Se ha denunciado esta presentación.
Utilizamos tu perfil de LinkedIn y tus datos de actividad para personalizar los anuncios y mostrarte publicidad más relevante. Puedes cambiar tus preferencias de publicidad en cualquier momento.
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН
ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ

2012 ОН
УЛААНБААТАР ХОТ
1
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН
ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ

(Настантай ажилладаг эмнэлгийн мэргэжилтнүүдэд зориулав)

2...
ГАРЧИГ
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамжийг баталсан ЭМС-ын тушаал
Удирдамжийн бүтэц, аргачлал
Бүлэг 1. Настны эрүү...
МОНГОЛ УЛСЫН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЙДЫН ТУШААЛ
Огноо: 2010/05/31/ Дугаар: 182 Улаанбаатар хот

"Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний ...
“Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамж”-ийг
боловсруулсан ажлын хэсэг

Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамжийг боло...
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамж
Үндэслэл:
Дэлхий дахинд төдийгүй Монгол улсад жил ирэх тутам настан хүн амын
тоо ...
Удирдамжийн бүтэц, аргачлал
Энэхүү удирдамжийг эрүүл мэндийн салбарын II, III шатлалд ажиллаж
буй (аймаг, дүүргийн нэгдсэн...
БҮЛЭГ 1. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ҮНЭЛГЭЭНИЙ ҮНДСЭН

ОЙЛГОЛТ, БҮРЭЛДЭХҮҮН ХЭСЭГ
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг дэлгэрэнгүй боло...
1.4.1.

Настны эрүүл мэндийг дэлгэрэнгүй үнэлгээний аргаар II,III шатлалын
эрүүл мэндийн байгууллагад ажиллаж буй настны э...
1.7 Эрүүл мэндийн үнэлгээг хэрхэн хийх вэ?
1.7.1. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг олон улсын стандартчлагдсан асуумж,

сорил...
БҮЛЭГ 2. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ҮНЭЛГЭЭ ХИЙХ ҮЙЛ
АЖИЛЛАГАА
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг дараах үндсэн 4 чиглэлэ...
Нас дагаж гарах физиологи өөрчлөлтүүд
- Биеийн өндөр: Нас ахих тутам хүний биеийн өндөр буурна. Энэ нь нурууны
ясны завсры...
2.2. Биеийн үйл ажиллагааны чадварыг үнэлэх
Доорх үнэлгээний аргуудыг ашиглана. Үүнд:
 Бие даах чадварын үнэлгээ
 Багаж ...
байгуулна. Үдэж гаргах үйл явц нь дараагийн үйлчлүүлэгчийг угтаж авах үйл
ажиллагааны эхлэл байна.
БҮЛЭГ 3. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ М...

Бусад эх
сурвалжаас
мэдээлэл олж
авах




хийхийг эрмэлзэх
Үнэлгээг хэд хэдэн удаагийн уулзалтаар дуусгаж болно
Настан...
тодорхойлох

Нийгмийн
амьдралын
идэвх, хийх
дуртай зүйлс
Тээврийн
хэрэгслийн
хэрэглээ



Настныг халамжлагч, санхүүгийн х...
үг,өгүүлбэрээр асууна (хэрвээ, ба, гэвч зэрэг үгсийг
оруулсан нийлмэл өгүүлбэрээр асуухгүй).

Хүснэгт 2
Биеийн үзлэг хийхэ...
сонсголын үйл ажиллагаа хэвийн гэж үзнэ.
Сонсгол суларсан байвал хулхийг шалгах, механик
бөглөрөлт байгаа эсэхийг илрүүлнэ...
Хаван

Хураагуур судасны цусан хангамжийн дутагдал, зүрхний
дутагдлаас үүсч болно. Нэг талын хаван байвал төвийн
байрлалта...
Настанд лабораторийн шинжилгээгээр
доорх хүснэгтээр үзүүлэв.

өөрчлөлт илрэхгүй үзүүлэлтүүдийг
Хүснэгт 3

Лабораторийн шин...
төрөгч
Шээсний
шинжилгээ
Цээж гэрэлд
харах
Зүрхний бичлэг

Шинж тэмдэггүй пиури, бактерури илэрвэл тохирсон
эмчилгээ хийнэ...
ХАВСРАЛТ 1
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийх хураангуй үнэлгээний арга

Настны эрүүл мэндийг үнэлэх хураангуй үнэлгээний а...
1

Гэрийн хаяг

1
1

Хаана байгааг хэлүүлнэ
Он

1

Цаг (+/- 1)

1

2 хүн таниулна

1

Одоогийн ерөнхийлөгч

1

Тоог 20-с д...
F

Зөнөгрөл болон сэтгэл гутралтай
Танин мэдэхүйн чадвар бага зэрэг
алдагдсан
Сэтгэцийн үйл ажиллагаа хэвийн
Биеийн жингий...
Настны эрүүл мэндийн үнэлгээнд ашиглагдах
дэлгэрэнгүй үнэлгээний арга
Хүснэгт 9
Настны хоол тэжээлийн байдлыг үнэлэх Vella...
b. үгүй =1 оноо

c. 5 аяганаас дээш = 2
оноо
16. Өөрөө хооллож чаддаг уу?
Ганцаараа хооллож чадахгүй
= 0 оноо
Ганцаараа хо...
2. Та жирийн өдөрт
согтууруулах ундааг хэдэн
стандарт уултаар хэрэглэдэг
вэ?

1 эсвэл 3 эсвэл 4
2

5 эсвэл

7эсвэл 8

10 э...
хэлж байсан удаа бий юу?

Үнэлгээ: 0-8 бол бага эрсдэлтэй, 8-12 байвал эрсдэлтэй, 12 ба түүнээс дээш бол
архины донтох өвч...
өвдөлттэй
цэгтэй байх

улайсан эсвэл
эмзэглэлтэй

Шүлс

Хэл дарагчаа
хэлний дунд,
амны хөндийн
доод хананд
хүргэж үзнэ.

Х...
Хүснэгт 12
Цооролтын эрсдэлийг үнэлэх Нортоны шалгуур
он
сар
өдө
р

Нэр

Биеийн
байдал

Сэтгэцийн
байдал

Сайн 4 Сэргэг

4...
Бие засах

Өтгөн
шингэнээ
барих
чадвар

Туслагчгүйгээр ариун цэврийн өрөө рүү ганцаараа явж,
суултуурт суух, ариун цэврийн...
цуглуулж чадна
Худалдаа хийж чадахгүй
Мөнгийг зарцуулж чадна
Өдөр тутмын үйл ажиллагаанд шаардлагатай мөнгө
зарцуулж чадна...
хоорондийн зай хоёр талд
ижил байгааг ажигла./

урттай, жигд байна.

байна

Алхалтын үргэлжлэл

Алхалтан дунд
Алхалтын урт...
хэрэглэнэ

Зогсох тэнцвэр

Таяг болон бусад
дэмжих хэрэгсэл
хэрэглэхгүйгээр
хөл дээр
тэнцвэртэй
зогсоно

Нүд аних үеийн
тэ...
боломжтой бол юм
түшилгүй
тэнийлгэхийг хүснэ.
/
Гар сунгах /өвчтөн
бөхийж гарын
үзүүрийг хөлийн
хуруунд хүргэнэ/
Бөхийх му...
Сорилыг авахаас өмнө хугацааг хэмжилгүйгээр настнаар давтуулж болно.
Үр дүнг хурд, тэнцвэр, үйл ажиллагааны түвшин, гадуур...
Хүснэгт 19
Явганаас унах эрсдэлийг үнэлэх Морсын шалгуур үзүүлэлтийн онооны
түвшин
Унах эрсдэлийн Морсын
шалгуур Авах арга...
0-3
оноо

0-2
оноо

оноо,
Удаан хугацааны ой тогтоолт
Асуух: Би түрүүн таниас асуусан үгнүүдийг санаж байна уу?
Зөв дараал...
Хүснэгт 21
Настны сэтгэл гутралыг илрүүлэх сорил
№
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.

Асуулт
Та өөрийн ам...
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН  ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ
Próxima SlideShare
Cargando en…5
×

НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ

14.425 visualizaciones

Publicado el

Publicado en: Educación
  • Inicia sesión para ver los comentarios

НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ

  1. 1. НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ 2012 ОН УЛААНБААТАР ХОТ 1
  2. 2. НАСТНЫ ЧИГЛЭЛЭЭР БОЛОВСРУУЛСАН ЭМНЭЛ ЗҮЙН УДИРДАМЖИЙН ЭМХТГЭЛ (Настантай ажилладаг эмнэлгийн мэргэжилтнүүдэд зориулав) 2012 ОН УЛААНБААТАР ХОТ 2
  3. 3. ГАРЧИГ Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамжийг баталсан ЭМС-ын тушаал Удирдамжийн бүтэц, аргачлал Бүлэг 1. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний үндсэн ойлголт, үнэлгээний бүрэлдэхүүн хэсэг Бүлэг 2. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийх үйл ажиллагаа Бүлэг 3. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийхэд анхаарах зүйлс Хавсралт 1. Настны эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй болон хураангуй үнэлгээний аргууд Хавсралт 2. Хэвтэн эмчлүүлэгч настны өвчний түүхэнд хавсаргах нэмэлт хуудас Ном зүй Товчилсон үгийн жагсаалт Настны сувилахуйн удирдамжийг баталсан ЭМС-ын тушаал А. Оршил, танилцуулга А1. Хэрэглэгч А2. Удирдамжийн зорилго А3. Удирдамж боловсруулсан огноо А4. Удирдамжийг дахин засварлах хугацаа А5. Удирдамж боловсруулахад оролцсон хүмүүсийн нэрс, хаяг А6. Эмнэлзүйн удирдамжийг хэлэлцэж баталсан хурлууд А7. Удирдамжийн тодорхойлолт Б. Настанд үзүүлэх сувилахуйн тусламж үйлчилгээ Б1. Настны сувилгааны онцлог Б2. Настанд үзүүлэх сувилгааны үйл ажиллагаа Б2.1 Сувилгааны үйл ажиллагааны I шат Б2.2 Сувилгааны үйл ажиллагааны II, III шат Б2.3 Сувилгааны үйл ажиллагааны IV шат Б2.4 Сувилгааны үйл ажиллагааны V шат В. Хавсралтууд В1. Хавсралт. Настны сувилгааны түүх В2. Хавсралт. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийх аргууд Г. Ном зүй 3
  4. 4. МОНГОЛ УЛСЫН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЙДЫН ТУШААЛ Огноо: 2010/05/31/ Дугаар: 182 Улаанбаатар хот "Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирамж"-ийг батлах тухай Монгол Улсын Засгийн Газрын 2009 оны 156 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Монгол Улсын хүн амын насжилтын асуудлаарх үндэсний стратеги”-ийн хэрэгжилтийг хангах зорилгоор ТУШААХ нь: 1. “Настны эрүүл мэндийн хавсралтаар баталсугай. үнэлгээний удирдамж”-ийг 2. Удирдамжийг мөрдүүлэх, мэргэжилтнүүдийг сургах ажлыг 2011 оны хоёрдугаар хагаст багтаан зохион байгуулахыг аймаг, нийслэлийн Эрүүл Мэндийн Газрын дарга нарт үүрэг болгосугай. 3. Тушаалын хэрэгжилтийг зохицуулж , хяналт тавьж ажиллахыг Эмнэлэгийн тусламжийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газар /Д. Гончигсүрэн/, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Эрүүл мэндийн газар / Ш.Энхбат/-т тус тус даалгасугай. САЙД С. ЛАМБАА 4
  5. 5. “Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамж”-ийг боловсруулсан ажлын хэсэг Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамжийг боловсруулсан ажлын хэсгийн ахлагч: Р.Оюунханд АУ-ны доктор, УУ-ны магистр, клиникийн профессор, Монгол улсын тэргүүлэх зэргийн эмч, Геронтологийн үндэсний төвийн дарга, ЭМЯ-ны дэргэдэх Ахмад настан, сэргээн засахын мэргэжлийн салбар зөвлөлийн дарга, настны эмч Ажлын хэсгийн гишүүд: С.Бямбасүрэн АУ-ны доктор, профессор, ЭМШУИС-ийн сэтгэцийн эмгэг судлалын тэнхимийн эрхлэгч П.Соёлмаа АУ-ны магистр, мэдрэлийн их эмч Т.Дулмаа АУ-ны магистр, Монгол улсын тэргүүлэх зэргийн эмч, настны эмч Б.Эрдэнэчимэг АУ-ны магистр, Монгол улсын ахлах зэргийн эмч настны эмч, сэргээн засалтын эмч Н.Занди АУ-ны магистр, Уламжлалт анагаахын ахлах зэргийн эмч, сэргээн засалтын эмч Ч.Одгэрэл АУ-ны магистр, настны эмч 5
  6. 6. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамж Үндэслэл: Дэлхий дахинд төдийгүй Монгол улсад жил ирэх тутам настан хүн амын тоо нэмэгдэж, настны эрүүл мэнд, хүн амын эрүүл насжилтын асуудал тулгамдсан асуудал болж байна Эрүүл мэндийн байгууллагад ажиллаж буй эмч мэргэжилтнүүд настныг эмнэлэгт хандахад зөвхөн зовиур үүсгэж буй өвчин эмгэгт анхаарлаа хандуулах бус бие махбод, сэтгэц, нийгмийн талаас нь дэлгэрэнгүй үнэлгээг хийснээр настны эрүүл мэндийн хэрэгцээг тодорхойлж, цаашдын тусламж үйлчилгээг урт, богино хугацаагаар төлөвлөж хэрэгжүүлдэг арга ажиллагаанд сургаж хэвшүүлэх асуудал чухал юм. Настан хүнд хэд хэдэн архаг хууч эмгэг байхын зэрэгцээ нас дагаж гарах эрхтэн тогтолцооны үйл ажиллагааны өөрчлөлт, сэтгэц, танин мэдэхүйн бууралт, нийгмээс тусгаарлагдах, ганцаардал зэрэг өөрчлөлтүүд гардаг тул настан бүрт тохирсон өвөрмөц, олон талт арга хэмжээнүүдийг авах шаардлагатай болдог. Манай орны хувьд геронтологи, гериатрийн салбар шинэ тутам хөгжиж буй тул настан хүний онцлог талуудыг тусгасан эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх настны эрүүл мэндийн үнэлгээний удирдамжийг боловсруулах нь нэн шаардлагатай байна. Зорилго: Энэ удирдамж нь хялбар, үр дүнтэй, энгийн аргаар настан хүний эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэхэд практик эх сурвалж болох юм. Тодорхойлолт: Настны эрүүл мэндийн үнэлэгээний удирдамж нь нас дагаж гарах өөрчлөлт, настанд зонхилон тохиолдох өвчин эмгэгүүдийг илрүүлж, оношлох төдийгүй бие, сэтгэц, нийгмийн байдал болон амьдралын хэв маяг, орчны нөлөөт хүчин зүйлийг оролцуулан үнэлж, өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, эмчлэх, алдагдсан үйлийг сэргээн засах, настны бие даах чадварыг удаан хугацаагаар хадгалах, эрүүл насжилтыг дэмжих баримт бичиг юм. 2005 оны 12 сарын 08-нд баталсан “Ахмад настны эрүүл мэнд нийгмийн хамгаалалын тухай хууль”-д 60 ба түүнээс дээш настай эрэгтэй, 55 ба түүнээс дээш настай эмэгтэй Монгол улсын иргэнийг ахмад настан гэнэ гэж тодорхойлсон байдаг. 6
  7. 7. Удирдамжийн бүтэц, аргачлал Энэхүү удирдамжийг эрүүл мэндийн салбарын II, III шатлалд ажиллаж буй (аймаг, дүүргийн нэгдсэн эмнэлэг, төрөлжсөн мэргэжлийн эмнэлэг, клиникийн эмнэлэг) ажиллаж буй настны эмч нар ашиглаж болно. Анхан шатны эрүүл мэндийн байгууллагад ажиллаж буй (баг, сум, өрхийн эмнэлэг)–ийн эмч нар удирдамжинд заагдсан хураангуйлсан үнэлгээний аргыг хэрэглэх болно. Удирдамж нь 3 үндсэн бүлэг, хавсралт хэсгүүдээс бүрдэнэ. Бүлэг 1: Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний үндсэн ойлголтууд, бүрэлдэхүүн хэсэг Бүлэг 2: Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийх үйл ажиллагаа Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг дараах 4 үндсэн чиглэлээр ангилж оруулсан.Үүнд:  Биеийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх  Биеийн үйл ажиллагааны чадварыг үнэлэх  Сэтгэцийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх  Нийгмийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх Бүлэг 3: Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийхэд анхаарах зүйлс Хавсралт 1 Настны эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй болон хураангуй үнэлгээ хийхэд ашиглагдах сорилууд Хавсралт 2: Эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлэгч настны өвчний түүхэнд хавсаргах нэмэлт хуудасны загвар зэргийг багтаасан юм. 7
  8. 8. БҮЛЭГ 1. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ҮНЭЛГЭЭНИЙ ҮНДСЭН ОЙЛГОЛТ, БҮРЭЛДЭХҮҮН ХЭСЭГ Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг дэлгэрэнгүй болон аргуудаар хийнэ. хураангуй үнэлгээний 1.1 Настны эрүүл мэндийг үнэлэх дэлгэрэнгүй үнэлгээний арга гэж юу вэ? Түлхүүр ойлголт 1.1.1. Дэлгэрэнгүй үнэлгээ нь настны эрүүл мэндийн байдлыг нарийвчилсан байдлаар үнэлж, оношлох ба цаашид авах арга хэмжээг төлөвлөх үйл явц мөн. 1.1.2. Дэлгэрэнгүй үнэлгээ нь бие махбод, нийгэм, сэтгэцийн эрүүл мэндийг багтаасан олон талт, харилцан уялдаа холбоо бүхий цогц үнэлгээ болно. 1.2 Настны эрүүл мэндийг үнэлэх хураангуй үнэлгээний арга гэж юу вэ? Түлхүүр ойлголт 1.2.1. Хураангүй үнэлгээний аргаар настны эрүүл мэндийн байдлыг олон улсад стандартчлагдсан хураангуйлсан үнэлгээний сорилуудаар үнэлж анхан шатны тусламж үйлчилгээ үзүүлэх ба дараагийн шатны тусламж үйлчилгээнд хамруулна. 1.2.2. Хураангуй үнэлгээнд биеийн байдал, хоол тэжээлийн дутлын үнэлгээ, биеийн үйл ажиллагааны үнэлгээ болох өдөр тутмын бүтээлч үйл ажиллагааны үнэлгээ, бие даах чадварын үнэлгээ, алхаа гишгээ тэнцвэр, хөдөлгөөний чадварыг тогтоох сорил, сэтгэцийн үнэлгээ, нийгмийн байдлын талаарх асуумжийн товч хэлбэрүүд багтана. 1.3 Настны эрүүл мэндийг дэлгэрэнгүй үнэлэхийн ач холбогдол юу вэ? Түлхүүр ойлголт 1.3.1. Дэлгэрэнгүй үнэлгээг хийснээр оношлогоог нарийвчилж, авах арга хэмжээг үр дүнтэй болгоно. 1.3.2. Настанд дэлгэрэнгүй үнэлгээ хийснээр дараах үр дүнд хүрнэ.  Эмийн хэрэглээ багасна.  Настны идэвхтэй үйл ажиллагаа сайжирснаар, үйл ажиллагааны бууралтыг багасгана.  Настны амьдралын чанар дээшилнэ.  Сэтгэцийн эрүүл мэнд сайжирна.  Үйлчлүүлэгчийн сэтгэл ханамж дээшилнэ.  Асран хамгаалагчийн ачаалал буурна. Эмнэлгээр үйлчлүүлэгчийн тоо цөөрнө. Жил бүрийн эмнэлгийн зардал буурна  Асран хамгаалалын хэрэгцээ багасна.  Настны амьдрах нас нэмэгдэнэ. 1.3.4 Дэлгэрэнгүй үнэлгээ нь хувь хүнд чиглэсэн тусгай үнэлгээг гаргах, хэрэгжүүлэх чиглэлийг өгдөг. 1.4 Настны эрүүл мэндийн байдлыг хэн үнэлэх вэ? 8 1.3.5. Дараагийн шатны тусламж үйлчилгээг төлөвлөхөд тусална. 1.3.6. Эмнэлэгт хэвтэгсдийн санал гомдол буурна
  9. 9. 1.4.1. Настны эрүүл мэндийг дэлгэрэнгүй үнэлгээний аргаар II,III шатлалын эрүүл мэндийн байгууллагад ажиллаж буй настны эмч хийнэ. 1.4.2. Настны эрүүл мэндийн хураангуй үнэлгээг анхан шатны эмнэлгийн байгууллагад ажиллаж буй баг, сум, өрхийн эмнэлгийн эмч , эмнэлгийн мэргэжилтэн нар хийнэ. Баг, сум, өрхийн эмнэлгийн эмч нар настны биеийн байдал, хоол тэжээлийн хураангуйлсан үнэлгээ, алхаа гишгээ, тэнцвэр, хөдөлгөөний үнэлгээ, сэтгэцийн байдлын үнэлгээг хийнэ. 1.4.2.2 Баг, сум, өрхийн эмнэлгийн сувилагч нар настны биеийн үйл ажиллагааны үнэлгээ болох бие даах чадварын үнэлгээ, өдөр тутмын бүтээлч үйл ажиллагааны үнэлгээ, биеийн жингийн индекс тодорхойлох, шээсээ барих чадвар, нийгмийн байдлыг тогтоох үнэлгээг хийнэ. 1.4.3 II,III шатлалд ажиллаж буй настны эмч нар баг, сум, өрхийн эмнэлгийн эмч нарыг мэргэжил арга зүйн удирдлагаар ханган ажиллана. 1.4.2.1 1.5 Настны эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй үнэлгээг хэзээ хийх вэ? 1.5.1. Настны эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй үнэлгээг амбулаторид тухайн жилд анх удаа ирж үйлчлүүлж байгаа болон эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж буй 55-аас дээш насны эмэгтэй, 60-аас дээш насны эрэгтэй настнуудад хийнэ. Настны тухайн жилийн эрүүл мэндийн үнэлгээний дүнг үндэслэн давтан үнэлгээг хагас жил тутам хийж болно. 1.5.2 Настан өөрийн сонголтоор ирж үйлчлүүлсэн тохиолдолд настны эмч эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй үнэлгээ шаардлагатай эсэх талаар илрүүлэг асуумж авч, үнэлгээний дүнг үндэслэн эрүүл мэндийн үнэлгээг хийнэ. 1.5.3 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ үргэлжилсэн үйл явц байна. нь эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний 1.6 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээнд ямар мэдээлэл цуглуулах вэ? 1.6.1 1.6.2. 1.6.3. 1.6.4 1.6.5 Эрүүл мэндийн үнэлгээг биеийн эрүүл мэнд, биеийн үйл ажиллагаа, сэтгэц ба нийгмийн байдал гэсэн үндсэн 4 чиглэлээр хийнэ. Эмнэлэгт үнэлгээг хийхдээ зовиур, өвчний түүх, эрхтэн тогтолцооны үнэлгээ, эмийн хэрэглээ, архи, тамхины хэрэглээ, хоол тэжээлийн байдал, дархлааны байдлыг үнэлэхийн зэрэгцээ шаардлагатай тохиолдолд өвөрмөц үнэлгээг хийнэ (Тэнэгрэл, дэмийрэл г.м). Биеийн үйл ажиллагааны үнэлгээнд өдөр тутмын бүтээлч үйл ажиллагааны үнэлгээ, бие даах чадварын үнэлгээ, алхаа гишгээ тэнцвэр, хөдөлгөөний чадварыг үзнэ. Сэтгэцийн үнэлгээнд сэтгэц ба төрх үйлийн үнэлгээ багтана. (Танин мэдэхүй, сэтгэл гутрал, сэтгэл түгшил гм) 9 Нийгмийн үнэлгээнд амьдрах орчин, нийгмийн тусламж дэмжлэг асран хамгаалагчийн ачаалал, санхүүгийн байдал орно.
  10. 10. 1.7 Эрүүл мэндийн үнэлгээг хэрхэн хийх вэ? 1.7.1. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг олон улсын стандартчлагдсан асуумж, сорил зэрэг хэрэгслийг ашиглан хийнэ. 1.7.2. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээнд шаардагдах мэдээллийг цуглуулах 4 эх сурвалж байна. 1. 2. 3. 4. Настны өөрийн мэдээлэл Асран хамгаалагч болон гэр бүл, бусад мэдээлэгчийн өгүүлэмж Эмнэлгийн мэргэжилтний шууд ажиглалт Оношлогооны бусад аргууд 1.7.3 Настны эмч дэлгэрэнгүй үнэлгээ хийх явцад зарим тохиолдолд олон мэргэжлийн багийн хамтарсан үзлэг, үнэлгээг хийнэ. 1.7.4 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээний үйл явцад настны эмч, настны өөрийнх нь болон асран хамгаалагчийнх нь мэдээллийг анхааралтай сонсож, тэмдэглэл хийх ба тодруулах зүйлийг мэдээллийн төгсгөлд асууна. 1.7.5 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг настанд хэрэгтэй. 1.8 ойлгомжтой тайлбарлах Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд хэрхэн ашиглах вэ? 1.8.1 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ нь эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд ашиглаж болох настны эрүүл мэндийн талаарх мэдээлэл болно. 1.8.2. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ нь уялдаа холбоотой, нэгдсэн цогц мэдээлэлтэй байх, уншихад энгийн, ойлгомжтой, нягт нямбай бичигдсэн, цаашдын тусламж үйлчилгээг төлөвлөхөд хялбар дөхөм байна. 1.8.3 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ нь эмнэлгийн баяжигдаж, тусламж үйлчилгээний тасралтгүй байна. бүхий л газруудад чанарыг хангахуйц 1.8.4. Мэдээлэл нь эмнэлгийн мэргэжилтний ёс зүйн журам, болон дагаж мөрдөх хууль дүрмийн дагуу хийгдсэн байна. 10
  11. 11. БҮЛЭГ 2. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДЭЛГЭРЭНГҮЙ ҮНЭЛГЭЭ ХИЙХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг дараах үндсэн 4 чиглэлээр хийнэ. 2.1. Биеийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх 2.2. Биеийн үйл ажиллагааны чадварыг үнэлэх 2.3. Сэтгэцийн байдлыг үнэлэх 2.4. Нийгмийн байдлыг үнэлэх 2.1. Биеийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлэх 2.1.1. Настны эмч биеийн байдлыг үнэлэхдээ угтаж үйлчлэхээс эхэлнэ. 2.1.2. Эмч настанд дэлгэрэнгүй үнэлгээ хийхэд тодорхой хугацаа шаардлагатай гэдгийг настанд ойлгуулж хэлнэ. 2.1.3. Үзлэгийн явцад эмч настан хоёрын суух байрлал хамгийн чухал. Эмч настан хоёр харилцах явцад нүдний харц нэг түвшинд байна. Бичгийн ширээний ард сууж харилцах тохиолдолд эмч настныг өөрийн гарын зүүн талд суулгана. 2.1.4. Анх удаа уулзаж байгаа тохиолдолд эмч нэрээ хэлж танилцуулна. 2.1.5. Эмч настанд түүний дотны нөхөр гэдгээ дууны өнгө, өөрийн харц, үйлдлээрээ илэрхийлнэ. Эмч настантай итгэл үнэмшил төрүүлэх яриаг өрнүүлж, чөлөөтэй ярих боломжийг олгоно. 2.1.6. Эмч настанд үнэлгээ хийж байхдаа анхаарлаа өөр зүйлд хандуулахгүй байхыг хичээх хэрэгтэй. (бусадтай ярих, өөр шинэ сэдэв рүү орж үгийг нь таслах, гар утсаар ярихгүй байх ) 2.1.7. Настны гол зовиур, өвчин эхэлсэн хугацаа, өвчний ба амьдралын түүхийг он дараалалаар асууж тэмдэглэнэ. 2.1.8. Настны эрхтэн тогтолцооны байдлыг үнэлж, өвчилсөн эмгэгүүдийг илрүүлэхэд эмчилгээ, оношлогоонд мөрдөж буй стандартуудыг баримтлахын зэрэгцээ нас ахихтай уялдан хүний биед гарах физиологи өөрчлөлтүүдийг тооцож үнэлнэ. 2.1.9. Настны биеийн эрүүл мэндийн үнэлгээнд хоол тэжээлийн дутлын үнэлгээг хамруулна. (хүснэгт 9) 11
  12. 12. Нас дагаж гарах физиологи өөрчлөлтүүд - Биеийн өндөр: Нас ахих тутам хүний биеийн өндөр буурна. Энэ нь нурууны ясны завсрын дискүүд хавтгайрч, нуруу нугаламын цээжний хэсэг урагшаа бөхийж, кифоз буюу бөгтөр болдогтой холбоотой. Биеийн өндрийг туузан метр эсвэл биеийн өндөр хэмжигч багажаар хэмжинэ. 60 наснаас хойш биеийн өндөр 5 жил тутам 0,5-1 см-ээр буурдаг байна. - Биеийн жин: Биеийн жин хэмжигч дээр зогсоож, биеийн жинг хэмжиж, БЖИ-ийг тодорхойлно. БЖИ= биеийн жин /өндөр2 Биеийн жин 40-50 нас хүртэл аажим нэмэгдээд нас ахих тусам ахимаг болон өндөр настангуудад биеийн жин аажим буурна. - Арьсны байдал: Арьсны тууралт, арьс улайх, шархлах ялангуяа дарагдсан хэсгүүдийг шалгаж үзэх, арьсны нөсөөжилт байгаа эсэх зэргийг илрүүлнэ. Мөн үс бууралтсан эсэхийг тэмдэглэнэ. Арьсны талаас гарах өөрчлөлт нь ихэвчлэн 40 наснаас хойш илэрнэ. Цооролтыг тусгай сорилоор илрүүлнэ (Хүснэгт 12) - Харааны бууралт: Харааг хүснэгтээр шалгахдаа настанг 3 метрийн зайнд суулгаж баруун,зүүн нүдний харааг ээлжлэн үзнэ. Хараа шалгах хүснэгтийн дээд эгнээнээс доош нь уншуулж харах чадлыг тэмдэглэнэ. Настан өгөгдсөн зайнаас 1-р эгнээний үсгийг нүдний шилтэй уншиж чадахгүй байвал зайг ойртуулж шалгана. Эсвэл 1 метрийн зайнд эмчийн хурууг тоолуулах буюу 15 см-ийн зайд дүрс байрлуулж таниулна. (ДЭМБ-ын зөвлөмжийн дагуу). 45 наснаас ойрын харааны шил хэрэглэх гэрэл мэдрэх мэдрэмж буурах өөрчлөлт гарна. - Сонсгол сулрах: Эмч настны ард зогсож чихэнд нь 3-6 утга ойролцоо бус үг шивнэж хэлнэ. Настан таны хэлсэн үгний зөвхөн 50% хувиас доош сонсон давтан хэлж байвал сонсгол суларсан гэж үзнэ.(1,2,3 үг хэлж чадна). 40-өөс дээш насанд сонсгол суларч эхэлдэг. -Хөдөлгөөнийг шалгах: Гарын хөдөлгөөн: Гараараа дагзанд хүрэхийг хүснэ. Баруун, зүүн гараар ээлжлэн ширээн дээрээс шүдэнзний мод түүж авахыг хүснэ. Хөлний хөдөлгөөн: Настанг сандлаас босон 10 алхам бусдын тусламжгүй алхахыг хүснэ. хаалга хүртэл алхаад, буцаж алхахыг хүснэ. (ДЭМБ-ын зөвлөмжийн дагуу). Энэ үед босолт, суулт, тэнцвэрийг ажиглана. -Шээсээ барих чадвар: Таны өмсдөг дотуур хувцас нордог уу? Та сүүлийн нэг жилийн дотор шээсээ барьж чадахгүй шээсэн тохиолдол байгаа юу? Энэ 2 асуултанд тийм гэсэн хариулт өгсөн тохиолдолд шээсээ барих чадваргүй гэж үнэлнэ. - Тэнцвэрийг үнэлэх: Тайван ба хөдөлгөөнтэй үеийн тэнцвэрийг шалгана. Түлхэх эсэргүүцлээр доод мөчдийн хүчийг шалгана (Хүснэгт 16) 12
  13. 13. 2.2. Биеийн үйл ажиллагааны чадварыг үнэлэх Доорх үнэлгээний аргуудыг ашиглана. Үүнд:  Бие даах чадварын үнэлгээ  Багаж хэрэгсэлтэй ажиллах чадварын үнэлгээ  Алхаа гишгээний үнэлгээ  Тэнцвэрийн байдал  Хөдөлгөөний байдал 2.2.1. Биеийн үйл ажиллагааны чадварыг үнэлэхдээ настанд байвал зохих чадвар, хийж байгаа гүйцэтгэл хоёрын ялгааг мэдэх хэрэгтэй. 2.2.2. Бие даах чадварын үнэлгээнд хооллолт, бие засах, хувцаслах, нүүр гараа угаах, усанд орох үйлдлүүдийг багтаасан байна (Хүснэгт 13) . 2.2.3. Багаж хэрэгсэлтэй ажиллах чадварын үнэлгээнд хоол хийх ,утсаар ярих, гэрийн ажил хийх, эм уух ,мөнгө зарцуулах,дэлгүүр явах,тээврийнхэрэгслээр зорчих үйлдлүүдийг багтаасан байна (Хүснэгт 14). 2.2.4. Алхаа гишгээг алхаа гишгээний үнэлгээний гүйцэтгэлийн сорилоор авна (Хүснэгт 15). 2.2.5. Тэнцвэрийн байдлын үнэлгээнд тайван (зогсох) ба хөдөлгөөнтэй (хөдөлгөөн хийх үед) үеийн тэнцвэрийг шалгана (Хүснэгт 16). 2.2.6. Байран дотор болон гадаа явах чадвар, алхахад туслах хэрэгсэл ашиглаж алхуулж шалгана (Хүснэгт 17). 2.3. Сэтгэцийн байдлыг үнэлэх 2.3.1 Танин мэдэхүйн байдлыг настны сэтгэцийн үнэлгээний Mini mental examination test сорилоор шалгана (Хүснэгт 20) . 2.3.2 Настны сэтгэл түгшилтийг сэтгэл түгшилтийг үнэлэх Спилберг Ханины сорилоор үнэлнэ (Хүснэгт 22, 23,24, 25) . 2.3.3 Сэтгэл гутралыг настны сэтгэл гутрал оношлох сорилоор үнэлнэ (Хүснэгт 21) . 2.3.4 Архины хэрэглээг Аудит сорилоор үнэлнэ (Хүснэгт10). 2.4. Настны нийгмийн байдлыг үнэлэх 2.4.1. Настны нийгмийн байдлыг үнэлэхдээ амьдрах орчин, нийгмийн халамж үйлчилгээ, санхүүгийн байдал, хүчирхийлэлд өртөж буй эсэх зэргээр үнэлнэ (Хүснэгт 26-27). Настны эрүүл мэндийн үнэлгээг хийсний дараа оношийг тавьж, шаардлагатай багажийн ба лабораторийн шинжилгээг төлөвлөж, шинжилгээ хийлгэхийг настанд зөвлөж, үдэж гаргана. Шинжилгээний хариу гарсны дараа настанд тохирох эмчилгээг бичиж, нэг бүрчлэн тайлбарлаж өгнө.Түүнчлэн эмч настны нэмэлт хэрэгслийн хэрэгцээг судалж, хамт олонд тулгуурласан үйлчилгээнд хамруулах ажлыг зохион 13
  14. 14. байгуулна. Үдэж гаргах үйл явц нь дараагийн үйлчлүүлэгчийг угтаж авах үйл ажиллагааны эхлэл байна. БҮЛЭГ 3. НАСТНЫ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ҮНЭЛГЭЭ ХИЙХЭД АНХААРАХ ЗҮЙЛС Настанд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг үзүүлэхэд оношлогоо эмчилгээг чанартай сайн үзүүлэх эмнэлгийн байгууллага байхын зэрэгцээ тэнд ажиллаж байгаа эмч мэргэжилтнүүдийн анхаарвал зохих хэд хэдэн харилцаа хандлагын асуудлууд байдаг. Эмч үзлэг хийхдээ дараах зүйлүүдэд (Хүснэгт 1, 2, 3, 4) анхаарлаа хандуулна. Хүснэгт 1 Настнаас асуумж авахад анхаарах зүйлс Анхаарах зүйлс Санал болгож буй арга хэмжээ Настан хүнийг хүндэтгэж харьцана. Эмнэлэгт хэвтэж байгаа бол шалтгааныг тодруулна  Эмнэлгийн олон ортой өрөөнд үнэлгээ хийж байгаа үед хаалт хэрэглэх буюу хөшгийг нь буулгана. Харилцаа ба орчин нөхцөл   Хараа, сонсгол буурсан үед Өөрийн нэр, албан тушаалаа танилцуулна. Үзлэгийн зорилгоо тайлбарлана. Настанд асуултанд хариулахад шаардлагатай хугацааг өгөх   Ерөнхий    Өрөөний гэрэлтүүлэг сайтай байх Аль болох чимээгүй,тайван харилцааны орчинг бүрдүүлж, үзлэгийг хийнэ. Жирийнхээс ялимгүй удаан, чанга ярих Үзлэг хийх үед эмч, настан хоёрын нүүрний түвшин, нүдний харц нэг түвшинд байна. Сонсгол суларсан настантай харилцахдаа шаардагдах нэмэлт хэрэгсэл ашиглан ярилцах     Хэл ярианы сулралын үед Цагийн менежмент     Настан таны дуу болон уруулын хөдөлгөөнийг харахаар өөдөөс нь харж суух Шаардлагатай тохиолдолд том үсгээр бичиж харилцана. Дэлгэрэнгүй үнэлгээг хийхэд цаг гаргах хэрэгтэй Үзлэг, үнэлгээг аль болох хоол, цай, эмчилгээний цагтай давхцуулахгүй явуулах Үзлэг, үнэлгээг настанг бага ядарсан үед, үдээс өмнө 14
  15. 15.  Бусад эх сурвалжаас мэдээлэл олж авах   хийхийг эрмэлзэх Үнэлгээг хэд хэдэн удаагийн уулзалтаар дуусгаж болно Настанд шаардлагатай нэмэлт мэдээллийг гэр бүлийн гишүүд, асран хамгаалагч, өрхийн эмчээс авах Настны эмнэлэгт байгаа байдлыг гэрт хийсэн үзлэг, үнэлгээтэй харьцуулах Өвчний зовиур Өвчний шинж тэмдгээ илэрхийлж чадахгүй үед  Эрүүл мэнддээ хэт итгэлтэй болон айдас байгаа эсэх  Сэтгэл гутрал байгаа эсэх  Танин мэдэхүйн сулралтай эсэхийг тодруулна Өвчний шинж тэмдэг тодорхой биш үед  Тухайн настны өвчний түүхийг бүрэн илэрхийлж болох бусад эх сурвалжуудыг олж, мэдээллийг цуглуулах  Өвчний шинж тэмдэг бүрийг анхаарч дүгнэх  Настны зовиурыг сонсохоос гадна шинээр асуумжаар илэрч буй шинж тэмдгүүдийг онцгой анхаарах  Асуумжийг хэд хэдэн тодруулж болно. Олон өвчний зовиуртай үед удаа авч, өвчний талаар Амьдралын түүх Гэр бүлийн санхүүгийн байдлыг Орон сууцанд амьдардаг тохиолдолд: хэдэн давхарт, цахилгаан шаттай эсэх  Хашаа байшинд амьдардаг тохиолдолд: ус түгээгүүр, автобус унааны зогсоолоос хир зайтай, гэртээ очихын тулд өгсүүр болон уруу газраар явдаг эсэх Хамт амьдардаг гэр бүлийн гишүүд, үр хүүхэд, найз нөхөд зэрэг ойр дотны хүмүүсийн талаар тодорхой мэдээллийг авна.  Гэр бүлийн дотор аливаа зүйлд шийдвэр гаргах эрх бүхий хүнийг тодруулж тэмдэглэнэ.  Гэр бүлийн байдал   Байр, орон сууцны нөхцлийг тодруулж асууна. Настны асран хамгаалагчийн талаар мэдээллийг бүрэн авна.  Тухайн настны гэр бүлийн санхүүгийн чадавхийн талаар мэдээлэл авна. 15
  16. 16. тодорхойлох Нийгмийн амьдралын идэвх, хийх дуртай зүйлс Тээврийн хэрэгслийн хэрэглээ  Настныг халамжлагч, санхүүгийн хувьд дэмжлэг үзүүлдэг хүний талаар мэдээллийг бүрэн авна.  Нийгмийн амьдралд оролцох сонирхол, идэвхийг тодруулж, ахмадын клуб, найз нөхдийн уулзалт, хобби зэргийг тодруулна.  Өөрөө нийтийн тээврийн хэрэгслээр ганцаараа зорчдог эсэх, зогсоол, гудамжны нэр, хаягийг хэрхэн таньж мэддэг зэргийг тодруулж асууна. Өвчний түүх Дархлаажуулалт Сүрьеэгийн асуумж Ямар өвчний улмаас хэдэн шаттай мэс засал хийсэн, хүндрэл гарсан эсэх, мэс заслын дараах хяналт эмчилгээний байдал. Үзлэгийн үед тухайн мэс заслын үлдсэн сорвины байдлыг ажиглана.  Гол архаг өвчний түүхийг тодруулж, уг өвчний улмаас эмнэлэгт эмчлэгдсэн хугацаа болон давтамжийг тодруулна.  Насанд хүрснээс хойшхи болон тухайн жилд хийгдсэн дархлаажуулалтыг тодруулна.  Сүрьеэ өвчнөөр өвчилсөн эсэх талаар настан хүн бүрээс заавал асууна. Сүрьеэгийн сорил шинжилгээ хийлгэж байсан эсэхийг асууна. Эмийн харшил, өмнө хэрэглэж байсан эмийн дэглэм, эмтэй холбоотой хэлж буй зовиур зэргийг анхаарч асууна. Эмийн гаж нөлөөг заавал тодруулж асууна.  Архаг өвчлөл эмнэлэгт эмчлэгдсэн байдал   Өмнө нь хийгдсэн мэс заслын тухай Тархины цус харвалтын дараа ихэвчлэн хэл ярианы бэрхшээл тохиолддог.  Хэл яриагаараа өөрийгөө илэрхийлэх чадварыг эмчийн өгсөн зааврыг хэрхэн биелүүлж байгаагаар тодорхойлно. Энэ юу вэ? цаг, үзэг, ном гэх нэг үйлдэл бүхий болон 2 үйлдэл бүхий заавар хэрхэн биелүүлж байгааг шалгана.  Нүдээ ань, хэлээ гарга, гараа өргө, гэх мэт энгийн Эмийн хэрэглээ Харилцаа холбоо 16
  17. 17. үг,өгүүлбэрээр асууна (хэрвээ, ба, гэвч зэрэг үгсийг оруулсан нийлмэл өгүүлбэрээр асуухгүй). Хүснэгт 2 Биеийн үзлэг хийхэд анхаарах зүйлс Илрэх шинж Учир шалтгаан Амьдралын чухал үзүүлэлт Цусны даралтын өөрчлөлт Амьсгаадалт Настанд эмийн гаж нөлөөгөөр, хоол их идсэний дараа, даралт бууруулах, судас өргөсгөх эм хэрэглэсний дараа, сэтгэл гутралын эмчилгээний дараа цусны даралтын өөрчлөлтүүд илэрч болохыг тооцох хэрэгтэй. Амьсгалын тоо, хэмнэлийг тогтоох нь хатгалгаа, зүрхний дутагдлыг илрүүлэх ач холбогдолтой. Биеийн жин ихсэж байвал хаван эсвэл хэвлийн хөндийд шингэн байгаа эсэхийг тогтооно. Биеийн жин Жин аажим буурах, буюу биеийн ерөнхий жин бага эсвэл 6 өөрчлөгдөх сарын хугацаанд биеийн жингийн 5%-иас илүүг алдсан бол суурь өвчнийг олж илрүүлнэ. Хувийн арчилгаа ариун цэвэр муу байх нь (сахлаа аваагүй, Биеийн гадаад үсээ самнаагүй, бохир заваан хувцасласан) бүх биеийн үйл байдал, төрх ажиллагаа муу байгааг илтгэнэ. Энэ нь асран хамгаалагч үйл хайхрамжгүй хандсан, эсвэл настанд сэтгэл гутрал байгаатай холбоотойг анхаарна. Бодох, ярих үйл явц удаашрах Ялангуяа паркинсон өвчин, сэтгэл гутралын үед илэрдэг. Арьсанд шарх үүсэх Арьсны шархлаа нь доод мөчний цусан хангамж, мэдрэлжүүлэлттэй холбоотой үүсдэг. Холголтын шарх нь хөдөлгөөн хязгаарлагдсан хэвтрийн настанд амархан үүснэ. Арьсны уян чанар буурах Арьсан доорх эдийн хатангиршлаас арьсны уян чанар буурна. Усгүйжих шалтгаантай үед цээж, хэвлийн хэсэгт арьсны уян чанар илүүтэй буурна. Чих Сонсгол буурах Настны сонсголын бууралтыг илрүүлэхэд сонсголын бичлэг хийнэ. Хэрэв 1 метрийн зайнаас хүмүүсийн яриаг сонсож байвал 17
  18. 18. сонсголын үйл ажиллагаа хэвийн гэж үзнэ. Сонсгол суларсан байвал хулхийг шалгах, механик бөглөрөлт байгаа эсэхийг илрүүлнэ. Нэмэлт хэрэгслийн хүртээмж, олдоцыг тодруулна Хараа Хараа буурах (линз зүүснийг үл харгалзана.) Бүх настанд хараа шалгах болон нүдний эмчийн үзлэг заавал шаардлагатай. Гемианопси байвал энгийн харьцуулах сорилоор хялбар оношлох боломжтой. Болорын бүдэгшил, нүдний бусад эмгэгүүд Нүдний угийн шинжилгээ хийнэ. Хэрвээ торлог бүрхэвчийн эмгэг байна гэж үзвэл нүдний эмчийн үзлэгийг хийнэ. Болорын бүдэгшил, нүдний бусад эмгэгтэй настанг нүдний эмчийн үзлэгт хамруулна. Амны хөндий Шүдгүй байх Олон тооны өөрчлөлтүүд Уушигны эмгэг авиа Зүрхний хэм алдагдал Агшилтын шуугиан Судасны шуугиан Ихэвчлэн хиймэл шүдтэй байдаг. Хиймэл шүдийг шалгаж таарсан эсэхийг үзэх, амны хөндийн эмгэг байгаа эсэхийг илрүүлнэ. Настанд хэлний доод хэсэгт хорт хавдар эрт үүсдэгийг анхаарна. Арьс Эпидермис нимгэрч хатуурна. Хөнгөн хэлбэрийн арьсны өөрчлөлтүүд элбэг тохиолдоно. Сарвууны ар тал, мөр, цээж, дух, шанаанд хүрэн нөсөөт толбо үүснэ. Амьсгалын тогтолцоо Уушигны өвчин ба зүрхний дутагдал байхгүй байхад шаржигнуур сонсогдох нь уушиг тэлэгдэх өвчний шинж юм. Амьсгал гаргалт удааширсан эсэх, ханиалгалт удаан үргэлжилсэн эсэхийг тодруулна. Зүрх судасны тогтолцоо Цусны даралт буурах, хавагнах, зүрхээр хатгуулж өвдөх, ухаан балартах, толгой эргэх шинж байгаа эсэхийг тодруулна. Элбэг тохиолддог гэхдээ хөнгөн явцтай байдаг. Өвчний түүх, хэвтээ үед нь байрлалыг сольж үзэх нь ялган оношлогооны ач холбогдолтой. Гүрээний судасны шуугиан байвал нарийвчилсан шинжилгээ хийнэ. Гуяны том судасны шуугиан нь захын судасны өвчний шинж байж болно. 18
  19. 19. Хаван Хураагуур судасны цусан хангамжийн дутагдал, зүрхний дутагдлаас үүсч болно. Нэг талын хаван байвал төвийн байрлалтай судасны бөглөрөлтөт өөрчлөлт гэж үзнэ. Хэвлийн хөндий Гол судасны лугшилт тод илрэх Гол судасны цүлхэн гэж үзвэл судасны хэт авиан шинжилгээ хийнэ Хоол боловсруулах тогтолцоо Илрэх зовиур Хоол зажилж чадахгүй болох, горойх, аюулхайн орчим болон хэвлийн өвдөлт байгаа эсэх, өтгөн гаралтын байдлыг тодруулна. Шээс бэлгийн тогтолцоо Хатангиршил Төмсөгний хатангиршил байх нь хэвийн. Үтрээ хатангиршснаас үтрээний цус алдалт, эмэгтэйчүүдийн бэлгийн дур алдагдах, шээс задгайрах, цустай шээх, шээс хаагдах, шөнө шээх зэрэг шинжүүд илэрч болно. Аарцгийн хөндийн эрхтний унжилт (давсагны ивэрхий, шулуун гэдэсний ивэрхий) байгаа эсэхийг илрүүлнэ. Үе мөч, яс булчингийн тогтолцоо Үе орчмын өвдөлт Үе мөчний өвдөлтийн шалтгаан олон янз бөгөөд үений сөнөрөлтөт өвчний шалтгаангүйгээр ч өвдөлт үүсч болно. Өвдсөн хэсэг бүрийг анхааралтай үнэлж, эмчилнэ. Хэсэг газрын болон тархмал булчингийн сулрал байгаа эсэхийг илрүүлнэ. Өвдөлтийн ихэнх шалтгаан нь хурц үрэвсэл, хуучин гэмтэл мэдрэлийн өвчинтэй холбоотой. Хэрвээ үйл ажиллагаа муудаж хязгаарлагдсан бол сэргээн засах эмчилгээг хийнэ. Үений хөдөлгөөний далайц хязгаарлагдах Мэдрэлийн тогтолцоо Булчингийн сулрал Сэтгэл гутрал, танин мэдэхүйн бууралт гм Тархины харвалтын дараа гар, хөл суларч болно. булчингийн сулралыг үнэлж, тохирсон хөдөлгөөн засал эмчилгээг хийнэ. Сэтгэц, төрх үйлийн байдал Настны сэтгэц ба төрх үйлийн байдлыг сэтгэцийн өвөрмөц үнэлгээ, сорилоор үнэлнэ. 19
  20. 20. Настанд лабораторийн шинжилгээгээр доорх хүснэгтээр үзүүлэв. өөрчлөлт илрэхгүй үзүүлэлтүүдийг Хүснэгт 3 Лабораторийн шинжилгээгээр нас дагаж өөрчлөгдөхгүй үзүүлэлтүүд № Үзүүлэлтүүд Гемоглобин ба гематокрит Цагаан эсийн тоо Ялтас эсийн тоо Электролитүүд (натри, кали, хлор, бикарбонат) Цусан дах азотын хэмжээ Элэгний үйл ажиллагааны сорилууд (трансаминаз, билирубин протромбины хугацаа ) 7 Чөлөөт тироксиний индекс 8 Бамбай булчирхайг идэвхжүүлэгч даавар 9 Кальци 10 Фосфор 1 2 3 4 5 6 Настанд лабораторийн шинжилгээгээр өөрчлөгдөх үзүүлэлтүүдийг доорх хүснэгтээр үзүүлэв. Хүснэгт 4 Лабораторийн шинжилгээгээр нас дагаж өөрчлөгдөх үзүүлэлтүүд Үзүүлэлт Улаан эсийн тунах хурд Цусан дах сахар Креатинин Альбумин Шүлтлэг фосфатаза Төмөр Түрүү булчирхайн өвөрмөц эсрэг Эмнэл зүйн шинж Насжилттай холбоотой бага зэрэг ихэсч болно.(10-20мл) Сахарын тэсвэрлэх чадвар буурна. Цочмог өвчний үед ихсэх нь элбэг. Хэвийн хэмжээнээс их буюу ялимгүй их байх нь бөөрний үйл ажиллагааны бууралттай холбоотой Нас дагаж дунджаар >0.5мг/л буурна. (ялангуяа цочмог өвчний үед). Гэвч ихэвчлэн хоол тэжээлийн дутагдалтай холбоотой буурна. Бага зэрэг ихэсдэг. Элэгний өвчний үед дунд зэрэг ихэснэ. Цусан дах төмөр, төмөр нэгдүүлэх чадвар, ферритин багасна. Энэ нь нас дагаж гарах өөрчлөлт биш боловч хоол тэжээлийн дутагдал ба ходоод гэдэсний замын цус алдалттай холбоотойгоор үүснэ. Түрүү булчирхайн хоргүй хавдрын үед ихсэж болно. Гэхдээ түрүү булчирхайн хорт хавдрын шинжилгээг хийлгэж, оношийг тодруулна. 20
  21. 21. төрөгч Шээсний шинжилгээ Цээж гэрэлд харах Зүрхний бичлэг Шинж тэмдэггүй пиури, бактерури илэрвэл тохирсон эмчилгээ хийнэ. Гематури байвал нарийвчилсан шинжилгээг хийнэ. Нас ахихтай холбоотой цээжний хөндийн эрхтнүүдийн рентген дүрсийн өөрчлөлт гарна. Ясны нягтрал нилэнхүйдээ буурах нь яс сийрэгжилт гүнзгийрсэн үзүүлэлт юм. ST сегмент, T сегмент өөрчлөгдөнө. Ховдол ба тосгуурын хэм алдал, янз бүрийн хоригууд нь илэрхий шинж тэмдэггүйгээр илэрч болох тул өвөрмөц үнэлгээ, эмчилгээ шаардлагатай эсэхийг анхаарч үзнэ. Настанд эрүүл мэндийн үнэлгээ хийснээр настан хүний бие, сэтгэц, нийгмийн байдлыг тодорхойлж, тэдний хэрэгцээнд тохирсон эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээ болон нийгмийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг төлөвлөж хэрэгжүүлэх, эмчилгээ үйлчилгээний тасралтгүй байдлыг хангах ач холбогдолтой. Настны биеийн үйл ажиллагааг үнэлэх нь настанд шаардлагатай халамж асаргааг тогтоож, үр дүнтэй болгох ач холбогдолтой. Мөн настнуудын дундах эрсдэлт бүлгийг илрүүлж, шаардлагатай үнэлгээг цаг тухайд нь хийх боломж бүрдэнэ. Настны эрүүл мэндийн байдлыг дэлгэрэнгүй үнэлж, оношилж, эмчилснээр настны эмнэлэгт хандах хандлага, сэтгэл ханамж дээшилж, тэдний амьдралын чанар сайжирч, өвчний намжмал үеийн хугацаа уртсах болно. 21
  22. 22. ХАВСРАЛТ 1 Настны эрүүл мэндийн үнэлгээ хийх хураангуй үнэлгээний арга Настны эрүүл мэндийг үнэлэх хураангуй үнэлгээний арга нь эрүүл мэндийн анхан шатны тусламж үйлчилгээнд ашиглагдах бөгөөд настны эрүүл мэндийн байдлыг энгийн аргаар, богино хугацаанд үнэлэх боломжтой асуумжаас бүрдэнэ. ( Хүснэгт 5, 6, 7, 8 ) Хүснэгт 5 Настанд илрүүлэг хийх хураангуйлсан асуумж № 1 2 3 4 Асуумж Сонсгол: Бусдын ярьж байгааг сонсоход танд хүндрэл гардаг уу? Хараа: Телевиз үзэх, юм унших, өдөр тутмын ажил хийхэд хараа муугаас танд бэрхшээл тохиолддог уу? Шээсээ барьж чадахгүй байх: Танд сүүлийн 6 сарын дотор шээсээ барьж чадаагүй тохиолдол гарсан уу? Өтгөн: Та хир ойрхон өтгөнөө гаргадаг вэ? Тэмдэглэл Тийм/ үгүй Тийм/ үгүй Тийм/ үгүй Өдөр бүр/ ...удаа/7хоногт Хоол тэжээл: Сүүлийн 6 сарын дотор 5кг-аас илүү турсан Тийм/ үгүй уу? 6 Залгих: Танд юм залгихад бэрхшээл гардаг уу? Тийм/ үгүй 7 Унах: сүүлийн 3 сарын дотор явганаас унаж ойчсон уу? Тийм/ үгүй 8 Сэтгэл гутрал: Та ойр ойрхон сэтгэлээр унаж, Тийм/ үгүй уйтгарладаг уу? 9 Зан байдал (сувилагч, ойр дотныхны ажиглалтаар): тайван бус/ идэвхгүй/ бусад 2-с дээш асуултанд тийм гэж хариулсан тохиолдолд настнаас настны эрүүл мэндийн дэлгэрэнгүй үнэлгээг авна. 5 Настны сэтгэцийг үнэлэх хураангуй асуумж Энэхүү сорилоор богино хугацаанд танин мэдэхүйн үйл ажиллагааг хянаж үзнэ. 10 асуумжаар, тус бүр 1 оноогоор үнэлнэ. 8-аас дээш оноотой бол танин мэдэхүйн чадвар хэвийн, түүнээс доош бол танин мэдэхүйн чадварын алдагдалтай гэж үзнэ. Хүснэгт 6 Оноо 1 1 1 Асуулт Нас Төрсөн он 3 зүйл нэрлүүлнэ Тайлбар Өөрийн насыг хэлнэ Өөрийн төрсөн оноо хэлнэ 3 өөр утгатай үг хэлж өгөөд 1 минутын дараа эргүүлж асууна. 22
  23. 23. 1 Гэрийн хаяг 1 1 Хаана байгааг хэлүүлнэ Он 1 Цаг (+/- 1) 1 2 хүн таниулна 1 Одоогийн ерөнхийлөгч 1 Тоог 20-с доош бууруулан тоолуулна. Өөрийн амьдардаг гэрийн хаягаа хэлнэ Одоо хаана байгаагаа хэлнэ Одоо хэдэн он бэ гэдгийг асууж хэлүүлнэ Одоо цаг хэд болж байгааг асууна. 1 цагийн зөрүүтэй хариултыг тооцно. Ойр байгаа 2 хүнийг зааж, хэн болохыг таниулж шалгана. Одоогийн ерөнхийлөгчийн нэрийг хэлүүлнэ 6-аас дээш тоог дараалан зөв дараалалаар хэлж байвал оноог өгнө 10 Нийт авах боломжит оноо 8-10 оноо - танин мэдэхүйн чадвар хэвийн 5-7 оноо - танин мэдэхүй чадвар бага зэрэг алдагдсан 3-4 оноо - танин мэдэхүйн чадвар дунд зэрэг алдагдсан 0-2 оноо - танин мэдэхүйн чадвар хүнд зэргээр алдагдсан. Хүснэгт 7 Хоол тэжээлийн байдлыг үнэлэх хураангуйлсан асуумж Овог ............ Нэр........ Он сар Нас ...... Хүйс..... Биеийн жин....... Өндөр...... Өдөр ...... Илрүүлэг А Сүүлийн 3 сард хоолны дуршил буурсан, ходоод гэдэсний хямрал, зажлах болон залгих бэрхшээлээс болон хоолны хэрэглээ багассан уу? Дуршил ихээр буурсан 0 Бага зэрэг багассан 1 Дуршил буураагүй 2 В Сүүлийн 3 сарын дотор биеийн жин буурч байна уу? 3 кг-аас дээш алдсан 0 Мэдэхгүй 1 Биеийн жинг 1-3 кг алдсан 2 Биеийн жингээ алдаагүй 3 C Хөдөлгөөн Хэвтрийн, орон дээрээ сууж чадна. 0 Зөвхөн гэр дотроо явж чадна. 1 Гадагш гарч явж чадна 2 D Сүүлийн 3 сарын дотор стресст өртсөн болон цочмог өвчнөөр өвчилсөн эсэх Тийм 0 Үгүй 1 E Мэдрэл сэтгэцийн бэрхшээлтэй эсэх 23
  24. 24. F Зөнөгрөл болон сэтгэл гутралтай Танин мэдэхүйн чадвар бага зэрэг алдагдсан Сэтгэцийн үйл ажиллагаа хэвийн Биеийн жингийн индекс БЖИ<19 19≤БЖИ<21 21≤БЖИ<23 БЖИ≥23 Нийт оноо 0 1 2 0 1 2 3 14 12- 14 оноо = Хоол тэжээлийн байдал хэвийн 8-11 оноо = Хоол тэжээлийн дуталд хүрэх эрсдэлтэй 0-7 оноо = Хоол тэжээлийн дуталтай Хүснэгт 8 Настны нийгмийн байдлын хураангуй асуумж Настны эрүүл мэндийн асуудлууд Гэр бүлийн байдал: гэрлэсэн/ бэлбэсэн/ салсан/ тусдаа амьдардаг/ ганц бие Хүүхэд: хүү..... охин..... Хэнтэйгээ амьдардаг вэ? Ганц бие/ гэр бүлийн хүн/ хүү/ охин/ найз Асрамжийн газар ... Гэр орон: орон сууц/ гэр/ байшин/ нийтийн байр/ Орон сууцанд бол хэддүгээр давхарт ... Түрээсэлдэг эсэх: тийм/ үгүй Нэмэлт хэрэгсэл:......................................................... Бие засах газар: орон сууцны, гэр хорооллын/ суултуур бүхий, суултуургүй Асран хамгаалагч: гэр бүлийн хүн/ хүү/ охин/ найз/ бусад 24
  25. 25. Настны эрүүл мэндийн үнэлгээнд ашиглагдах дэлгэрэнгүй үнэлгээний арга Хүснэгт 9 Настны хоол тэжээлийн байдлыг үнэлэх Vellas-ийн аргачлал (1999 онд батлагдсан хоол тэжээлийн байдлыг үнэлэх сорил-mini nutritional assesment) Биеийн хэмжээс Оноо Оноо 1. Биеийн жингийн индекс /БЖИ=жин кг/өндөр м2/ БЖИ<19 =0 оноо БЖИ 19-21 =1 оноо БЖИ 21-23 =2 оноо БЖИ>23 =3 оноо Бугалганы тойрог /БТ/ (см) БТ<21 = 0.0 оноо БТ 21-22 = 0.5 оноо БТ ≥23 = 1.0 оноо Шилбэний тойрог /ШТ/ (см) ШТ<31 = 0 оноо ШТ ≥31 = 1 оноо Сүүлийн 3 сар жин хассан уу? 3 кг түүнээс дээш жин хассан = 0 оноо Мэдэхгүй = 1 оноо 1-3 кг хүртэл = 2 оноо Жин хасаагүй =3 оноо Ерөнхий үнэлгээ Гэртээ амьдардаг уу? асрамжийн газар болон эмнэлэгт бус a. үгүй = 0 оноо b. тийм = 1 оноо Өдөрт 3-аас дээш тооны эм хэрэглэдэг үү? a. тийм = 0 оноо b. үгүй =1оноо Сүүлийн 3 сарын дотор цочмог өвчнөөр өвдсөн эсвэл стресстэйбайсан уу? a. тийм = 0 оноо 12. Уургийн хэрэглээ Өдөрт 1 х.н цагаан идээ хэрэглэж чаддаг уу? /сүү, тараг/ Тийм____ үгүй _____ Долоо хоногт 2 ба түүнээс дээш х.н өндөг, шош, вандуй хэрэглэж чаддаг уу? Тийм _____ үгүй ____ Мах махан бүтээгдэхүүн өдөрт хэрэглэдэг үү? Тийм _____ үгүй____ 0-1тийм = 0 оноо 2 тийм = 1 оноо 3 тийм = 2 оноо 13. Өдөрт 2 ба түүнээс дээш хүнсний нэгж жимс, ногоо хэрэглэж чаддаг уу? а. Үгүй = 0 оноо b. тийм = 1 оноо 14. Сүүлийн 3 сард хоолны дуршил буурсан, ходоод гэдэсний хямрал, зажлах, залгих бэрхшээлээс болон хоолны хэрэглээ буурсан уу? а.Дуршил ихээр буурсан = 0 оноо в.Бага зэрэг буурсан =1 оноо с.Дуршил буураагүй = 2 оноо 15. Хоногт хичнээн хэмжээний шингэн хэрэглэж байна вэ? a. 3 аяганаас бага= 0 оноо b. 3-5 аяга = 1 оноо 25
  26. 26. b. үгүй =1 оноо c. 5 аяганаас дээш = 2 оноо 16. Өөрөө хооллож чаддаг уу? Ганцаараа хооллож чадахгүй = 0 оноо Ганцаараа хооллох бэрхшээлтэй боловч хооллож чадна = 1 оноо Өөрөө хооллож чадна = 2 оноо Хөдөлгөөн Ор сандалын хооронд = 0 оноо Гэрийн дотор хөдөлдөг боловч гэрээс гарч чадахгүй =1 оноо Гадуур гардаг = 2 оноо 9. Мэдрэл сэтгэцийн байдал Дэмийрэл болон сэтгэл гутралын шинжтэй =0 оноо Хөнгөн дэмийрэлтэй=1 оноо Сэтгэцийн асуудалгүй =2 оноо Өөрийн үнэлгээ 17. Өөрийгөө хооллолтын хомсдолтой гэж үздэг үү? Хооллолтын хомсдолтой =0 оноо Мэдэхгүй =1 оноо Хооллолтын асуудалгүй =2 оноо 10. Хэвтрийн цооролт болон 18. Өөрийн насны бусад арьсны шархлаа хүмүүстэй харьцуулахад та a. тийм = 0 оноо эрүүл мэндийн байдлаа хэрхэн b. үгүй= 1 оноо үнэлэх вэ? Муугаар үнэлнэ = 0 оноо Хооллолтын байдал Мэдэхгүй = 1 оноо 11. Настан өдөрт хэдэн удаа Сайн = 2 оноо бүрэн хоол иддэг вэ? Маш сайн = 3 оноо 1 хоол = 0 оноо 2 хоол = 1 оноо 3 хоол = 2 оноо Хооллолтын байдлыг заагч оноо ≥24 - хооллолтын бэрхшээлгүй 17-23.5 - хоол тэжээлийн хомсдол үүсэх эрсдэлтэй <17 - хоол тэжээлийн хомсдолтой гэж үнэлнэ. Хүснэгт 10 Архины хэрэглээг үнэлэх (Аудит) арга Асуумж 0 1 Та согтууруулах ундааг хэдэн үгүй стандарт уултаар хэрэглэдэг вэ 1 Сард 1 удаа ба түүнээс доош 2 3 4 Сард 2-4 Долоо Долоо удаа хоногт 2-3 хоногт удаа . дор хаяж 4 удаа 26
  27. 27. 2. Та жирийн өдөрт согтууруулах ундааг хэдэн стандарт уултаар хэрэглэдэг вэ? 1 эсвэл 3 эсвэл 4 2 5 эсвэл 7эсвэл 8 10 эсвэл түүнээс дээш 6 3. Нэг удаа уухдаа 6 болон үгүй түүнээс дээш стандарт уултын хэмжээгээр ууж байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Сардаа Долоо хоногт Өдөртөө 4. Өнгөрсөн жилийн дотор үгүй согтууруулах ундааг ууж эхэлсэн тохиолдолд зогсоож чадахгүй байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Сардаа Долоо хоногт Өдөртөө 5. Өнгөрсөн жилийн дотор та үгүй согтууруулах ундааг хэрэглэснээс болж өөрийн хийх ёстой юмыг хийж чадахгүй байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Сардаа Долоо хоногт Өдөртөө 6. Өнгөрсөн жилийн дотор та үгүй урд өдөр нь уусан тохиолдолд маргааш өглөө хэвийн байдалд орохын тулд архи хэрэглэж байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Долоо хоногт Өдөртөө 7. Өнгөрсөн жилийн дотор танд үгүй уусны дараа гэмшил төрж байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Сардаа Долоо хоногт Өдөртөө 8. Өнгөрсөн жилийн дотор та урд өдөр согтуудаа болсон юмыг санахгүй тохиолдол байсан уу? үгүй Сар болгон биш Сардаа Долоо хоногт Өдөртөө 9. Та согтууруулах ундааг үгүй хэрэглэсэнээс болж бусад хүмүүст эсвэл өөртөө хохирол учруулж байсан удаа бий юу? Сар болгон биш Тийм Долоо тэгэхдээ хоногт өнгөрсөн жил биш Тийм 10.Таны гэр бүл хамаатнууд, найзууд эсвэл таны эмч архиныхэрэглээний талаар санаа зовж архины хэрэглээг зогсоох шаардлагатай гэж Сар болгон биш Тийм Тийм өнгөрсөн жилд үгүй Сардаа тэгэхдээ өнгөрсөн жил биш Долоо хоногт өнгөрсөн жилд 27
  28. 28. хэлж байсан удаа бий юу? Үнэлгээ: 0-8 бол бага эрсдэлтэй, 8-12 байвал эрсдэлтэй, 12 ба түүнээс дээш бол архины донтох өвчтэй гэж үзнэ. Хүснэгт 11 Амны хөндийн үнэлгээ ( Brief Oral health status examination ( BONSE) Кайзер Жонсын 1995 онд боловсруулж, АНУ-ын геронтологийн нийгэмлэгээс баталсан) Үзүүлэлт Үнэлгээ 0 1 2 Тунгалгийн зангилаа Ажиглах, булчирхайг тэмтэрч үзэх Томроогүй Томорсон, эмзэглэлгүй Томорсон, эмзэглэлтэй Уруул Ажиглах, тэмтэрч үзэх гөлгөр, ягаан, чийглэг Хуурай, Цагаан юмуу хагарсан, улаан толбо, 2 захаараа улаан долоо хоногийн турш цус гоожсон эсвэл шархлаа үүссэн Хэл Ажиглах Хатуу ширүүн нь хэвийн,ягаан чийглэг Өнгөртэй, гөлгөр,толботой, улайсан, гүн хагарсан Улаан, гөлгөр, цагаан юмуу улаан толбо, 2 долоо хоног шархалсан Хацар, завьж амны хөндийн салст Ажиглах Ягаан ба чийглэг Хуурай, гялалзсан, ширүүн улаан эсвэл хавагнасан Цагаан юмуу улаан толбо, эсвэл цус гарах, хатуу, 2 долоо хоногийн турш шархлах Буйл Хэл дарагчийн үзүүрээр буйлан дээр нь зөөлөн дарж үзнэ Ягаан , араа нь жижиг байх, хиймэл шүдний доорх буйл нь ягаан гөлгөр бат бөх 1-ээс 6-н шүдний эргэн тойрны хүрээ нь улаан, хйимэл шүдний доорх буйл нь нэг газраа улайсан эсвэл Буйл хавагнаж, цус гарсан, 7 ба түүнээс дээш шүдний эргэн тойронд улайсан, шүд нь сул, хиймэл шүдний дор нилэнхүйдээ 28
  29. 29. өвдөлттэй цэгтэй байх улайсан эсвэл эмзэглэлтэй Шүлс Хэл дарагчаа хэлний дунд, амны хөндийн доод хананд хүргэж үзнэ. Хэл чийглэг, шүлс чөлөөтэй, шингэн Хэл хуурайшсан, шүлс зунгааралдсан өтгөн Хэл хуурайшиж улайсан, шүлсгүй Төрөлх шүдний байдал Үрэвсэж, үйрсэн шүдийг тоолох, ажиглах Муудсан гэмтсэн шүд,ёзоор 1-3 шүд , ёзоор муудсан гэмтсэн 4 ба түүнээс дээш шүд, ёзоор муудсан гэмтсэн Хиймэл шүдний байдал Ажиглах, настан юм уу асран хамгаалагчаас нь асуух Шүд гэмтээгүй ихэвчлэн хиймэл шүдээ хийдэг 1 шүд нь гэмтсэн унасан, эсвэл идэх буюу гоо сайхны зорилгоор шүдээ хийдэг 1 ба түүнээс олон шүд унасан, эсвэл хиймэл шүдгүй, эсвэл байсан ч хийдэггүй Зажлах үед шүдний байдал Зажилж байх үед хосоороо байгаа шүдийг тоолох, ажиглах Зажлах үед 12 ба түүнээс дээш хос шүд зажлах үйл ажиллагаанд оролцдог 8-11 хос шүд зажлах үйл ажиллагаанд оролцдог 0-7 шүд зажлах үйл ажиллагаанд оролцдог Амны хөндийн ариун цэвэр Шүд, хиймэл шүдний байдлыг ажиглах Амны хөндий цэвэр, хоолны үлдэгдэл ам болон хиймэл шүдэнд байхгүй Ам юмуу хиймэл шүдний 1-2 газар хоолны үлдэгдэл байх Ам ба хиймэл шүдний ихэнх хэсэгт хоолны үлдэгдэл байх Доогуур зурсан үзүүлэлт илэрсэн тохиолдолд заавал шүд, эрүү нүүрний эмчид хандана. 29
  30. 30. Хүснэгт 12 Цооролтын эрсдэлийг үнэлэх Нортоны шалгуур он сар өдө р Нэр Биеийн байдал Сэтгэцийн байдал Сайн 4 Сэргэг 4 Биеийн идэвх Хөдөлгөөни й байдал Өтгөн, шээсээ барих чадвар Нийт оноо Хэвийн 4 Явахад туслалцаа авдаг 3 Тэргэнцэртэ й 2 Хэвтрийн 1 Хэвийн 4 Хэвийн 4 ялимгүй ТохиолдДунд 3 Хямралтай хязгаарлоор 3 3 лагдсан 3 Байнга Муу 2 Самуурсан Маш их шээс 2 Маш 2 хязгаарАль алийг нь муу 1 Унтаа 1 лагдсан 2 барьж Хөдөлчаддаггүй 1 Гөөнгүй 1 Нортоны үнэлгээгээр цооролтыг үнэлэхдээ 5 шалгуурыг ашигладаг. 14 хүртэл оноо авахад цооролт үүсэх боломжтой, 12-оос бага оноо авбал өндөр эрсдэлтэй гэж үнэлнэ. (Norton, D., McLaren, R. &Exton Smith, A.N. (1962) London Хүснэгт 13 Настны бие даах чадварын Катзийн үнэлгээ Үйл ажиллагаа Хооллох Хувцаслах Усанд орох /ванн, шүршүүр/ Хөдөлгөөн Үнэлэх шалгуур Тусламжгүйгээр хооллоно Талх зүсэх, цөцгийн тос түрхэх зэрэгт тусламж шаардана Хооллоход бүрэн тусламж шаардана Хувцас сонгох, өмсөхөд тусламж шаардахгүй Үдээс үдэх, товч товчлох зэрэгт тусламж шаардана Хувцаслахад туслалцаа шаардана, бүрэн хувцаслаж чадахгүй Усанд тусламжгүйгээр орно Биеийн нэг хэсэг / нуруу/ угаахад тусламж шаардана Биеийн 2 хэсгээс дээш угаахад тусламж шаардана, усанд бие дааж орж чадахгүй Гэр дотуур болон гадгаш чөлөөтэй явж чадна /таяг, түшлэгтэй байж болно/ Хүний тусламж шаардан гэр дотуур явна Тусламжгүйгээр орноос босч чадахгүй Оноо 2 1 0 2 1 0 2 1 0 2 1 0 30
  31. 31. Бие засах Өтгөн шингэнээ барих чадвар Туслагчгүйгээр ариун цэврийн өрөө рүү ганцаараа явж, суултуурт суух, ариун цэврийн цаас ашиглан цэвэрлэж чадна 2 Ариун цэврийн өрөө рүү ороход тусламж шаардана, хөтөвч тогтмол ашиглана. Өтгөн шингэнээ барьж чадахгүй Шээс болон өтгөнөө барих чадвар сайн, өтгөн шингэнээ өөрөө хянана. Шээс, өтгөнөө гаргахад бургуй ба шээлгүүр ашиглана. Хөтөвч тогтмол хэрэглэнэ Байнгын бургуй ба колостомийн тусламжтайгаар гаргана 1 0 2 1 0 Нийт оноо 12 1970 он Катз боловсруулж, АНУ-ын геронтологийн нийгэмлэг, Филадельфийн гериатрийн нийгэмлэгээс баталсан . 10-12 оноо хэвийн сайн, 6-9 алдагдсан, 0-5 бүрэн хараат гэж үзнэ. Хүснэгт 14 Настны багаж хэрэгсэлтэй ажиллах чадварын Лавтоны үнэлгээ Үйл ажиллагаа Үнэлэх шалгуур Та өөрийн хоолоо бэлтгэж чаддаг уу? Та гэрийн ажлаа хийж чаддаг уу? Тусламжгүй чадна Хэн нэгний тусламж шаардана Хийж чадахгүй Тусламжгүй чадна Хэн нэгний тусламж шаардана Хийж чадахгүй Тусламжгүй чадна Хэн нэгний тусламж шаардана Хийж чадахгүй Тусламжгүйгээр өгсөн зааврын дагуу тохирох тунгаар, заасан цагт ууж чаддаг хэн нэгний тусламжтай /хэн нэгэн сануулах эсвэл бэлтгэж өгвөл уудаг/ Эм уух чадваргүй Өөрийн машинаар болон автобус таксигаар явж чадна Гадуур явахдаа туслагчтай хамт явна Гадуур явж чадахгүй Өөрөө дэлгүүр яваад хэрэгцээт зүйлээ худалдан авч чадна Хэн нэгний хамт дэлгүүр явж хэрэгцээтэй зүйлээ Хувцасаа угааж чадах уу? Та эмээ жорд бичсэн зааврын дагуу ууж чаддаг уу? Та хол зайд явган явж чаддаг уу? Та дэлгүүрт худалдаа хийж чаддаг уу? Оноо 2 1 0 2 1 0 2 1 0 2 1 0 2 1 0 2 1 31
  32. 32. цуглуулж чадна Худалдаа хийж чадахгүй Мөнгийг зарцуулж чадна Өдөр тутмын үйл ажиллагаанд шаардлагатай мөнгө зарцуулж чадна. Төлбөр чек бичихэд туслалцаа шаардана. Мөнгө зарцуулж огт чадахгүй Бусдын тусламжгүйгээр ярих дугаар хийж залган, дуудлага хүлээн авч утсаар ярьж чаддаг Утасны дугаар цуглуулах залгахад тусламж шаардана Утас ашиглаж огт чадахгүй Та мөнгөө өөрөө зарцуулж чаддаг уу? Та утсаар ярьж чаддаг уу? 0 2 1 0 2 1 0 16 Нийт оноо 1982 онд Лавтон боловсруулж, АНУ-ын геронтологийн нийгэмлэг, Филадельфийн гериатрийн нийгэмлэгээс баталсан 14-16 оноо хэвийн сайн, 10-13 алдагдсан, 6-9 бүрэн хараат гэж үзнэ. Хүснэгт 15 Алхаа гишгээний гүйцэтгэлийн үнэлгээний сорил Үйлдэл Ажиглалт хяналт Хэвийн Хэвийн биш Алхааны эхлэл гэнэт биш алхааны эхлэл энгийн, шулуун хөдөлгөөнтэй байна. Алхааны эхлэл энгийн, шулуун хөдөлгөөнтэй биш, олон оролдлоготой. Алхалтын өндөр/ анхны хэдэн алхалтын дараагаар нэг хөлийг ажиглаад дараа нь нөгөө талыг ажигла 11 см хэмжээгээр хөлөө өргөж алхана Хөлний алхааны өндөр 11 см бага эсвэл шалнаас дээш хөлөө өргөж чадахгүй Алхалтын урт / анхны хэдэн алхалтын дараагаар алхалтын үед 2 хөлний хоорондох зай хөл тус бүр дээр ажиглана / Алхам хийхэд нэг талын хөлийн хуруу нөгөө талын хөлийн өсгий хоорондох зай дор хаяж нэг улны зайтай байна. Хэвийн тодорхойлогдсон оос бага байна. Алхалтын тэгш хэм /алхалтын дунд үед хөлийн хуруу өсгий Ихэнх алхалтын хэм хоёр талд ижил эсвэл ойролцоо Алхалтын урт алхам бүрт өөр Алхаа гишгээний эхлэл /настанг алхуулж үзнэ/ 32
  33. 33. хоорондийн зай хоёр талд ижил байгааг ажигла./ урттай, жигд байна. байна Алхалтын үргэлжлэл Алхалтан дунд Алхалтын урт жигд үргэлжилж зогсолттой, байна. алхалтын урт өөр өөр байна. Замын хазайлт /араас харж ажигла, нэг хөл дээр алхах, хэрэв настан таяг хэрэглэдэг бол шалан дээрх шугамаар алхуулж ажиглана/ Алхалт шугамны ойролцоо байна. Тал бүрт өөр өөр алхана Цээжний тогтвортой байдал /хэвийн алхалтаар алхаж байхад цээж хэрхэн хөдөлж байгааг араас нь ажигла / Өвдөг нуруу нугалаагүй, гар тэнийлгээгүй байхад цээж ганхахгүй, тогтвортой байна Хэвийн тодорхойлсноос өөр байна Алхалтын зогсолт /араас нь ажигла/ Алхалт хэвийн байна. Алхаа гишгээний шинж чанар өөр байна. Тойргоор алхуулах Гуйвахгүйгээр тойргоор үргэлжлүүлэн алхаж чадна Гуйвж, алхаагаа үргэжлүүлж чадахгүй зогсоно. Хүснэгт 16 Тэнцвэрийн үнэлгээний Тинеттийн сорил Үйлдэл Хариулт Хэвийн Суух тэнцвэр Хөдөлгөөнгүй суух Сандлаас босох Ямар нэг юм түшилгүйгээр сандлаас өөрөө босч чадна. Огцом босох/3-5 сек/ Таяг болон бусад дэмжих хэрэгсэл хэрэглэхгүйгээр тэнцвэртэй босно Дасан зохицох Сандлаас барьж сууна Гараараа /сандал, таяг/ тулах, хүнээстатах, түлхэн түшиж босно. Тэнцвэртэй, гэхдээ таяг болон бусад дэмжих хэрэгсэл Хэвийн биш Тэнцвэргүй тонгойж бөхийж сууна. Хүний тусламжгүйгээр босч чадахгүй Тэнцвэр алдагдлын ямар нэг шинж илэрнэ. 33
  34. 34. хэрэглэнэ Зогсох тэнцвэр Таяг болон бусад дэмжих хэрэгсэл хэрэглэхгүйгээр хөл дээр тэнцвэртэй зогсоно Нүд аних үеийн тэнцвэр Ямар нэгэн туслах хэрэгсэл дэмжихгүйгээр тэнцвэртэй байна Хөл тэнцвэртэй байна. Эргэлтийн тэнцвэр /3600/ Ямар нэг юмнаас барихгүй, гуйвж ганхахгүй эргэнэ Алхахдаа хөдөлгөөнөө тасалдаг. Тэнцвэртэй, хөдөлгөөнгүй зогсоно. Хөл бага зэрэг байршлаас хөдөлж болно. Гэхдээ тэнцвэр хадгалагдана Тэнцвэр алдагдлын шинжтэй. Юм түшиж зогсоно Тал тал тийш хүзүү эргүүлэх чадвар багассан байна. гуйваж ганхах шинжгүй, тэнцвэртэй толгой эргэсэн өвдөлтгүй байна. Тэнцвэр алдагдлын шинжтэй толгой, хүзүүг эргүүлнэ. Өвчүү түлхэлт /Өвчтөнг хөл дээр зогсоо байдалд өвчүүн дээр 3 удаа зөөлөн хүрч хөдөлгөөн шилжилтийг үнэлнэ/ Хүзүүгээ эргүүлэх / Өвчтөнг хөл дээр зогсоо байдалд толгойг тал талруу эргүүлж, гэдийлгэж үзнэ / Нэг хөл дээр зогсох тэнцвэр Нуруу тэнийлгэх /өвчтөнийг нурууг аль болох Толгойг тал талруу хагас хагас эргүүлнэ. Толгойг гэдийлгэж тааз ширтэж чадна.гуйваж ганхах шинжгүй, тэнцвэртэй толгой эргэсэн өвдөлтгүй байна. Нэг хөл дээр дэмжих хэрэгсэлгүйгээр 5 сек зогсоно Туслах хэрэгсэл тулалгүй сайн тэнийлгэх Тэнцвэртэй зогсоно бусад дэмжих хэрэгсэл хэрэглэнэ Нэг хөл дээр дэмжих хэрэгсэлтэй 5 сек зогсоно Тэнийлгэхийг оролдоно. Хөдөлгөөний Тэнцвэргүйдлийн ямар нэг шинж зогсох үед илрэнэ, туслах хэрэгсэл хэрэглэнэ. Тэнцвэргүйдлийн ямар нэг шинж илрэнэ, туслах хэрэгсэл хэрэглэнэ. Тэнцвэр алдагдлын шинжтэй юм түшиж эргэнэ Чадахгүй Хөдөлгөөн хийхэд тэнцвэр алдагдана 34
  35. 35. боломжтой бол юм түшилгүй тэнийлгэхийг хүснэ. / Гар сунгах /өвчтөн бөхийж гарын үзүүрийг хөлийн хуруунд хүргэнэ/ Бөхийх муруйх /өвчтөнг бөхийж шалнаас үзэг гэх мэт жижиг зүйлсийг авахуулна./ Суух далайц буурсан байна. Үйлдлийг тэнцвэртэй гүйцэтгэж чадна Үйлдлийг дэмжлэгтэй гүйцэтгэнэ. Тэнцвэр алдана, чадахгүй Үйлдлийг тэнцвэртэй, хялбар гүйцэтгэж чадна Үйлдлийг дэмжлэгтэй гүйцэтгэнэ. Тэнцвэр алдана, чадахгүй Шууд сууна Сандал, түшлэгнээс түшихгүйгээр шууд сууж чадахгүй Дэмжлэггүйгээр сууж чадахгүй. Настны алхаа, хөдөлгөөний тэнцвэрийн байдлыг тогтоох сорилыг Tinetti ME, 1986 онд боловсруулж , АНУ-ын гериатрийн нийгэмлэгээс баталсан. Хүснэгт 17 Босоод явах сорил Хэрэгсэл: түшлэгтэй сандал, метр, тууз, цаг Настныг түшлэгтэй сандал дээр түшлэгийг налуулан суулгана. Сандлыг босож, суухад хөдөлгөөнгүй, тогтвортой байхаар байрлуулна. Тод өнгийн тэмдэглэгээг сандлаас 3 м зайд настанд харагдахуйц байрлуулна. Заавар: “яв” гэсэн заавраар настан сандлаас босч шалан дээр тавьсан зүйлийг тойроод буцаж ирж сандал дээрээ сууна. Хэвийн алхана. “Яв” гэсэн зааврыг өгөнгүүт цагаа хараад эргээд сандлын түшлэгийг налан суух хүртэлх хугацааг хэмжинэ. Байнга өмсдөг гутлаа өмсөнө. Явахдаа хэрэглэдэг нэмэлт хэрэгслээ хэрэглэж болно. Харин хүнээр туслуулж, түшүүлж болохгүй. Цагийн хязгаар гэж байхгүй. Хэрэв хүсвэл зогсоод амарч болох авч сууж болохгүй. Хэвийн эрүүл настнууд 10 секунд хүртэлх хугацаанд хийж гүйцэтгэдэг. Муу явдаг, маш сул дорой настнууд 2 минут түүнээс их хугацааг зарцуулж болно. 35
  36. 36. Сорилыг авахаас өмнө хугацааг хэмжилгүйгээр настнаар давтуулж болно. Үр дүнг хурд, тэнцвэр, үйл ажиллагааны түвшин, гадуур явах чадвар, хэсэг хугацааны дараах өөрчлөлттэй харьцуулж үзнэ. Үр дүн: ≤ 10 секунд бол хэвийн ≤ 20 секунд бол хөдөлгөөн сайн, гадагш ганцаараа гарч болно, туслах хэрэгсэлгүйгээр явж чадна гэсэн үг. < 30 секунд бол алхааны бэрхшээлтэй, ганцаараа гадагш гарч чадахгүй, туслах хэрэгслийг ашиглах шаардлагатай. Гэхдээ 14 секунд, түүнээс дээш хугацаанд гүйцэтгэж байвал унах өндөр эрсдэлтэй гэж үзнэ. Podsiadlo D, Richardson S. The time “Up and go”. A test of basic functional mobility for frail elderly persons. Journal of the American Geriatrics Society 1991; 39(2): 142148 Хүснэгт 18 Явганаас унах эрсдлийг үнэлэх Морсын шалгуур үзүүлэлт № 1 2 3 Хэмжигдэхүүн Үнэлгээний Авсан оноо оноо Сүүлийн 3 сарын хугацаанд явганаас Тийм 25 ----------унасан өгүүлэмж Үгүй 0 2 ба түүнээс дээш өвчний онош Тийм 15 ----------Үгүй 0 Явахдаа нэмэлт хэрэгсэл хэрэглэдэг ---------эсэх: Үгүй/Хэвтрийн/ Сувилагч тусалдаг 0 Таяг, тулгуур ашигладаг 15 Тэргэнцэр ашигладаг 30 4 Настан гуурс тавиулсан эсэх 5 Алхаа, байрлалаа өөрчлөх чадвар: Хэвийн/ Хэвтрийн/ Хөдөлгөөнгүй Сул Алдагдсан Сэтгэцийн байдал: Өөрийн чадвараа баримжаалж чадна Өөртөө бодит дүгнэлт хийх чадваргүй 6 Морсын Үгүй Тийм 0 20 ----------0 10 20 ----------0 15 шалгуур үзүүлэлтийн оноо = Морсын шалгуур үзүүлэлтийн зэргийг тогтооно ( Хүснэгт 16). онооноос хамаарч ----------- Бүгд ................ настны унах эрсдэлийн 36
  37. 37. Хүснэгт 19 Явганаас унах эрсдэлийг үнэлэх Морсын шалгуур үзүүлэлтийн онооны түвшин Унах эрсдэлийн Морсын шалгуур Авах арга хэмжээ түвшин үзүүлэлтийн оноо Унах эрсдэлгүй 0-24 Ерөнхий урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ Бага зэргийн 25-50 Унах эрсдлийн үеийн урьдчилан эрсдэлтэй сэргийлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх Өндөр ≥51 Унах өндөр эрсдлийн үеийн эрсдэлтэй урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээг хэрэгжүүлэх Хүснэгт 20 Настны сэтгэцийг үнэлэх хураангуй сорил Оноо Үзүүлэлт 0-5 оноо 0-5 оноо 0-3 оноо 0-5 оноо Оноо Цаг хугацааны баримжаа Асуулт: Өнөөдөр хэдэн сарын хэдэн вэ? Хариулт: Оныг хэлбэл /1 оноо/, улирал х элбэл /1 оноо/, сар хэлбэл /1 оноо/ , өдөр хэлбэл /1 оноо/ , гариг хэлбэл /1 оноо/ Жич: шаардлагатай тохиолдолд тодруулан асууна. Орон зайн баримжаа Асуулт: Та яг одоо хаана байна вэ? Хариулт: хотын нэр хэлбэл /1 оноо/, дүүрэг хэлбэл /1 оноо/ , барилга буюу байгууллага хэлбэл /1 оноо/, хотын аль зүгт байгааг хэлбэл/ 1 оноо/, хэдэн давхарт байгааг хэлбэл /1 оноо/ Жич: шаардлагатай тохиолдолд тодруулан асууна. Богино хугацааны ой тогтоолт Та анхааралтай сонсоорой. Би гурван үг хэлнэ. Та намайг хэлээд дууссаны дараа давтан хэлнэ шүү. Бэлэн үү гэж асуугаад хэлнэ. Жишээ нь: Адуу/ 1 сек хүлээ/, дөрвөлжин / 1 сек хүлээ/, жүрж/ 1 сек хүлээ/. Та хэлнэ үү. _______/1 оноо/,_______/1 оноо/,_______/1 оноо/ Зөв хариулсан үг бүрт нэг оноо өгнө. Анхаарал төвлөрөлт ба тоо бодолт Анхааруулга: Би танаар тоо бодуулна. 100-7-7-7-7-7 гэх мэт 5 удаа хасуулна. Зөв бодох бүрт 1 оноо өгнө. ___/1 оноо/,____/1 оноо/,____/1 оноо/,____/1 оноо/,____/1 37
  38. 38. 0-3 оноо 0-2 оноо оноо, Удаан хугацааны ой тогтоолт Асуух: Би түрүүн таниас асуусан үгнүүдийг санаж байна уу? Зөв дараалалаар хэлсэн үг бүрт нэг оноо өгнө. _______/1 оноо/,_______/1 оноо/,_______/1 оноо/, Нэрлэх чадвар шалгах Асуух: Энэ юу вэ? Жишээ нь: харандаа үзүүлэх / нэг оноо/, цаг үзүүлэх /1 оноо/ 0-1 оноо Давтах Хэлэх: “Алаг бяруу араг мөргөн” одоо та давтан хэлнэ үү? 0-3 оноо Ойлгох чадвар Анхааруулга: Та анхааралтай сонсоорой би таниар үйлдэл хийлгэнэ. Та миний хэлсэн үйлдлийг дараалалын дагуу хийгээрэй. “Баруун гартаа цаас аваад, дундуур нь нэг нугалаад, ширээн дээр тавина уу” зөв, дараалалын дагуу хийсэн үйлдэл болгонд 1 оноо өгнө. Унших чадвар Хэлэх: Та энэ бичгийг уншаад, зааврыг гүйцэтгэнэ үү? НҮДЭЭ АНЬ Зөв дарааллын дагуу хийсэн оноо бүрт 1 оноо өгнө. Бичих чадвар Хэлэх: Та энэ цаасан дээр ямар нэгэн өгүүлбэр бичнэ үү? Хэл зүйн алдаагүй өгүүлбэр зохиосон бол 1 оноо өгнө. 0-1 оноо 0-1 оноо Хуулах чадвар Та энд зурсан дүрсийг дуурайлган зурна уу? 0-1 оноо /1 оноо/ 24-30 оноотой бол хэвийн 23-18 оноотой бол үл мэдэг танин мэдэхүйн чадвар буурсан. 17 оноотой бол хүнд хэлбэрээр танин мэдэхүйн чадвар буурсан. 38
  39. 39. Хүснэгт 21 Настны сэтгэл гутралыг илрүүлэх сорил № 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. Асуулт Та өөрийн амьдралд сэтгэл хангалуун байдаг уу? Таны сонирхолыг татдаг байсан зүйл одоо татахгүй байгаа юм шиг санагддаг уу? Таны амьдрал хоосон мэт санагддаг уу? Та ихэвчлэн гунигтай байдаг уу? Та ихэнх цагийг сайнаар төсөөлж боддог уу? Та ямар нэгэн муу зүйл тохиолдох вий гэж айж эмээдэг үү? Та ихэвчлэн баяр баясгалантай байдаг уу? Та өөрийгөө арчаагүй дорой мэт боддог уу? Та гадуур гарч шинэ зүйлийг хийхээс илүү гэртээ байхыг эрхэмлэдэг үү? Та өөрийн ой санамжаасаа болоод олон асуудалд орооцолддог гэж бодож байсан уу? Та амьд байгаадаа баярладаг уу? Амьдрал таньд гайхамшигтай юм шиг санагддаг уу? Та эрч хүчээр дүүрэн байна уу? Таны ажил хэрэг бүтэлгүйтээд байгаа юм шиг санагддаг уу? Та бусдаас дорой юм шиг санагддаг уу? Нийт оноо Хариулт Тийм /Үгүй Оноо Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй Тийм /Үгүй ............... ......... Нийт оноо: Тодоор тэмдэглэсэн хариулт өгсөн асуулт болгонд 1 оноо өгнө. Үнэлгээ: Нийт оноо 5 буюу түүнээс дээш болсон тохиололд сэтгэл гутралтай байна гэж үзнэ. (Шейлд,Еасаже нарын 1985 онд гаргасан ахмад настны сэтгэл гутралыг үнэлэх шалгуур) Хүснэгт 22 Сэтгэл түгшилтийг илрүүлэх Спилбергер Ханины сорил (эхний 20 бодомж) Бодомж 1. Миний сэтгэл тайван байна. 2. Миний хувьд ямар нэгэн аюулзаналхийлэл байхгүй байна. 3. Миний сэтгэл тайван биш байна. Үгүй, тийм биш 4 4 1 Бараг л Тийм тийм Яг үнэн 3 3 2 2 1 1 2 3 4 39

×