Se ha denunciado esta presentación.
Utilizamos tu perfil de LinkedIn y tus datos de actividad para personalizar los anuncios y mostrarte publicidad más relevante. Puedes cambiar tus preferencias de publicidad en cualquier momento.
UNIVERSITETI SHTETËROR I TETOVËS

PUNIM SEMINARIK
Lënda : BIOLOGJIA HUMANE

Tema : Gjaku
Prof. Dr. Nexhbedin Beadini
Mento...
-GjakuGjaku simbolizon jetën
Gjaku, zemra dhe enët e gjakut formojnë sistemin
kardiovaskular dhe lidhin ambientin e jashtë...
Funksionet vitale të gjakut


Transporton gazra (O2 dhe CO2), hormone dhe mbetje



Ndihmon në mbajtjen e stabilitetit l...
Njohurit për gjakun


Përpjekjet e para janë përqendruar në plotësimin vëllimin
e humbur të fluideve dhe të riprodhoni fl...


- të jetë jo toksik



- i ruajtëshëm



- funksional kur të merret



- të mos provoj reaksion imunitar.



Zëvend...
Gjaku dhe enët e gjakut


Gjaku e ka viskozitetin 3-4 herë më të madh se uji



Trombocitet janë fragmente qelizore



...
Vëllimi i gjakut


Vëllimi i gjakut mvaret nga madhësia trupore,
koncentrimi i elektroliteve dhe nga sasia e indit adipoz...
Përbërja e gjakut















Hematokriti- 45% të vëllimit gjakut e përbëjnë qelizat e
gjakut, ndërsa pla...
Gjaku dhe plazma
Qelizat e kuqe/eritrocitet




Forma e tyre ngjanë në diskun bikonkav
-fusha bikonkave është adaptim për transportin e
...
Pamja vizuale

 Fotot e eritrociteve me mikroskopi elektronike

dhe mikroskop të dritës
Karakteristikat e eritrociteve


Eritrocitet kanë bërtham deri sa janë të pa pjekura,
ndërsa ato kur janë pjekur nuk e po...
Numri i eritrociteve


Numri i eritrociteve në 1 mm3 ose 1ml gjak:



- tek mashkujt e rritur 4.6 – 6.2 milion për 1ml/g...
Hemopoeza






-Formimi i eritrociteveKrijohen në palcën e eshtrave, mëlqi dhe shpretkë
Jetëgjatësia e tyre është 12...
Mekanizmi i Feed-back-ut
(ndërlidhja negative e kontrollit)


Hormoni eritropoetina kontrollon shkallën e hemopoezës



...
Dieta ushqimore ka ndikim në prodhimin e
eritrociteve


Vitaminat B-komplekse (B12 dhe acidi folik)
- Janë të domosdoshme...
Anemia


Zvogëlimi i numrit të eritrociteve dhe sasisë së
hemoglobinës shkakton e deficitin e O në inde
2



Personi duk...
Shkatërrimi i eritrociteve



Eritrocitet janë elastike dhe fleksibile. Ato kalojnë me lehtësi
nëpër enët e imëta



Bëh...
Qelizat e bardha/leukocitet


Funksioni i tyre është mbrojtës nga infeksionet në disa
mënyra:



- fagocitojnë qelizat b...
Diapedeza


Gjaku leukocitet i transporton nëpër organizëm, poashtu
mund të kalojnë nga enët e futen nëpër inde përreth n...
Tipet e leukociteve


Dallohen për nga madhësia, natyra e citoplazmës, forma
e bërthamës dhe ngjyrosja
Granulocitet

Euzi...
Granulocitet


Janë leukocite me bërthama (granula).



Kanë madhësi 2 herë më të madhe se të eritrociteve



Krijohen ...
Neutrofilet



Kanë granula, paraqiten si njolla ngjyrë vjollce me 2 - 5
lobe të granulave



Përbëjnë 54-56% të leukoci...
Euzinofilet


Granulat e tyre përafësisht të njëjta, në ngjyrosjen
acidike marrin ngjyrë të kuqe. Bërthama ka 2 lobe dhe
...
Bazofilet



Kanë bërtham 2 lobeshe, granulat janë ngjyrë kaltër
shumë të mbylltë gjatë ngjyrosjes me ngjyra neutrale


...
Agranulocitet


Ndahen në:



- Monocite
- Limfocite


Monocitet


Krijohen nga palca e eshtrave



Janë qeliza më të mëdha se eritrocitet për 3 herë



Bërthama ka forma të ...
Limfocitet



Formohen në organe limfatike dhe palcë të eshtrave



Janë pak më të mëdha se eritrocitet



Kanë bërtham...
Numri i leukociteve në gjak


Në 1mm3 ose 1ml gjak të njeriut ka 5000-10000 leukocite



Numri i tyre mund të ndyshon në...
Dallimet numerike mbrenda leukociteve


Përqindja e tipeve të leukociteve në mostra të gjakut
tregon për ndonjë infekcion...
Pllakëzat e gjakut/ trombocitet


Nuk janë struktura qelizore komlete



Ndahen nga qelizat e mëdha të palcës së eshtrav...


Nuk kanë bërtham



Janë sa ½ e eritrocitit



Lëvizin në mënyrë ameboidale



Jetëgjatësia e tyre është 10 ditë


...
Leukimia
Kanceri leukocitar



Simptomet:



Lodhje
Kokëdhimbje
Ftohje të shpeshta
Ethe
Të dridhuara
Djersitje
Kuagulim ...
A

B

Foto A) Qelizat normale të gjakut dhe
B) Qelizat jonormale me leukimi granuloze ose leukimia
mieloide.Numër i rritur...
Leukimia mieloide


Palca e eshtrave prodhon numër të madh të
granulociteve të cilat janë jo të pjekura dhe të
pamundshme...
Leukimia limfoide


Qelizat kanceroze dallohen nga limfocitet që prodhohen
në nyje limfatike



Kjo tregon se është prez...
Klasifikimi


Akute




-shfaqet papritëmas
-përparon shpejtë
-patretman vdekja vie për disa muaj



Kronike



-fill...
Trajtimi


Intervenimi:



- transfuzion i rregulltë i gjakut, trajtimi i infeksioneve,
marrja e ilaçeve që mbysin qeliz...
Origjina dhe krijimi i qelizave të gjakut nga qeliza amë
(hemocitoblastet)
Plazma


Është lëngë i cili ka ngjyrë verdhë, plazma fitohet nga
gjaku të cilit i janë larguar qelizat.



Përbërja e sa...
Funksioni i plazmës


Transporton lëndët ushqyese, gazrat dhe vitaminat



Rregullon lëngjet trupore dhe mban barazëpesh...
Proteinat e plazmës


Shumë materie janë të tretura në plazmë



- Ato cilat mbesin në gjak dhe lëngë intersticiel



-...
Albuminat


Janë proteina me peshë të vogël molekulare



Përbëjnë 60% të saj



Sintetizohen në mëlqi



Janë përgjeg...
Globulinat


Përbëjnë 36% të plazmës



Dallojnë 3 tipe:



Alfa-globulinat : sintetizohen në mëlqi. Funksioni i tyre
ë...
Fibrinogjeni


Përbën 4% të plazmës



Ka peshë të madhe molekulare



Funksioni i tij është se merr pjesë në kuagullim...
Elektrolitet e plazmës


Elektrolit të ndryshëm mirren nga zorrët si dhe nga lirimi i
tyre gjatë metabolizmit



Natrium...
Hemostaza


Mekanizëm i rregullimit dhe mbajtjes së ekuilibrit dinamik
të organizmit



Pengim të gjakderdhjes



Gjatë...
Lëndimet e enëve të gjakut


Prerja ose thyerja e kapilarëve stimulon muskujt e
lëmuar në muret e tyre të kontraktohen

...
Bashkimi i trombociteve


Bashkohen trombocitet të cilat pastaj lidhen me fijet e
kolagjenore të enëve të plagosura duke ...
Kuagullimi i gjakut



Është mekanizëm i pengimit të gjakëderdhjes



Shkaktohet një droçkë e gjakut



Faktorët që for...


Një prej gjëra në kuagullim është shëndrrimi i
fibrinogjenit i cili është protein e tretshme në fibrin të
patretshme

...
Foto. Rrjeta e fibrinës
Serumi


Është fluidi i cili krijohet pas kuagullimit të qelizave të
gjakut



Ka ngjajshmëri me plazmën, mirëpo është p...


Në kushte normale ;



Organizmi në kushte normale mban të zvogëluar sasin e
trombinës për shkakun që të mos krijohen ...
Grupet e gjakut dhe transfuzioni


Herë është ditur se gjaku është i ndryshëm



Është vërtetuar se dhënia e gjakut te d...
Antigjenët dhe antitupat


Aglutinimi :



Marrja e eritrociteve shkakton reaksion në raste të
transfuzionit



Kjo ndo...
Transfuzioni i gabuar


Simptomet janë : ankthi, vështirësi në frymëmarrje,
kokëdhimbje, dhimbje qafe etj



Eritrocitet...
Grupet e gjakut A B O


Janë të bazuar në dy lloje të antigjenit atij A dhe B, si
kombinimet e këtyre duke krijuar edhe a...
Grupet e gjakut sipas antigjeneve
Grupi Rh i gjakut





E ka marrë emrin përshkak se së pari është zbuluar te
majmuni (Maccacus Rezus)
Nëse antigjeni D...


Antitrupa Rh nuk humbin në mënyrë spontane. Form e
vetmë e personit Rh- është se ai ka një reagim special
ndaj stimulim...
Grupi I gjakut

Gjenotipi

Reaksioni me
antitrup
Anti A

Gjaku përmban

Anti B

Antigjenet qelizore

-

-

Nuk ka

Antitru...
JU FALEMINDERIT
Punim seminarik gjaku
Próxima SlideShare
Cargando en…5
×

Punim seminarik gjaku

10.911 visualizaciones

Publicado el

Publicado en: Educación
  • Dating direct: ♥♥♥ http://bit.ly/39mQKz3 ♥♥♥
       Responder 
    ¿Estás seguro?    No
    Tu mensaje aparecerá aquí
  • Sex in your area is here: ♥♥♥ http://bit.ly/39mQKz3 ♥♥♥
       Responder 
    ¿Estás seguro?    No
    Tu mensaje aparecerá aquí

Punim seminarik gjaku

  1. 1. UNIVERSITETI SHTETËROR I TETOVËS PUNIM SEMINARIK Lënda : BIOLOGJIA HUMANE Tema : Gjaku Prof. Dr. Nexhbedin Beadini Mentori Ardian Hyseni Tetovë 2014 Kandidati
  2. 2. -GjakuGjaku simbolizon jetën Gjaku, zemra dhe enët e gjakut formojnë sistemin kardiovaskular dhe lidhin ambientin e jashtëm me atë të mbrendëshëm Indit lidhor jep qelizat e gjakut të cilat kalojnë në lëngun jashtëqelizor Qeliza të ndyshme, fragmente qelizore dhe substanca biokimike janë të tretura në gjak Substanca vitale transportohen në mes qelizës dhe lëngut jashtëqelizor të cilat edhe mbajnë homostazën
  3. 3. Funksionet vitale të gjakut  Transporton gazra (O2 dhe CO2), hormone dhe mbetje  Ndihmon në mbajtjen e stabilitetit lëngut ndëqelizor  Shpërdan nxehtësin  Ndihmon në mbrojtjen kundër infeksioneve ( qelizat e bardha të gjakut)  Ndërpren gjakëderdhjen (trombocitet)
  4. 4. Njohurit për gjakun  Përpjekjet e para janë përqendruar në plotësimin vëllimin e humbur të fluideve dhe të riprodhoni fluide që janë lidhës të O2.  Në raste të luftërave janë ushtarët ata që kanë pasur nevojë për transfuzion  AIDSI është bërë rrezik i madh për raste të transfuzionit  Kërkimet për zëvendësues të gjakut janë intensifikuar;  Zëvendësuesit duhet të kenë këto karakteristika:  - të bartë O dhe ta dorzoj në inde 2
  5. 5.  - të jetë jo toksik  - i ruajtëshëm  - funksional kur të merret  - të mos provoj reaksion imunitar.  Zëvendësuesit e gjakut për raste klinike janë dy tipe:  Shpërbërsit të cilët nuk shkatërrojnë eritrocitet por vetëm lirojnë O , ruajnë hemoglobinën nga shpërbërja e saj. 2
  6. 6. Gjaku dhe enët e gjakut  Gjaku e ka viskozitetin 3-4 herë më të madh se uji  Trombocitet janë fragmente qelizore  Elementet e gjakut janë; eritrocitet, leukocitet dhe trombocitet  Ndërsa pjesën fluide e përbën plazma
  7. 7. Vëllimi i gjakut  Vëllimi i gjakut mvaret nga madhësia trupore, koncentrimi i elektroliteve dhe nga sasia e indit adipozë.  Vëllimi i gjakut te të rriturit është 5 litra  Meshkujt kanë më tepër sasi të gjakut se femrat
  8. 8. Përbërja e gjakut               Hematokriti- 45% të vëllimit gjakut e përbëjnë qelizat e gjakut, ndërsa plazmën 65 %: -eritrocitet, -leukocitet -dhe trombocitet Plazma është një fluid i cili përmban: -një përzierje të ujit, -aminoacideve, -proteinave., -karbohidrateve, -lipideve, -vitaminave, -hormoneve, -elektroliteve, -mbetjeve qelizore etj.
  9. 9. Gjaku dhe plazma
  10. 10. Qelizat e kuqe/eritrocitet    Forma e tyre ngjanë në diskun bikonkav -fusha bikonkave është adaptim për transportin e gazrave Membrana e eritrocitit e ruan hemoglobinën mbrenda qelizës në mënyrë që ajo të lidh O 2     Hemoglobina - përbën 1/3 e eritrocitit -proteinat janë përgjegjëse për ngjyrosjen e gjakut -kur të lidhet O për hemoglobin (oksihemoglobin) i jep ngjyrë të kuqe të qeltë eritrocitit, ndërsa kur lirohet O merr ngjyrë të mbylltë(dezoksihemoglobin) 2 2
  11. 11. Pamja vizuale  Fotot e eritrociteve me mikroskopi elektronike dhe mikroskop të dritës
  12. 12. Karakteristikat e eritrociteve  Eritrocitet kanë bërtham deri sa janë të pa pjekura, ndërsa ato kur janë pjekur nuk e posedojnë atë.  - shkaku është që rrisin sipërfaqen e tyre  - nuk sintetizohen proteinat dhe nuk mund të ndahen
  13. 13. Numri i eritrociteve  Numri i eritrociteve në 1 mm3 ose 1ml gjak:  - tek mashkujt e rritur 4.6 – 6.2 milion për 1ml/gjak  - te femrat 4.2- 5.2 milion 1ml/gjak  Rritja e numrit të tyre mundëson edhe sasi më të madhe të O për organizmin 2  Ndyshimet në numër dhe cilësi të eritrociteve mund të çrregullojnë shëndetin  Në mënyrë rutinore numri i tyre është tregues i një varg çrregullimesh
  14. 14. Hemopoeza      -Formimi i eritrociteveKrijohen në palcën e eshtrave, mëlqi dhe shpretkë Jetëgjatësia e tyre është 120 ditë Shumica e tyre largohen nga çarkullimi çdo ditë po aq edhe prodhohen Kjo ndodh nga mekanizmat e hemostazës që kontrollojnë hemopoezën
  15. 15. Mekanizmi i Feed-back-ut (ndërlidhja negative e kontrollit)  Hormoni eritropoetina kontrollon shkallën e hemopoezës  Gjëndrra mbiveshkove dhe në masë të vogël mëlqia janë përgjegjëse për prodhimin e eritropoetinës si përgjegjje ndaj deficitit të O , ndërsa nëse rritet sasia e tij atëherë prodhimi i hormonit zvoglohet 2
  16. 16. Dieta ushqimore ka ndikim në prodhimin e eritrociteve  Vitaminat B-komplekse (B12 dhe acidi folik) - Janë të domosdoshme për sintezën e ac.nukleike  - janë të nevojshme për ndarjen e bërthamës dhe qelizës  -ndarjet qelizore janë shpeshta në organet hematopoetike   Hekuri Fe - Nevoitet për sintezën e hemoglobinës  - sistemi intestinal ngadalë e absorbon Fe nga ushqimi  -trupi më shumë e rishfrytëzon Fe nga zbërthimi i eritrociteve sepse dieta përmban sasi të vogël të tij 
  17. 17. Anemia  Zvogëlimi i numrit të eritrociteve dhe sasisë së hemoglobinës shkakton e deficitin e O në inde 2  Personi duket i zbehtë dhe është më pak energjik  Shtatëzanat mund të kalojnë në anemi nëse nuk marrin sasira më mëdha të Fe  Vëllimi i gjakut fillon të rritet për shkak të fetusit  Rritja e sasisë së gjakut = zvogëlon hematokritin
  18. 18. Shkatërrimi i eritrociteve  Eritrocitet janë elastike dhe fleksibile. Ato kalojnë me lehtësi nëpër enët e imëta  Bëhen më të ngurta (fragjile) duke u vjetëruar dhe dëmtohen duke kaluar nëpër kapilar në muskujt aktiv  Makrofagët i fagocitojnë dhe i shkatërrojnë në shpretkë, mëlqi etj  Hemoglobina lirohet nga eritrociti duke u zbërthyer në molekula të hemit dhe globinës  Hemi zbërthehet në Fe dhe biliverdin (pigment i gjelbër) i cili shëndrohet në bilirubin ( pig. i verdh). Te dy këto pigmente gjenden në ekskretet e bilës  Gjaku prap i transporton Fe dhe proteinat duke i kthyer përsëri sintezës së hemoglobinës ose duke i deponuar në mëlqi
  19. 19. Qelizat e bardha/leukocitet  Funksioni i tyre është mbrojtës nga infeksionet në disa mënyra:  - fagocitojnë qelizat bakteriale  - prodhojnë antitrupa të cilat asgjësojnë grimca e huaja  Zhvillohen nga hemocitoblastet si përgjegjje ndaj hormoneve –interleukinet dhe faktorëve stimulues kolonial (CSF)
  20. 20. Diapedeza  Gjaku leukocitet i transporton nëpër organizëm, poashtu mund të kalojnë nga enët e futen nëpër inde përreth në mënyrë ameboidale
  21. 21. Tipet e leukociteve  Dallohen për nga madhësia, natyra e citoplazmës, forma e bërthamës dhe ngjyrosja Granulocitet Euzinofilet Neutrofilet Limfocitet Bazofilet Agranulocitet Monocitet
  22. 22. Granulocitet  Janë leukocite me bërthama (granula).  Kanë madhësi 2 herë më të madhe se të eritrociteve  Krijohen në palcën e eshtrave, jetëgjatësia 12 orë  Në bazë të karakteristikave të ngjyrosjes dallojmë:  -euzinofilet -bazofilet -neutrofilet  
  23. 23. Neutrofilet  Kanë granula, paraqiten si njolla ngjyrë vjollce me 2 - 5 lobe të granulave  Përbëjnë 54-56% të leukociteve te adultet  Janë shumë mobile dhe fagocitare të partikulave të huaja  Përmbajnë lizozome të shumta për shkak se tretin bakteritet për mes enzimeve aq shumë që zbërthejnë bakterie sa që prodhohen toksina të cilat i mbysin qelizat veta
  24. 24. Euzinofilet  Granulat e tyre përafësisht të njëjta, në ngjyrosjen acidike marrin ngjyrë të kuqe. Bërthama ka 2 lobe dhe përbëjnë 2- 3 % të leukociteve  Marrin pak në fagocitozë ,mirëpo atakojnë parazitet dhe i mbysin.  Kontrollojnë inflamacionet dhe reaksionet alergjike duke i larguar substancat biokimike nga reaksionet e tilla.
  25. 25. Bazofilet  Kanë bërtham 2 lobeshe, granulat janë ngjyrë kaltër shumë të mbylltë gjatë ngjyrosjes me ngjyra neutrale  Përbëjnë 1% të leukociteve  Lirojnë heparin një substancë që pengon kuagullimin e gjakut intravaskular  Lirojnë histamin e cila rritë çarkullimin në e gjakut në indet e lënduara.  Luajnë rol të madh në reaksionet alergjike
  26. 26. Agranulocitet  Ndahen në:  - Monocite - Limfocite 
  27. 27. Monocitet  Krijohen nga palca e eshtrave  Janë qeliza më të mëdha se eritrocitet për 3 herë  Bërthama ka forma të ndyshme (ovale, elipse, e lobuar etj)  Përbëjnë 3-9% të leukociteve. Jetojnë disa javë ose muaj  Janë një ndër leukocitet më fagocitare dhe më aktive në procesin e fagocitimit të grimcave të huaja
  28. 28. Limfocitet  Formohen në organe limfatike dhe palcë të eshtrave  Janë pak më të mëdha se eritrocitet  Kanë bërthamë të madhe me formacione buzore të citoplazmës  Përbëjnë 25-33% të leukociteve.Jetojnë me vite  Janë shumë të rëndësishme për krijimin e imunitetit. Disa krijojnë antitrupa të cilat sulmojnë agjensët e huaj që hyn në organizëm
  29. 29. Numri i leukociteve në gjak  Në 1mm3 ose 1ml gjak të njeriut ka 5000-10000 leukocite  Numri i tyre mund të ndyshon në rastet të caktuara  - numri i tyre rritet gjatë infeksioneve  - Mbi 10000 në raste të infeksioneve psh te apendiksi (zorra e verbët) =( leukocitoza)  Nën 5000 në rastet të influences,mejasilit, gushave,AIDS, poliomelitit, lijës,ethet tifoide = (leukopenia)
  30. 30. Dallimet numerike mbrenda leukociteve  Përqindja e tipeve të leukociteve në mostra të gjakut tregon për ndonjë infekcion apo sëmundje  Ndyshimet në numër të tipeve tregojnë për sëmundje  Neutrofilet rriten gjatë infekcioneve  Euzinofilet rriten gjatë parazitozave  Një lloj i limfociteve bie numri i tyre gjatë infeksioneve me AIDS
  31. 31. Pllakëzat e gjakut/ trombocitet  Nuk janë struktura qelizore komlete  Ndahen nga qelizat e mëdha të palcës së eshtrave (megakariocitet) të cilat fragmentohen dhe lirojnë pjesë të citoplazmës (pllakëzat) në gjak.  Megakariocitet zhvillohen nga hemocitoblastet si përgjegjje ndaj hormonit trombopoetin
  32. 32.  Nuk kanë bërtham  Janë sa ½ e eritrocitit  Lëvizin në mënyrë ameboidale  Jetëgjatësia e tyre është 10 ditë  Numri i trombociteve ndryshon nga 130.000-360.000 mm3 në kushte normale  Ndihmojnë në kuagullimin e gjakut gjatë lëndimeve të enëve
  33. 33. Leukimia Kanceri leukocitar  Simptomet:  Lodhje Kokëdhimbje Ftohje të shpeshta Ethe Të dridhuara Djersitje Kuagulim i ngadalshë Dhimbje e eshtrave        Testi i gjakut tregon për numër të vogël të eritrociteve dhe trombociteve, ndërsa numër të madh të leukociteve
  34. 34. A B Foto A) Qelizat normale të gjakut dhe B) Qelizat jonormale me leukimi granuloze ose leukimia mieloide.Numër i rritur i leukociteve
  35. 35. Leukimia mieloide  Palca e eshtrave prodhon numër të madh të granulociteve të cilat janë jo të pjekura dhe të pamundshme për ta luftuar infeksionin  Ndarjet e qelizave leukimike janë të shumta sa që nuk mbesin sa duhet qeliza për prodhimin e eritrociteve duke u shkaktuar anemia  Ka mungesë të eritrociteve dhe trombociteve  Dalja e qelizave kanceroze jashtë palcës së eshtrave në numër të madh shkakton dobësimin e saj
  36. 36. Leukimia limfoide  Qelizat kanceroze dallohen nga limfocitet që prodhohen në nyje limfatike  Kjo tregon se është prezente leukimia limfoide  Nganjëherë nuk ka simptome në mostrat e dhëna të gjakut se eshtë prezente kjo sëmundje
  37. 37. Klasifikimi  Akute   -shfaqet papritëmas -përparon shpejtë -patretman vdekja vie për disa muaj  Kronike  -fillon ngadalë dhe nuk hetohet lehtë për disa muaj ose vite -patretman vdekja është e sigurtë -50-80% pacientëve me tretman mund të kurohen -kemoterapia i rritë gjasat për përmisime të sëmundjes    
  38. 38. Trajtimi  Intervenimi:  - transfuzion i rregulltë i gjakut, trajtimi i infeksioneve, marrja e ilaçeve që mbysin qelizat kanceroze  - translantimi i palcës eshtrore  - transplantimin e qelizave amë të kordonit kërthizor mund ta kuroj leukimin
  39. 39. Origjina dhe krijimi i qelizave të gjakut nga qeliza amë (hemocitoblastet)
  40. 40. Plazma  Është lëngë i cili ka ngjyrë verdhë, plazma fitohet nga gjaku të cilit i janë larguar qelizat.  Përbërja e saj është 92% ujë  Përban materie organike dhe ineorganike
  41. 41. Funksioni i plazmës  Transporton lëndët ushqyese, gazrat dhe vitaminat  Rregullon lëngjet trupore dhe mban barazëpeshën e elektoliteve  Bën mbajten e pH-së normale
  42. 42. Proteinat e plazmës  Shumë materie janë të tretura në plazmë  - Ato cilat mbesin në gjak dhe lëngë intersticiel  - zakonisht nuk shfrytëzohen për energji  Tre grupe të proteinave gjenden në plazmë:  - Albuminat -Globulinat -Fibrinogjeni  
  43. 43. Albuminat  Janë proteina me peshë të vogël molekulare  Përbëjnë 60% të saj  Sintetizohen në mëlqi  Janë përgjegjëse për mbajtjen e presioni osmotik të plazmës  - ndimojnë lëvizjen ujin në mënyrë që të kontrollohet vëllimi i gjakut  - janë shumë të mëdha të kalojnë nëpër kapilar  - mundësojnë lëvizjen e ujit mbrenda dhe jashtë membranave, në këtë mënyrë filtojnë ujin.
  44. 44. Globulinat  Përbëjnë 36% të plazmës  Dallojnë 3 tipe:  Alfa-globulinat : sintetizohen në mëlqi. Funksioni i tyre është transporti lipideve dhe vitaminave të tretshme në lipide  Beta-globulinat :janë të ngjajshme me alfat  Gamma-globulinat : prodhohen nga indet limfatike. Janë antitrupa
  45. 45. Fibrinogjeni  Përbën 4% të plazmës  Ka peshë të madhe molekulare  Funksioni i tij është se merr pjesë në kuagullimin e gjakut  Sintetizohet në mëlqi
  46. 46. Elektrolitet e plazmës  Elektrolit të ndryshëm mirren nga zorrët si dhe nga lirimi i tyre gjatë metabolizmit  Natriumi, klori, kalciumi,magnezi, fosfatet, bibarbonatet, sulfatet janë më të përhapura në organizëm.  Bikarbonatet janë të rëndësishme për mbajtjen e presionit osmotik dhe pH-së së gjakut
  47. 47. Hemostaza  Mekanizëm i rregullimit dhe mbajtjes së ekuilibrit dinamik të organizmit  Pengim të gjakderdhjes  Gjatë lëndimeve bëhen disa hapa që në mënyrë të pengohet humbja e gjakut  Kur ena dëmtohet trombocitet bashkohen duke formuar një konglomerat
  48. 48. Lëndimet e enëve të gjakut  Prerja ose thyerja e kapilarëve stimulon muskujt e lëmuar në muret e tyre të kontraktohen  - Efekti i kontraktimit zgjatë disa minuta deri 30 minuta  Trombocitet lirojnë serotonin e cila stimulon vazokonstrukcionin e enëve e cila ndihmon në mbylljen e plagës.
  49. 49. Bashkimi i trombociteve  Bashkohen trombocitet të cilat pastaj lidhen me fijet e kolagjenore të enëve të plagosura duke formuar droçkë ose kuagullim  Kjo krijohet te lëndimet e vogla se te ato të mëdha duhet të mbyllet plaga e pastaj formohet droçka e gjakut.
  50. 50. Kuagullimi i gjakut  Është mekanizëm i pengimit të gjakëderdhjes  Shkaktohet një droçkë e gjakut  Faktorët që formojnë droçkën:  -janë substancat biokimike të cilët stimulojnë ose pengojnë gjakëderdhjet  Ekziston balancë në mes atyre që stimulojnë dhe pengojnë gjakëderdhjen  - Në kushte normale antikuagullontët pengojnë që në organizëm të kuagullohet gjaku (psh,heparina)  - Gjatë lëndimit substancat biokimike stimulojnë formimin e droçkës kështu që gjaku trashet.
  51. 51.  Një prej gjëra në kuagullim është shëndrrimi i fibrinogjenit i cili është protein e tretshme në fibrin të patretshme  Biokimia e kuagullimit  Aktivatori i protrombinës: alfa globulin pandërprer krijohet në mëlqi. Ajo shëndrrohet në trombin nga aktivatori protrombin në prani të kalciumit  Trombina katalizon fragmentimin e fibrinogjenit duke e krijuar fibrinën  Fibrina krijon rrjetë në enët e dëmtuara duke i lidhur me trombocite, kështu duke krijuar një droçkë e cila pegon gjakëderdhjen
  52. 52. Foto. Rrjeta e fibrinës
  53. 53. Serumi  Është fluidi i cili krijohet pas kuagullimit të qelizave të gjakut  Ka ngjajshmëri me plazmën, mirëpo është pa proteinat që marrin pjesë në kuagullim (pa fibrinogjen)  Punon sipas principit të feed-backut pozitiv  Sasia e protrombinës është e kontrolluar, ajo është e lidhur direkt me indin e lënduar  Nëse krijohet një droçkë atëherë ajo aktivizon edhe formimin e të tjerave sepse trombina reagon direkt në faktorët e kuagullimit
  54. 54.  Në kushte normale ;  Organizmi në kushte normale mban të zvogëluar sasin e trombinës për shkakun që të mos krijohen droçka intravaskulare  Nëse gjaku është duke çarkulluar atëherë mundësia e kuagullimit është e vogël  Testet laboratorike përdoren për ti matur mekanizmat e kuagullimit psh, koha e protrombinës, dhe gjysmë koha e tromboplastinës. Të dy këto kohëmatje bëhen për ta ditur krijimin e rrjetës së fibrinës në mostrën e plazmës së marrë.
  55. 55. Grupet e gjakut dhe transfuzioni  Herë është ditur se gjaku është i ndryshëm  Është vërtetuar se dhënia e gjakut te disa persona gjatë trasfuzionit ka pas efekt negativ  Është konstatuar se gjaku nuk kompatibil për individ të ndyshëm
  56. 56. Antigjenët dhe antitupat  Aglutinimi :  Marrja e eritrociteve shkakton reaksion në raste të transfuzionit  Kjo ndodh për shkak të antigjeneve të eritrociteve dhe antiprupave të plazmës  Vetëm disa antigjen të sipërfaqes së eritrocitit shkaktojnë reaksion aglutinues psh, A B O dhe Rh faktori.
  57. 57. Transfuzioni i gabuar  Simptomet janë : ankthi, vështirësi në frymëmarrje, kokëdhimbje, dhimbje qafe etj  Eritrocitet e lirojnë hemoglobinën  Makrofaget e fagocitojnë hemoglobinën duke e shëndruar në bilirubin  Hemoglobina e lirë mund të dëmtoj veshkët
  58. 58. Grupet e gjakut A B O  Janë të bazuar në dy lloje të antigjenit atij A dhe B, si kombinimet e këtyre duke krijuar edhe antigjenet AB së bashku.  Në bazë të kësaj fitohet 4 grupe të gjakut. Grupi A, B, AB si dhe grupi që nuk përmban asnjërin antigjen grupi O  Shumica e njërëzve përban grupin O=47%, A=41%, B=9%, AB=3%
  59. 59. Grupet e gjakut sipas antigjeneve
  60. 60. Grupi Rh i gjakut     E ka marrë emrin përshkak se së pari është zbuluar te majmuni (Maccacus Rezus) Nëse antigjeni D ekziston atëherë grupi gjakut është Rh+ Nëse nuk ekziston antigjeni atëherë grupi i gjakut është RhNëse gjatë transfuzionit pranuesi është Rh- ,ndërsa dhënësi është Rh+ atëherë vie deri te reaksioni antigjen  Rh+ Rhantitrup O 38.5% 6.5% A 34.3% 5.7% B  8.6% 1.4% AB  4.3% 0.7%
  61. 61.  Antitrupa Rh nuk humbin në mënyrë spontane. Form e vetmë e personit Rh- është se ai ka një reagim special ndaj stimulimit  Në raste kur femra është Rh-, ndësa mashkulli Rh+ në raste kur ata kanë një fetus i cili trashëgon grupin Rhnga nëna atëherë nuk ka rrezik për fetusin.  Nëse gjatë shtatëzanisë femra është Rh-, ndërsa mashkulli është Rh+ , kurse fetusi trashëgon Rh+ nga babai atëherë fëmia i parë mund të ketë fat sepse gjaku i nënës nuk është alarmuar nga gjaku i fetusit  Mirëpo në rastin e kur kemi shtatëzani të dytë gjatë procesit të lindjes gjaku i nënës është i alarmuar, kështu fetusi i dytë nuk ka gjasa të mira për mbijetesë
  62. 62. Grupi I gjakut Gjenotipi Reaksioni me antitrup Anti A Gjaku përmban Anti B Antigjenet qelizore - - Nuk ka Antitrupat e serumit O O, O Anti A Anti B A AA, AO + - A Anti - B B BB, BO - + B Anti - A AB AB + + A, B Nuk ka Rh+, Rh+ or   Rh  Rh+ Rh+ Rh none Anti Rh Rh-., Rh- Rh- none None unless exposed to Rh+  antigens No reaction to anti Rh
  63. 63. JU FALEMINDERIT

×