Se ha denunciado esta presentación.
Utilizamos tu perfil de LinkedIn y tus datos de actividad para personalizar los anuncios y mostrarte publicidad más relevante. Puedes cambiar tus preferencias de publicidad en cualquier momento.

Gölet Projelendirme Esasları

12.354 visualizaciones

Publicado el

DSİ tarafından hazırlanmış gölet projelendirme esasları

Publicado en: Ingeniería
  • Inicia sesión para ver los comentarios

Gölet Projelendirme Esasları

  1. 1. 'r.c. ENERJİ VE TAŞİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET su IŞLERI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Vl[.Bö1ge Müdürlüğü GÖLET PROJELENDİRME ESASLARI NOTLARI (Gövde, Dolusavak, Derivasyon-Dipsavak) Hazırlayan Erdoğan ÖZORAL DSİ V|I.Bölge Müdürlüğü Proje ve inşaat Şube Müdürü
  2. 2. İÇİNDEKİLER ı. TANIM VE KRİTERLER 2. GÖLET TİPLERİ 2.l Toprak Dolgu Göletler 2.l.I Homojen Dolgu Göletler 2.I.2 Zonlu Dolgu Göletler 2.2 Kaya Dolgu Göletler 2.3 Beton Göletler 3. GÖLET KlSlMLARİ ıı. GÖLETLERİN PROJELENDİRİLMESİ ll.l stabilite Analizleri 4.l.l Şev Stabilitesi Ll.l.l.l Emniyet Faktörleri Ll.l.l.2 Deprem kuvvetleri ll.l.2 Temel Stabilitesi Ll.2 Sızma Analizleri 4.2.1 Sızma Ağı 4.2.2 Doyma Çizgisi 4.2.3 lzotrop Olmayan Dolgularda Sızma 4.3 Dolusavaklar Ll.3.l Dolusavağın Tanımı ve Görevi Ll.3.2 Dolusavak 'Proje Feyezanını Tayini 4.3.3 Dolusiâvak Elemanları ve Projelendirilmesi ll.3.3.l Yaklaşım Kanalı 4.3.3.2 Dolusavak Eşiği 4.3.3.3 Dolusavak Kanalı (Deşarj Kanalı) I-l.3.3.ll Uç Yapısı (Enerji Kırıcı Tesis) Örnek - Dolusavak Hesabı 14.1: Derivasyon - Dipsavak Örnek - Kondüvi - Dipsavak Hesabı s. BAZI PROJE KRİTERLERİ VE İNŞAAT ESASLARI
  3. 3. I- TANIM VE KRİTERLER : ~ DSİ Genel Müdürlüğünün 25.11.1988 tarih ve 1988/21 sayılı genelgesindeg nehir yatağının en düşük seviyesinden (talveg) yüksekliği 15 m, temel derinli- ği azami 5 m, gövde hacmi 500 000m3 ve rezervuar hacmi 3 hm3'e kadar olan veya temelden yüksekliği 20 m yi aşmayan, sulama amacıyla inşa edilen depolama tesis- leri gölet olarak tarif edilmektedir. Depolama tesisi; rüsubat tutmak amacıyla inşa edilirse tersip bendi,taş- kın önlemek amacıyla inşa edilirse sel kapanı, bir isale kanalına tabii bir dar- sudan su çevirmek amacıyla inşa edilirse çevirme seddesi adını alır. 2- GÖLET TİPLERİ : İnşa edildikleriımdzamwe göre göletleri üç gruba ayırmak mümkündür. ZJ- Toprak Dmgu Göbüerz Silt, kil, kum, çakıl ve kaya parçaları gibi tabii malzeme ile inşa aüıen göletlerdir. Malzemenin tabii haliyle kullanılması kadar, kazı, taşıma, yerleş- tirme ve sıkıştırma makina ve tekniklerindeki gelişmeler toprak dolgu göletlerin çok zaman diğer tip göletlerden daha ekonomik olarak inşa edilmesine imkan ver- mektedir. Toprak dolgu göletleri ana özellikleri bakımındaniki tipte sınıflandır- mak mümkündür. 2J.F Homoßn Ddgu Güeüerz Tamamı veya büyük kısmı aynı dolgu malzemesi ile inşa edilen göletîerdir. Tek cins malzemenin ekonomik olarak temininin mümkün olduğu hallerde 'ıse edi- lirler. Kullanılan malzeme geçirimsiz veya yarı geçirimli topraktır. Do;ay;sıyla gövdeden sızan sular çıkış bölgesinde borulanmaya ve boşluk suyu basın'ı teşek- külüne sebep olur. Borulanma mansap şevinin tedricen harap olmasına, boşluk mşu basıncı etkisi ile birlikte şev kaymasına sebep olur. Buna engel olmak içi: dol- gunun mansap eteğinde,tabanında veya ortasında dren tertip edilir. Dre.ler saye- sinde sızan sular mansap yüzüne ulaşamaz, sızma çizgileri dolgu içerisi:ie kalır.
  4. 4. a) Mansap etek dreni b) Yatay dren c) Baca dren Şekil 1- Homojen göletlerde kullanılan dren tipleri Yukarıdaki şekilde üç tip dren ve sızmaya etkileri görülmektedir. Kesikli sızma çizgileri dren olmaması halinde sızma bölgesinin üst sınırını gösterir. _ Alçak göletlerde Şekil l-a daki gibi basit bir mansap dreni başarı ile kul- lanılabilmektedir. 15-20 m den büyük göletlerde drenin gövde içine doğru daha &ula uzatılması tercih edilir. Bu nedenle orta yükseklikteki göletlerde yatay dren &fa uygun olur. (Şekil l-b) Yatay drenlerin tabanın 1/3 ile 1/2 sini kaplayacak şddıde teşkili sık rastlanan bir uygulamadır. Nadiren, yataý drenin yeterli hidrolikeâin
  5. 5. meydana gelmesine imkan vermek kaydıyla memba eteğine çok yaklaştırıldığı görü- lür. Yatay drenlerin gövdede tabakalaşmaya yol açması ve dolgunun yatay doğrul- tuda daha çok geçirimli hale gelmesine sebep olması mümkündür. Tabakalaşma, sızma bölgelerinin mansaba doğru îlerlemesine dolayısıyla drenin işe yaramaz hale gelmesine sebep olabilir. Bu tehlikeyi tamamen kaldırmak için yatay drenlerin baca drenlerle birlikte projelendirilmesi gerekir.(Şeki1l-c) Baca drenler mansaba veya membaaya doğru eğik olarak da yapılabilir. 2.l.2- Zonlu Dolgu Göletler: Bu tür göletlerin en basit tipi çekirdekli olanlardır. çekirdekli göletîer orta kısımda geçirimsiz malzemeden bir çekirdek ve bunun iki tarafında geçirimli veya yarı geçirimli malzemeden dolgu ihtiva ederler. İnce ve kalın çekirdekliola- rak ikiye ayrılmaları mümkündür. (Şekil 2-a,b) Geçirimli malzemenin bol fakat ge- çirimsiz çekirdek malzemesinin az olduğu yerlerde ince çekirdekli tipüıdaha eko- nomik olacağı açıktır. Her iki tip malzemenin de bol olduğu yerlerde a- Geçirimli malzeme yerleştirilmesinin birim maliyeti daha ucuz olduğu takdirde b- İnşaat süresinin kısa olması istenirse veya iklim şartları kalın bir çekirdeğin teşkiline elverişli değilse yine ince çekirdekli tip tercih edilir. İnce çekirdekli bir göletüe toplam hacim diğer tiplerden daha küçük tutulabilir. Bu da bir başka tercih sebebidir. Çekirdek malzemesi kesmeye karşı daha az muke- vim olduğu için ince bir çekirdek stabilite açısından avantajlıdır. b) İnce eğik çekirdekli Kalın eğik çekirdekli ŞEKİL 2- çekirdekli Dolgu Gölet Kesitleri _ 3 _
  6. 6. Çekirdek düşey veya eğik olarak yapılabilir. (Şekil 2-a,h) Düşey çekirdek- li göletlerin depreme karşı daha emniyetli olduğu görülmüştür. Düşey çekirdekten tabana gelen basınç eğik çekirdektekine göre daha büyük olacağı için çekirdeğin temele temas ettiği yüzeyde daha iyi bir yepışma,dolayısıyla temelde daha az sız- ma olur. Mansaba doğru yatık çekirdeklerin en önemli avantajı, geçirimli mansap zonunun tamamının doldurulmasından sonra yapılabilmesidir. Çekirdek yapımı için uygun olan mevsimin kısa olduğu yerlerde bu çok önemlidir. L- Gölet ekseni _Kumiçakıl v) Sıyırrna /kazıı (Enjeksiyon b r" İ Enıeksî on aşısı) _ _ Perdesi detikleri @Geçirımsız dolgu @Yarı geçirımli dolgu (Mevcut değil) @Geçirîmli dolgu Şekil 3- Zonlu (Bölgeli) toprak gölet tip enkesiti örneği 2.2- Kaya Dolgu Göletler : Hem geçirimli malzemenin ve hemde geçirimsiz malzemelerin az olduğu, buna karşılık kaya malzemesinin bol olduğu yerlerde kaya dolgu göletlerin yapılması uygun ve ekonomik olur. Burada gövdenin stabilitesi kaya malzemesi tarafı:dan,ge- çirimsizliği ise geçirimsiz çekirdek tarafından sağlanır. Geçirimsii”çekirdek gf- letin ortasında, memba yüzüne yakın veya ikisinin ortasında bir yerde edilebilir. teşkil Kaya dolgunun kışın da teşkil edilebilmesi, sızmanın boşluk basıncı ve bc- rulanma açısından problem doğurmayışı bu gölet tipinin maktadır. seçiminde etkili ol-
  7. 7. Kreî Gecis, Fütresı ' oeçaimsîı; Tabii zemin Sıyırma kazısı sınırı En aksiyon perdesi ı' Şekil 4- Kaya Dolgu Gölet Tip Kesiti Sızma akımlarının ince çekirdek malzemesini mansap dolgusu içine sürükle- mesini önlemek için mansap yüzünün iyi bir filitre ve onu takip eden geçiş taba- kası ile teçhiz edilmesi gerekir. Ani boşalma halinde de ince malzeme hazneye doğru akacaktır. Bu sebeple çekirdeğin memba yüzünün de korunması gerekir. Özel- likle seviye değişikliklerinin ani ve sık olacağı göletlerde çekirdek memba yü- zünün de iyi bir filtre ve geçiş tabakası ile donatılması gerekir. Dolguda kullanılacak kayaların sert, dayanıklı, farklı iklim şartlarında, kazılma, taşınma ve yerleştirilme sırasında darbelerden kolayca örselenip dağıl- mayacak türden olması arzu edilir. 2.3- Beton Göletler : Maruz kaldıkları kuvvetlere ağırlıkları sayesinde dayanabilen,göletlerdir. Yeterli miktarda ve istenen özellikte agrega malzemesinin bulunduğu ve çimeıto naklinin ekonomik olduğu yerlerde inşa edilebilirler. Bu tür yapılarda en uygun kesit olarak; etki eden en önemli dış kuvvet olan haznedeki hidrostatik su basıncı dağılımına uyum sağlayan, tabana doğru ge- nişleyen üçgen kesit seçilir. üçgenin tepe kısmında duvar kalınlığını arttır:e , yamaçlar arası ulaşımı sağlamak gibi nedenlerle dikdörtgen kesitli bir başlık oturtulur. Memba yüzeyi düşey veya Z l0'u geçmemek şartıyla eğimli yapılabilir. Beton ağırlık göletler büyük beton kütlesi gerektirir. İnşaat esnasında en önemli sorun beton priz ısısı ve şişmedir. Beton boyutları 12-15 m, yüksek- likleri 1-1,5 m olan bloklar şeklinde dökülür. _ 5 -
  8. 8. ı- Şekil 5- Beton Gölet Tip Kesitleri Beton göletler uygulamada çok özel durumlarda inşa edildikleri için ko» numuzun dışında kalacaktır. 3~ GÖLET KısıMLARı Gölet yapısı şu bölümlerden oluşur. a) Gövde b) Dolusavak Yapısı c) Dipsavak Yapısı d) Derivasyon Yapısı, Batardolar. a» GÖLETLERİN PROJELENDİRİLMESİ Planlama çalışmaları sonucunda; rezervuar hacmi, yüksekliği, dolusav " :x ın kotu ve kapasitesi; su alma tesislerinin kapasitesi belirlenmişcîr. Şroje aşa- masında da şu çalışmalar yapılır. ıı.ı- STABİLİTE ANALİZLERİ Şevleri ve malzemesi tesbit edilen bir gölette emniyet kazsayılarızın bu- lunması gerekir. Dolgu gölette şev eğimlerinin iyi seçilmemesinden dolaş: ev -lıı kaymaları ve zemin mukavemetinin yetersizohşumhndolayı da çökme ve yayılzaler olabilir. Bu nedenle gölet kesiti belirlendikten sonra; a) Şev Stabilitesinin b) Temel Stabilitesinin tahkik edilmesi gerekir.
  9. 9. u.ı.ı- ŞEV STABİLİTESİ ; Sevin göçmesi büyük bir toprak kitlesinin eğrisel bir yüzey üzerinde kayması suretiyle olur. Şev kaymasının sebebi çok zaman dolgu mukavemetinin ye- tersizliği bazen de temel zemininin zayıflığıdır. Yapılan gözlemler kayma yüze- yinin yaklaşık olarak silindirik olduğunu göstermiştir. Şevlerin, kaymaya karşı emniyet faktörlerinin tayini için çeşitli yöntem- ler teklif edilmiştir. Burada İsveç (Dilim) Metodu olarak bilinen ve dolgubaraj hesaplarında yaygın olarak kullanılan yöntemin esasları anlatılacaktır. Stabilite hesaplarının, seçilen farklı kayma daireleri üzerinde yapılarak minimum güvenlikçsayısının bulunması gerekir. Kritik kayma dairesinin merkezüüz bulunması üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda; kayma dairesi merkezinin mal- zeme içsel sürtünme açısı ve şev açısı ile değişimi (Şekil 6) daki eğrilerle ifade edilmiştir. İlk yaklaşım olarak, bu eğriler yardımıyla kritik kayma daire- sinin merkezi tesbit edilebilir. İsveç metodunda hesaplar barajın 1 m genişliğinde bir dilimi için yapılır ve bu dilimin iki yanındaki dilimlerden etkilenmediği kabül edilir. Kayma daire- sinin ayırdığı alan (Şekil 7) deki gibi düşey dilimlere ayrılır. Her dilinin önünde Ve arkasında bulunan dilimlerden gelen kuvvetler kütlenin bütününü etki- lemediği için ihmal edilir. Böylece bir dilime tesir eden kuvvetlerin sadece: a) Dilimin kendi ağırlığı GS) b) Kayma yüzeyindeki kohezyon (c) c) Boşluk suyu basınç kuvveti ûı) olduğu kabul edilmiş olmaktadır.
  10. 10. T_ imzalar grcî-ğwfynhlosrk kışın" «ısıyı No! 2 5155.32: ŞEKİL 6- Kritik kayma dairesi merkezinin maızem _ e içsel sürtünme açısı ve şev açısı ile değişimi.
  11. 11. 0 (Kayma dairesi merkezi) Kayma dairesi TZ ŞEKİL 7- Bir dilime tesir eden kuvvetler. Dilimin, ağırlık merkezinden etkiyen kendi ağırlığının kayma yüzeyine dik bileşeni N kaymaya karşı direnç meydana getirirken kayma yayına paralel bileşeni T dilimi kaymaya zorlar. Bu arada kayma yüzeyine dik doğrultuda tesir eden boş- luk suyu basıncı normal kuvvete zıt yönde olduğu için bunun koruyucu etkisini azaltacak, kohezyon kuvveti ise kaymaya karşı koruyucu olarak tesir edecektir. Kayma dairesinin emniyet faktörü: Koruyucu Kuvvetler Toplamı Kaydır ıc ı Kuvve t ler Toplamı olarak tarif edilerek :c +z(.`-U).tg(ö 1... * yazılır. Dilim geniş» iği b, boşluk suyu basıncı u, kohezyon katsayısı c ile ;'55- terilirse N = G.cos°< U = mb/cosm T = G.sinv< C = c.b/coso< olduğu (Şekil 7) yardımıyla kolayca anlaşılır. Dilim ağırlığı alan ile uygun özgül ağırlığın çarpımından ibarettir.
  12. 12. Boşluk suyu basıncının tayini biraz zordur. Önce boşluk suyu basıncı mm› kında kısa bilgi verilmesi sonra da nasıl tayin edilebileceğinin anlatılması uy- gun olacaktır. Toprak su ve hava ile dolu boşluklar ihtiva eder. Boşluklardaki su veluwa ı. toprak taneleri arasındaki temas basıncını azaltır. Konsolidasyon sırasında boş- luklardaki su ve hava dışarı sızar ve taneler arası basınç tedricen artar. Boşluk basıncı inşaattan hemen sonra oldukça önemli mertebede olur. Zamanla toprağın su muhtevası dağılımı değişir ve boşluk basıncı azalır. Fakat hazne dolunca dolgu içerisine sızan sular boşlukları doldurur ve yeni bir boşluk basıncı paterni ha- sıl olur. Dolgu göletlerde boşluk suyu basıncının tayini için amprik formüller kul- lanılmaktadır. Bunlardan iki tanesi aşağıda verilmiştir. u = r . Xt . h Burada ru, 0,# - 0,6 arasında bir katsayı, X' toprağın özgül ağırlığıve t h dilimin yüksekliğidir. Bir başka formül de u = l,25 x h olup burada h dilimin yüksekliğini göstermektedir. Bir gölet için en gayri müsait stabilite şartları şöyle sıralanabilir: a) Haznenin tam dolu olması halinde mansap şevi stabilitesi, b) İnşaat bitiminde, tam inşaat boşluk basıncı mevcutken, c) Haznenin ani boşaltılması hali. ŞEKİL 8- Sızmada Boşluk Suyu Basıncı Çok ince malzeme ile inşa edilen ve iyi sıkıştırılmamış şevlerde haz:e- nin hızlı boşaltılması halinde memba şevinde kayma olabilir. Maksimum su seri- yesinden günde 30 cm lik bir alçalma ile derinliğin yarısına kadar haznezinbo- şaltılması ani boşalma sayılmaktadır. _lo_
  13. 13. H.!.LI- Emniyet FaktöHeri: Kritik kayma dairesinin emniyet faktörü için aşağıdaki değerler tavsiye edilmektedir. Memba Şevindez. a) İnşaattan hemen sonra tam boşluk basıncı varken: F ;a 1,3 - 1,5 b) Ani boşalma halinde maksimum ve minimum su seviyeleri arasındaki kirik kayma dairesi için: F';›l,2 - 1,3 Mansap Şevinde: a) Hazne tam dolu ve deprem hali: Fgz-1,2 b) Hazne tam dolu ve permanan sızma hali: F 291,5 4J.L2- Deprem Kuvveüeü Şev stabilitesi hesaplarında her dilime deprem sırasındac(.G kadarşatay ve düşey kuvvetin tesir ettiği düşünülmelidir. Bu kuvvetlerin kayma yayına dik ve paralel bileşenleri bulunarak N ve T kuvvetlerinin deprem sırasında alaca ı (ılıı değerler kolayca bulunabilir. u.L2- Temelstabüüeý Temel stabilitesi sıkışmamış kil ve siltten başka zeminlerde nadire: tehlikeye girebilir. Bu sebeple bu tip zeminlerde inşa edilen göletlerde :ah- kik edilmesi gerekir. Tahkikler için çeşitli yaklaşımlar ve formüller tekli: edilmiştir. Şekil 9 daki gibi bir göletin temelinde meydana gelecek maksi: n kesze gerilmesi ( t } L için) = 0,25e.>'t. Hd formülü ile hesaplanabilir. Bu formülde ?E dolgu malzemesinin özgül ağırlığı Hd dolgu yüksekliğidir. t.< L olma haline daha çok rastlanmaktadır. t< L/10 olması hali için jî = ö't . Hd . t/L _il_
  14. 14. Toprağın kesme mukavemeti ise S = c + p.tg Ü formülü ile hesaplanır. Burada S toprağın kesme mukavemeti, c kohezyon katsayısı ve p = Xt.Hd dir. Temel emniyet faktörü F ______ 3; 1,25 temel = GNU) olmalıdır. Je +---L~__~_+ Kilveya sut İ ı ? .İ ŞEKİL 9- Temel Stabilitesi İle İlgili Tarifler. 4.2- SIZMA ANALİZİ : Bir gölet gövde ve temelinden sızan suyun miktarı ve sızmada meydana ge- len basınçların dağılımı gözenekli ortamda akım teorisine göre belirlenebilir. Sızma analizi sonunda bulunacak sızma debileri hazneden sızma yoluyla kaybola- cak su hacminin tahminine, basınç dağılımı ise stabilite analizleri için gerek- li boşluk suyu basınçlarının belirlenmesine yarar. Gözenekli ortamda akım teorisi aşağıdaki kabullere dayanmaktadır. a) Ortamın özellikleri statik ve hidrolik basınçlar altında değişmez. b) S1zma,yerçekiminin doğurduğu hidrolik eğim altında meydana gelir. cl Sızma sırasında malzemenin doygunluk derecesinde değişiklik olmaz. Bir hacme aynı süre içinde giren ve çıkan su miktarları birbirine eşittir. d) Hidrolik sınır şartları belirlidir. Gözenekli ortamda akım Darcy kanunu diye bilinen Q = k.i.A
  15. 15. denklemle ifade edilebilir. Burada k geçirimlilik katsayısı, i hidrolik eğim ve A alanı göstermektedir. Homojen toprağın her noktasında k aynıdır. İzotrop olmayan bir ortam için denklem x ve y eksenleri doğrultusunda Q=kiA = X XXX k i A Y Y Y Y Q bileşenlere ayrılabilir. V hızı ve h yükü göstermek üzere i = - EE_ ve V = __Q _ dL A ll.2.I- Sızma Ağı : Her birinden A Q debisi sızan Nf tane kanal ve aralarında eşit AA h yük kaybı olan Nd tane eşpotansiyel aralığı seçilirse tarif gereği Q NfAQ Ah NdaûAh Smma ğzgüem Eşpotansiyel Çizgileri 4 ŞEKİL 10- Sızma Ağı Elemanları. Akım ağının bir elemanının boyutları a ve b ise (Şekillû) bir kanaldan geçen debi Q=kAAh a=kAh .a b Nd b _13_
  16. 16. ve bütün ağın debisi N Q = k&A h.-._Ã__. . a Nd b . denklemleri ile bulunur. Eğer Nf ve Nd, a=b olacak şekilde seçilirse denklem N Q = k.Zlh ___Ã__ Nd şeklini alır. Böyle bir akım ağına kare ağı denir. Sızma ağı elemanları kare de- ğildir, fakat kareye yakın şekillerdir. Sızma ağının çizimi geçirimsiz yüzeyler birer sızma çizgisi kabul edilmek sureti ile akım çizgilerinin geçirilmesiyle başlar. Eğer sınırlar köşeli ise kö- şelerde akım olmayacağı gözönüne alınarak köşeler yuvarlatılırsa çizim için fay- dalı olur. Bundan sonra serbest yüzlü su kütlesi ile temas halinde olan dolgu yüzleri birer eşpotansiyel çizgisi olacağına göre seçilecek uygun sayıda eşpo- tansiyel çizgisi sızma çizgilerini mümkün olduğu kadar dike yakın kesecek şe- kilde geçirilir. 'AT c) sızma ağı b)Sınır akım ve esptansiyel çizgileri ŞEKİL 11- Sızma Ağı Çizimi Lı.2.2- Doyma Çizgisi : Dolgu içerisinde sızma bölgesinin üst sınırına doyma çizgisi veya fre- atik çizgi denir. Sızma ağının çizilebilmesi için doyma çizgisinin belirlemesi _ 14 _
  17. 17. gerekir. Kozeny sızma çıkış yüzeyi ile geçirimsiz yüzey arasındaki açının 1800 olması halinde doyma çizgisinin (x+yo)2 = x2+y2 denklemi ile temsil edilebileceğini göstermiştir. Bu denklem Şekil JZ de göste- rilen, odağı F noktası olan pragolün denklemidir.o< = 1800 olması hali dolgu gö- lette yatay filitre kullanılması halidir. Şekil l2.b deki gibi bir göletfe akım ağı odak noktaları aynı F noktası olan parabolik sızma ve eşpotansiyel çizgile- rinden meydana gelir. Yani, sızma ve eşpotansiyel çizgileri y eksenine göre si- metrik parabollerin parçalarıdır. Doyma parabolünün özelliklerinden Kozeny Parabolü (Esas parabd) Mansap sevi Gednmsh F zemin' (odak) ŞEKİL l2~ Yatay Drenli Bir Gölette Doyma Çizgisi ve Sızma Ağı. yo = 2 ao yo = hz + d2 ~ d yazılabilir. Memba yüzü Şekil l2.b deki A-B çizgisi gibi olmayıp oldukça yatıkcıriby- ma çizgisi akım çizgilerinin özelliği gereği memba yüzüne dik olacağından giriş kısmında parabolden ayrılmak zorundadır. Bu kısımda sızma çizgisi göz kararıîıa çizilir. Kozeny parabolünün su yüzünü kestiği noktanın memba yüzü ile su yüzünün kesim noktasına uzaklığı su altında kalan şevin yatay izdüşümünün yaklaşık darak 0,30 u kadardır. Bu bilgi sayesinde _15_
  18. 18. ŞEKİL 13- Yatay Drenli Bir Gölette Doyma Çizgisi. Denklemdeki d nin değeri hesaplanarak yo bulunur. Böylece belirlenen esas parabolün denklemi kullanılarak doyma çizgisi Şekil 13 de gösterildiği gibi ko- layca çizilir. Sızma ağı ise geçirimsiz tabaka sınırı (DF) nin en alt sızma çiz- gisi olduğu düşünülerek önce anlatılan esaslara göre teşkil edilir. Çıkış yüzünün geçirimsiz tabaka sınırı ile yaptığı açı (o< ) her zazan 1800 olmazrv( açısının 1800 den farklı olması halinde doyma çizgisinin çıkış yüzeyi ile yaptığı açı akım ağının geometrisinden bulunabilino( açısı 90° &en küçük ise sızma çizgileri çıkış yüzüne teğet olur. (Şekil l/La) 94 , 900 D. (II n büyük ise sızma çizgilerßoi dan bağımsız olarak, çıkış yüzüne yaklaşırken :"1- şeyleşir. ( Şekil 14.0) Bu durumlarda doyma çizgisi çıkış ÇIKIŞ yüzeyi e- ÇWŞ vÜzeyî A; Kozeny. parabolü ŞEKİL 14- Sızma çizgilerinin Çıkış Doğrultuları. bölgesinde Kozeny parabolünden ayrılır. Doyma çizgisinin çıkış noktası ile _15_
  19. 19. Kozeny parabolünün mansap şevini kestiği nokta arasındaki uzaklıkzla ve doyma çizgisinin çıkış yüzünde ayrırdığı kısmın uzunluğu a Casagrande'ın deneysel çalışma sonuçlarına göre hesaplanabilir. zâa/ (a +.A a) TABLO I de verilen de- ğerler yardımı ile bulunur. TABLO I OA Doyma çizgisi için esas parabolün 03 düzeltme faktörleri Ş 3 Q? ' 0.1 ş 4 ° o ...IL 04 30° 60° 90° 120° ı50° ı80° 3°° 5°° 9°° ”°° '5°°'8°° ot: Çıkış açışı _aa_ 0,36 0,32 0,26 0,18 0,10 0,00 a +-13 a a + A.a değeri Kozeny parabolünün denklemi polar koordinat sistemine göre yazılarak elde edilen ß=___*'o l-cos S denkleminde 9 = 6( konularak ý=a+AaıD._~_ l-coso< bulunur. a veya A a belirlendikten sonra doyma çizgisi, çıkışta çıkış yüzüne :e- ğet veya düşey olma şartı dikkate alınarak göz kararı ile çizilir. Böylece dey- ma çizgisi Şekil 15 deki gibi giriş ve çıkış bölgelerinde esas parabolden sap- mış, fakat orta kısımda onunla çakışık olarak elde edilir. _ 17 -
  20. 20. Gecirimsfz zemin ŞEKİL 15- Homojen Bir Dolgu Gölette Akım Ağı 4.2.3- İzotrop Olmayan Dolgularda Sızma : Buraya kadar dolgunun izotrop olması kabul edilerek sızma analizinin na- sıl yapıldığı görüldü. Halbuki gerçekte bir dolgu baraj izotrop değildir; yatay ve düşey doğrultularda geçirgenlik dereceleri farklıdır. Bu hal için yatay T (II düşey doğrultulardaki geçirgenlik katsayıları sıra ile kx ve ky olmak üzere 2 kx/ky = a olarak tarif edilen bir değişken dönüşümü yapılması gerekir. Buna göre izotrop olmayan bir dolgu kesitinde x doğrultusundaki uzunluk- lar a ya bölünerek elde edilecek kesit şekli izotrop bir dolgu özelliğini taş:- yacaktır. Dolayısı ile değiştirilmiş kesit üzerinde akım ağı yukarıda anlat::- dığı gibi çizilir. Şekil lö böyle bir çizimi göstermektedir. Bu örnekte dolgu aynı özelliği haiz bir zemin üzerine yapılmış olup az = 4 tür. Dolayısı ile ke- sit dönüşümü yatay uzunluklar yarıya bölünerek yapılmıştır. _ 13 _
  21. 21. Dren Dönüştürülmüş kesü Gerçek kesit ŞEKİL l6- İzotrop Olmayan Bir Dolgu Ve Temelde Sızma Ağı Teşkili Dönüşüme tabi tutulmuş kesitte çizilen sızma ağı bütün yatay uzunl ' ' arın a katı alınarak gerçek kesite aktarılır. Yukarıdaki misalde iki katı alı:c'-'-'-° 1:0- layca görülür . Anizotropik dolgu ve zeminden sızacak debi Nf Na denklemi ile bulunur . _19_
  22. 22. 4.&-DOLUSAVAKLAR lı.3.l~ Dolusavagın Tanımı veßörevi: Suyu depolayan, çeviren, kabartan ve nakleden yapı1arda.kapasite fazlası suları yapıve çevresine zarar vermeksizin savmak için tertip edilen elemanlara dolusavak denir. Göletin dolusavak seviyesine kadar dolu olduğu bir anda göle girecekobı bir feyezanın gövdeye zarar vermeden dışarı aktarılması ancak yeterli kapasitede bir dolusavakla mümkün olmaktadır. Bir dolusavağın, yeterli kapasiteye sahip olmaktan başka, hidrolik ve statik yönden de emniyetli olması gerekir. ll.3.2- Dolusavak Proje Feyezanının Tayini . Göletlerde, dolusavakların projelendirilmesine esas olacak taşkınların frekansı, depolama hacmine ve yıkılmaları halinde wmansabında etkilenecek yer- leşim alanı olmasına ve/veya büyük maddi zararlar meydana gelmesi hallerine göre seçilir. Kabul edilen frekans kriterleri aşağıda verilmiştir. a) Depolama hacmi 1 hm3 e kadar olan göletlerde, mansabında yerleşieahau yok ve büyük maddi zararlar beklenmiyorsa 500 yıl, etkilenecek yerleşim alanı varsa 1000 yıl tekerrürlü taşkınlar seçilmelidir. 3 b) Depolama hacmi 1-5 hm arasında olan göletlerde aynı şartlara göre, 1000 yıl ve 10000 yıl tekerrürlü taşkınlar seçilmelidir. c) Depolama hacmi 5 hm3 ten fazla olan göletlerde ise kadastrofal taşkın debisi kullanılmalıdır. 4.3.3- Dolusavak Elemanları ve Proğelendirilmesi : Göletlerin dolusavakları genellikle dört bölümden oluşur. u.3.3J-Yakmşnn Kanah Suyu rezervuardan alarak kontrol kısmına iletmek için yapılan bölündîr. Genellikle toprak kanal veya tesviye edilmiş bir sahadan ibarettir. Yaklaşı: kanalının planda akımları kontrol kesitine üniform bir akımla iletecek yapıya sahip olması gerekir. Yaklaşım kanallarına ya hiç eğim verilmez veya çok azbir eğim verilir.
  23. 23. 4 . . .. .. »Caz IF_ ..Saw .ş ::HE m› ise& gîrmîoa Si? :S: , .asma ..En .n22 bnm? .ıawü a. :53 ayda «Eau E00 .EEÜJ 543W .Föuı
  24. 24. lı.3.3.2- Dolusavak Eşiğî : Dolusavağın ana elemanı olan eşik, su seviyesini belirlediği için kont- rol elemanı diye de adlandırılır. Eşik savak tipine bağlı olarak mevki ve biçim bakımından değişik şekillerde tertiplenebilir. Göletlerde ençok kullanılan tip nap profilli olanlardır. 4.3.3.3- Dolusavak Kanalı (Deşarj Kanalı) : Dolusavaktan savaklanan su enerji kırıcı tesise kadar dolusavak kanalıile taşınır. Boşaltma yapısı, çok hızlı akımlara maruz kalacağı için, çok dayanıklı kaya zeminde açılmalı, aksi halde dayanıklı bir malzeme ile kaplanmalıdır. 4.3.3.1:- Uç Yapısı (Enerji Kırıcı Tesis): Dolusavak boşaltım kanallarının ana akarsuya birleştiği yerde yapılanyerde yapılan yapılara denir. Yüksek hızların akarsu yatağında sebep olacağı oyulaalara mani olmak için tedbir almak gerekir. Ancak, akarsu yatağının dayanıklı kaya içe- risinde ve su derinliğinin az olması halinde savaklanan su doğrudan yatağa veri- lebilir. ÖRNEK : Dolusavak Hesabı Verilenlerz Tipi: Karşıdan alışlı, kontrolsüz 0 = 64,80 m3/s Su Yükü = He = 2,10 m Eşik Yüksekliği = P = 0,80 ru Yaklaşım Kanalı Boyu= 30,00 m a) Akım Rejiminin Tahkiki: Akımın kritik üstü olduğunu kabul edelim. C= 2,0 q = C x L x H3/2 = 2,0 x 1,0 x 2,13/2 = 6,09 m3/s/m Yaklaşım Kanalında Su Hızı = Va = q = 6,09 = 2,10 m/s Va (He+P)xL (2,l0+0,80)Xl,0 _22_ m_
  25. 25. Yaklaşım Kanalındaki Hız Yüksekliği = ha Vaz 2,102 ha = 2 g 19,62 = 0,224 m Yaklaşım Kanalında Su Yüzü Eğimi = S S E Va x n 2: 2,10 x 0,0225 2: 0,0b0539 R2/3 (2,ı0+0,s0)2/3 Yaklaşım Kanalı Boyunca Yük Kaybı = hl hl = S x L = 0,000539 x 30 = 0,0162 m Giriş Kaybı = 0,10 X ha = 0,10 x 0,224 = 0,0224 m Toplam Yük Kaybı = 0,0162 + 0,0224 = 0,0386 m Dolusavak Su Yükü = Ho Ho = He - h = 2,10 - 0,0386 = 2,06 m P _=0.80 = 0,39 Şekil 18. Co = 2,07 Ho 2,10 .EE_İ;î_ = 3:İ9_İ_9ıî9_ = 1,39 _ğ2Eil_l2____5Ğ.. = 0,90 He 2,10 HO Hd = 0,90 x Ho = 0,90 x 2,06 = 1,85 m d = (Ho + p) - Hd = (2,06 + 0,80) - 1,85 = l,0l m .» Mansaptaki Su Hızı = Vd q 6,09 d 1,01 = 6,03 m/s < D.- ll ll Mansaptaki Hız Yüksekliği = hd vaz 6,032 hd= = 1,86 m 2 g 19,62 _ 23 -
  26. 26. S. ..Sbüm oİz mo muîq› ı ...n 3 o& n.. o _ no o II II °o ıNî-ııoıasaoo so samvA ..2z,..
  27. 27. a... . . . “w . _ . ı› s! , ._ _ . . iNSJMJd- JQHvWJSIO JD JNJIOIıJJOO NI !SVJHQJO- S .Bmw m& zaîq :$59.20: ..o 20:75.. a. o.. ..n 2 .â 2 3. .Z â Z .İl !IF h!. 1 . MH, Esas:: ..o .causes o _İ . ...ı. . T ı.ı İl, m ı . . 1 H 3 _ . . ağ# _ E o _.. ?E52 B_ 2.33: oıuı :d: .x __uzeiuu m: n u :u so. aıuxkx _25_
  28. 28. .ı n: n+vg zamn& :45.52.1500 ..o 205._ m G... om aHzmw omo -gğınaıoısssoo asuvuosıu asas o; ıNZ-Jıoıssao:) uaıaıcıow 40 oııva DO_ _25_ a .war - wszııza-sjı_ y-eıınrıow › .
  29. 29. Hız yüksekliğinin Hd = 1,85 değerine yakın çıkması akımın kritik üstü olduğuna dair yapılan kabülü doğrular. Hd + d 1,85 + 1,01 Şekil 20 Cs = ------ = 1,39 = 0,962 Ho 2,06 C Cs . Son Düzeltme Katsayısı = Co X = 2,07 x 0,962 = 1,99 C q = c x L x n03” = 1,99 x 1,0 x 2,063” = 5,89 m3/s b) Dolusavak Genişliğinin Hesabı : _ihêîıw_ B: 11,00,, q 5.89 B: c) Eşik Profilinin Hesabı : Hemen hemen bütün tiplerde savak eşiğine verilen profilin mümkün :ertebe suyun akış tabiatına uygun olması gerekir. Eğer savak küçük bir yükün meydaza getirdiği su napına göre biçimlendirilirse daha büyük yükler altında naplar je- riye atılmak ister, fakat serbestçe havalanmadığı için oluşacak vakum etkisiyle savak yüzüne yapışmaya zorlanır. Vakum, bir yandan nap salınludarına sebep :_a- rak savak çalışmasını düzenleştirirken bir taraftan da nap altında suyun buhar~ 1 i 'ıJ m H laşmasına ve yer yer buhar ceplerinin teşekkülüne yol açar. Bu buhar ce akımın etkisiyle aşağı doğru hareket ederek basıncın atmosfer basıncına eşit veya ondan büyük olduğu bir seviyeye gelince buhar su haline döner. Bu sıraia patlamalar olur. Sürekli patlamaların hasıl ettiği aşırı basınçlara maruz bı- lunan gözenek, çatlak ve yüzeylerdeki beton yorulur, zamanla parçalanır. Kari- tasyon denilen bu olaya meydan vermemek için savak profilinin maksimum yükte meydana gelecek serbest napın alt yüzüne uydurulması ideal çözümdür. Creager ve Ogee profilleri ençok uygulanan standart savak profilleriiir. Ğwl) Creager Profili Hesabı : Creager 1.0 m lik yükteneydmn gelenrwpnıalcve üst yüzlerinin k0ordi:at* larını tesbit etmiştir. Tabloll de verilen değerler proje yükü (He) ile çarçıl- mak suretiyle elde edilecek koordinatlarısavak profilini belirleyecektîr.
  30. 30. TABLO II - Creager Profili nap alt Kap üst* g; v, vüzü v. İİ 0.126 - - 0.831 0.1 ` 0.036 -- 0-303 0.2 0.007 4 0-772 0.3 0.00 - 0.740 0,4 0.007 - 0-702 0.6 0.063 - 0-620 0.8 0.153 - 05511 1.0 0.26? - 0-380 1.2 0.4ı< - 0.219 1.4 0.553 - 0-030~ 1,7 olsa: 0.305 230 1,3; 0.693 2.5 _lf 1.50 3.0 3.11 2.50 3.5 4;:5 3.66 4.0 5.El 5.00 45 7_“_~5 6.54 C-2 Ogee Profilimin Hesabı: Amerika Birleşik Devletlerinde Bureau of Reclamation tarafından yaşılanezaş- tırmalar sonunda savakların boyutlandırılmasında kullanılan abaklar tanzim ed:l~ miştir. Bu abaklara göre dolusavak eşiği boyutları, kretin en üst seviyesinden ge- çen bir eksene göre verilmektedir. Savağın memba tarafı bir eğri ve buna çizile: bir teğetten ibarettir. Mansap tarafının boyutları ise şu formülle ifade edikßilir. X __Z___ = --K ( 2 Ho Ho _zs_
  31. 31. -. ._. -. . ....--..- -........ı..-.-.....-...s__-,,_. -. , .....y....-.-.ı . ı... -ı I. Wnlır surfon upsîrearn from ıcir drußdoun ..'.".İ.rî. . .D I n é' ..Hu . .. . (Desıçıı heod l !İZ o oııgın ona opeı ol cıesl İ .. ;î ._. fıı-ı-«vvı .. zqmnaı* ELEMENTS OF NAPPE-SHAPED GREST PROFILES (A) _ ı ,... - . *_ _.v..__....._ _... ı ._ ..._ww_ ...... . v.' . . . n. - : ! :ı: vî__ _u ;ı .u › l .. .. _.-._..İ_. ...__... . :ı ı: c ş. -İ ' . .Ç . - ?ıcı vaıugs gr n a ı
  32. 32. `r ı 'v' 025 Gunz' o! canını: !cı R, ıs Ixnııd a! ımıuııiun of v:: nb and cd 4 e) ýALUE s or y, . . 020 'İZİ-İİ-- o,, W_ ŞEKİL 22 _30_ ..::L-'L m2.ıır.:e.-.-~-ı=_..~2' &-..; .ıaııaguuışß-ımı
  33. 33. Burada Ho su yükü, K ve n ise suyun dolusavağa yaklaşım hızına, su yüküne ve dolusavak eşiği yüksekliğine (P) bağlı olan katsayılar olup (Şeki12l,22)yar- dımıyla hesaplanabilir. d) Boşaltım Kanalı Su Yüzü Hesabı : Üniform ve permanan bir akımda su yüzeyi, kanal tabanı ve enerji hattı bir- birine paraleldir. Tedricen değişen ve permanan bir akımda (hızlanan veya yavaş- layan akım) su yüzeyinde kabarma veya alçalma olmaktadır. Böyle bir akımda su pro- filini tesbit etmek için çeşitli hesap metodları kullanılmaktadır. ŞEKİL 23 Boşaltım kanalı su yüzü profili hesabında genellikle standart step :et:- du kullanılır. (Tabl0:IE) Bu metodun hesap adımları şöyle sıralanabilir. 1) Boşaltım kanalı başlangıç taban kotu önceden belirlenmiştir. Başlangı; su yüksekliği olarak<E)bö1ümünde hesaplanan d değeri alınır. Bu değere "re kesit W aa m n olanağı alanı, ıslak çevre, hız ve hız enerjisi belirlenir. Manning katsayısı, beton kanal olduğu için n= 0,016 alınır. 2) Seçilen ikinci noktadaki su yüksekliği tahmin edilir. İki noktanın s: yüzü kotları arasındaki fark ( ZLh tahmin edilen) değerini verir. 3) Seçilen su yüksekliğine göre tablonun diğer bölümleri hesaplanır. _ 31 _ ,.. .. ya... , ;ß--ûırrags _._.~: .
  34. 34. xrıoaogu g vwvıvıao saman xvısı vwvıvmo NI HHVI *l V [QIİIMEISMQA US vwvîvıuo ıuvıv usa» 1431103 nıox ozgu ns n10» Nvevı 'IVNVX Hnmmom ama; :m BM :wouwz @mum uumnnmum IHHH 015& ._ 32..
  35. 35. V2 4) A h hesap edilen = hl + formülüyle hesaplanabilir. 28 Burada hl sürekli yük kaybı olup Qzxnzxl .. . hl = ------ formulu ıle hesaplanabılır. l, ıki nokta arasındaki 2 4/3 AxR V2 mesafe, iki noktanın hız enerjileri farkıdır. 22 5) Eğer; tahmin edilen 1511 ile hesap edilen [ın birbirine eşit veya çok yakın ise diğer bir noktanın hesabına geçilebilir. Aksi halde aynı nokta için farklı bir su yüksekliği seçilerek işlem tekrarlanır. Ancak bu metodun tatbik edilmesinde şu hususlara dikkat edilmesi gerekir. l) Yapılan hesap, ortalama alan ve hidrolik yarıçap değerlerinin hakiki durumu temsil edememeleri bakımından, kesin olmayıp yaklaşıktır. Birbirine yakın kesitler alınarak hata azaltılabilir. 2) Eğer kritik altı (yavaş) akımda, hesaplanan Aıh, tahmin edilenden kü- çükse (veya büyükse) ikinci tahmin birinciden küçük (veya_büyük) olmalıdır.üjtik üstü (hızlı) akımda, hesaplanan Äıh tahmin edilenden küçükse (büyükse), ikinci tahminde daha büyük (küçük) bir.A h denenmelidir. 3) Kritik altı akım, başlangıç kesitinden membaaya doğru, kritik üstü akım ise başlangıç yerinden mansaba doğru hesaplanır. 4) Suyun kritik üstü akımdan kritik altı akıma geçtiği yerde su yüzü he- sabı yapılamaz. e) Özel Hal - Boşaltım Kanalında Tedrici Genişleme veya Daralma : Kanal kesitinde genişleme veya daralma gerektiği zaman bunların akızıakr de- tu satmayacak tranzisyonlarla yapılması gerekir. Kanal tabanının genişleme ney ralma açısı tane( = 3 F formülüyle hesaplanabilir. F froude sayısı olup V F= ---- dir. V,d; tranzisyonun başında ve sonundaki,tranzisyon Vg.d yapılmadan önceki hız ve su derinliklerinin ortalamala- rıdır. _33_ 55_ı.;w-L'ı.~î'$0: ~~ .........
  36. 36. f) Boşaltım Kanalı Duvarı Hava Payı ve Duvar Yüksekliğinin Hesabı : Hava Payı = 0,60 + 0,0372 x V x VP::- Duvar Yüksekliği = Hava Payı + Su Yüksekliği Bu hesapların kritik noktalarda tekrarlanması gerekir. g) Enerji Kırıcı Havuzun Tipinin Seçimi ve Boyutlandırılması g-l) Tesis Tipinin Seçimi : Tesis tipinin seçiminde kriter olarak, Froude sayısı ve hız alınır. V :Vî V, d:Boşaltım kanalının sonundaki hız ve su yüksekliği F F <f 1,7 ise tesis yapmaya gerek yoktur. l,7<Ç E`<Ç 2,5 ise(Şekil 24) den faydanılarak havuz boyutlandırılabilir. 2,5_< F <4,5 ise Tip I Havuz (Şekil 25 ) F >4,5 ve V < 15 m/s ise Tip II Havuz (Şekil 26) F ;>A,5 ve V';>15 m/s ise Tip lıı Havuz (Şekil 27) seçilir. Havuz boyu, tevkif ve şüt bloklarının boyutları(Şeki124,25,26›27;yardı- mıyla hesaplanabilir. g.2) Enerji Kırıcı Tesis Duvarı Hava Payı ve Yüksekli'inin Hesabı : Hava Payı s 0,1 x (V + d2) Duvar Yüksekliği = d2 + Hava Payı dl J d2=_--x( l+8xF2-1) 2 uşu- DERİVASYON - DİPSAVAK : Göletler genellikle kuru dereler üzerinde ve gövde dolguları bir iş mev- simi süresinde tamamlanan yapılar olduğundan ekonomik nedenlerden dolayı pahalı derivasyon tesislerinden kaçınılmalıdır. - 34 _ ***Tu L.`*â..'31i423:.'î5
  37. 37. Fmode .sey/sı 0 2_g 5_ş g /_z__/n /6 29 l r l' : ' ı l = v J gem* ğrıh/İE/évıh :#57139 r-ı-î; ' ' ' ' î: " î-"î-"g 1-1.,... ._-_ -....-_-_ _._ 75 aêrar/ mega law& azése/b/é/Â/éıêw Ffouaêşê/ısı İ I J î İ i ı İ ğ &gram; uzaqbja J İ ŞEKİL 24- l,7<F(2,5 olması ha- linde düşü havuzu karakteristik- leri. _35_
  38. 38. SÜI BLOKLARJ ' Kısıtlı' ara _rw MmmDis gznişliğğe-dı I Aıuılık=zjsw eıoıîüsı MEYİL] HP(I)HAVUZ EBÄHAM FRUD SAYISF 3 ııııııs/ır› su ,otıziıııicî . ı _ z› i_ M MANSAP SU DERINLIG' ı _ı SEKİL ?5 HPI HAVUZ 2.5 il: LS arasındaki dzğcrlzıı Için dusü havuzu karukuııstiklıri Freud( sayısının
  39. 39. TİP (Il) HAVUZ EBATLARI FR"C' SAYESŞ 2 I TW. DEPlH_ d MANSAP SU DERIINLIGI ITW OEPİH) *'fı1ı4:-"!'ı: . . ` ' ' ' ' -ı -Ç-vı-T ÂSİCRAHA UZUNLUGU «ı-«LH *î 5 19 [2 IL 16 SEKİL 6 FRUD SAYISI: V' V9dı Tip 11 Havuz (Froude sayısının 45 mı. bu-,uk dtğulni ıcın ve gııis hızının 15 mlsn dın küçük oluşu hamd: duşu havuzu kuıoklcıısııklııı)
  40. 40. DisLi ENGEL _SÜT BL OKLARI .._" TİP (m) HAVUZ EBATLARI FRUD SAYISI ğiiii :Ş: E 'ı i E:: ' S i d' MAN sm› su OERİNLİĞİ !I T.w . DEPTH dı ŞEKİL 27 F = FRUD SAYISI' Tip III Havuz Fıoud sayısının 1.5 don buyuk dcgrrleri icin dusü havuzu kaFZkİCÜSÜVİC-V
  41. 41. Gövde dolgu hacminin fazlalığı veya akarsuda devamlı akış olması halinde_ genellikle atnalı kesitinde olan kondüvi inşaa edilir. Kondüvi, 10 yıl tderdkıü taşkın debisini geçirecek boyutta olmalıdır. Kondüvi inşa edilmiş göletlerde, inşaat bittikten sonra kondüvi içine uygun bir mesafeden sonra (genellikle gölet aksının 10-15 m membaında) redük- siyon parçası ve-tıkaç betonu vasıtasıyla cebri boru yerleştirilir. Tıkaç be- tonuna çok yakın bir mesafeye ilk vana konur ki bu vanaya tehlike vanası denir. Tehlike vanasının olduğu bölümde kondüvi çapı arttırılmalıdır. Cebri borunın uç noktasına yerleştirilen ikinci vanaya da ayar vanası bu vananın olduğuööhhe de ayar vana odası denir. Eğer ayar vanasından çıkan su, hemen sulama kanalına ve- rilecekse enerji kırıcı tesis yapılması gerekir. Değişik seviyelerden suyun alınmasını sağlayan ve yükseltisi minimum su seviyesine kadar çıkan su alma bacası ile birlikte yukarıda anlatılan bölümleri de içeren yapının tümüne bir- den dipsavak adı verilebilir. Kondüvi inşa edilmemiş olan göletlerde ise beton gömlek içine alınmış olan Cebri boru dipsavak görevini görür. Cebri boru çapı, dipsavaktan çekilebilecek en büyük debiye göre hesap- lanır. Ayrıca dipsavağın belirli bir sürede rezervuarı boşaıtnaoı istenir. Rezervuar hacmi 3 hm3'e kadar olan göletlerde cebri boru çapı, aktif haczi 30 gün içinde tahliye edebilecek değerden az olmamalıdır. Ancak mansapte 55- letin yıkılmasından etkilenecek yerleşim birimi varsa veya büyük maddi zara:- lar bekleniyorsa bu süre 15 güne kadar indirilmelidir. Kondüvi giriş kotu, dere yatağından yüksekte ize gövdenin membater*:nda batardo inşa edilerek su seviyesinin yükseltilmesi ve çevirme kanalı ile ;uyum kondüviye girişinin kolaylaştırılması gerekir. Gerekli kondüvi ve Cebri boru çapının tesbit edilmesi için yersel ve su- rekli yük kayıplarının hesaplanması gerekir. Sunulan örnekte; kondüvini: basnçlı ve serbest, dipsavağın basınçlı çalışması hallerindeki yersel ve sürekli yük kayıplarının hesabı izah edilmeye çalışılmış ve Kot-Deşarj değerleri tablo ğa- linde verilmiştir. Tablo (IV, V, VI) ı 39 _
  42. 42. ..,, ÖRNEK:KONDÜVİ HESABI Kondüvinin Serbest çalışması Hali : alg = 6,5 + 1,5 = 8,0 m3/s LTüne1 : 140 m Kondüvi Giriş Kotu : 682,10 m Kondüvi Çıkış Kotu : 676,50 m S0 : 0,0& ve S0 Sc kabul edilirse II 2 2 n : 0,0ın_ :l,53 X ,Bu Dı/3 2,11/3 SÜ _ 3 d . = - ' ' _+- =U99..(Sk'128 n%Ný/3 ı,53xı0“ D ' E 1 ') .9..= 0,99 için ._.J.__. = a,e73 D D5/2 l 0 = 4,873 x 05'? = ýl,2 m3/s:›QlÜ = s m3/s ßpndüvinin Basınçlı Çalışması Hali : Hesap debisi olarak 10 m3/s alınmıştır. D : 2,10 m (At nalı kesit) giriş Kaybı 3,65 m2 (Tablo vız:) D : 2,10 m A : hv 2 : 0,Ü0423 x 0,8955 Q hv = 0,00379 x 02 hv : 0,379 m he : ke x hv : 0,22 x 0,579 he : 0,08 m
  43. 43. *%4 lüneldn Sürtünme Kaybı : D = 2>]° m içi" sf = 0,000030s x 0,070 _07' sr = 0,0000339 x 02 = 0,00339 hf = sr x L : 0,00339 x 140 hr : 0,40 m ğıkıştakı Hız Kaybı : hv : 0,38 m lpglam Kayıglar : h = 0,94 m Kayıgların Debîye Göre Değişimi : Q2 10 n = 0,0094 x 02 ~_E`Katsayısının Debiye Göre Değişimi : h : 0,94 x 2 9,8i 2.EÜ _ 41 _ 4›
  44. 44. NL. ıı'n S S. DİP5AVAK'HLSAPLARl .Hesap Debisi 0 = 10 m3/s olarak alnımıştır. (a yıplar ; ızgara Kaybı : Fnet : Q V Fbrüt : Fnet 0,70 r : 0,50 m (Dairesel Kesit) Fnet : 0,55 m2 v : Q : 19-Ü9 ; ı0,ı0 m/s Fnet 0,55 ,2 82 hv : = 18'i : J6.85 m :Kg l9,6Z h zgaraş: 8 x hv : giriş Kaybı : . . hv D : 1,00 m ıçın ---î-- : 0,0825 Ü ny = 0.0029 x 02 = 0.25 m he : 0,05 x hv : 0,05 X 8,25 : 0,4] m (G iriş standart çan ağzı şekjindedir.) ~ 42 -
  45. 45. giriş ğaftında Süftünmc Kaybı : L D 092,55 - 403,15 1,00 m için 9,20 m = 1,36 x 0,001ı'40 : 0,Ü(]]90tı Uîll "W II !Q 0 sr = 0,001904 x 02 = 0,1904 hf` : SF x L : 0,1904 x 9,20 : 1,75 m Düşey Kurb Kaybı : E._.= __3ı99_ : 1,29 için 40 : 0,21 (sekil 29) D 4 -2 A 3 _lL__ÄL_LLâi__ : 1 50 m2 E Ü y :__._il_____ : _____i2__ : 5,30 m/s A 1,89 hv : ____!î_. -._ŞiÇHE;; 1 LS m 2 xg 19,62 hb : kb x hv : 0,2] x J.ü5 : 0,50 m
  46. 46. lvdrici Genişleme Kaybı : DI : 1,00 m için hv1 : 8,25 m 02 = 2,10 m için _hy2 : Ü 00423 X Ü 8955 : Q hv2 = 0,00379 x 02 = 0,379 m 2Z__.: __Z1l9_ : 2,10 için Ktr = 0,59 (Şekil 30) 01 1,00 hîr : Ktr X (hvl - hv2) : 0,59 x (8,25 - 0,379) htr 4,04 m lünelde Sürtünme Kaybı : L:65m 0 = 2,10 m için - = 0,000030s x 0,070 (Tablo VIII) 0 0,0000339 x 02 = 0,00339 lu tülü Sf Ihf : 5 fx L = Ü,ÜÜ339 X 65 h( 0,22 m lehlike Vanası Tıkacında Ani Daralma Kaybı :
  47. 47. Ä 7:19 : 1,40 için ım- : 0,24 (Şekil 30) 02 _1,50 D1 : 2,10 m hv1 : 0,379 m 02 = 1,50 A2 = 1,77 m2 v2 = --J9-- = ---3İ1- = 5,55 m/s A2 1,77 2 2 hv2 : --lı--=--ğiğé = 1,63 m 2 x g 19,52 hr = Ktr x (hv2 - hv1) = 0,24 x (1,53 - 0,379) hf = 0,30 m like; Tedrici Daralma Kaybı : D1 : 1,50 m için hvl : 1,63 m 02 = 0,50 m A2 = 0,203 m2 V2: L. : _iL : 35,4 m/s A2 0,283 ..2 . 2 m2 : ___'_Z._ : _éıûî : 53,07 m 2 x g 19,52 hf : Ktr x (hv2 - m1) = 0,10 x (53337 -1,63) hf : 6,22 m ßedüksiyonda îedricj Daralma Kaybı : _, 01 = 0,50`m için hvl = 53,07 m D2 : 0,35 m A2 : 0,0962 m v2 = ..._.__-9- = -_-____35L_-__ = 103,95 m/s A2 0,0962 . 2 2 hv2 : __-Ä3L- = -i93ı55L--= 550,74 m 2 x g 19,62 h( : Klr x(hv2 - h'1 ) = 0,10 x (550,7-'ı - 63,87) h!' 130,69 Iıı ll _ 45 _
  48. 48. îchlike Vanası îıüacında Sürtünme Kaybı : L = 72,50 - 57,50 = 5,00 m Dl : 1,50 m 02 : 0,60 m DD,, = __91±EZ__. : ..1229±92é9 : 1,05 m 2 2 D°”î = 1=°5 m içi” -5%-= 0.00114 x 1,35 0 sr = 0,00155 x 02 = 0,155 hfzsfxL .=0,155x5 hf z 0,77 m Iehlike Vanası Kaybı : Kg : 0,17 (Kelebek Vana) hg : kg x hv h; = 0,17 x 550,74 hg : 93,63 rn Cebri Boru Sürtünme Kaybı : _.___.__________..______.___.__ L : 70 m n : 0,012 SF . D : 0,35 m için ***r : 0,4105 (Tablo VII) GL . 2 , Sf : 0,b05 X 0 : 40,3 hf:SfxL:403x`/0 A_ h( = 202110 ßyar Vanasındaki Tranzisyon Kaybı ____.________________ 4 = 0.91 m 0,30 n: = 0,09 m2 v : Ü : İÜ : 111,11 m/s İL09 ,2 9 m, z : 111, 11 2 x g 19,62 hv : &%25 nı
  49. 49. ı . Ayar Vanasında Akım Elde Etmek İçin Gerekli Yük ..`___î._._._ Ka : 1,42 (Yüksek basınçlı sürgülü vana - slot, Deflektörlü) hvg : Ka x hv = 1,û2 x 629,23 hvj : 893,51 m lpglam Kayıglar h = 4635,47 m Kayıgların Debiye Göre Değişimi .- 2 ., l m3su elde etmek için toplam kayıp : -53ğâiîZ~5-g- : 46,35 G- .N72 F _-_ : Q 3 /g x D Ax g x D 0,0962 5/9,81 x 0,35 F = 5,61 x 0 _ 47 _
  50. 50. E uşêrîrxoq . NS :goz :w.~oz oııFınu-v :w:N.: ::s:.x 5.5.: E . ...._. .î ..ı Naz.: , ..::İş :::... c›N_.N w - 43 _ ..::z d. ..-ı-....m._._...w. .- __co wî @da .. :a: ..o c Iıw sexi_ >H H c;:<. Awamm mEwwamo uwmnuwmv Hm<mmm HmHmum nmcwmm H>mmzQM
  51. 51. :±ş.: şmc.. ş:.«. ::;. . :...: .ıl,--.-ı._.....ı.._.-- .-lışdwal ......._. i. ..Z .l.-......... ....--,._.w._...mlê. .....NS _el_ _ _......_..l. _. ..._._..._..; Nm... www. .-î .-....Nakış ...-.I......m,.-.. ...... .....E I zıâma.: . ..a.....H-. n N... ,... ..o x m... İÜ .S s,... ..S wm.omo 2.49_ ma.o~m . aeo,o . ıııwwdıııııı i.IQ%Tıı:.ı ~m.m~m _ ._ . .. o... Q x z ^.:+›;.+om.e›e n :goz :m.~mz QZ+^ a :+33 u : . x ......:5 m.. amca... Ek,... a x z x u ü u ...+2. c c nwawm NEMHHNO Hautammmv Hm<mmm Hmwmmm wm<mma H>mazoz E... . l E os. 4 E :n.cxc Ü :.cx 5.... E .Z .NEC u ...:X »J._L...ı` ll '_J > D _J E d ı- ...ııııı :... ..ı ...eı..ı:ıııııı..I. 21.55. . lîiîıl ..Ilîılıiiııııııil
  52. 52. 2....: «_._ + 8.2.. H wmuhfrvm :w Hmâuuum _._ ... ......... CCC. : c..a cnc.: ..-....«±- - nun: sJHı..._.....__..v._.-.... ......... . ......ım l ......... . - ..--....I._ı..lı- l-ı.mm...ı---ı......._.... ..Mil -....ı....ı.m.ı.mıwl..... ıl.: .o ;-iııün mEı.:;mUüaê.i;:w91m=:..::<.::.. N..., ...... ......o ..Né lı ......... .....İ . ..N...l.s,tı_,..wwmı. ssw.%._ıı. ......... ......... ....o 0.3.... ......c ....a ...... Q >< z l: NU x mm..? ......n u ,... uîai:: :28: ......wc _...<w...a .....Swan H... . c _m5 _So_ .
  53. 53. t* TABLO v11- DJLU AKAN BORULARDA ALAN, “V ve “I DEĞERLERİ 2 2 Q Q ___ n = 0.012 (METRİK) S a h AHEA, V and f PIPES FLOWING FULL! ._2 2 Q Q n ~ 0,012 (METRIC) ça? ı ` İDIA. ı 0020 0,0314 51:& 7.85 İ İ 0025 0,0491 21,1 2,42 E 1 0:30 * 0,0707 l0=2 0=910 5 0,35 1 090952 - 3 5:50 0 403 I g ğ 0,40 , 0=126 3021 0 295 I E 0:45 1 00159 2.01. I 0,105 0 0,50 0396 . ' 1:32 î. 0=0502 K: 0,55 î 0.238 5 0,899 0c0358 ı L 5 0;60 5 0.283 0=635 Ş 0=0225 [ ı_ î 9:55 Ş 0c3}2 9 0.462 Q 0=0ı46 e 0,70 ğ 0.355 ş 0,344 000993 ` 0575 00442 0,260 f 0=O0687 1 î 0,80 İ 0,503 I 0.200 Q 040008? ` 0:85 Ş 01557 _ ”'”0,158 Ş D=OOî5z ı E 0.90 5 00636 E 0,126 i 0 00460 ' 0.95 ğ 0 709 İ 0=101 ğ 0 0029 â ; E 0 785 ş 0e0&ğ5 ş 0=0v}ğğ Ã E 0,866 ; O;06(9 E O-O0ıı4` Ş 0,950 3 0.0565 0=000&9ı 1,039 _ı 0._ 0472 @000103 İ 1,13 İ 0,0398 °=°U9D?Ş 5 1,227 ğ 030338 İ 0=0004;ı ğ 1:33 Z 03259 . î @000356 İ 30431 i 0,0308 5 05000500 Ş ı ı, ;4` î O. 004 0,0008: ğ . 1:65& 0,0157 î 0,00020., g E 1977 l 050163 O,OO017Ü g I 1:8g7 I 000143 g 0.000143 1 ; 2,0; ş '0.0ı26_ Ş 0.000121 î E 2-138 ; 0.0110 00000102 i 3 2.27 E 0.00988 0=000O876 I İ 2,405 S 0,0osa0 0 0000745 î 2_54 1 o,oo7g8 0,00oo642 | ı 2.635 ] 0.00705 0o°0°°559 İ I 2.34 0,00632 . 0.0000A83 İ 23986 0.00571 î o.0000419 . 3024 Ao.00517 İ 050000367 _51_
  54. 54. TABLO v11ı~ DOLU 20,0LLnhun AL5N, hv ve sf nx0.014(KEFEH() , ' “`?' 2 _.__ -._____9 Q 0, S rama. " and f 'Imnncls Fîowîng 171111 ;Fmoızju/ÃEIIRIQ) 2 '5" ı ı . Q Q 02102 KESITLER IÇIN AŞAĞIDAKİ DEĞERLER KULLAKILIR. 0 ATA* .LI KESİTLEIR için AŞAĞIDAKİ DEĞERLERİ h s . A:1.056,_;Z_ 1 0.8955 Ve f 3 0.578 ILE ÇARPIFIZ. 2 ' 2 ____-____S ...___._ Q 502 CIRCULAR sE2Iâ0Ns usa TABULATED VALUES 202 302523002 sscrıoxs MULTIPLY TABULAR VALUES BY FOLLOwINGs A-1.056, hv - 0 3955, sf - 0.875 04 0?' 1 îéfîî. ; ğ '%2 ğ SW 2.00 f 3.14 Ş 0.00517 ı 020000499 ' ğ 5 2,10 . 3.46 5 0.00423 j 0.00003s6 ' Ş 7 22.20 1 ”3.e0 Ğ 0.00353 7 050000302 ğ 2.30 f 4.16 Ş 0.00295 5 0.000023s 1 2.40 Ç 4.52 7 0.00249 5 o.00001e9 ş 2.50 4.91 5 <0.00211 ğ 0.0000152 1 2.60 . 5.31 İ 0.00181 ğ 0.0000123 g 2.70 ğ 5.73.. ` 0.00155 2 0.0000101 3 2.30 , 6.16 0100135 ; 0 00003533 ; 2.90 Q 6.60 0.00117 î 0.00000690 Ş 3.00 Ş 7.07 İ 0.00102 7 0.00000576 ; 3.10 :9 7.55 0.000s93 ç 0.000004s3 Ş ;.20 ğ 3.04 7 0.0007g9 Ç OsOOOOO408 ? İ 3,30 ğ 5.55 0.000696 3 0.00000348 1 ğ 3:29 ğ 9.03 o.000615 } 0.00000295 5 ğ 5 50 Ş 9.62 0.000550 7 0;00000251 3 ; 3.50 3 10.18 0.0o0492 ; 0.00000218 , 3 3.70 ğ 10.75 '0.00o441 L 0.000001ss ; 3 3.±cs ğ 11.34 0.0o0396 t 0.00000163 ğ 7 3.90 ğ 12.95 01000356 I 0.00000142 ğ 7 ı 00 5 12.57 ğ 0.000323 7 0.0o000124 3 Ş 2.20 Ş 1 .ss â 0,000266 Ş 0.000000954 J g . ç.:0 ğ 15.21 ; 0.0o0220 z 02000000745 I 3 6 :cı ğ 16.62 1 0.000184 İ 0.o000005s9 ğ İ z.:c= ğ 15.10 İ 0.000156 9 o.000000469 7 E 5 JJ : 19,63 5 o.000132 0.000000378 ğ î :5 3 21.24 ; 0,000113 Ç 0.00c0003o6 5 ` ;.;;. ğ 22.90 0.000o972 0.0000o0250 ' 7 L :0 7 24.63 0.0o00s40 Ş o.0000002o6 4 ' 3 :0 5 26.42 1 0.0o00730 1 0.o00000ı71 ş r-:~7 g 25.27 5 0.0000b1s 3 0.000000143 ğ _ 5 .ı ı 30.19 : o.u0o0550 I 0 0000üF'J9 2 Ş 6 .q { 32.17 ' 0.oooo492 İ 0.0u0oo020ı 5 ş K _ , 3 34.21 o.0000435 o.0000000s59 ' <~L0 36.32 0.00003g5 0.00000o0732 . 7.00 23.43 _ SA _ 0.oo00344 0.0000o0o628 ›_- ` ' ====g==a --..,:.ı= ııııııı-ıııaunıa :::canına ıı-ıI-ıı=ııI=I=-I=I=ş=_-3I Iraq!!! 5151'.! '..'! 555.”. 55'» ---w- m›
  55. 55. v ı P / n? ŞEKİL 23_ _nda vs. °" "DTÄ mn CIRCULRF ğ I?')1(î:!-İ:`›'DE5 1~mn5Ls 7 TAİRE VE a"wxL1 ıüwnııxa için See Sertion 1V.4.3.(e) 1 ?İ3İ1 İoircu1an`r `5 "'““T”"7 _;_“__~.Of the rurve flow Can nnrur at, O” below, critical depth. i.e..En (do , 30) SC .Lx-JO ş .'25 ~ i, ıı ıı 3 İ; _ ıı ; 3.4 ' 1 33 " 7 ' 3.60 ğ 1.279 “ f 3.83 ' 1.256 " 5 4.00 1.235 " 5 4.20 1.215 " 5 İ 4.43 : 1.196 " g g 4.63 : 1.179 " J I 4.83 ~ 1.152 " I 5.93 ' 1.14 " _ 5.20 ' 1.131 " ğ 5-40 1:11? " , 5.63 1.194 " , 5.80 1.091 " İ 6.30 1.317 " 6.20 1.361 " lı 6.43 1.356 " ' ı 6.60 1.345 " ğ 6.80 1.334 " . 7.00 j 1.025 " - - a -ı ı* m* ***î- . ı İ› 4 _ r ' 1 ~ I - Lt› 153
  56. 56. ŞEKİL 29; HYDRAULIC LOSSES IN BENDE-FRDSSUREâFLOw KURPLARDA HIDROLIK KAYIPLAR~TAZY1KLI AKIŞ Hsad Loss(7ÜK KAYBI)=Kbhv' ıincg DIAHEİER smoorn BENDS 30 ün ÇAPLI TEMİZ KURPLA8 0 30° A 60° 90° mırca aznns IN LARGB PIPE sürün BOKUDA PARÇALI KURPLAR -54_
  57. 57. sımdı. 30-7 HYDRAULIC wssEs-Aıaımrr 'rnxsmıonimcumx sac. 11311110131: KAYIPLAR-DAİRE KßsİTlEîi-Aî-!İ 1111111511101: 1.013 .9O î Expansion (Açılma) .80 .TO ,GD K! . »F an. l l 1 ı ,n I .-'. ı` J l â i .30 î ğ .?O 1 I 10 f) __Ljıraer Diameter gag) smaller Diameter(Küçük çap) Transitjon I-.ŞS : hit_ '-5 Ktr(hV1 - :ı Kır Ahv _ _ ;ı 1' _ _-_ _-_ . . . e' "' " ~- - “' s ;_._,'._r. . __._- ._.g_1__›_,_;,w_;__.; __~.,_` tüy?, n ._ . ünügâşqaı. W.. ....-..~..›..ıı-_;.
  58. 58. ŞEKİL 31~ ı' %""'""“““`“"" EFEÖTIVE PIBZOMETRIC #SAD AT PRESSURE OUTLETS TAZYIKLI ÇIKIŞLARDA EFEKTIF PIZOKETHIK IRTIFA Piezometric line Pizometre hatîı îno. Data Avaılable Between F-0.0 and 1.0 Şeciısn, jet Supycrıed `
  59. 59. 5- BAZI PROJE KRİTERLERİ ve İNŞAAT ESASLARI a) Gövde Kret Geniýigh 5 Tektonik olarak aktif olmayan bölgelerde, talvegden yüksekliği 25 m ye ka- dar olan göletlerde 6,00 m olarak alınmalıdır. Aktif bölgelerde ise (1., 2. ve 3.derece deprem karşılığı olan) 20 m yi geçen göletlerde kret genişliği 8 m alın› malıdır. Kret genişlği; b =_E_- + 3 5 formülü ile hesaplanır. hz Göletin talvegden yüksekliği b) Çekhdek Hendegî: Temel özelliği ne olursa olsun, çekirdek hendeği taban genişliği minimum 6,00 m olmalıdır. Derinliği ise, yamaçlarda ve vadi tabanında enjekte edilebilir kayaya kadar, alüvyonun kalın olduğu hallerde alüvyonun sıkılık ve geçirgenliğüw bağlı olarak tabanda ve yamaçlarda (kaya hariç), 2.00 m den az olmamalıdır.Çekir- dek hendeği taban genişliği; b = h - d formülü ile hesaplanır. h = Tabii zeminden itibaren rezervuar su derinliği d= Tabii zeminden itibaren çekirdek hendeği kazı derinliği c) Minhnum Hava Payı : Taşkındaki maksimum rezervuar su seviyesi ile gölet kret seviyesi arasın- daki hava payı en e- 1,00 m olmak üzere fetch mesafesine göre hesaplanır. İ 53 Ayrıca, minimum hava payı hesaplandıktan sonra proje taşkın debisi arttırılarak, yani taşkın debisinin 1,5 katına göre dolusavak su yükü yeniie: hesaplanmalı ve bu durumda hava payı 0,50 m den az olmamalıdır. d) Su Tutucu Yaka Boyuüaru Kondüvi inşa edilmiş göletlerde kondüvi çevresinde, cebri borunun gîm- lek betonu ile korunduğu göletlerde gömlek betonu çevresinde su tutucu yakalar ..57- "ı :ait
  60. 60. yapılmalıdır. Yaka yüksekliği (h) minimum 0,50 m olmalı ve yakalar arasındaki mesafe (7-10) h arasında seçilmelidir. e) Temeüerde Gedrhnýzük 2 Geçirimli alüvyon temeller üzerinde yapılacak göletlerde geçirimsizlik, gövdedeki geçirimsiz bölgeyi, temeldeki geçirimsiz bölgeye bağlayacak çekirdek hendekleri (cut-off) ile sağlanmalıdır. Kalın ve geçirimli alüvyonlarda, çekir- dek hendeği ile sızdırmazlığın sağlanması ekonomik olmayabilir. Bu durumda kıs- mî çekirdek hendeği ve/veya gövdedeki geçirimsiz zon, membaaya doğru örtü şek- linde (blanket) devam ettirilerek sızma boyu uzatılmalı ve geçirimlilik azal- tılmaya çalışılmalıdır. Blanket kalınlığı, üzerindeki su yüksekliğinin î 10 u olarak alınır ve bu kalınlık minimum 1,50 m olmalıdır. f) Homoien Gövdenin Drenajı : ' Homojen dolgu tipinde yapılan göletlerde, gövdenin içsel drenajını sağ- lamak ve pınarlaşmayı önlemek maksadı ile gövdenin mansap tarafına, :inimu: 1,00 m kalınlıkta ve granülometrisi uygun olarak serilmiş taban filtresi teş- kil edilmelidir. Filtre mansap şev eteğinden başlayarak gövde içine, eksenden "gövde yüksekliği + kret genişliğinin yarısı" uzaklığına kadar devam ettiril- melidir. Filtreımüzemestxüıkıt olduğu veya pahalı temin edildiği yerle:de,man sapta kaya topuk yapılmalıdır. g) Sıyırma Kazıları : Gölet inşaatı sırasında sıyırma kazısı derinlikleri bu konuda tecrübeli bir inşaat mühendisi ve bir jeolog tarafından birlikte belirlenmeli ve uygun bir temel zemini oluşturulduktan sonra gövde dolgusuna geçilmelidir. Özellikle yamaç kazılarında, kazının zamanı planlanmalıdır. Baz: zemin- asını ge- ler, kazıdan sonra yapım süresince ayrışabilmekte ve yeni kazı yapılm rektirmektedir. Bu tür zeminlerde, kazının tamamının öncelikle yapılmasından veya erken kazıdan kaçınılmalı ve kazı dolguya paralel sürdürülmelidir. h) Gövde Doigusu : Gölet gövde dolgusu yapılırken, kullanılan dolgu malzemesi karakteris- tiklerine uygun kalınlıktaki tabakalar halinde serilerek ve uygun sıkıştırıc:~ lar kullanılarak, kohezyonlu malzemeler Z 95 kesafet sağlanacak şekilde, kdsz- yonsuz malzemeler ise Z 85 kesafet sağlanacak şekilde sıkıştırılmalıdır. Her 1500 m3 dolgu için enaz bir adet sıkışıklık kontrol deneyi yapılmalıdır. _S8_ f. --~ı» ..atmwım ......_....__..Lı 'y, ..ı-g; .-..-.-..-.._-:-.,.'.-'m'›.~::u:.ı:-:~'îa'amîıı;' "ußwtiıaııé/&İ-'Jmßız m..."- am-.."
  61. 61. K A Y PG A K I_ A R DSİ (1968), Gölet El Kitabı DSİ (1989), Göletlerin Planlama ve Projelendirme Esasları (Genelge) DSİ (1978), Su Yapıları Cilt 1 (Baraj ve Göletler) U.S. Bureau Of Reclamation, Design Of Small Dams Ferruh Müftüoğlu, Barajlar (İ.T.Ü.) Kqrkut Özal, Küçük Toprak Barajlar

×