SlideShare una empresa de Scribd logo
1 de 1
Descargar para leer sin conexión
Moroak,etorkinak eta gu
E
zdagobereburua
morotzatdueninor.
Bestebatzukhar-
tzendutehalakoa
morotzat,zanpatu
nahidutenean.Etahagatikgara
edoizangaitezkedenakmoro-
ak.Musulmanhalaeuskaldun,
emakumeaknahizhomosexual,
beltznahizpobre».Ostiraleko
BERRIAnSarrionandiareniritzi
artikuluarenpasartehauiraku-
rrinueneanpoztunintzen.Due-
lahamarurte,gauzaberaadie-
razinahiizanzuenMarcosko-
mandanteordeak«beraere,ho-
mosexuala,beltza,lurrarenko-
lorekoa,juduaedoarabea…
zela»esanez.Alegia,edozeinze-
larikzapalkuntza,berazapal-
duekinidentifikatzenzela.
Poztunintzen,zerenBERRIA-
renaleberean,Bogaizeneko
gehigarriaren«astekoerrepaso-
an»,ErrenteriakoIztietaauzoa-
renberriematenzen(argazkia
etaguzti),aditzeraemanez«ha-
serredaudeIztietakobizilagu-
nak…bertanlasaibizitzekoes-
kubideadutelaustedutebait
dute».Izanere,Iztietan,Euskal
Herrikohainbattokitanbezala,
arazoakdaude,gehienakgizar-
tekapitalistahoneksortutako-
ak,etabizidugunkrisigarai
hauetangordindudirenak.Eta
lasaibizitzekoeskubideadefen-
datubeharradago,arazoenitu-
rrietarajoaz.Bainaezdutuste
haserrehorimoduegokizbide-
ratzendenik«moroak»(alegia,
magrebtarrak)arazoeniturri-
tzatbalioetsiz.Askiizandazori-
gaiztokoistilubateanmagreb-
tarbatnahastuaegotea,«moro-
ak»erruduntzathartzeko.Ezda
zuzena,etaarriskutsuada.
Une honetan, inoiz baino
gehiago, denok gara moroak
hemen. Krisiak gogor jotzen du
munduko lurralde guztietan,
eta horren ondorioz migrazioak
areagotzen ari dira, gure gizar-
teak geroz eta pluralagoak,
heterogeneoak bihurtuz. Gu
ere, gure seme-alabak ere, ez
gaude, agian, horrelako espe-
rientzietatik libro. Adi gainera.
Askotan oso mehea da zapal-
dua izatetik zapaltzailea izatera
bereizten digun marra. Gerta-
tzen da ere zapaltzaile eta zapal-
dua izatea aldi berean; esate
baterako emakume burgesak
beren neskameekin, langile
batzuek beren menpekoekin
edo mendebaldeko nazio zapal-
duetako hiritarrok hirugarren
munduarekiko, haren ustiake-
tagatik garelako «aberats edo ez
hain pobre».
JoxeIriarte‘Bikila’
Desgaitasuna duten pertsonak:
azkenetan azkenak
N
BEk1992ko
abenduaren3an
Desgaitasuna
dutenPertso-
nenNazioarte-
koEgunaegiteaerabakizuen.
Bainaabenduaren3bakoitzean,
dibertsitatefuntzionala—ko-
lektiboak«gaitasunavsdesgai-
tasuna»binomiotikihesegiteko
asmatuduenterminoa,bino-
mioabeti«gaitasungutxien»
dutenenkalterakoabaita—du-
tenmilakapertsona,gureherri-
kidedirenmilakaetamilaka
pertsona,etxetikateraezinik
geratzendira,urtekogainerako
egunetanbezala,etxeakezdau-
delakoegokituta;ezindiratre-
nezibili,gurpil-aulkiakezdire-
lakosartzenbagoigehienetan;
edoezindirazinemarajoan,edo
ezindutetelebistaikusi,filmaez
dagoelakoaudiodeskribatuta.
Eraberean,ezindutehitzaldirik
entzun,edoeskolarajoan,ez
daudelakozeinuenhizkuntzara
itzulita;ezinduteerabakirik
hartugauzaarrunteneiburuz
—zerjan,zerordutanjoanlota-
ra,norekinpaseatuedozertele-
bista-kateikusi—,erabakiho-
riekbestepertsonabatzuekhar-
tukodituztelako,beraieigaldetu
ereegingabe.Etabestemilaka
batzuekezduteizangojaikitze-
ko«eskubiderik»…,baiziketa
beharbadagogotxarrezetabe-
hartutadaudelakojaikikoeta
garbitukodituzten,gosaltzenla-
gundukodietenbestebatzuen
«mesedea»jasotzekoeskubidea
besterikez,senideen,lagunen
edoezagunenborondateonaren
mendebaitaude,gainerakoper-
tsonekzertanarigarenohartu
ereegingabeegitenditugun
egunerokogauzakegiteko.
2006koabenduaren13an,
NBEkoBatzarNagusiakDesgai-
tasunadutenPertsonenEskubi-
deeiburuzkoHitzarmenaonar-
tuzuen.Hitzarmenhorrekoso-
rikzehaztenditupertsonaho-
rieneskubideak,etagogoraraz-
tendigubizitzekoeskubideak,
kasuhauetan,berekindakartza-
lalibrekilekuzaldatzekoeta
mugitzekoeskubidea,gainera-
koherritarrekbezalalekuguz-
tietarasarbideaizatekoeskubi-
dea,etaberaienizeneaneraba-
kiakhartuakezizatekoeskubi-
dea.Aipatutakoeskubideho-
rrek,eraberean,berekindakar
desgaitasunaduteneknahidu-
tenmoduanbiziahalizateako-
munitatean,etaezegoitzetan;
babesaizateatorturarenetabes-
tetratuzeinzigorumiliagarrien
aurka;informaziorakoetatek-
nologiaberrietarakosarbidea
izatea;haienintimitateaerres-
petatzea;ezkonduetafamilia
izanahalizateanahibadute;bai
etaeskubidehauekizateaere:
hezkuntza,osasunaetaerreha-
bilitazioa;lanaetabizi-maila
egokia;bizitzaekonomikoan,so-
zialean,kulturaleanetapolitiko-
aneskuhartuahalizatea…
Bainazalantzabeldurgarria
honakohauda:beharrezkoazen
horiguztiazehaztea?Ezalzen
guztizbegi-bistakoaeskubide
horiekzituztelagutakoden-de-
nokbezala?Zergatikgogorarazi
beharzeneskubideguztiakdi-
tuztela?
Azkenetan azkenak izan dire-
lako beti. Gogora dezagun. Ale-
maniako indar armatuen azken
hondarrak 1945eko maiatzaren
8an baldintzarik gabe errenditu
zirenean gertatu zen Europan
Bigarren Mundu Gerraren
amaiera ofiziala. Eta gerra
horretan egindako basakeria
guztien artean holokaustoa
izan zen handiena. Dokumenta-
zio asko daukagu holokaustoari
buruz, baina haren alderdi
batzuk oraindik ere ahaztuta
daude.
«T4programa»izenekoaizan
zengauregungutxienezagu-
tzendenalderdietakobat.Pro-
gramahorrijarraikiz,desgaita-
sunfisikoakedoburukoakzituz-
tenadinguztietakodozenaka
milapertsonahilzituztenhaien
medikuek,gehienetangosez
edoinjekziohilgarriaerabiliz.
Badakigunagusitasunarioaren
«etikan»ezzelasartzen«ezerta-
rakoezzirenak»elikatzekoaha-
legina,eta«lehenmailakobizi-
tzak»zeudela,halanola«biga-
rrenmailakoak»,nahitaezkoez
zirenak,etazuzen-zuzeneande-
sagerraraztekomodukoak.
Horrekguztiakmilakaurte
iraungozuenIII.Reichharen
baldintzarikgabekoerrendizio-
arekindesagertubeharkozuke-
en…,bainaezzenhalagertatu.
Borrokakamaituetahiruhila-
beteluzeigaroondoren,Ameri-
ketakoEstatuBatuetakookupa-
zio-agintariekaurkitutakogai-
xotegietazentromedikobatean
pazienteaksistematikokihil-
tzenjarraitzenzuten,desgaita-
sunazutenpertsonak,hainzu-
zenere.Hiltzaileetakobatzuek
ondojokatzenarizirelakouste
sendoazuten;bestebatzuek,zio-
tenarenarabera,ezzutenjaso
berrikiartegobernuarenpoliti-
kaizandakoabaztertzekoagin-
duofizialik.Perbertsioetikoa
mailahorretarainoiritsiazen.
32urtegeroago,1977koekai-
nean,gugandikaskozhurbila-
go,hementxebertan,trantsizio
betean,bestegauzabatzukger-
tatuziren,pertsonadesberdi-
nenbiziakbaliogutxiagoizaten
jarraitzenzuelaagerianutzizu-
tenak…«Inkontrolatu»batzuek
ikurrineneranskailuakzera-
matzangaztebatiahoaestali
etakolpeakemanzizkioten,eta,
amildegibatetikbota.Egunka-
rietakoalbisteekgaztea«hogei-
tahiruurtekogazteatzeratua»
zelazioten.Bieraso:fisikoaeta
morala.
Egoera,jakina,aldatuegin
da,bainakontatutakohorrek
oraindikerrealadenzerbaitjar-
tzendiguaurrean:pertsonades-
berdinakgutxiestenjarraitzen
dugu,«desgaitasuna»dutenak,
etaerrealitategordinadaia-ia
ezdizkiegulaaitortzendauzka-
tengizaeskubideak.Badirudi
haieneskubideak«baliogutxia-
gokoak»direlakousteadagoela
horrenguztiarenatzean,haien
bizitzekerebaliogutxiagoizan-
gobalutebezala…
2006koabenduan,Norbera-
renAutonomiarenSustapenLe-
geaonartuzen,mendekotasun
legeaesanohizaiona:ongizate-
estatuarenlaugarrenzutabea
balitzbezalaaurkeztuzuten.
Legehoriosoberanduiritsizen
Europakoizenberekolegeekin
alderatuzgero,bainagutxiene-
kolaguntzabatzukbermatzen
dizkiemendekotasunhandisa-
marreko,larrikoedoosohandi-
koegoeretandaudenpertsonei.
Berandutueginzenharenapli-
kazioa,erkidegobatzuetanino-
lakoarrazoirikgabegeroratu
zutenlegeaaplikatzenhastea,
eta,legeaaplikatzekoegutegia-
renberarenarabera,aitortuta-
komendekotasun-egoerandau-
denpertsonaguztieioraindik
aplikatzenezbazaieere—1.
mailakomendekotasunhandi
samarrekopertsonenkasuan,
legeakezdueraginikizango
2013.eta2014.urteetaraarte—,
batzukhasidiralegeageraraz-
tekoetaokerreraaldatzekoes-
katzen.Ematendutenarrazoia
dalegearenkostuekonomikoa
gehiegizkoadelakrisigaraio-
tan.BainaEstatuarenordezka-
riekosogutxitanerabiltzen
duteargudiohori,besteakbes-
te,inorkerabiliezdituenbide-
azpiegiturahandiezetagastu
militarrezaridirenean.
Dirudienez,eskubideakaitor-
tzekoorduan,desgaitasunadu-
tenpertsonakdiragogoraekar-
tzenditugunazkenak,bainale-
hendabizikoakgastuamurriztu
nahidenean.Zergatik?Behar-
bada,nekezonardezakegun
arren,oraindikerebigarren
mailakoherritargisahartzen
ditugulako…etatxarrenaezda
inorkontraezegotea…baizik
etainorkezdigulagogorarazi
garaiakaldatuegindirela,eta
ezinonartuzkoadeladefactoja-
satendutendiskriminazioa.
Iritsidaaldatzekoordua:per-
tsonahoriekezindiraazkene-
tanazkenakizanhobekuntzeta-
tikonuraateratzean,etaaurre-
nekoetanaurrenekoakizan
murrizketakjasatean.
AndresKrakenberger
XabierUrmeneta
Argituz-eko kideak
Harian›Iritzia
6 berria 2011koabenduaren2a,ostirala

Más contenido relacionado

Destacado

Destacado (16)

Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimasPersonas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
 
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimasPersonas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
 
Gaur egun ez noa eskolara, eta osasunez ondo nabil. Berria
Gaur egun ez noa eskolara, eta osasunez ondo nabil. BerriaGaur egun ez noa eskolara, eta osasunez ondo nabil. Berria
Gaur egun ez noa eskolara, eta osasunez ondo nabil. Berria
 
Victimas: verdad, justicia y reparacion. Gara
Victimas: verdad, justicia y reparacion. GaraVictimas: verdad, justicia y reparacion. Gara
Victimas: verdad, justicia y reparacion. Gara
 
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimasPersonas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
Personas con discapacidad: las ultimas de las ultimas
 
Biktimak: egia, justizia eta barkamena
Biktimak: egia, justizia eta barkamenaBiktimak: egia, justizia eta barkamena
Biktimak: egia, justizia eta barkamena
 
Argituz reclama una “memoria incluyente” y despolitizada
Argituz reclama una “memoria incluyente” y despolitizadaArgituz reclama una “memoria incluyente” y despolitizada
Argituz reclama una “memoria incluyente” y despolitizada
 
Entre el aislamiento y la vergüenza
Entre el aislamiento y la vergüenzaEntre el aislamiento y la vergüenza
Entre el aislamiento y la vergüenza
 
Argituz-ek «oroimen bateratzailea» sortzeko urratsak galdegin ditu
Argituz-ek «oroimen bateratzailea» sortzeko urratsak galdegin dituArgituz-ek «oroimen bateratzailea» sortzeko urratsak galdegin ditu
Argituz-ek «oroimen bateratzailea» sortzeko urratsak galdegin ditu
 
Victimas: verdad, justicia y reparacion. Deia
Victimas: verdad, justicia y reparacion. DeiaVictimas: verdad, justicia y reparacion. Deia
Victimas: verdad, justicia y reparacion. Deia
 
Biktimen informazioa biltzeko baliabideak eskatu ditu Argituz-ek
Biktimen informazioa biltzeko baliabideak eskatu ditu Argituz-ekBiktimen informazioa biltzeko baliabideak eskatu ditu Argituz-ek
Biktimen informazioa biltzeko baliabideak eskatu ditu Argituz-ek
 
Tiene que haber un reconocimiento del dano causado, sea de ETA, de la policia...
Tiene que haber un reconocimiento del dano causado, sea de ETA, de la policia...Tiene que haber un reconocimiento del dano causado, sea de ETA, de la policia...
Tiene que haber un reconocimiento del dano causado, sea de ETA, de la policia...
 
Argituz pide gestos globales al Estado y a ETA para reconstruir el tejido social
Argituz pide gestos globales al Estado y a ETA para reconstruir el tejido socialArgituz pide gestos globales al Estado y a ETA para reconstruir el tejido social
Argituz pide gestos globales al Estado y a ETA para reconstruir el tejido social
 
La asociación pro derechos humanos Argituz reclama una “memoria incluyente” y...
La asociación pro derechos humanos Argituz reclama una “memoria incluyente” y...La asociación pro derechos humanos Argituz reclama una “memoria incluyente” y...
La asociación pro derechos humanos Argituz reclama una “memoria incluyente” y...
 
Argituz reclama una memoria incluyente y despolitizada
Argituz reclama una memoria incluyente y despolitizadaArgituz reclama una memoria incluyente y despolitizada
Argituz reclama una memoria incluyente y despolitizada
 
Relatos tan duros como necesarios de escuchar
Relatos tan duros como necesarios de escucharRelatos tan duros como necesarios de escuchar
Relatos tan duros como necesarios de escuchar
 

Más de ARGITUZ Asociación Pro Derechos Humanos

Más de ARGITUZ Asociación Pro Derechos Humanos (20)

MEMORIA PARTEKATU BATERANTZ. LEGAZPI
MEMORIA PARTEKATU BATERANTZ. LEGAZPIMEMORIA PARTEKATU BATERANTZ. LEGAZPI
MEMORIA PARTEKATU BATERANTZ. LEGAZPI
 
Hacia una memoria compartida. Legazpi
Hacia una memoria compartida. LegazpiHacia una memoria compartida. Legazpi
Hacia una memoria compartida. Legazpi
 
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-201-328
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-201-328Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-201-328
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-201-328
 
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-101-200
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-101-200Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-101-200
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-101-200
 
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-1-100
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-1-100Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-1-100
Hacia una-memoria-compartida-arrasate-mondragon-es-1-100
 
Memoria Partekatu Baterantz Andoain
Memoria Partekatu Baterantz AndoainMemoria Partekatu Baterantz Andoain
Memoria Partekatu Baterantz Andoain
 
Hacia una memoria compartida: Andoain
Hacia una memoria compartida: AndoainHacia una memoria compartida: Andoain
Hacia una memoria compartida: Andoain
 
Memoria partekatu baterantz gidaliburua 2018
Memoria partekatu baterantz gidaliburua 2018Memoria partekatu baterantz gidaliburua 2018
Memoria partekatu baterantz gidaliburua 2018
 
Manual hacia una memoria compartida 2018
Manual hacia una memoria compartida 2018Manual hacia una memoria compartida 2018
Manual hacia una memoria compartida 2018
 
Memoria partekatu baterantz. Errenteria
Memoria partekatu baterantz.  ErrenteriaMemoria partekatu baterantz.  Errenteria
Memoria partekatu baterantz. Errenteria
 
Memoria partekatu baterantz elgoibar
Memoria partekatu baterantz elgoibarMemoria partekatu baterantz elgoibar
Memoria partekatu baterantz elgoibar
 
Memoria partekatu baterantz lasarte
Memoria partekatu baterantz lasarteMemoria partekatu baterantz lasarte
Memoria partekatu baterantz lasarte
 
Hacia una memoria compartida Errenteria
Hacia una memoria compartida ErrenteriaHacia una memoria compartida Errenteria
Hacia una memoria compartida Errenteria
 
Hacia una memoria compartida Elgoibar 1956-2016
Hacia una memoria compartida Elgoibar 1956-2016Hacia una memoria compartida Elgoibar 1956-2016
Hacia una memoria compartida Elgoibar 1956-2016
 
Hacia una memoria compartida Lasarte
Hacia una memoria compartida LasarteHacia una memoria compartida Lasarte
Hacia una memoria compartida Lasarte
 
Analisis y recomendaciones sobre el Decreto 107/2012 de 12 de junio
Analisis y recomendaciones sobre el Decreto 107/2012 de 12 de junioAnalisis y recomendaciones sobre el Decreto 107/2012 de 12 de junio
Analisis y recomendaciones sobre el Decreto 107/2012 de 12 de junio
 
Analisi eta gomendioak ekainaren 12ko 107/2012 Dekretuaren inguruan
Analisi eta gomendioak ekainaren 12ko 107/2012 Dekretuaren inguruanAnalisi eta gomendioak ekainaren 12ko 107/2012 Dekretuaren inguruan
Analisi eta gomendioak ekainaren 12ko 107/2012 Dekretuaren inguruan
 
El tiempo es ahora
El tiempo es ahoraEl tiempo es ahora
El tiempo es ahora
 
Orain da garaia
Orain da garaiaOrain da garaia
Orain da garaia
 
Motibazio politikoko indarkeria-egoeran gertatutako bizitzeko eta osotasunera...
Motibazio politikoko indarkeria-egoeran gertatutako bizitzeko eta osotasunera...Motibazio politikoko indarkeria-egoeran gertatutako bizitzeko eta osotasunera...
Motibazio politikoko indarkeria-egoeran gertatutako bizitzeko eta osotasunera...
 

Desgaitasuna duten pertsonak: azkenetan azkenak

  • 1. Moroak,etorkinak eta gu E zdagobereburua morotzatdueninor. Bestebatzukhar- tzendutehalakoa morotzat,zanpatu nahidutenean.Etahagatikgara edoizangaitezkedenakmoro- ak.Musulmanhalaeuskaldun, emakumeaknahizhomosexual, beltznahizpobre».Ostiraleko BERRIAnSarrionandiareniritzi artikuluarenpasartehauiraku- rrinueneanpoztunintzen.Due- lahamarurte,gauzaberaadie- razinahiizanzuenMarcosko- mandanteordeak«beraere,ho- mosexuala,beltza,lurrarenko- lorekoa,juduaedoarabea… zela»esanez.Alegia,edozeinze- larikzapalkuntza,berazapal- duekinidentifikatzenzela. Poztunintzen,zerenBERRIA- renaleberean,Bogaizeneko gehigarriaren«astekoerrepaso- an»,ErrenteriakoIztietaauzoa- renberriematenzen(argazkia etaguzti),aditzeraemanez«ha- serredaudeIztietakobizilagu- nak…bertanlasaibizitzekoes- kubideadutelaustedutebait dute».Izanere,Iztietan,Euskal Herrikohainbattokitanbezala, arazoakdaude,gehienakgizar- tekapitalistahoneksortutako- ak,etabizidugunkrisigarai hauetangordindudirenak.Eta lasaibizitzekoeskubideadefen- datubeharradago,arazoenitu- rrietarajoaz.Bainaezdutuste haserrehorimoduegokizbide- ratzendenik«moroak»(alegia, magrebtarrak)arazoeniturri- tzatbalioetsiz.Askiizandazori- gaiztokoistilubateanmagreb- tarbatnahastuaegotea,«moro- ak»erruduntzathartzeko.Ezda zuzena,etaarriskutsuada. Une honetan, inoiz baino gehiago, denok gara moroak hemen. Krisiak gogor jotzen du munduko lurralde guztietan, eta horren ondorioz migrazioak areagotzen ari dira, gure gizar- teak geroz eta pluralagoak, heterogeneoak bihurtuz. Gu ere, gure seme-alabak ere, ez gaude, agian, horrelako espe- rientzietatik libro. Adi gainera. Askotan oso mehea da zapal- dua izatetik zapaltzailea izatera bereizten digun marra. Gerta- tzen da ere zapaltzaile eta zapal- dua izatea aldi berean; esate baterako emakume burgesak beren neskameekin, langile batzuek beren menpekoekin edo mendebaldeko nazio zapal- duetako hiritarrok hirugarren munduarekiko, haren ustiake- tagatik garelako «aberats edo ez hain pobre». JoxeIriarte‘Bikila’ Desgaitasuna duten pertsonak: azkenetan azkenak N BEk1992ko abenduaren3an Desgaitasuna dutenPertso- nenNazioarte- koEgunaegiteaerabakizuen. Bainaabenduaren3bakoitzean, dibertsitatefuntzionala—ko- lektiboak«gaitasunavsdesgai- tasuna»binomiotikihesegiteko asmatuduenterminoa,bino- mioabeti«gaitasungutxien» dutenenkalterakoabaita—du- tenmilakapertsona,gureherri- kidedirenmilakaetamilaka pertsona,etxetikateraezinik geratzendira,urtekogainerako egunetanbezala,etxeakezdau- delakoegokituta;ezindiratre- nezibili,gurpil-aulkiakezdire- lakosartzenbagoigehienetan; edoezindirazinemarajoan,edo ezindutetelebistaikusi,filmaez dagoelakoaudiodeskribatuta. Eraberean,ezindutehitzaldirik entzun,edoeskolarajoan,ez daudelakozeinuenhizkuntzara itzulita;ezinduteerabakirik hartugauzaarrunteneiburuz —zerjan,zerordutanjoanlota- ra,norekinpaseatuedozertele- bista-kateikusi—,erabakiho- riekbestepertsonabatzuekhar- tukodituztelako,beraieigaldetu ereegingabe.Etabestemilaka batzuekezduteizangojaikitze- ko«eskubiderik»…,baiziketa beharbadagogotxarrezetabe- hartutadaudelakojaikikoeta garbitukodituzten,gosaltzenla- gundukodietenbestebatzuen «mesedea»jasotzekoeskubidea besterikez,senideen,lagunen edoezagunenborondateonaren mendebaitaude,gainerakoper- tsonekzertanarigarenohartu ereegingabeegitenditugun egunerokogauzakegiteko. 2006koabenduaren13an, NBEkoBatzarNagusiakDesgai- tasunadutenPertsonenEskubi- deeiburuzkoHitzarmenaonar- tuzuen.Hitzarmenhorrekoso- rikzehaztenditupertsonaho- rieneskubideak,etagogoraraz- tendigubizitzekoeskubideak, kasuhauetan,berekindakartza- lalibrekilekuzaldatzekoeta mugitzekoeskubidea,gainera- koherritarrekbezalalekuguz- tietarasarbideaizatekoeskubi- dea,etaberaienizeneaneraba- kiakhartuakezizatekoeskubi- dea.Aipatutakoeskubideho- rrek,eraberean,berekindakar desgaitasunaduteneknahidu- tenmoduanbiziahalizateako- munitatean,etaezegoitzetan; babesaizateatorturarenetabes- tetratuzeinzigorumiliagarrien aurka;informaziorakoetatek- nologiaberrietarakosarbidea izatea;haienintimitateaerres- petatzea;ezkonduetafamilia izanahalizateanahibadute;bai etaeskubidehauekizateaere: hezkuntza,osasunaetaerreha- bilitazioa;lanaetabizi-maila egokia;bizitzaekonomikoan,so- zialean,kulturaleanetapolitiko- aneskuhartuahalizatea… Bainazalantzabeldurgarria honakohauda:beharrezkoazen horiguztiazehaztea?Ezalzen guztizbegi-bistakoaeskubide horiekzituztelagutakoden-de- nokbezala?Zergatikgogorarazi beharzeneskubideguztiakdi- tuztela? Azkenetan azkenak izan dire- lako beti. Gogora dezagun. Ale- maniako indar armatuen azken hondarrak 1945eko maiatzaren 8an baldintzarik gabe errenditu zirenean gertatu zen Europan Bigarren Mundu Gerraren amaiera ofiziala. Eta gerra horretan egindako basakeria guztien artean holokaustoa izan zen handiena. Dokumenta- zio asko daukagu holokaustoari buruz, baina haren alderdi batzuk oraindik ere ahaztuta daude. «T4programa»izenekoaizan zengauregungutxienezagu- tzendenalderdietakobat.Pro- gramahorrijarraikiz,desgaita- sunfisikoakedoburukoakzituz- tenadinguztietakodozenaka milapertsonahilzituztenhaien medikuek,gehienetangosez edoinjekziohilgarriaerabiliz. Badakigunagusitasunarioaren «etikan»ezzelasartzen«ezerta- rakoezzirenak»elikatzekoaha- legina,eta«lehenmailakobizi- tzak»zeudela,halanola«biga- rrenmailakoak»,nahitaezkoez zirenak,etazuzen-zuzeneande- sagerraraztekomodukoak. Horrekguztiakmilakaurte iraungozuenIII.Reichharen baldintzarikgabekoerrendizio- arekindesagertubeharkozuke- en…,bainaezzenhalagertatu. Borrokakamaituetahiruhila- beteluzeigaroondoren,Ameri- ketakoEstatuBatuetakookupa- zio-agintariekaurkitutakogai- xotegietazentromedikobatean pazienteaksistematikokihil- tzenjarraitzenzuten,desgaita- sunazutenpertsonak,hainzu- zenere.Hiltzaileetakobatzuek ondojokatzenarizirelakouste sendoazuten;bestebatzuek,zio- tenarenarabera,ezzutenjaso berrikiartegobernuarenpoliti- kaizandakoabaztertzekoagin- duofizialik.Perbertsioetikoa mailahorretarainoiritsiazen. 32urtegeroago,1977koekai- nean,gugandikaskozhurbila- go,hementxebertan,trantsizio betean,bestegauzabatzukger- tatuziren,pertsonadesberdi- nenbiziakbaliogutxiagoizaten jarraitzenzuelaagerianutzizu- tenak…«Inkontrolatu»batzuek ikurrineneranskailuakzera- matzangaztebatiahoaestali etakolpeakemanzizkioten,eta, amildegibatetikbota.Egunka- rietakoalbisteekgaztea«hogei- tahiruurtekogazteatzeratua» zelazioten.Bieraso:fisikoaeta morala. Egoera,jakina,aldatuegin da,bainakontatutakohorrek oraindikerrealadenzerbaitjar- tzendiguaurrean:pertsonades- berdinakgutxiestenjarraitzen dugu,«desgaitasuna»dutenak, etaerrealitategordinadaia-ia ezdizkiegulaaitortzendauzka- tengizaeskubideak.Badirudi haieneskubideak«baliogutxia- gokoak»direlakousteadagoela horrenguztiarenatzean,haien bizitzekerebaliogutxiagoizan- gobalutebezala… 2006koabenduan,Norbera- renAutonomiarenSustapenLe- geaonartuzen,mendekotasun legeaesanohizaiona:ongizate- estatuarenlaugarrenzutabea balitzbezalaaurkeztuzuten. Legehoriosoberanduiritsizen Europakoizenberekolegeekin alderatuzgero,bainagutxiene- kolaguntzabatzukbermatzen dizkiemendekotasunhandisa- marreko,larrikoedoosohandi- koegoeretandaudenpertsonei. Berandutueginzenharenapli- kazioa,erkidegobatzuetanino- lakoarrazoirikgabegeroratu zutenlegeaaplikatzenhastea, eta,legeaaplikatzekoegutegia- renberarenarabera,aitortuta- komendekotasun-egoerandau- denpertsonaguztieioraindik aplikatzenezbazaieere—1. mailakomendekotasunhandi samarrekopertsonenkasuan, legeakezdueraginikizango 2013.eta2014.urteetaraarte—, batzukhasidiralegeageraraz- tekoetaokerreraaldatzekoes- katzen.Ematendutenarrazoia dalegearenkostuekonomikoa gehiegizkoadelakrisigaraio- tan.BainaEstatuarenordezka- riekosogutxitanerabiltzen duteargudiohori,besteakbes- te,inorkerabiliezdituenbide- azpiegiturahandiezetagastu militarrezaridirenean. Dirudienez,eskubideakaitor- tzekoorduan,desgaitasunadu- tenpertsonakdiragogoraekar- tzenditugunazkenak,bainale- hendabizikoakgastuamurriztu nahidenean.Zergatik?Behar- bada,nekezonardezakegun arren,oraindikerebigarren mailakoherritargisahartzen ditugulako…etatxarrenaezda inorkontraezegotea…baizik etainorkezdigulagogorarazi garaiakaldatuegindirela,eta ezinonartuzkoadeladefactoja- satendutendiskriminazioa. Iritsidaaldatzekoordua:per- tsonahoriekezindiraazkene- tanazkenakizanhobekuntzeta- tikonuraateratzean,etaaurre- nekoetanaurrenekoakizan murrizketakjasatean. AndresKrakenberger XabierUrmeneta Argituz-eko kideak Harian›Iritzia 6 berria 2011koabenduaren2a,ostirala