE VEHB air. Asl ad, Mehmet. Maran bilginleriyle ünlü Sünbülzâdeler ailesinden. Doum tarihi, yaam üstüne fazlabilgi yok. Söylentilere göre, yükselmek için stanbula gelmi. Bir süre medreselerde müderrislik (öretimüyelii); Rumeli bölgesinde (Eflak, Bodan, Bükre vb.) kadlk yapm. rana elçi olarak gönderilmi. Badatlabulunduu srada (1776), vali Ömer Paa ile aras açlm; ihanetle suçlanp ölüm cezasna çarptrlm. Gizlicestanbula gelip ölümden kurtulmu. Sonradan balanm. Ama gözden dütüü için, yedi yl yoksulluk içindegeçmi. Daha sonra, yeniden kadlk verilmi; Rodos adasnda ve Silistrede bulunmu. Avusturya Seferine(1788) katlm. stanbula dönüünde, 3. Selime sunduu "Divan" beenilip kendisine aylk balanm. 1809da ölmü.Mezar Edirnekapdadr. Sünbülzâde Vehbi, 18. yüzyl divan airlerindendir. Daha çok mesnevileriyle tannmtr. iirleri, Sabit (17. yy)ve Nedimin (18. yy) etkilerini tar. Divan iirinin gerilemekte olduunu görmü, ama yazdklanyla bir yenilikgetirememitir. Çok okunan mesnevilerinde de Nâbiyi (17. yy) aamamtr.SÜRURÎ air. Asl ad, Seyyit Osman. 1752de Adanada dodu. Örenimini orada yaptktan sonra stanbula geldi.Rumelinin çeitli kentlerinde HEski Zara, Yeni Pazar, Mostar vb.) kadlk (yargçlk) yapt. Eski Zara kads iken,Sünbülzâde Vehbinin kâhyalnda da bulundu. 1814te stanbulda öldü; Sünbülzâdenin yanma (Edirnekapda)gömüldü. Sururî, 18. yüzyl divan airlerindendir. Kaside ve gazeller yazmtr. Ama asl ününü, "ebced hesab"yla yazdtarihleri ve yergileriyle (hicivleriyle) yapmtr. "2000e yakn tarih manzumesi, askeri, siyasi-olaylardan, ölümve doumlara, hrszlklara, hava durumuna varncaya dek geni bir alan kapsar. Tarih düürmek konusunda gerekustalk, gerekse zenginlik açsndan tek saylmtr. Yalnzca önemli kiilerin yaamlanyla ya da önemli tarihselolaylarla snrlanan tarih düürme sanat, onun elinde günlük yaama açlm, toplumun her katndan insan kapsam,üstelik mizah ve hicivle beslenmitir. Tarihlerinin 1773-1814 yllan arasndaki dönemi konu alan çalmalar içinana kaynak olduu belirtilmelidir." (Atilla Özknml) iirlerini içeren "Divan" 1839da Msrda basld. "Havâi" takma adyla yazd gülmece (mizah) ve yergileri"Hezliyyat- Sürurî" adn tar.394
  • 229. 395SAHABETTN SÜLEYMAN Yazar. 1885te stanbulda dodu. Çocukluu, babasnn memurluu dolaysyla zmirde geçti. lk ve ortaöreniminiorada yapt. stanbula gelerek Mekteb-i Mülkiyeyi (siyasal bilgiler okulu) bitirdi. stanbulda Franszcaöretmenlii, gazetecilik ve Darülmuallimin-i Âlide (Yüksek Öretmen Okulu) müdürlük yapt. sviçredetedavideyken öldü. (1921) * Sahabettin Süleyman, Fecr-i Ati topluluunun kurucularndandr. iir dnda, her türde yaptlar verdi. Daha çok,dergilerde kalm eletiri ve söyleileriyle tannd. Edebiyat tarihçilii de önemlidir.Kitaplar: nceleme: Tarih-i Edebiyat- Osmaniye (1912), Yeni Osmanl Tarih-i Edebiyat (1. cildi yaynland; 1916),Malûmat- Edebiye (Fuat Köprülü ile, 2 cilt, 1914-15), Abdülhak Hamit (1913), Osmanllkta Vâhime-iMesuliyet (1915)Oyun: Kösem Sultan (1909), Ben Baka (1910), Frtna (1910),Çkmaz Sokak (191 l)vb.AHAP SITKI (LTER) Yazar. 1915te Nidede dodu. Antalya Lisesini ve Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi. Matbuat (basn-yayn)Müdürlüünde (1936), Ankara Radyosunda (1937), M.E.Bakanlnda (1940) ve Ziraat Bankasnda (1954)memur olarak çalt. 5.9.1991de stanbulda öldü. ahat Stk, yaz yaamna iirle (Varlk dergisi, 1937) girdi. iirle birlikte sanat eletirileri yazd. Daha sonra,toplumsal içerikli hikayeleriyle tannd. "Hayat zorluklan, geçim kayglan altnda bunalan güçsüz kiilerinalnyazlann, toplum düzenindeki hakszlktan, eitsizlikleri verdii, bunlar verirken de gerçekçi bir gözlemedayand; psikolojik bir atmosfer yaratt görülür." (Behçet Necatigil) Dili oldukça yaln, anlatm akcdr.Kitaplar: Hikâye: Çnlçplak (1957), Bulut Gelir Pare Pare (1958), Gülen Ayva Alayan Nar (1959), ubat Gecesi(1964), Ac (1970) Roman: Gün Görmeyen Sokak (1958), Toprak (1962), Gökkua (1965), Horoz Deirmeni (1967), Kiminçin (1967)An: Orhan Pekerden Anlar (1980)"Ac" ile 1971 TDK Hikâye Ödülünü ald.AHN, OSMAN Yazar. 1938"de Mersine bal Aslanköyde dodu. Köyündeki ilkokuldan sonra Dicle Köy Enstitüsünübitirdi. Güneydouda (Siverek, Urfa vb.) bir süre ilkokul öretmenlii yapt. Daha sonra Ankara Gazi EitimEnstitüsünün beden eitimi bölümünü bitirdi. Malatya, izmit ve stanbulda beden eitimi öretmenlii yaparakemekli oldu. imdi istanbuldadr. ahin, 1970 sonras hikayecilerindendir. Adn, 1970 TRT Sanat Ödülleri Yarmasnda, "Krmz Yel"hikayesiyle büyük ödülü alarak duyurdu. Hikâyelerinde, Dou ve Güneydouda yaayan yoksul köylülerinsorunlarn iledi. O yörenin dilini, töresini, kültürünü, deiik deer yarglarnn biçimlendirdii yaama düzeniniyanstmaya çalt. Bu amaçla, ilk yazdklarnda, yerel az özelliklerine fazlaca yer verdii görüldü. Dede Korkutuanmsatan doal bir anlatm vardr. Halk dilini baaryla kullanr. Sevilen hikâyelerinin çou filme alnd; geni ilgi
  • 230. gördü.396397Kitaplar: Krmz Yel (1971), Acenta Mirza (1974), Az çinde Dil Gibi (1981, Nevzat üstün Ödülünü ald.) Ac Duman(1983), Kollan Bal Doan (1988), Ay Bazen Mavidir (1990), Son Yörük (1993).Çocuk kitab: Kraleliki (1976), air Sultanlar (1982), Itri (1984), Besmele erhi (Hac Bektai Veliden, 1985) vb.ARDA, RÜTÜM Yazar. 1916da Halepte (Suriye) dodu, tik ve ortaörenimim* stanbulda yapt. Ankarada Türkçe edebiyatöretmenlii, Devlet Konservatuvannda asistanlk, M.E.Bakanhnda müavirlik (danmanlk) ve Tercüme Kuruluüyeliinden sonra zmire yerleti. zmir Belediyesinde yazileri müdürlüü, tefti bakanl ve Belediye bakanyardmclnda bulundu. Son görevinden emekli olunca, Ege Üniversitesinde, Manisa Gençlik ve SporAkademisinde öretim üyelii yapt. 1983te zmirden milletvekili seçildi. 27.11.1994te zmirde öldü. arda, yaz yaamna iirle (Varlk dergisi, 1937) girdi. iirle birlikte ran edebiyatndan çeviriler yapt; deneme veeletiri türlerinde yazlar yazd. Özellikle, gerçekçi sanatn gelimelerini izleyen bir eletirmen olarak tannd.Daha sonralar, ran edebiyatndan yapt çevirelere arlk verdii; divan iiri ve tasavvuf konularnda incelemeleryapt görüldü. ran Hükümetince, çevirilerinden dolay "Sepas" (ükran ve kültür nian) nianyla (1971)ödüllendirildi. Yazarn, ayrca güfte ve beste çalmalar da vardr.Kitaplar: Edebiyatmzda Vatan Duygusu (1940), Klasik iirimiz 1 (1959), Ömer Hayyam Rubaileri (1960), PerianBaba Taherden Çift Beyitler (1966), irazh Hâfizdan Gazeller (1970), Klasik Divan iirimiz (1976), AllahDiyorEMSETTN SAM Yazar. -1 Haziran 1850de Yanyada (Yunanistan) dodu. Örenimini orada yapt; bir Rum lisesini bitirdi. Bulisede Rumca, eski Yunanca ve Franszcay örendi. Yanyada Mektubî Kaleminde çalt. 1871de stanbuldabasn müdürlüünde görev ald. Zamann çeitli gazetelerinde (Miraç, Hadika) yazlar yazd. Trablus vilayetgazetesini (1874) yönetti. stanbula dönünce Sabah gazetesini (1876) çkard. Sava Paann mühürdar olarakRodosa (1877), gitti. Osmanl-Rus Savanda kurulan Sevkiyat- Askeriye Komisyonunun bayazmanln yapt.Ayn yl, stanbulda Tercüman- ark gazetesinde yazlar yazd. Gazete kapannca (1878) çeviriler yapt; kitaplarhazrlad. Aile (1876) ve Hafta (1880) dergilerini çkard. Sarayda kurulan Tefti-i Askerî Komisyonunda
  • 231. (Askerî Denetleme Kurulu) yazmanlk ve bayazmanlk (1881-1893) yapt. Bilinmeyen bir nedenden dolaygözden dütü; Abdülhamitçe Erenköydeki evinde "ikamete memur" (evinde gözaltna alnma) edildi. Dahasonra sokaa çkmas, evine konuk çarmas da yasakland. Bu arada sal da bozuldu. Son yllarn, tamamlayamadkitaplarnn hazrl ile geçirdi. 1 Temmuz 1904te öldü; Sahraycedit Mezarhna gömüldü. (Kemikleri, sonraFeriköydeki aile mezarlna tand.) emsettin Sami, Tanzimat dönemi yazarlarndandr. Yazdklarn, iki dönemde deerlendirmek gerekir. Birincidönemde (1870-1893) daha çok sanatsal çalmalar yapm; roman ve oyunlar yazm; "Sefiller" ve "Robinson"gibi çevirileriyle Bat edebiyatn tantmtr. Örnein ilk Türk roman saylan "Taauk-u Talat ve Ftnat"t (Talat veFtnatn Ak) bu dönemde yazmtr. Daha sonra, dil, sözlük ve ansiklopedi gibi bilimsel türlere yönelmitir. Aslkiiliini, bu alandaki çalmalaryla göstermitir. "Kiiliinin en önemli yan, dil ve tarih alanndaki çalmalardr."Dou Türkçesiyle, Bat Türkçesi bir tek dildir; arada yalnz lehçe fark vardr"398399görüünden hareket ederek, yaz ve konuma dilinin ayn ayn olmasn iddetle eletirmesi, dilimizin en eskiyapdan üzerindeki aratrmalar Tûrkçenin kendini bulma aamalannda öncü çalmalardr." (ükran Kurdakul)"Türk dilinin eskiliini ve zenginlii üzerinde incelemler yapt. Dilimizin kendi özbenliini bulmas ve özbenlikiçinde gelimesi için çabalar harcad. "Orhun Kitabeleri" ve "Kutadgubilig" hakknda yurdumuzda ilk çalmalarda o yapt." (emsettin Kutlu) "emsettin Sami, genel olarak dilde yalnlamay savunan Tanzimat yazarlararasnda, konuya bir dil bilinciyle yaklaan tek yazardr denebilir. Ona göre, Türkçeye Osmanlca denemez,çünkü bu dille konuan kavmin ad Türktür. Bir dilin zenginlii, yabanc sözcüklerden arnm olmasna baldr;dilimizin genilemesi için Arapça ve Farsçadan sözcük almamal, gerekirse Dou Türkçesinin Anadoludaunutulmu sözcüklerini kullanm alanna çkarmaldr. Çünkü Arapça ve Farsça sözcükler, Türkçe içindekaynaamam, yabanc kalmtr, bu nedenle de dilimize Osmanlca denemez. Osmanlca yazlm bir metni, bir ranlya da bir Arap anlayamayaca gibi, bir Türk de anlamaz. Çünkü Osmanlca üç dilden alnm ama birbirleriylebirlememi öeleri içeren yapma bir dildir." (Geliim Hachette Ansk.) "Çann en büyük dil bilginlerindenbiridir." (Türker Acarolu) "Türk yazarlar arasnda metodlu, bilimsel bir çalma ile en çok eser verenlerdenbiridir." (S. Kemal Karaaliolu)Kitaplar:Roman: Taauk-u Talat ve Ftnat (Talat ile Ftnatn Ak, 1872)Oyun: Besa yahut Ahde Vefa (1875), eydi Yahya (1875), Gâve (1876) Sözlük, ansiklopedi: Kamus- Fransavi (Franszca-Türkçe Sözlük; 1882), Kamus- Fransavi (Türkçe-Franszca Sözlük, 1885), Kamus-ül-Âlâm (Evrenlerin Sözlüü, 6 cilt, 1888-1898), Kamus- Türkî (TürkçeSözlük, 2 cilt, 1899-1900) Dil: Yeni Usul Elifba- Türkî (Yeni Türk Alfabesi, 1890), Nev Usul Sarf- Türkî (Yeni Türkçe Dilbilgisi,1890), Sarf ve Nahv-i Arabî (Arapça Dilbilgisi, 1890), Arnavutça Gramer (1886) vb. Daha ayrntl bilgi için baknz: emsettin Sami (Haz. Agâh Srr Levend, TDK Yaynlan, 1969)
  • 232. EYH GALP (Galip Dede) air. Asl ad, Mehmet Esattr. 1757de stanbulda dodu. air ve mevlevi Mustafa Reit Efendinin oludur.Örenimini babasndan ald. Mevlevi çevrelerinde yetiti. Divan- Hümayun Kaleminde ksa bir memurluktansonra, Konyaya giderek Mevlâna dergahna girdi. 24 yandayken (1780) Divann düzenleyerek ünlendi.stanbula (1787) döndü; Yenikap Mevlevihânesinde "çile"sini doldurarak "dedelik mertebesine yükseldi.Daha sonra (1791) Galata Mevlevihânesinde "eyh"lik yapt. Padiah 3. Selimin yaknln (takdirini) kazand;yardm gördü. 3 Ocak 1794te stanbulda öldü; eyhi bulunduu Galata Mevlevihânesinin türbesine gömüldü. eyh Galip, 18. yüzyl divan airidir. Sadece yaad çan deil, divan edebiyatmzn bata gelen airlerinden biridir.Ustal, yaratcl ve yenilikçiliiyle, divan iirini son aamasna ulatrd. Kendinden önce kullanlan kalplamtamlamalar ve söyleyileri bir tarafa atarak, iirimize yeni bir renk ve zevk getirdi. Kendine özgü zengin birimge ve hayal dünyas yaratt. Simgecilik (sembolizm) iirimize onunla girdi. iirlerinde, genellike bal olduumevlevilik inançlarn (tasavvufî) iledi. Dilde yalnlk (sadelik) yanls göründüyse de, geleneksel ölçülerin dnaçkmad; dahas, dörtlü ve beli zincirleme tamlamalar kullanarak iir dilinin iyice arlamasna yol açt. "Az daolsa, iirlerinde yaln söylenmi dizelere, yerel sözcük ve deyimlere rastlanr. iirlerinde kalplam mazmunlarayer vermekle birlikte, yeni ve allmam mazmunlar da kullanmas, üslûpçuluk ve özgünlük kaygsyla çarmlara,mecazlara, simgelere dayanan bir iir diline yönelmesi, kapal bir iir yapsna ulamasna yol açt." (GeliimHachette Ansk.)Yaptlar: Divan: çinde 28 kaside, 371 gazelle birlikte tarih, terciibent, müseddes, tahmis, muhammes, ark, beyit,mesnevi, rubai, müfret vb. türlerde iirleri vardr. 1836da Msrda basld.400401 Hüsn ü Ak (Güzellik ve Ak): En baarl yaptdr. Ayn zamanda Divan edebiyatnn son önemli mesnevisiolarak kabul edilir, ilkin 1887de Msrda basld; daha sonra birçok basks çkt. (Son basm, Abdülbaki Gölpmarltarafndan yapld. 1971) Daha ayrntl bilgi için baknz; eyh Galip (Doç. Dr. edit Yüksel, Ank. 1980)EYHÎ air. Asl ad, Yusuf Sinandr. Kütahyada dodu. (Doum tarihi bilinmiyor.) Örenimine orada balad. ranagiderek tasavvuf ve tp konularnda bilgisini ilerletti. Dönüünde göz hekimi oldu. Ankarada Hac BayramVeliye baland. Germiyan Beyi 2. Yakupun hekimi olarak tannd. Karaman Seferinde (1415) hastalananÇelebi Sultan Mehmet iyiletirdiinden Saray hekimliine getirildi. Padiah 2. Muratn hekimlii yapt dasöylenir. Kesin olmamakla birlikte, 1431de öldü. Mez Kütahyada, Dumlupnardadr. eyhî, 15. yüzyl divan airlerindendir. 13. ve 14. yüzylda Anadolu balayan divan iirinin pekitiricilerindenbiri olarak bilinir. Bu iirin teme kurallarnn belirlenmesinde katks büyüktür. Örnein yüzyllarca hiçdeimeden sürüp giden mazmunlarn kurucularndandr, "Dili, imgeleri, canl betimlemeleriyle çann büyük
  • 233. ozanlanndandr. Tasavvuf kültürüyle klasik ran iirinin ortak özelliklerini ustaca birletirerek divan edebiyatnngeliimine katkda bulundu." (A. Özknmh) "nce, duygulu ve zengin hayâl sahibi bir sanatkâr olarak dikkatiçeker. Ahmedî ile balayan mesnevi tarznda daha ileri admlar atm ve bunlarn ötesinde salt kendine özgü birçk ile o dönem edebiyatnda yeni bir adm daha atmtr. Bu adm hiciv ve mizahtr." (emsettin Kutlu) "Kuvvetlibir tasavvuf bilgini olmakla, Hac Bayram tarikatna bal bulunmakla beraber, dind konulan ilemi,sofuluktan uzak, özgür, geni bir anlayla iirlerini yazmtr." (S. Kemal Karaaliolu) eyhî, bu özellikleriyle,kendisinden sonra gelen pek çok airi402(Ahmet Paa, Necati, Fuzulî, Baki vb.) etkilemi; "eyhü-ûarâ" (airlerin eyhi), "emir-i ûarâ" (airlerin emiri),"pîterin-i ûarâ- Rûm" (Anadolu airlerinin ilk öncüsü) unvanlaryla anlmtr.Kitaplar: Divan: Çeitli türde iirlerini içerir. Dr. Ali Nihat Tarlan tarafndan 2 cilt halinde (1934-36) "eyhî DivannTetkik" adyla yaynland. Harnâme (Eek Hikâyesi): 144 beyitten oluan en tannm mesnevisidir. Ayn zamanda, Türk yergi vegülmece (mizah) edebiyatnn ilk örnei olarak kabul edilir. 1971de bilimsel bir basm yapld. (Haz. Prof FarukK. Timurta) Hüsrev-ü irin (Husrev ile irin): 6400 beyitlik manzum bir ak hikâyesidir; mesnevi biçiminde yazlmtr. ranairi Genceli Nizamîden çevrilmitir. Daha ayrntl bilgi için baknz: eyhî; Hayat ve Eserlerinden Seçmeler; Haz. Prof. Faruk K. Timurta, st. 1968EYHÜLSLAM YAHYAair. 1552de stanbulda dodu. eyhülislâm Bayramzâde ZekeriyaEfendinin oludur. Medresede okudu; iyi bir eitim gördü. stanbuldamedreselerde (Atikali, Hasekisultan, ehzade, Valide vb.) müderrislik(öretim üyelii) yapt. Daha sonra kad (yargç) oldu. Halep, am, Msr,Bursa, Edirne ve stanbul kadlklarnda bulundu. Belli aralklarla, üç kezAnadolu ve Rumeli kazaskerliine getirildi. Daha sonra, 18 yl (1622-1640)eyhülislâmlk yapt. Padiah 4. Muratla birlikte Revan (1635) ve Badat(1638) savalarna katld. Padiah Deli brahim zamannda, Cinci Hocannaleyhindeki çalmalar nedeniyle gözden dütü. Bu olaya çok üzüldü-hastaland; 93 yanda (1644) stanbulda öldü. Fatih, Sultan Selimdebulunan mezar, yol yapm nedeniyle kaybolmutur.403 eyhülislâm Yahya, 17. yüzyl divan airlerindendir. Daha çok gazel türündeki iirleriyle tannmtr. air Nedimondan: "Gazel tarzndaki Bakî ve Yahya gibi kimse olamaz" diye söz eder. (Nefi vâdi-i kasaidde sühanperdâzdr/Olamaz amma gazeldeki Bakî vü Yahya gibi) "... bir din adam olmasna karn, dind iirin baarltemsilcilerindendir. Gazelde, Bakiyi Nedime balayan zincirin halkas olarak kabul edilmitir. Çadalarnaoranla yaln bir Türkçe kullanm, derin ve etkileyici bir du- yarlkla, ince hayallerle örülü iirler yazmtr."(Atilla Özkrml) "... fikir ve sanat özgürlüüne büyük önem verir. kiyüzlülükten, banazlktan nefret eder.Öylesine ki, baz iirlerinden dolay kaba sofular onun için: "Bu adam eyhülislâmlk makamnda bulunduu halde
  • 234. dine kar saygsz davranyor" diyebilmilerdir. Ne var ki Yahya, dinle dünya ilerini ve özellikle sanat, edebiyatortamn daima birbirinden ayr tutmutur." (emsettin Kutlu) Tek yapt "Divan"dr. çinde 340 gazel, 23 kta, 2 kaside, 47 be- yit, 4 rubai, 3 tarih, 1 sakinâme, 1 tahmisbulunmaktadr. 1918de, bnülemin Mahmut Kemalin incelemesiyle basld."SNAS (brahim) air ve yazar. 5 Austos 1826da stanbulun Tophane semtinde dodu. Babas topçu yüzbas Mehmet Aa,Osmanl-Rus savanda (1829) ehit olunca, küçük yata yetim kald. Çocukluu zor koullarda geçti. Ancak Sbyanokulunda (ilkokulda) okuyabildi. Tophane Müirlii Mektubi Kalemine memur oldu. Burada çalrken Arapça,Farsça ve Franszca örendi. Bu arada iirler de yazmaya balad. Devletçe, örenim için Parise (1849)gönderildi. Orada saymanlk (maliye) ve maarif (eitim) eitimi gördü. Fransz edebiyat üstüne aratrmalar yapt.stanbula dönüünde (1854), yine eski iinde çalt. Bir yl sonra Meclis-i Maarif Üyeliine seçildi. Sadrazam ReitPaann yaknln kazand. Paa görevden ayrlnca, sakaln kesmesi öne sürülerek memurluktan çkarld. Reit Paannyeniden sadrazamla dönmesi üzerine, o da eski görevine verildi. Daha sonra (1860), arkada Agâh Efendi ile,ülkemizin ilk özel gazetesi olan404gazetesi olan "Tasvir-i AhvaTi çkard.Daha sonra kendi adna çkard "Tasvir-i Efkâr"da yazmaya balad.Devlet ilerini eletirdii gerekçesiyle, Maarif Meclisi üyeliinden (1863) uzaklatrld. Bunun üzerine kendinitümüyle gazetecilie verdi. Siyasal nedenlerle, gazeteyi Namk Kemale brakarak ikinci kez Parise (1867)gitti. Orada kald be yl içinde zamann daha çok Milli Kütüphanede incelemeler yaparak geçirdi: büyük bir"Türkçe Sözlük hazrlad. stanbula dönüünde (1869). bir basmevi kurarak kendi kitaplarn basmaya çalt.Türkçe sözlüünü basma hazrl içindeyken hastaland. 13 Eylüi 1871 de öldü; Taksimdeki Ayazpaa Mezarlnagömüldü. (Daha sona buraya evler yaplm, mezar da kaybolmutur.) inasi, edebiyatmzdaki Tanzimat akmnn öncüsüdür. Edebiyatmzn Batya açlmas, onun çabalaryla balamtr."Franszcadan iirler çevirmesi, yeni kavramlar getirmesi, dili secilerden, süslerden ayklamaya girimesi, sadebir Türkçe kullanmaya yönelmesi, Bat örneinde ilk tiyatro eserini (air Evlenmesi) yazmas, onun bu yoldakiönemli eylemleridir." (Asm Bezirci) "iir ve nesir dallarnda eserler veren, çeitli konularda inceleme veçalmalar yapan inasi, büyük çapta ve güçlü bir sanatkâr deildir. Onun edebiyatmzdaki büyük ve erefli yeri.bat tarzndaki yeni Türk edebiyatnn kurucusu, öncüsü olmasndan ileri gelmektedir." (emsettin Kutlu)"inasinin asl önemi, gazetecilik alanndaki çalmalarndan dolaydr. Özellikle Tasvir-i Ahval, bir düüncegazetesi kimliiyle, yalnz Türk basn tarihinin deil, Türk kültür tarihinin de ilk önemli aamasdr. Gazeteyi,genelde de edebiyat, halk eitmekte araç sayan inasi, halkn anlayaca bir dille yazmann gerekliliini savunmu,bu yolda ksa. yaln düünce cümlesini gelitirmitir. Balaçlar atp noktalama iaretleri kullanlarak fiil cümlesinigerçekletiren de odur." (Atilla Özkrml)Kitaplar: iir: Müntehabat- Ear (Seçilmi iirler. 1862). Divan- inasi (manzum hikâye ve fabllar. 1885)Oyun: air Evlenmesi (1860) Makale: Müntehabat- Tasvir-i Efkâr (Tasvir-i Efkârdan seçilmi makaleler, 3 cilt 1885), Makaleler (1960)405
  • 235. Derleme: Durûb-i Emsal-i Osmaniye (atasözleri, 1863) Çeviri: Tercüme-i Manzume (iir çevirileri, 1859) vb.Not: "Türkçe Sözlük"ü, ölümünden sonra, elden ele dolarken ksj bölmütür.T> /TALU, ERCÜMENT EKREM Yazar. 1888de stanbulda dodu. Yazar Recaizâde Mahmut Ekremin oludur. Galatasaray Sultanisinden(lisesinden) sonra, Parise giderek Siyasal Bilgiler Okulunda okudu. Dönüünde Düyun-u Umumiyede(1907), Meclis-i Ayanda (1908) çevirmenlik yapt. Daha sonra Babâlide terifat (protokol) memurluunaatand. Matbuat Umum Müdürü iken, stanbuldaki igal kuvvetlerince tutuklanp hapse (1919) atld.Cumhuriyetten sonra üç kez ayn göreve (1927-1931) getirildi. Bir kez de Cumhurbakanl Genel Sekreterliiyapt. Varova Elçilii müstearlnda (1931-33) bulundu. Ankara Siyasal Bilgiler Okulunda (1936), Gazi EitimEnstitüsünde (1937) Franszca öretmenlii; st. Galatasaray Lisesinde (1943) edebiyat öretmenlii yapt. Emekliolduktan sonra (1950), st. ehir Tiyatrolar Edebi Heyetinde bulundu. 16 Aralk 1956da öldü; ZincirlikuyuMezarlna gömüldü. Talu; Merutiyet (1908) sonras yazarlanmzdandr. Makale, fkra, söylei, gülmece (mizah) hikâyeleri veromanlar yazd. Daha çok, gülmece yan ar basan hikâye ve romanlaryla tannd. Bunlarda, Cumhuriyetöncesinin stanbul yaamn anlatt. Kenar mahallelerde yaayan orta halli ve yoksul kiileri, o çevrenin gelenekve göreneklerini, inançlarn yanstmaya çalt. Romanlarnda, Arnavut, Yahudi, Acem, Arap vb. gibi çeitliaznlklarn az (ive) özelliklerine yer verdi ve bunlar bir gülmece öesi406407gibi kulland. Ahmet Rasim, Hüseyin Rahmi çizgisinde bir yazard!Düzensiz, savruk bir dili vardr. Yazdklar sanatsal düzeyin altnda kalmaolsa da, tarih ve halkbilim (folklor) açsndan büyük önem tar.jKitaplar: Hikâye: Teravihten Sahura (1923), Sevgiliye Masallar (1925), Kz A (1926), Güldüren Kitap (1927), GünDomaynca (1927) Roman: Evliya- Cedit (1920), Asriler (1922), Gün Batarken (1922Kopuk (1922), Sâbir Efendinin Gelini (1922), Kan ve man (1922evketmeâb (1925), Kundakç (1926), Mehedi ile Devr-i Âlem (1927Gemi Arslan (1928), Mehedi Aslan Peinde (1934), Kodaman (1934Papelolu (1938), Beyaz emsiydi (1939), Bu Gönül Böyle Sevdi (194ljÇömlekolu ve Ailesi (1945)|An: Dünden Hatralar (1945)
  • 236. Gezi: Yugoslavyada Gördüklerimiz (1953) vb.TAMER, ÜLKÜzorlamayan bir imge iirine ulat. Toplumsal temalar ilerken de bu baarsn sürdürdü." (ükran Kurdakul)"VirgüTün Bandan Geçenler" (1965) kitabndaki sürterse, ince alayla (ironi) desteklenen, gülmece izlenimibrakan imgelerle örülmü çocuksu bir söyleyiin ürünleri oldu. Sragöller (1974) adl kitabndaki iirler, öncekiiirlerini özelliklerini tayan, ama daha ustalam, yaamla biraz daha alveri içindeki bir iir anlaynn ürünleridir."(Geliim Hachette Ansk.) Çocuklar için hikâyeler de yazan airin akc bir dili vardr.Kitaplar: iir: Souk Otlarn Altnda (1959), Gök Onlan Yanltmaz (1960), Ezra ile Gary (1962), Virgülün BandaGeçenler (1965), içime Çektiim Hava Deil Gökyüzüdür (1966), Sragöller (1974), Seçme iirler (ilk üçkitabndan seçilmi iirlerle, sonraki üç kitabnn bir arada basm, 1981), Yanardan Üstündeki Ku (1986) Öteki kitaplar: Büyük Sözler (derlenmi özdeyiler, 1960), Ne Biliyorum? (çocuklar için, 1979), Çada LatinAmerika iiri Antolojisi (1982), Allaben Öyküleri (1991) Ald ödüller: 1965 TDK Çeviri Ödülü (Mitologya), 1967 Yeditepe iir Armaan (çime Çektiim Hava DeilGökyüzüdür), 1991 Yunus Nadi Ödülü (Allaben Öyküleriyle) air. 1937de Gaziantepte dodu. lkokulu orada, orta ve liseyi stanbulda Robert Kolejde okudu. Bir süre st.Üniversitesine bal Gazetecilik Enstitüsüne devam etti. Özel tiyatrolarda oyunculuk (1964-68) yapt. MilliyetYaynlann Milliyet Çocuk dergisini; Karacan Yaynlar ve Sanat Olay dergisini yönetti. Tamer, yazmaya 1948de balad. lk yazd, tek perdelik bir çocuk oyunudur: "Duygular Konuuyor" Dahasonra Kaynak, Pazar Postas, Yelken, Yeditepe, Yeni Dergi vb. dergilerde iirler yaynlad; çeviriler yapt. lkiirleri, kinci Yeni akmnn izlerini tar; youn imgelerle yüklü ve soyuttur. Asl kiiliini, bu akmn etkisindenuzaklatktan sonra (1964) buldu. "Tadna vard gerçeklere bal, doay kendine özgü yorumlarlaTANER, HALDUN Yazar. 1915te stanbulda dodu. Babas Prof. Ahmet Selahattinin ölümü (1920) üzerine devletçe yetitirildi.Galatasaray Lisesini bitirince (1935) Almanyaya gönderildi. Heidelberg Üniversitesinde iktisat örenimiyaparken hastaland; dönmek zorunda kald. yileince st. Edebiyat Fakültesinin Alman Dili ve Edebiyatbölümünü (1950) bitirdi. Ayn fakültede tiyatro tarihi dersleri verdi. Viyanaya gitti; Max Reinhard TiyatroEnstitüsünde örenim gördü. Dönüünde (1957), Edebiyat408409Fakültesindekî- derslerini sürdürdü. Ayrca Gazetecilik Enstitüsünde de edebiyat ve sanat tarihi öretmenlii
  • 237. yapt. -Bir yandan d" Tercüman gazetesinde yazlar yazd. Daha sonra (1974). fkra ve söylei türündeki buyazlarn, ölümüne kadar Millîyette sürdürdü. stanbulda Devekuu Kabare Tiyatrosunun kuruluuna katld.I986da stanbulda öldü. Taner, Cumhuriyet döneminin tannm hikâye ve oyun yazarlarndandr. lk hikâyesi,1945"te Yedigün dergisinde "Haldun Hasrcolu" takma adyla yaynland. Uluslararas bir yarmada (NewYork Tribüne gazetesi düzenlemiti) Türkiye birincilii alan bir hikayesiyle (ihaneye Yamur Yayordu)adn duyurdu. Alayclk ve yergicilik öelerinin ar bast hikâyelerinde, toplumsal konulan iledi. Toplumuniçinde bulunduu aksaklktan, bu aksaklklar içinde bocalayan büyük kent insanlarn anlatt. Ele ald kiiler,toplumun deiik kesimlerini yanstan: birbirleriyle kaynap bütünlemeyen zengin-yoksul, okumu-okumam vb.gibi kart tiplerdir. Bunlarn davranlanndaki tutarszlklar, çelikileri ve içtensizlikleri, gülmece havasndaanlatarak, toplumsal düzensizliin kaynana inmeye çalr. Alayc ve yergici bîr tutumla, düzensizliikyasya eletirir. Hikâyelerinin çou, allm ölçüler içindedir. Kimi hikâyelerinde de allm ölçülerin dnaçkarak (örnein hayalgücüne geni yer vererek), yeni kurgular ve anlatm biçimlerine yönelir. Dramatik tiyatroanlayndan kaynaklanan oyunlarnda ise, hikâyelerinde olduu gibi, toplumsal düzensizlikler içinde ne yapacanaran ya da bocala- yan insanlan, iç özelliklerini ön plana çkararak sergilemeye çalt. "Keanl Destan"yla,epiktiyatronun ülkemizde ilk baarl örneini verdi. Gelene Türk tiyatrosu anlayyla epik tiyatronun bileimindenoluan bu oyun, içinde ve dnda büyük ilgi gördü. Toplumsal ve siyasal yergi tutumun oyunlarnda dasürdürdü. Genellikle uzun cümleli, ama ilenmi özenli dili ve anlatm vardr.Kitaplar: Hikâye: Yaasn Demokrasi (1949), Tu (1951), ihaneye Yanr Yayordu (1953), Aynda Çalkur (1954), Onkiye Bir Var (1954), Konçinalar (1967), Sanchonun Sabah Yürüyüü (1969), Yalda Sabah (1984) Oyun: Günün Adam (1953), Ve Deirmen Dönerdi (1958). Fazilet F.czanesi (1960), LütfenDokunmayn (1960), Huzur Çkmaz (1961),Keanl Ali Destan (1964), Eein Gölgesi (1965), Zilli Zarife (1966), Sersem Kocann Kurnaz Kars (1971), Aynda amata (1976) Kabare türündeki oyunlan: Bu ehr-i stanbul ki (1962), Vatan Kurtaran aban (1967), Astronot Niyazi(1970), Dün-Bugün (1971), Ak ü Sevda (1972), Yar Bana Bir Elence (1974), Hayrdr nallah (1980), DevAynas (1983) Fkra, söylei, gezi: Devekuuna Mektuplar (Tercümandaki fkralan 1960; Milliyetteki söyleileri 1977),Düsem Yollara Yollara (gezi, 1979), Hak Dostum Diye Balaym Söze (söylei, 1978), Ölür se Ten ÖlürCanlar Ölesi Deil (portreler, 1979), Çok Güzelsin Gitme Dur (fkra, 1983), Berlin Mektuplar (gezi, 1984),Koyma Akl Oyma Akl (fkra, 1985) Ald ödüller: 1955 Sait Faik Armaan (On kiye Bir Var), 1957 Basn-Yayn ve Turizm Bak. Senaryo Armaan(Dalar Delisi Ferhat/Lütfi Akad ve Orhan Kemalle birlikte), 1969 Uluslararas Mizah Festivali Öykü Ödülü(Sanchonun Sabah Yürüyüü), 1972 TDK Tiyatro Ödülü (Sersem Kocann Kurnaz Kars), 1984 Sedat SimaviVakf Edebiyat Ödülü (Yalda Sabah) Not: Hikâyelerinin birçou yabanc dillere (Almanca, Franszca, Macarca, Rusça, ngilizce, Bulgarca,Urduca, Yunanca vb.) çevrildi.TANPINAR, AHMET HAMD air ve yazar. 1901de stanbulda dodu. Çocukluu, kad (yargç) olan babasnn görevi nedeniyle çeitli yerlerde
  • 238. geçti. stanbulda Ravza-i Maarif Mektebi ile Sinop ve Siirt rütiyelerinde (ortaokullannda); Kerkük, Antalyave Vefa (st.) sultanilerinde (liselerinde) okudu. stanbul Edebiyat Fakültesini (1923) bitirdi. Erzurum,Konya, Ankara, Kadköy (st.) liseleri ile Ankara Gazi Eitim Enstitüsünde (1923-1932) edebiyat öretmenliiyapt. Daha sonra (1933-39), stanbul Güzel Sanatlar Akademisinde estetik, sanattarihi ve mitoloji dersleriokuttu. st. Edebiyat Fakültesine profesör (1939) oldu.410411Maratan milletvekili (1942) seçildi. Milli Eitim Bakanlnda müfettilik (1946-48); yeniden Güzel SanatlarAkademisinde ve Edebiyat Fakültesinde öretim üyelii (1948-1962) yapt. Ahmet Kutsi (Tecer) ile Görü adlbir dergi (1930) çkard. 24 Ocak 1962de stanbulda öldü; Rumelihisar Mezarlna (Yahya Kemalin yanna)gömüldü. Tanpnar, edebiyata iirle (1920) girdi. Oyun dnda, hemen her türdeyaptlar verdi. Daha çok air, eletirmen ve incelemeci kimliiyle tannd. lkiirleri, konularyla Yahya Kemali, söyleyi biçimiyle Ahmet Haimianmsatr. Ayrca Fransz airi Paul Valeryin etkisi görülür. Daha sonraiirini gelitirerek bu etkilerden syrld, kendine özgü iire ulat.Genellikle ak, doa, ölüm, zaman ve sonsuzluk gibi konulan iledi.Geleneksel halk iirinin biçimsel özelliklerinden yararland. Hece ölçüsünükulland. Ama iirine getirdii deiik dizeleme (msra kurma) ve dil müziiile, hececilerden ayn bir yol izledi. Simgelere (sembollere) arlk verdi.Simgesel (sembolik) iir türünün en baarl örneklerini verdi. Özenli, açk,aydnlk bir iir dili var. Hikâye ve romanlarnda da oldukça baarldr.Olaya deil, daha çok kiilere yönelir. Onlarn iç dünyalarn yanstmayaçalr. Geni ölçüde anlarndan yararlanr. Anlatmak, ön plana çkarmakistedii kiilerin çounda "kendi"si vardr. Romanlar, yazllar ve içeriiyönlerinden "bilinçalt akm" özellii tar. Edebiyat tarihine ilikinaratrmacl da önemlidir. Yeni yöntemlerle hazrlad "19. Asr TürkEdebiyat Tarihi", benzeri az bulunan, geni kapsaml temel bir kaynaktr. Buyapt, edebiyat tarihi anlaymza yeni bir görü ve aç getirmitir.|Kitaptan:iir: iirler (1961), Bütün irleri (1976) Hikâye: Abdullah Efendinin Rüyalar (1943), Yaz Yamuru (1955), Hikâyeler (1983) Roman: Huzur (1949), Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1962), Sahnenin Dndakiler (1973), Mahur Beste(1975)Deneme: Be ehir (1946), Yaadm Gibi (1970) nceleme: Tevfk Fikret (1937), 19. Asr Türk Edebiyat Tarihi (1949), Yahya Kemal (1962), Edebiyat
  • 239. Üzerine Makaleler (1969)Mektuplar: Mektuplar (Derleyen: Zeynep Kerman, 1974) vb. "iirler" kitabyla 1962 Yeditepe iir Armaannald.TANRIÖVER, HAMDULLAH SUPH air ve yazar. 1885te stanbulda dodu. Adliye Nazrl (bakanl) yapm Abdullatif Suphi Paann olu. Çok küçükyata yetim kald. Nümune-i Terakkide (ilkokul) ve Galatasaray Sultanisinde (lise) okudu. Öretmen olarak st.Ayasofya Rütiyesinde (ortaokul) ve Darülmualliminde (öretmen okulu) çalt. Daha sonra Darülfünunda (st.Üniversitesi) müderrislik (öretim üyelii) yapt. Osmanl Mebusan Mec- lisinde (Mebuslar Meclisi) bulundu.Türk Ocann kuruluunda (1912) görev ald; cokulu konumalaryla tannd. Kurtulu Savanda Anadoluya geçti.Milletvekili (1920) oldu. ki kez (1920 ve 1925) M.Eitim Bakanl yapt. Daha sonra Bükre (Romanya)büyükelçiliine atand. Uzun yllar (1931-1944) bu görevde kald. Yeniden politikaya dönerek stanbuldanmilletvekili (1946, 1950 ve 1957de) seçildi. 10 Haziran 1966da stanbulda öldü; Merkezefendi Mezarlnagömüldü. Tannöver, önce Fecr-i Ati topluluunda (1909) yer alm, daha sonra Millî Edebiyat akmna katlm (1912); iir,hikâye, makale türlerinde yaptlar vermitir. Ama asl kiiliini söylev (nutuk) ve konferans alannda göstermi;Türkçü (ulusçu), düünce adam ve usta bir konumac (hatip) olarak tannmtr. "iirlerinde olduu gibi*söylevlerinde ve makalelerinde de yurt ve ulus sevgisinin cokunluklar, dinleyeni ve okuyan tâ içindensarsar. te onun bu ateli sözleri ve yazlan, bir genç kuan Türkçülük akn güçlü ve bilinçli hale getirdi. KurtuluSavamzda ve Cumhuriyetin kurulu yllanndaki Meclislerimizde de onun o güzel ve coturucu söylevlerininetkileri vardr." (Sadiye Akay) Atatürkün yaknln kazand, soyadn ondan ald.Kitaptan:412413Söylev, konuma: Da Yolu (2 cilt, 1928-1931) Makale: Günebakan (1929), Seçmeler (Haz. M. N. Sepetçiolu,1971) An: Hamdullah Suphi Tannöver ve Anlan (Haz. Mustafa Baydar, 1968)iirleri kitaplamad.TANSEL, FEVZYE ABDULLAH Yazar. 1912de Elazda dodu. st. Edebiyat Fakütesini bitirdi. Konya Kz Öretmen Okulu, Ankara AtatürkLisesi, Gazi Eitim Enstitüsü, lahiyat Fakültesinde (Ank.) edebiyat öretmenlii yapt. 1990da Ankarada öldü. Tansel, edebiyata iirle (1931) girdi. Daha sonra iiri brakp edebiyat tarihi aratrmalarna yöneldi. Bilimseldergilerde çkan incelemeleriyle tannd. "Özellikle Tanzimat sonras Türk edebiyatn konu edinen çalmalarkaynak nitelii tar." (Atilla Özknml)Kitaptan: Mehmet Akif (1945), Hususi Mektuplarna Göre Namk Kemal ve Abdülhak Hamid (1949), TanzimatDevri Edebiyatnda Dinî iirler (1962), Servetifünun ve Son Devir Edebiyatnda Dinî iirler (1962), Klasik
  • 240. Türkçe Dinî Metinler (2 cilt, 1967-1971), Ömer Seyfettinin iirleri (1972), Türk-slâm Edebiyat (2 cilt, 1967)vb.TANYOL, CAHT Yazar. 1914"le Nizipte dodu. Adana Öretmen Okulunu, Gazi Eitim Enstitüsünü bitirdi. Çeitli okullardaöretmenlik yapt. Daha sonra st. Edebiyat Fakültesinin felsefe bölümünü bitirdi. Ayn fakültede doçent veprofesör olarak çalt; toplumbilim (sosyoloji) dersleri okuttu. 1982de emekliye ayrld. imdi stanbuldaoturmaktadr. Tanyol, ilkin iirler yazd. Çeitli dergilerde (Deirmen, Varlk, stanbul, Türk Yurdu vb.) yaynlad denemeeletirileriyle tannd. leri görülü ve Atatürk ilkelerine bal bir bilim adam ve yazar olarak bilinir.Kitaptan: Deneme, inceleme: Sanat ve Ahlâk (1953), Sosyal Ahlâk (1960), Sosyolojik Açdan Din, Ahlâk, Lâiklikve Politika Üzerine Diyaloglar (1970), Atatürk ve Halkçlk (1981), Türk Edebiyatnda Yahya Kemal (1985),Çankayann Dram (1990)iin Kurtulu ve Fetih Destan (1969) vb.TARANCI, CAHT SITKI air. 1910da Diyarbakrda dodu. lkokulu orada okudu. st. Galatasaray Lisesini bitirdi. Bir süre MülkiyeMektebine devam etti. Pariste Siyasal Bilgiler Okulunda okurken, 2. Dünya Savanm çkmas üzerine yurdadöndü. Askerlikten sonra, bir süre, stanbula tanm olan babasnn ticarethanesinde çalt. Ankarada AnadoluAjansnda, Toprak Mahsulleri Ofisinde. Çalma Bakanlnda memurluk yapt. Hastaland (1954), konumayeteneini yitirdi. yilemesi için devletçe Viyanaya gönderildi. 13 Ekim 1956da orada öldü. Ankarada topraaverildi.414415 Taranc, Cumhuriyetin ilk dönemi ile 1940 sonras iir arasnda balant kuran airlerden biridir. iir yazmayaGalatasarayda örenciyken balad. lk denemeleri, geleneksel halk iirinin etkilerini tar. Daha sonra, Orhan Velive arkadalarnn getirdii yeni iir akmna (Garipçilik) katld. CHPnin düzenledii (1946) iir yarmasnda, birincilikalan "Otuz Be Ya" iiriyle tannd. "... Romantizmden sembolizme deiik, akmlara açk, uyumu ve biçimigözeten, duygulu, ölüm-hayat, geçmi-imdi kartlklanyla beslenen, kendine özgü bir iiri gelitirdi. Rahat, akcbir söyleyile ölüm korkusunu ve acsn, yaamnn, sevginin güzelliin dile getirdi." (Atilla Özknml) "Sevgiyi,sevginin çeitli avuntularn sergileyen iirleriyle sevdi ve sevildi. Bu yönüyle. Yunus Emrenin "sevelim-sevilelim" felsefesini günümüze uygulam gibidir." (emsettin Kutlu) "Fazlalklardan arnm, tümce (cümle)yaps salam iir diliyle, Türkçeyi en iyi kullanan ozanlar arasnda yer alarak dönemini etkiledi." (GeliimHachette Ansk.)
  • 241. Kitaplar: iir: Ömrümde Sükût (1933), Otuz Be Ya (1946), Düten Güzel (1952), Sonras (1957), Bütün iirleri(Derleyen: Asm Bezirci, 1982) Hikâye: Cahit Stk Tarancmn Hikâyecilii ve Hikâyeleri (Haz. S. Önerli, 1976) Mektup: Ziyaya Mektuplar (Arkada Ziya Osman Sabaya 1930-1946 arasnda yazd mektuplar, 1957) Daha ayrntl bilgi için baknz: C. Stk Taranc (Haz. . Beysanolu, I 1969), Taranann iir Üzerine Düünceleri(Haz. Muzaffer Uygu- ner, 1966)TARHAN, ABDÜLHAK HÂMT air. 2 Ocak 1852de stanbulda (Bebekte) dodu. Kökkaps Mahalle Mektebinde, Hisar Rütiyesinde(ortaokul) okudu. Ayrca özel ders- 1er ald. On yanda aabeyisiyle Parise gitti. Oradaki bir kolejde iki ylayakn örenim gördü. Daha sonra, elçilie atanan babasyla (Hayrullah Efendi) Tahrana (1865) gitti. Babasnnölümü üzerine istanbula (1867) döndü. Devlet hizmetine girip Maliyede, ûra-y Devlette (Dantay), Sa-darette(Babakanlkta) memurluk yapt. Paris Elçilii ikinci katipliine (1876) atand. Orada bastrd bir kitaptan dolayiine son verildi; iki yl açkta kald. Daha sonra Poti (Azerbaycan), Golos (Yunanistan) Bombayda (Hindistan)konsolosluk yapt. Hindistann havas, hasta olan karsna yaramad. Dönüte onu Beyrutta (1885) kaybetti. Buac olay üzerine, ünlü yapt "Makber"i yazd. 1886da Londra elçilii bakâtipliine getirildi. Uzun süre oradakald. ngiliz edebiyatn yakndan tand. Daha sonra Lahey (Hollanda) ve Brüksel (sviçre) elçiliklerindebulundu. 1912de görevinden alnd; bir süre isiz kald. Sonra yurda ödnerek (1913) Ayan Meclisi üyeliine(1914) getirildi. stanbulun igali üzerine (1920) Avrupaya kaçt. Geni yanklar yapan ünlü "air-i Azam" iirinibu srada, Viyanada yazd. Yurda dönünce kendisine ev verildi, maa baland. 1928de stanbuldan milletvekiliseçildi. 13 Nisan 1937de stanbulda öldü; Zincirlikuyu Mezarlna gömüldü. Abdülhak Hâmit, Tanzimat döneminin en büyük airlerinden biridir. inasi, Namk Kemal, Ziya Paannbalattklar yenileme ya da Batllama eylemlerini, iki arkadayla (Recaizâde M. Ekrem ve Samipaa Sezai)birlikte daha da ileri götürmü; yaylmasna katkda bulunmutur. "Sanat toplum içindir" görüünü savunan ötekiTanzimatçlarn aksine, O, "Sanat sanat içindir" görüünü benimsemitir. iirinde Batl teknikleri kullanm;kendisinden önceki airlerde görülmeyen biçimde "ben"i yani kendini ilemitir. Bilgece bir yaklamla, dahaçok babasnn ve ei Fatma Hanmn ölümlerinden duyduu "acy ve "doa"y yorumlamaya çalmtr. "Hâmit,devrindeki iiri d ve iç geleneklerden kurtard, ona geni ufuklar açü; gündelik yaamalar, ak, tabiat, vatan-millet sevgisi, ümit ve tezatlardan, feryat ve isyanlardan kuvvet alan lirik, epik ve felsefî iirler yazd; kuvvetlibir kültürün, zengin, bir hayalin yardmyla her eserinde yeni imkânlarjtaedi." (Behçet Necatigil) "A. Hâmit,air olduu kadar, güçlü bir nesir (düzyaz) yazan olarak da kendisini kabul ettirdi. Eserlerinin çok önemli birbölümünü-manzum ve mensur olmak üzere-tiyatro halinde kaleme ald. Ancakbu tiyatrolarnn hemen hemenhiç birisinin sahnede temsil edilmek kabiliyeti yoktur." (emsettin Kutlu) "Oyunlar, kendisinin de belirttiigibi, oynanmak için deil, okunmak için yazlmtr. Dramatik özellikler tayan oyunlar, konulann tarihten alr;insanlarn tutkularn (ihtiraslarn) yanstmay amaçlar.416
  • 242. 417Kitaplar: iir: Sahra (1879), Makber (1885), Ölü (1885), Bunlar Odur (1885), Divaneliklerim yahut Belde (1885),Hacle (1886), Bir Sefilenin Hasbhali (1886), Bâlâdan Bir ses (1912), Validem (1928), lham- Vatan (1916),Tayflar Geçidi (1917), Ruhlar (1922), Garam (1923) Oyun: Macera- Ak (1873), Sabr ü Sebat (1875), çli Kz (1875), Duhter-i Hindu (1876), Nazife (1876),Nesteren (1878), Tank yahut Endülüs Fethi (1879), Tezer yahut Abdurahman- Salis (1880), Eber (1880),Zeynep (1908), lhan (1913), Liberte (1913), Tarhan (1916), Fnten (1916), Sardanapal (1917), Hakan (1935)Mektup: Mektuplar (Derleyen: Süleyman Nazif, 2 cilt, 1916) vb.TARLAN, AL NHAT Yazar. 1898de stanbulda dodu. Babas memurdu. lk ve ortaokulu Manastr ve Selanikte okudu.Galatasaray Sultanisini (lisesini) ve Dariilfünunun (st. Üniv.) Franszca ve Farsça bölümlerini bitirdi. stanbulokullarnda Türkçe, Farsça ve edebiyat öretmenlii yaptktan sonra. Edebiyat Fakültesine (1933) geçti. Oradadoçent ve profesör olarak çalp emekli oldu. 1978de stanbulda öldü. Tarlan, önceleri iirler yazd. Daha sonra Divan iiri üzerindeki incelemesiyle tannd. Bu iirin biçim ve özü,çözümlenmesi ve yorumuna ilikin aratrmalan, bu alanda çalanlara yol gösterici oldu. ran ve Pakistanedebiyatlanndan yapt çeviriler de önemlidir. Bu çalmalarndan dolay, ran ve Pakistan Hükümetlerindenödüller ald.Kitaplar:iir: Güne Yaprak (1953), Kuular (1970) nceleme: Edebî Sanatlara Dair (1940), eyhî Divanm Tetkik (2 cilt, 1934-36), Divan EdebiyatndaMuamma (1936), Divan Edebiyatnda418Tevhidler (1936), Metin Tamiri (1936), Metinler erhine Dair (1937), ran Edebiyat (1944). Hayalî Bey Divan(1946), Nefi Divan (1947), iir Mecmualarnda Divan iiri (1948), Necati Bey Divan (1963), Ahned Paa Divan(1966), Zâti Divan (2 cilt, 1968-1970) vb.TARÜS, LHAN Yazar. 1907de Tekirdada dodu. Babas memurdu. Bu nedenle ilk ve ortaörenimini çeitli kentlerde yapt.stanbul Kabata Lisesini (1925) ve Ankara Hukuk Fakültesini (1928) bitirdi. Pazarck, Edirne ve Kayseridesavclk ve yargçlk yapt. Bu iinden ayrlarak bir süre stanbul gazetelerinde çalt. Yeniden Adalet Bakanlnda(1946-57) görev ald. Ankarada yaynlanan Zafer gazetesinde, fkra ve röportaj yazarl yapt. 3 Ocak 1967deAnkarada öldü; Cebeci Mezarlna gömüldü. Tarus, edebiyata oyunlar yazark (1927) girdi. Daha sonra hikâye ve romanlaryla tannd. Toplumcu sanatgörüüne sahiptir. Hikâyelerinde, yakndan tand gecekondu insanlarnn yaamlarn; devlet dairelerindekibürokrasiyi ve tek parti yönetimini, eletirel bir gerçekçilikle anlatmaya çalr. Hikâye konularnn tümüAnkarada geçer. Romanlarnda ise, konular deiik yerlerde geçmektedir. Kimi romanlar, Kurtulu Sava içindebeliren iç isyanlarla ilgilidir. Kimi romanlarnda da, Anadolu kasabalarndaki toplumsal düzensizliklerisergiler. Okuru skmayan, yer yer halk deyimlerine ve argoya yaslanan akc bir dili ve anlatm vardr.
  • 243. Kitaplar: Hikâye: Doktor Monronun Mektubu (1938) Tarusun Hikâyeleri (1947), Apartman (1956), Karnca Yuvas(1952), Ekin ti (1953), Köle Han (J954) Roman: Yeilkaya Savcs (1955), Var Olmak (1957), Duru Göl (1951), Hükümet Meydan (1962), VatanTutkusu (1967)419Oyun: Ceza Hakimi (1940), Bir Gemi (1942), Suavi Efendi (1962)TAAN, BERN air. 1928de Merzifonda dodu. lk ve ortaokulu orada okudu. Samsun Lisesini ve Ankara HukukFakültesini bitirdi. zmir ve Sinopta savclk yaparak emekli oldu. imdi, izmir Karyakada serbest avukatlkyapyor. Taan, 1940 sonras airlerinden, ilk iirleri, genel olarak Garip akmnn izlerini tar. Daha sonra, bu etkidensyrlarak, kendine özgü duyarl bir iire yöneldi. nsancl (hümanist) ve sevecen bir yaklamla, halkn ve ülkeninsorunlarna eildi. Kimi zaman at, kimi zaman des- tans bir söyleyile, Anadolu insannn aclarn, özlemlerini veöfkesini dile getiren baarl iirler yazd.Kitaplar: iir: Ellerim, Gözlerim, Yüreim (1960), Yüzünün Bir Yannda (1969), Önce (1986)Oy un: çerdeki Adam (1971)nceleme: Merzifonlu eyh Abdurrahim Rumî (1975) vb.1 olunca zmire yerleti; Güzel Sanatlar Fakültesinde tiyatro dersleri verdi. 16 Kasm 1982de orada öldü. Taer, 1940 sonrasnn gerçekçi ve toplumcu airlerinden biridir. iirlerinde düünce öesi ar basar. Özellikle ilkiirlerinde (1940-1950), bu sert vurgulu düünsel öenin slogancla uzandn görürüz. Daha sonraki iirlerinde ise,bireysel duygular iler. Bu dönemde yazdklarnn bazlar da yergi özellii tar. Eletiri ve incelemelerinin konusutiyatro ile ilgilidir. Yine tiyatro ile ilgili çeviriler de yapt.Kitaplar: iir: Bir (1943), 1943 (Fethi Girayla 1943), Hürriyet (Ö. Faruk Top-rakla, 1945), Merhaba (1952), HaraçMezat (1954), kinci Kurtulu (1961), Hayret Beyin Serüveni (1968), Evrende Ellerimiz (1970) Eletiri, inceleme: Üç Duyarl Dünya (1951), Tiyatro Meseleleri (1953), Bir Dünya ki (1956),ÖrneklerleKonuma Eitimi (1980)Oyun: Ak ve Bar (1961), Deli Dumrul (1962)Gezi: Gönderilmeyen Mektuplar (1969) "Bir Karakter Yaratmak" adl çevirisiyle, 1982 Yazko Çeviri Ödülünü ald.TAER,SUAT air ve yazar. 1919da stanbulda dodu. Ankara Erkek Lisesinin orta bölümünü, st. Vefa Lisesini veAnkara Devlet Konservatuvanni bitirdi. Devlet Tiyatrolannda (1945-1971) oyunculuk ve yönetmenlik yapt.Emekli
  • 244. TAKIN, MÜMTAZ ZEK air ve yazar. 1915te Bayramiçte dodu. st. stiklal Lisesini bitirdi. Bir süre Ankara Hukuk Fakültesinedevam etti. Emniyet Genel Müdürlüünde memurluk, Ankara Küçük Tiyatroda yöneticilik, st. ehirTiyatrolannda danmanlk yapt. Türk Tiyatrosu dergisini yönetti. stanbulda çeitli yaynevlerinde (Bir,Milliyet, Karacan) redaktörlük yapt.Takn, edebiyata iirle (1930) girdi. "Dadaizm" akmnn (1917de420421Fransada dodu.) etkisiyle yazd iirlerle tannd. Ne var ki, bu giriimi olduu yerde kald; sürekli olmad. Dahasonra, Orhan Veli ve arkadalarnn balattklar akm içinde yer ald. Asl baary, çocuk edebiyat alannda gösterdi.Çocuklar için iirler, masallar, hikâyeler, oyunlar yazd.Kitaplar: iir: Allo Allo (1934), Köy Melodileri (1936), Varyete (1949), Çocuklarmza Resimli iirler (1959) Oyun: Mavi Boncuk (1936), Uçman Yalçn (1938), Efe Ali (1939), Nar Tanesi (1945), Yldz Ece (1949),Karaboncuk (1951), Adn Çocuklar Koysun (1952), Altn Ku (1954), Oyuncakç Dede (1955), Yoklar DandaNar (1960), Türkün Altn Masal (1962), Altn Bilezik, KaraböcekMasal: Çitlembik Kz (1975) Hikâye: Çocuklarmza Kahramanlk Hikâyeleri (1978), Efe Ali (1986), ampiyon Topaç (1988)Roman: Ülkü Öretmen (1976), Uzayl Çocuk vb.mesnevileriyle tannmtr. Çanda, Fuzulîden sonra gelen en usta mesnevi airi olarak bilinir. Mesnevileri, detkilere kapaldr; kendi esininin (ilhamnn) ürünüdür. Çan yanstan yerel renklerden yararlanmtr. Özentisiz,oldukça yaln bir dili vardr. Bu özellikleriyle, divan iirimizin yerlilemesine katkda bulunmutur.Yapttan:Divan: Kaside, gazel vb. gibi iirlerini içerir. Hamse: çinde 5 mesnevi vardr: Gencine-i Râz (Srlar Hazinesi), âh u Gedâ (ah ile Dilenci), Gülen-i Râz(Srlarn Gül Bahçesi), Yusuf ve Züleyha, Kilab- Usul.Ayrca Edime ve stanbul üzerine iki tane "ehr-engiz"i vardr."Divan" (1977), "Yusuf ile Züleyha" (1979) basld. Daha ayrntl bilgi için baknz: "Yahya Bey ve Divanndan Örnekler", Prof. Mehmet Çavuolu, st. 1983.TALICALI YAHYA air. Arnavutlukta Talcada dodu. Doum tarihi bilinmiyor. Devirme olarak stanbula getirilip Yeniçeri
  • 245. ocanda yetitirildi. Askerlikte "yayabalhk"a kadar yükseldi. Yazd iirlerle, Kanunî Sultan Süleymann yaknlnkazand. Birçok vakflarn mütevelliliine (yöneticiliine) getirildi. Kanunînin Badat Seferine (1535-36) katld.Sadrazam Rüstem Paann hileleriyle öldürülen ehzade Mustafa için yazd bir mersiye (at) yüzünden gözdendütü. Rüstem Paann gaza- bndan kurtulmak için kendini Rumelide hudutboyuna (Tamvara) tayin ettirdi.1582de orada öldü. . Talcal Yahya, 16. yüzyl divan edebiyatnn önemli airlerinden biridir. Gazel, kaside ve mesnevitüründe yaptlar vermi; daha çok422TATAVLALI MAHREM air. Galatann (st) köylerinden Tatavlada dodu. Doum tarihi bilinmiyor. Galatada yirmi yl kadar naiplikyapm; Galata kads Hasan Çelebiyle Selânike gitmi. stanbula dönerken, korsanlarca tutsak edilmi. Fidyekarl serbest braklm. Verilecek fidyeyi stanbulda toplamaya çalrken anszn ölmü. (1535) Tatavlal Mahremi, 16. yüzyl divan airlerindendir. Elimizde fazla iiri yoktur. "Basitnâme" adl bir yaptolduu söyleniyorsa da, bugüne kadar ele geçmemitir. Onun edebiyatmzdaki yeri ve önemi, "Türk-i basit"akmn balatm olmasdr. Bu akmn amac, basit Türkçe, yani halkn konutuu Türkçe ile yazmaktr. Bilindii gibi,bu akm Edirneli Nazmi (Edime 7-1555) savunup yaygnlatrmtr. Arapça ve Farsçadan alnan kelime vekurallara kar, bilinçli bir bakaldrma akm olan "Türk-i423basit"in, dilimizin yalnlamasnda ve edebiyatmzn yerlemesinde önemli katks vardr. Daha ayrntl bilgi için baknz: Fuad Köprülü/Millî Edebiyat Cereyannn ilk Miibeirleri, 1966TECER, AHMET KUTS air ve yazar. 1901de Kudüste dodu. Halkal Ziraat Okulunu ve st. Üniversitesinin felsefe bölümünübitirdi. Ankarada ve Sivasta edebiyat öretmeni olarak çalt. Sivas M. Eitim Müdürlüünde bulundu. Dahasonra M. E. Bakanlnda Yüksek Tedrisat (öretim) Müdürlüü ve Talim Terbiye Kurulu üyelii yapt. 1942deUrfadan milletvekili seçildi. Halkevlerinde çalt. "Ülkü" dergisini yönetti. Pariste örenci müfettilii ve KültürAteelii yapt. Dönüünde (1949), Galatasaray Lisesinde, Devlet Güzel Sanatlar Akademisinde ve stanbulBelediye Konservatuvannda öretmen olarak çalt. 23 Temmuz 1967de stanbulda öldü; ZincirlikuyuMezarlna gömüldü. Tecer, Cumhuriyetin ilk yllarnda hece ölçüsüyle yazd iirleriyle tannd. iirlerinde, geleneksel halk iirindenve halkbilimden (folklordan) yararland; yerli ya da ulusal öelere dayal memleketçi iirin öncülerinden birioldu. Ak, yurt güzellikleri, günlük olaylar iledi. Söyleyii içten ve cokulu; dili yalndr. Oyunlarnda da,çounlukla halk kaynaklarndan yararland. Ulusal özelliklerimizi sergileyen, dramatik yapl oyunlar yazd.Bunlarn dnda, halkbilimin (folklorun) incelenip deerlendirilmesinde büyük pay vardr. Örnein, Sivastabulunduu yllarda, halk airlerini bir dernek çats altnda birletirmi; Ak Veyselin tannmasna yardmc olmutur.Kitaplar:iir: iirler (Sivas, 1932), Tüm iirleri (Haz. Vecihi Timurolu, 1980)Oyun: Koçyiit Körolu, (Ulküde tefrika, 1941-42; kitaplamas 1969), Yazlan Bozulmaz (oynan 1946), Köeba(1947), Bir Pazar Günü (1959), Satlk Ev (oynan 1961); Didonlar, Avarlar, Yüzük Oyunu, Kader Arkada
  • 246. Hatr, Sunalar (baslmad). Halkbilim (folklor) incelemesi: Sivas Halk airleri Bayram (1932), Köylü Temsilleri (1940) Daha ayrntl bilgi için baknz: Ahmet Kutsi Tecer; Kiilii, sanat anlay ve tüm iirleri; Haz. Vecihi Timurolu,Ank. 1980TEKDOAN, M. TURAN/¦ air ve yazar. 1931de stanbulda dodu. Balkesir Lisesini ve stanbul Eitim E