Se ha denunciado esta presentación.
Utilizamos tu perfil de LinkedIn y tus datos de actividad para personalizar los anuncios y mostrarte publicidad más relevante. Puedes cambiar tus preferencias de publicidad en cualquier momento.

Otonom Sinir Sistemi - Eczacı Yasin DOĞAN

22.330 visualizaciones

Publicado el

Otonom Sinir Sistemi - Eczacı Yasin DOĞAN www.yasindoğan.com.tr

Publicado en: Salud y medicina
  • Sex in your area is here: ♥♥♥ http://bit.ly/39pMlLF ♥♥♥
       Responder 
    ¿Estás seguro?    No
    Tu mensaje aparecerá aquí
  • Dating for everyone is here: ❶❶❶ http://bit.ly/39pMlLF ❶❶❶
       Responder 
    ¿Estás seguro?    No
    Tu mensaje aparecerá aquí

Otonom Sinir Sistemi - Eczacı Yasin DOĞAN

  1. 1. 2 þ OTONOM SİNİR SİSTEMİ Otonom sinir sistemi, organlarda birlikte bulunan iki komponentten oluşur: Ø Parasempatik Ø Sempatik þ Bu iki komponentin birbirlerini dengeleyici etkileri vardır. Ancak bazı organ ve dokularda sadece bir komponent baskındır ve bu tek tip innervasyon olarak tarif edilir. SEMPATİK PARASEMPATİK • Gözde sirküler kaslar • Ekrin ter bezleri (lifler sempatik, fakat ileti ve reseptör kolinerjiktir) • Gastrointestinal sistem (baskın olan parasempatiktir) • Apokrin ter bezleri (α) • Parotis Ğ AN • Gözde radial kaslar (α1) • Ventrikül kası (β) • His-Punkinje lifleri (β) • Dalak kapsülü (α1, β2) D O • Arter ve venler (parasempatikler sadece, dış genital organların erektil yapılarındaki damarlarda belirgin aktivite gösteririler) n • Vezikula seminalis / Vas deferens (α1 → ejekülasyon) si • Karaciğer (α1, β2) • Yağ dokusu (α2, β1, β3) • Pineal bez / Nörohipofiz (β) cı • Trombositler (α2) Ya • İskelet kası (β2) za Tek Tip İnnervasyona Sahip İlk Doku, Gözdeki Kaslardır; þ Gözde üç tane kas vardır. Radial, sirküler ve siliyer kaslar. Ec þ Radial kaslar sempatik egemenlik altındadır ve gözde midriyazis ortaya çıkartır. Sempatik sistem, radial kaslarda ortaya çıkardığı konstrüksiyon ile midriyazis oluşturur. Yani midriyazis bir konstrüksiyon olayıdır. þ Sirküler kaslar parasempatik egemenlik altındadır ve gözde miyozis ortaya çıkartır. Parasempatik sistem, sirküler kaslarda ortaya çıkardığı konstrüksiyon ile miyozis oluşturur. Yani miyozis de konstrüksiyon olayıdır. Ø Miyozis de midriyazis de konstrüksiyon olayıdır. Kaslar farklı olduğu için sonuçlar farklıdır. þ Siliyer kaslar tek tip innervasyona sahip değildir. Hem sempatik, hem de parasempatik innervasyona sahiptir. @
  2. 2. Eczacı Yasin DOĞAN Tek Tip İnnervasyona Sahip Diğer Bir Doku da Ter Bezleridir; þ Otonom sinir sistemi açısından iki tane önemli ter bezi vardır; ekrin ve apokrin. þ Her iki ter bezinde de lifler sempatiktir. Ekrin ter bezinde lifler sempatik olmasına rağmen, nörotransmitter asetilkolindir. Dolayısıyla, karşısındaki reseptör de muskariniktir. Apokrin ter bezinde lifler sempatiktir ve nörotransmitter de noradrenalindir. Dolayısıyla karşı taraftaki reseptörler de α-reseptörleridir. Şekil : Ter Bezlerinin Otonomik İnnervasyonu Ğ AN İki tane büyük sistem vardır; D O þ Kardiyovasküler sistem: Sempatik egemenlik altındadır. Peki kardiyovasküler sistemde yani damar sisteminde hiç parasempatik egemenlik yok mu? Tabi ki var. Dış genital organların erektil yapılarındaki damarlarda belirgin parasempatik egemenlik vardır. Bu yüzden de ereksiyondan parasempatik sistem sorumludur. si OSS ANATOMİSİ n þ Gastrointestinal sistem: Parasempatik egemenlik altındadır. Ya Sempatik Sinir Sistemi þ Medulla spinalis’de T1-L3 arasındaki spinal sinirlerde uniblok olarak yerleşmiştir. Birinci sıra nöronlar kısa, ikinci sıra nöronlar ise uzundur. cı þ za Parasempatik Sinir Sistemi þ SSS’de tek bir yerde yerleşimli değildir. III. kafa çifti (Mezensefalon) Ø VII, IX ve X. kafa çifti (Medulla oblongata) Ø Omuriliğin sakral kısmı Ø Ec 46 þ Birinci sıra nöronlar uzun, ikinci sıra nöronlar ise kısadır. Şekil : Ter Bezlerinin Otonomik İnnervasyonu
  3. 3. FARMAKOLOJİ OTONOM SİNİR SİSTEMİNİN KONTROLÜ þ OSS’nin periferik bölümünün çalışmasını kontrol eden santral çekirdeklerin bir kısmı beyin sapında bulunur. þ Bu çekirdeklerin bir kısmı, limbik sistem, hipotalamus ve korteks gibi beynin daha üst seviyeleri tarafından düzenlenir. þ Beyin sapındaki bu çekirdekler, periferden otonom ve somatik afferent lifler içinden gelen uyarılar ile üst merkezlerden gelen uyarıları entegre ederler ve istemsiz fonksiyonların oluşmasını sağlarlar. NÖROTRANSMİTTERLER þ Sempatik sistemin reseptörü α ya da β’dır. Dolayısıyla nörotransmitteri noradrenalindir (NA). Adrenal medulla istisnadır; adrenal medulladan nörotransmitter olarak büyük oranda adrenalin salınır. þ Parasempatik sistemde ise organ düzeyinde reseptör muskariniktir. Dolayısıyla nörotransmitter asetilkolindir. Ğ AN þ Tüm otonom gangliyonlar (ister parasempatik, ister sempatik), adrenal medulla ve nöromusküler kavşakta reseptörler nikotinik Ec za cı Ya si n D O olduğu için nörotransmitter asetilkolindir. Şekil : Otonom Sinir Sisteminde Reseptör Ve Nörotransmitterlerin Lokalizasyonu NÖROTRANSMİTTER SALINIMI þ Nörotransmitterler presinaptik nöronda veziküllerin içinde depolanırlar. Bu transmitterlerin depolandığı veziküllerden sinaptik kavşağa salınımında esas rol oynayan, plato fazında hücre içine giren Ca++’dur. Bu Ca++’nın hücre içine girmesinden sorumlu olan, N tipi voltaj bağımlı yavaş Ca++ kanallarıdır. þ Veziküller presinaptik nöronda mikrotübüler ağların üzerinde yerleşmişlerdir. İçeri giren Ca++ öncelikle “sinaptobrevin” proteinine bağlanır ve vezikülün mikrotübüler ağlar üzerinde nöron membranına kadar ilerlemesini sağlar. þ Vezikül nöron membranına kadar ilerledikten sonra Ca++ sinaptobrevini bırakır ve “sinaptotagmin” proteinine bağlanır. Vezikül membranı ile nöron membranının füzyonunu sağlar. Böylece nörotransmitterler sinaptik aralığa dökülür. 47
  4. 4. Eczacı Yasin DOĞAN þ Botulinum toksini; presinaptik nöronda bulunan veziküllerin membranındaki sinaptobrevin proteinini parçalar ve dolayısıyla veziküllerin hareket etmesini önleyerek, asetilkolinin (Ach) sinaptik aralığa salınımını bloke eder. KO-TRANSMİTTERLER þ Sempatik ve parasempatik sistem, kotransmitterler açısından da birbirlerinden farklıdır: @ Katekolaminerjik Sistem → Nöropeptit Y Kolinerjik Sistem → VIP Diğer ko-transmitterler: NA ve ACh salınımınında azalma CGRP Kardiyovasküler sistemde bulunur ve stimülan etki oluşturur. Kolesistokinin Bazı nöromusküler enterik sinirlerde eksitatör etki Enkefalin Enterik nervöz sistemde sekretomotor nöronlarda bulunur ve Ach salınımını engeller. Sekresyonu stimüle edebilir. Galanin Sekretomotor nöronlarda bulunur. İştah ve tokluk mekanizmalarında rol oynar GABA Eksitatör enterik nöronlarda presinaptik olarak bulunur Gastrin-releasing peptit (bombesin) Gastrin hücrelerinde eksitatör etki gösterir. NO İnhibitör enterik nervöz sistemde nöromusküler kavşakta bulunur. D O n si Ya Enterik nervöz sistem nöromusküler kavşaklarda asetilkolinle birlikte eksitatör işlev görür. za cı Substance P Ğ AN ATP KOLİNERJİK SİSTEM Ec 48 þ Asetilkolin sinaptik aralıkta etki ortaya çıkardıktan sonra kolinesteraz enzimi tarafından parçalanır. Bu parçalanma ile kolin ve asetat açığa çıkar. Asetat vücuttan atılır, ancak kolin vücut için çok değerli bir maddedir. Vücut kolinden vazgeçemez. Bu yüzden kolini presinaptik nöron içine reuptake eder. Reuptake edilen kolin, Kolin asetil transferaz enzimi tarafından asetil CoA ile birleştirilir ve asetilkolin sentezlenir. Presinaptik nöron sitoplazmasında sentezlenen asetilkolin bir taşıyıcı proteinin sırtında vezikül içerisine alınır ve döngü tamamlanmış olur. þ Asetilkolin sentezinde hız kısıtlayan basamak; kolinin presinaptik nöron içine reuptake’idir. Hemikolinyum bu reuptake’in spesifik inihibitörüdür. þ Vesamikol ise asetilkolini vezikül içine taşıyan proteini inhibe eder ve sonuçta asetilkolinin veziküllerde depolanmasını engeller.
  5. 5. si Şekil : n D O Ğ AN FARMAKOLOJİ za İyon kanalı ile kenetli (Na-Ca) reseptörlerdir. Ec þ cı Nikotinik Reseptörler: Lokalizasyon NM Ya KOLİNERJİK SİSTEMİN İKİ RESEPTÖRÜ BULUNMAKTADIR Nöromusküler kavşak Agonist Nikotin Feniltrimetilamonyum Nikotin NN Gangliyonlar DMPP Epibatidin Antagonist Tubokürar α-konotoksin α-bungarotoksin Trimetafan Heksametonyum Nikotin NSSS SSS Sistin Erisodin Epibatidin Lofotoksin Anatoksin A Nikotinik reseptörlere affinite: Nikotin > Ach > Muskarin Muskarinik Reseptörler: þ G-proteini ile kenetli reseptörlerdir. 49
  6. 6. Eczacı Yasin DOĞAN Etki Mekanizması Lokalizasyon Selektif Antagonistler M1 Gq Sinir dokusu (öğrenme ve bellek), glandlar Pirenzepin M2 Gi Kalp, düz kas, sinir dokusu Tripitramin Metoktramin M3 Gq Düz kas, glandlar, oküler, endotel, sinir dokusu Darifenasin M4 Gi Sinir dokusu M5 Gq Substansia nigra / hipokampus - Muskarinik reseptörlere affinite: Muskarin > Ach > Nikotin @ D O Ğ AN Kolay hatırlamak için: Eliminasyon: si n þ Sinaptik aralıkta görevini tamamlayan asetilkolin, postsinaptik membranda bulunan asetilkolinesteraz enzimi tarafından kolin ve asetata parçalanır. cı @ Ya þ Asetilkolini parçalayan bir de plazma ve karaciğerde bulunan psödokolinesteraz (diğer ismi; butirilkolinesteraz) enzimi bulunmaktadır. za PSÖDOKOLİNESTERAZ TARAFINDAN PARÇALANAN İLAÇLAR • Asetilkolin • Atropin / Skopolamin • Süksinilkolin / Mivakuryum Ec 50 • Ester yapılı lokal anestezikler • Remifentanil ADRENERJİK SİSTEM þ Tirozin hidroksilaz: Noradrenalin sentezinde hız kısıtlayan basamaktır. αmetiltirozin bu enzimi bloke eder. þ Dopamin β-Hidroksilaz: NA’yı sentezleyen enzim budur (noradrenalin dopaminden oluşur) ve plazma düzeyi sempatik aktivitenin iyi bir göstergesidir. þ Feniletanolamin N-Metiltransferaz (PNMT): Bu enzim esas olarak adrenal medulla ve beyinde bulunur. Bu enzimi steroidler aktive eder.
  7. 7. FARMAKOLOJİ @ @ Ğ AN Tirozin L-amino asid dekarboksilaz enzimi tarafından yan yola saparsa; tiramin‛e çevrilir. Tiramin ise; dopamin β-hidroksilaz enzimi tarafından bir yalancı nörotransmitter olan oktopamin‛e çevrilir. Oktopamin ise; hidroksilaz enzimi tarafından NA‛e dönüştürülür. @ D O Dopamin ise; N-metil transferaz enzimi tarafından Epinin‛e çevrilir. Epinin ise; fenilamin β-hidroksilaz enzimi tarafından adrenaline çevrilir. Katekolaminlerin Depolanması: Ya si n Sitoplazmada katekolamin sentezi başlar ve tirozinden dopamine kadar sentezlenip vezikül içine alınır. Vezikül içine alınan dopamin; dopamin βhidroksilaz enzimi tarafından NA’e çevrilir ve vezikülde biriktirilir. NA veziküllerde; askorbik asid, ATP, dopamin β-hidroksilaz, enkefalin, nöropeptit Y ve Kromogranin A ile (TUS) kompleks oluşturarak depolanmaktadır. NA; nöron içinde, vezikülde ve stoplazmik mobil havuz içinde depolanır: cı 1. Vezikül: Burada yedek havuz ve mobil havuz olmak üzere 2 havuz bulunur. Yedek havuzda NA, ATP ile bağlanarak depolanır. Mobil havuz ise; sinirsel uyarı ile salınan havuzdur. Ec za 2. Stoplazmik Mobil Havuz: Bu havuz stoplazmada serbest olarak bulunur ve sinirsel impulslardan etkilenmez. Bu havuzu, indirekt etkili sempatomimetikler (tiramin gibi) sinaptik aralığa boşaltır. Etkinin Sonlandırılması: 1. Sinaptik aralığa salınan NA’in eliminasyonunda en önemli mekanizma; NA’in salındığı sinir ucuna geri alınmasıdır (uptake - 1 = nöronal uptake). Bir aktif transport olayıdır. @ NA‛i sinaptik kavşakta parçalayan herhangi bir enzim yoktur. Bu nedenle; sinaptik kavşağa salınan NA etki oluşturduktan sonra, etkisinin sinaptik kavşakta bir şekilde sonlandırılması gerekmektedir. Hücre membranında bulunan stoplazmik amin pompası (aktif transport pompasıdır ve bu nedenle doyurulabilir); sinaptik aralıktaki NA‛i nöron içine geri alır. NA, sinaptik kavşaktan uzaklaştırıldığı için etkisi sonlandırılmış olur. Eğer biz NA‛in etkisini sonlandıran ve nöron içine alınmasını sağlayan bu pompayı kapatırsak, NA nöron içine geri alınamayacağı için, sinaptik kavşakta kalır ve orada birikmeye başlar. NA sinaptik kavşakta birikeceği için, postsinaptik reseptörleri etkileme şansı ve dolayısıyla etkisi artmış olur. Sonuç: Sitoplazmik arttırır. amin pompasını kapatmak; katekolaminerjik aktiviteyi 51
  8. 8. Eczacı Yasin DOĞAN @ Sinir hücresi içine alınan NA; veziküler amin pompası ile vezikül içinde toplanır. Bu veziküler amin pompası ise; reserpin tarafından bloke edilir. Eğer NA‛in nöron içinde veziküllerde depolanmasını sağlayan bu pompa, reserpin tarafından kapatılırsa; NA veziküller içinde depolanamaz. NA veziküllerde depolanamazsa; sinaptik kavşağa da salınamaz. Sonuç: Veziküler amin pompasını kapatmak; katekolaminerjik aktiviteyi azaltır. Sitoplazmik amin pompasını inhibe edip, NA’in nöron içine geri alınmasını bloke eden maddeler: @ Kokain / Amfetamin Fenoksibenzamin Metaraminol Trisiklik Antidepressanlar (TAD) Na pompasını inhibe eden uvabain gibi maddeler Ğ AN • • • • • 2. Ayrıca katekolaminlerin etkileri; nöron dışında da re-uptake’e uğrayarak sonlandırılır (uptake - 2 = ekstranöronal up-take). Kolaylaştırılmış diffüzyondur. D O Bu ekstranöronal amin pompasını inhibe edip, NA’in hücre içine alınmasını bloke eden maddeler: Ya si Glukokortikoidler / Mineralokortikoidler Östrojen Fenoksibenzamin Metanefrin Teofilin cı • • • • • n @ Eliminasyon: za Katekolaminleri parçalayan 3 enzim bulunmaktadır: 1. MAO: Mitokondriyal membranın dış yüzünde bulunurlar. Nöronlarda, karaciğer endotel hücrelerinde ve barsaklarda bulunur. A ve B olmak üzere 2 alt tipi Ec 52 bulunmaktadır: @ • MAO-A: Daha çok 5-HT ve katekolaminleri parçalar. • MAO-B: β-feniletilamin ve benzilamin‛i parçalar. • Dopamin (baskın olan MAO-B‛dir) , tiramin / oktopamin ve triptamin; hem A ve B tarafından aynı oranda yıkılır. Barsak mukozasında A, trombositlerde ise B tipi daha fazla bulunmaktadır. 2. COMT (Katekol-O-Metil Transferaz): Sempatik nöronlarda bulunmaz. Karaciğerde ve çeşitli organlarda damar endotel hücrelerinde (en çok akciğerlerde), ayrıca beyinde bazı postsinaptik nöronlarda ve glial hücrelerde bulunur. Stoplazmik bir enzimdir. @ Tolkapon, Entakapon ve Pirogalol; bu enzimin blokörüdürler.
  9. 9. FARMAKOLOJİ 3. Sulfotransferaz Metabolitleri: 1. Valinmandelik Asit (VMA): En fazla oluşan metabolitdir. 2. Metoksi-Hidroksifeniletilen Glikol (MOPEG =MHPG): SSS’de oluşan metabolittir. Parasempatik ve Sempatik Sistemi Etkileyen Maddeler PARASEMPATİK SEMPATİK Re-uptake’i bloke eden: Hemikolinyum TAD Hız kısıtlayıcı basamak: Kolinin re-uptake’i Tirozin hidroksilaz Hız kısıtlayıcı basamağı bloke eden: Hemikolinyum Metitirozin Depolanmayı inhibe eden: Vesamikol Rezerpin Salınımı aktive eden: Latrotoksin Latrotoksin Salınımı bloke eden: Botulin toksini Magnezyum Nöron blokörleri Magnezyum Ğ AN @ Latrotoksin: þ Tarantula zehiri olarak bilinir ve nöreksine bağlanarak hem Ach, hem de katekolamin salınımını artırır D O PARASEMPATOMİMETİKLER n Asetilkolinin Etkileri: si @ za * Damarlar cı Ya Asetilkolinin tüm sistemler üzerindeki genel etkileri bir kural olarak şu şekilde özetlenebilir: Ü Damar düz kaslarını ve sfinkter kaslarını gevşettiği halde, diğer tüm yapıların düz kaslarını kasar. Ve tüm dış salgıları arttırır. Ec Arter ve venlerde M3 reseptörleri üzerinden endotel içi Ca düzeyini arttırır. Dolayısıyla Ca bağımlı olarak endotelden NO salınımına yol açarak vazodilatasyon oluşturur. @ Eger damarlarda endotel hasarı varsa (ateroskleroz gibi); NO salınamayacağı için, Ach damarlarda tam tersine konstrüksiyon oluşturur. * KVS Sinüs düğümü ve AV nodülde baskın olan sistem parasempatiklerdir. • Negatif kronotrop = Spontan diastolik depolarizasyonu azaltırlar. • Negatif dromotop = İleti sisteminde yavaşlama (özellikler AV düğümde kalp bloğu gelişebilir. • Negatif inotrop = Özellikle atriyumda oluşur. Hipotansiyon yapmaları nedeniyle koroner kan akımını azaltabilirler. 53
  10. 10. Eczacı Yasin DOĞAN Parasempatik Sempatik ↓ ↓ ↓ ↓ Kalp hızı Kasılma gücü Otomatisite AV düğümde iletim ↑ ↑ ↑ ↑ * Solunum sistemi Bronkokonstrüksiyon * GIS Barsak düz kaslarında kasılmaya bağlı olarak tonüs ve peristaltizmi arttırırlar. * Dış Salgı Bezleri Ğ AN Tüm dış salgıları arttırır: Midenin asit, pepsin ve mukus salgısını ↑. Hipersalivasyona yol açar. Pankreas exokrin salgısını, solunum yolu mukoza salgısını, terleme ve lakrimasyonu ↑. Ayrıca M3 reseptörleri üzerinden insülin salınımında artış. * Göz Parasempatiklerin gözde 2 etkileri bulunur: D O 1. İrisin sirküler kaslarını kasarak myozis oluşturur. Myozis nedeniyle iridokorneal açı genişler. Sonuçta göz içi basınç ↓. 2. Siliyer kası kasıp akomodasyon spazmı oluşturur. Bu kas kasılınca göz yakın görmeye ayarlanmış olur, sonuçta uzak görme bozulur (geçici miyopi). n @ za cı Ya si Kolinerjik ilaçlar; miyozis nedeniyle karanlıkta görme bozulur ve geçici gece körlüğü oluşabilirler. Retina dekolmanı ve katarakt yapabilirler. Ec 54 Şekil : * Mesane Detrussör (çeper) kasını kasıp ve sfinkterinin tonüsünü düşürerek miksiyon oluşturur. Nörojenik mesanede (flask tip) tedavi amacıyla kullanılırlar. Parasempatomimetiklerin Endikasyonları þ Paralitik ileus (tonüs ve peristaltizmi artırdığı için) þ Mesane atonisi ve nörojenik mesane bozuklukları (miksiyon regülasyonu sağladığı için) þ Reflü özefajit (alt özefagus sfinkter basıncını artırdığı için) þ Miyastenia Gravis (asetilkolinin etkinliğini artırdıkları için) þ Glokom (miyozis yaptıkları ve Schlemm kanalındaki düz kasları kastıkları için)
  11. 11. FARMAKOLOJİ þ Atropin, TAD, fenotiyazinler ve benzodiazepinlerle olan zehirlenmelerin tedavisi (antikolinerjik etkileri engelledikleri için) Parasempatomimetik İlaçların Yan Etkileri þ Tüm dış salgılarda aşırı bir artış þ Görme bulanıklığı þ Hipotansiyon, bradikardi ve kalp ileti sisteminde yavaşlama þ Bronkospazm → Solunum güçlüğü þ Koroner yetmezlik þ Peptik ülser Parasempatomimetiklerin Kullanım Kontrendikasyonları þ Astım þ Peptik ülser þ Koroner yetmezlik þ Parkinson þ Hipertiroidi (Atriyal Fibrilasyon insidansını artırır) þ Gebelik PARASEMPATOMİMETİK İLAÇLAR Ğ AN GİS ve üretrada mekanik tıkanıklık D O þ 1. Kolin Esterleri: Ach, Betanekol, Karbakol, Metakolin 2. Alkaloidler: Pilokarpin, Arekolin, Oksotremorin n 3. Antikolinesterazlar: Ya si Ø Reversibl: Edrofonyum, Distigmin, Ambenonyum, Neostigmin, Takrin, Rivastigmin, Pridostigmin, Fizostigmin ASETİLKOLİN za KOLİN ESTERLERİ cı Ø İrreversibl: Organofosfatlı insektisit Ec Kolinesterazlara en duyarlısıdır. Muskarinik ve nikotinik etkisi yaklaşık aynı güçtedir. BETANEKOL Kolinesterazlara dayanıklıdır. Oral ve sc kullanılır. Kardiyak arreste neden olabileceği için im ve iv kullanılmaz. Sadece muskarinik reseptörler üzerinden etki oluşturur. GIS ve mesane üzerine en güçlü etkiyi oluşturur. Nörojenik mesane ve reflux özofajit tedavisinde oral olarak kullanılır. KARBAKOL Kolinesterazlara dayanıklıdır. Nikotinik etkisi muskarinik etkisinden daha güçlüdür. Sistemik kullanıldığında nikotinik etki ile adrenalin salınımına yol açar. Sadece oftalmik olarak kullanılır. METAKOLİN Asetilkolinesteraza dayanıksız, fakat psödokolinesteraza dayanıklıdır. Muskarinik etkisi KVS’de Ach’den daha güçlüdür. KVS üzerinde en güçlü etki oluşturur. 55
  12. 12. Eczacı Yasin DOĞAN Kolinesteraza duyarlılık Muskarinik etki Nikotinik etki Asetilkolin ++++ +++ ++ / +++ Metakolin + +++ +/- Karbakol - + +++ Betanekol - ++ - Muskarin - ++++ - Pilokarpin - +++ - Muskarinik Aktivite Kardiyovasküler Gastrointestinal ++ Üriner Sistem Asetilkolin ++ Metakolin +++ ++ ++ + Karbakol + +++ +++ ++ Betanekol +/- +++ +++ ++ Muskarin ++ Pilokarpin + + +++ ++ +++ ++ Ğ AN +++ +++ D O ALKALOİDLER Pilokarpin: Dış salgılar ve ter bezleri üzerine belirgin etkiler oluşturur. n þ ++ Göz si Ø Kistik fibroziste tanı amacıyla kullanılır. Ya Ø Baş boyun bölgesine radyoterapi uygulanan hastalarda ağız kuruluğunu gidermek için tercih edilir. za @ cı þ Hem dar (miyozis oluşturduğu için), hem de açık açılı glokomda (Schlemm kanalındaki düz kasları kasarak aköz humörün drenajını artırdığı için) kullanılır. Ec 56 Arekolin: þ SSS’de öğrenme ve bellek ile ilgili M1 reseptörlerinin selektif agonistidir. þ SSS’yi eksite ederek öfori oluşturur. Oksotremorin: þ SSS’de bazal gangliyonlardaki M1 reseptörlerinin agonistidir. þ Bazal gangliyonlarda kolinerjik aktiviteyi artırdığı için deneysel Parkinson tablosu ortaya çıkartır. Sevimelin (Cevimeline) M3 reseptör aktivatörüdür. Dış salgıları arttırır ve xerostomi tedavisinde kullanılır.
  13. 13. FARMAKOLOJİ Muskarin Muskarinik etkisi çok güçlü olan ve nikotinik etkisi olmayan bir maddedir. Musimol / Psilosibin Mantarlarda bulunurlar ve halüsinojen etkileri vardır. Amanitin(=Amatoksin) Amanita Phalloides grubu mantarlarda bulunur. RNA polimeraz II’yi inhibe ederek mRNA sentezini engellerler. 4-7 gün sonra renal ve hepatik yetmezlik sonucu ölüm gelişir. Zehirlenme tedavisinde; penisilin, thiotic asid ve silibinin kullanılır. Aseklidin: þ Yapıca arekoline benzer. þ Pilokarpin gibi glokom tedavisinde kullanılır. Ğ AN ANTİKOLİNESTERAZLAR þ Kolinesteraz enzimini inhibe ederek Ach’nin parçalanmasını engeller ve tüm kavşaklarda Ach birikmesine yol açarlar. Böylelikle; hem muskarinik, hem de nikotinik etki gösterirler. D O þ Sempatik gangliyonlarda da asetilkolini biriktirip nikotinik reseptörleri uyardığı için diğer kolinerjik maddelerden farklı olarak kan basıncını yükseltebilirler. þ Nöromusküler kavşakta da asetilkolin birikimine yol açtıklarından çizgili kasları stimüle ederler. Bu nedenle miyastenia gravis tedavisinde kullanılırlar. si n REVERSIBL İNHİBİTÖRLER Ya Edrofonyum: En kısa etkilisidir. þ Miyastenia gravis’te test amacıyla kullanılır. cı þ þ En uzun etkilisidir. Ec Fizostigmin: þ za Distigmin: SSS’ye belirgin geçiş gösterir. Bu nedenle santral antikolinerjik ilaçlar (atropin), fenotiyazinler ile zehirlenme durumunda antidot olarak kullanılır. Neostigmin: þ Pür periferik etki ortaya çıkartır. þ Miyastenia gravis tedavisinde en fazla kullanılandır. þ Kürar ve benzeri kompetitif nöromusküler blokörlerin etkisini reverse etmek (geri çevirmek) için de kullanılır. Takrin: þ Alzheimer hastalığı tedavisinde kullanılan santral etkili kolinesteraz inhibitörüdür. þ Hepatotoksiktir. Donepezil: þ Alzheimer hastalığında kognitif fonksiyonların düzeltilmesi için kullanılan nonkompetitif bir kolinesteraz inhibitörüdür. 57
  14. 14. Eczacı Yasin DOĞAN Rivastigmin: þ Alzheimer hastalığında kognitif fonksiyonların düzeltilmesi için kullanılan bir kolinesteraz ve bütiril kolinesteraz inhibitörüdür. Galantamin: þ Alzheimer hastalığında kognitif fonksiyonların düzeltilmesi için kullanılan bir kolinesteraz inhibitörüdür. þ Ayrıca allosterik nikotinik reseptör modülatörüdür. İRREVERSİBL İNHİBİTÖRLER (ORGANOFOSFATLİ İNSEKTİSİTLER): Bunlar organofosfatlardır (OF). Kolinesteraz ve karboksilesteraz enzimlerini inhibe ederler. @ Kolinesteraz • İrreversibl inhibitörler: fosforil‛lerler. Kolinesteraz enziminin serin Ğ AN • Reversibl inhibitörler: karbamil‛lerler. enziminin serin bölgesini bölgelerini D O Kolinesteraz enzimine fosforilasyonla bağlanan organofosfat ile kolinesteraz enzimi arasındaki bağ erken dönemlerde kolay kırılabilmektedir. Fakat zaman geçtikçe bu bağ güçlenir ve bu irreversibl bağın kırılması daha da zorlaşmaktadır. OF Zehirlenmesi: n @ Ya si Oküler (miyozis, oküler ağrı, konjuktival konjesyon, siliyer spazm) ve respiratuvar bulgular ilk önce oluşur. Rinore, bronkokonstrüksiyon ve bronşiyal sekresyonda artış, istemsiz defekasyon, ereksiyon, bradikardi ve hipotansiyon. za @ cı OF’ları Vücutta 3 Enzim Parçalar: • Karboksilesteraz • Paraoxonaz (A-esteraz) • Sit p450 Ec 58 Tabun-Sarin-Soman (Sinir Gazları): þ En toksik olanlardır Ekotiofat / İzoflurofat: þ Açık-açılı glokomun tedavisinde lokal olarak kullanılırlar. Malation / Paration: þ En çok toksisite oluşturandır, ancak potensleri düşüktür. OFİ zehirlenmesinin tedavisi: 1. Oksimler (PAM, Obidoksim): Kolinesteraz enzimi ile OF arasındaki kovalent bağı parçalar ve kolinesteraz enzimini tekrar aktif konuma getirir. İntoksikasyonu takiben ilk 2-4 saatte kullanılmalıdır. 2. Atropin: Muskarinik reseptör blokörüdür. Her zaman kullanılabilir.
  15. 15. FARMAKOLOJİ PARASEMPATOLİTİKLER 1. Belladon alkaloidleri: Atropin, Skopolamin 2. Sentetik belladon alkaloidleri: Tropikamid, Homatropin 3. Kuvarterner amin türevleri: İpratropium, Propantelin, Hiyosin-N-butil bromür, Glikopirolat 4. Selektifler: Pirenzepin 5. Santral antikolinerjikler: Biperiden, Benztropin, Triheksifenidil þ Kuarterner amin türevleri haricinde bu gruptaki ilaçlar sadece muskarinik reseptörleri bloke ederler. Kuvarterner amin türevleri ise hem muskarinik, hem de nikotinik reseptörleri bloke ederler. þ Çeşitli dokuların bloke olma hızları farklıdır En kolay bloke olanlar; tükürük ve ter bezleridir. Ø En dirençli olanlar ise; mideden asit salınımı, pankreas enzokrin salgısı ve safra salınımıdır. BELLADON ALKALOİDLERİ þ Karaciğerde psödokolinesteraz tarafından parçalanırlar. Ğ AN Ø D O Bu ilaçlar muskarinik reseptörlerin kompetetif blokörüdür ve 2 tanedir: • Atropin: Kalp, GIS ve bronşlar üzerine etkisi daha belirgindir. • Skopolamin: Ter, tükrük, dış salgı bezleri ve göz üzerine daha belirgin etki gösterir. si n @ * Damarlar za Etkileri: cı Ya Atropin için t1/2 = 4 saattir. Gözdeki etkiler hariç tüm diğer etkiler 3-4 saatte biter (midriyazis 24 saat, akomodasyon bozukluğu ise 1 hafta devam edebilir). Ec Damarlarda muskarinik aktivite baskın olmadığı için, bu grup maddelerin damarlardaki etkileri belirgin değildir. Fakat yüksek dozda flushing oluştururlar (bu etki; histamin salınımıyla cilt damarlarının vazodilatasyonu ve terleyememe ile ilgilidir). Atropinle zehirlenenlerde ciltte yaygın kızarma ve hipertermi oluşur. @ Ach tek başına verilince hipotansiyon oluşturur. Fakat atropin kullanıldıktan sonra Ach kullanılırsa; muskarinik reseptörler atropin ile bloke olduğu için, Ach sadece nikotinik reseptörleri uyarabilir. Bu nedenle atropinlenmiş kişide Ach kan basıncını yükseltebilir. * Kalp Düşük dozlarda santral vagal nukleusu uyararak bradikardi oluşturabilirler. Fakat esas olarak taşikardi oluştururlar. AV iletimi hızlandırırlar (AV nodda reflaktör periyodu kısaltırlar) ve bu nedenle EKG’de P-R aralığı kısalır. • Bradikardi ve AV blok durumlarının tedavisinde kullanılırlar. * Göz Sirküler kası gevşeterek midriyazis oluştururlar. Uzun süreli midriyazis nedeniyle fotofobi oluşur. 59
  16. 16. Eczacı Yasin DOĞAN • Midriyatik etkilerinin uzun sürmesinden dolayı en önemli kullanılış yerlerinden birisi; üveit ve iritte oluşan sineşiyi (adhezyon) önlemektir. Siliyer kası gevşetirler (akomodasyon felci = siklopleji) ve böylece yakın görmede fokuslama bozulur. Siliyer kaslar gevşeyince yakındaki cisimler bulanıklaşır (hipermetropi). Miyopi Parasempatolitikler Hipermetropi Ğ AN Parasempatikler D O Şekil: Asetilkolin ve Atropinin Akomodasyona Etkisi * Dış Salgı Bezleri si n Ter ve tükrük bezlerinin salgısını inhibe ederler (mukozalarda kuruma ve hipertermi). Ya @ Atropine ait ilk ortaya çıkan belirtiler; kalp hızında hafif azalma ve ağız - boğaz - cilt kuruluğudur. za cı Sempatik sistem tarafından innerve edilen apokrin ter bezlerinin salgısını etkilemezler. Bronş mukozasında mukus salgılayan bezleride inhibe ederler. • Bu nedenle preanestezik medikasyonda kullanılırlar. * GIS Ec 60 T Motiliteyi azaltıp, çeper kaslarının tonüsünü azaltırlar (= antispazmodik ve konstipasyon). Fakat safra kanalları ve safra kesesinin tonüs ve motilitesi üzerine inhibitör etkileri belirgin değildir (nitratlar; safra kanallarına en etkilidir). Asid, HCO3, müsin ve proteolitik enzim salınımını azaltırlar. • Dış salgı olarak; asid salgılayan hücreleri, pankreas dış salgısını, barsak mukoza bezlerinin salgısını ve safra salgılanmasını (yani GIS dış salgıları) diğer yerler kadar belirgin etkilemezler. * GÜS Mesanenin çeper kaslarını gevşetirler ve sfinkteri kasarlar (= miksiyon güçlüğü). Üreter tonüsünü de azaltırlar. Bu nedenle renal kolik tedavisinde kullanılırlar. Uterus üzerine çok belirgin bir etkileri yoktur. • Nörojenik mesane (spastik tip) ve stres inkontinans olgularının tedavisinde kullanılırlar. * SSS
  17. 17. FARMAKOLOJİ Terapötik doz Yüksek doz Etki yok Depresyon – sedasyon Atropin Skopolamin Eksitasyon Eksitasyon Skopolamin; uykunun REM döneminde azalma ile rüyasız uykuya yol açarlar. Özellikle skopolamin, hareket hastalığının tedavisinde oldukça etkilidir. • ♦ Skopolamin yakın zamanlı hafızayı bloke edebilir (benzodiazepinler gibi). ♦ Anterograd amnezi yapar. @ Hareket hastalığının tedavisinde kullanılan iki ilaç; Ø ♦ Antihistaminikler (H1 reseptör blokörleri) (Dimenhidrinat, meklizin, buklizin, siklizin) Atropin zehirlenmesi: Ğ AN ♦ Skopolamin Çocuklarda oftalmik amaçla atropinik preparatların kullanılması ile intoksikasyon oluşabilir. Ağız kuruluğuna bağlı konuşma ve yutma güçlüğü D O Taşikardi ve midriyazis nedeniyle fotofobi Ani başlayan yakın görme bozukluğu İşitme ve solunum güçlüğü n Hipertermi Exitasyon, mental konfüzyon, halüsinasyonlar - deliryum ve koma si ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ ♦ Ya @ cı Zehirlenme tedavisinde kolinerjik bir madde olan fizostigmin kullanılır. Ayrıca psişik eksitasyonlara karşı diazepamda faydalıdır. za Parasempatolitiklerin Kullanım Endikasyonları: AV blok þ İntoksikasyon (parasempatomimetik veya asetilkolin esteraz) þ Enuresis nokturna þ Midriyazis oluşturmak için þ Parkinson hastalığı þ Preanestezik medikasyon þ Taşıt tutması (hareket hastalığı) Ec þ Parasempatolitiklerin Kullanım Kontrendikasyonları: þ Dar-açılı glokom þ Prostat hipertrofisi þ Reflü özefajit þ Sıcak ortam ve ateşli hastalıklar þ Mide ve barsak atonisi (ileus) 61
  18. 18. Eczacı Yasin DOĞAN SENTETİK BELLADON ALKALOİDLERİ Oftalmik Solüsyonlar: þ M3 reseptörleri üzerinden etki ortaya çıkartırlar. Tropikamid: þ Sikloplejik ve midriyatik etkisi en kısa sürendir. Sikloplejik ve midriyatik etkisi en uzun süren atropindir. Homatropin Ökatropin Oksifensiklimin Piperidolat Disiklamin Adifenin } Antispazmodikleri: Tolterodin M3 reseptörleri bloke eder. Flavoksat n Üriner inkontinans tedavisinde kullanılır. si • Kolon divertikülünde ve irritabl kolon sendromunda kullanılırlar. D O Antispazmodikler: Ğ AN Siklopentolat Ya Oksifensiklimin Disiklomin/ Propiverin/ Oksibutinin/ Piperidolat/ Adifenin cı KUVARTERNER AMİN TÜREVLERİ za þ SSS’ye girmezler. þ Sadece muskarinik reseptörleri değil, sempatik ve parasempatik gangliyonlardaki nikotinik reseptörleri de bloke ederler ve sempatolitik yan etkiler oluştururlar. Ec 62 þ Çok yüksek dozlarda nöromusküler kavşaktaki nikotinik reseptörleri de bloke ettikleri için nöromüsküler blokaj oluşturabilirler. İpratropium / Oksitropiyum / Tiyotropiyum: þ Bronşlara selektiviteleri oldukça yüksektir. Bronkodilatasyon oluştururken mukosiliyer aktiviteyi bozmazlar. Bu da atropine belirgin bir üstünlüktür. þ İnhalasyon yoluyla kullanıldıkları ve bronş mukozasından önemsiz derecede absorbe edildikleri için sistemik yan etkileri görülmez. þ Bronkodilatatör etkileri β2 agonitlerden daha zayıftır. þ En bronkoselektif olan ve en uzun etkilisi tiyotropiyumdur. Hiyozin-N-butilbromür: þ Safra kanallarına en güçlü etki gösteren antispazmodiktir. Glikopirolat: þ Tükürük salgısını inhibe edici etkisi en güçlü olan antikolinerjiktir.
  19. 19. FARMAKOLOJİ Propantelin / Metantelin: þ Enüresis noktürna tedavisinde kullanılır (bu endikasyonda ilk tercih olarak imipiramin kullanılır). SELEKTİF ETKİLİLER Pirenzepin / Telenzepin: þ M1 reseptörlerinin selektif blokörleridir. þ Gastroselektiftirler. Tripitramin: þ Kalpteki M2 reseptörlerinin selektif blokörüdür. þ Kolinerjik uyarıyla oluşan bradikardi tedavisinde kullanılır. Darifenasin / Solifenasin: Glandlar ve düz kaslardaki M3 reseptörlerinin selektif blokörüdür. þ Üriner inkontinans tedavisinde kullanılırlar. Ğ AN þ SANTRAL ANTİKOLİNERJİKLER Benztropin ü Triheksifenidil ü Orfenadril ü Sikrimin ü Prosiklidin ü Bornaprin ü Klorfenoksamin D O Biperiden ü Ya si n ü cı SEMPATOMİMETİKLER Bu ilaçlar direkt ve indirekt etkililer olmak üzere ikiye ayrılırlar: za 1. Direkt etkililer: Katekolaminler Ec 2. İndirekt etkililer: Tiramin gibi bazı sempatomimetik aminlerdir. Bunlar, sinaptik kavşaktan adrenerjik nöron içine uptake mekanizması ile alınırlar ve sitoplazmik mobil havuzdan NA salınımına yol açarlar. KATEKOLAMİNLER þ Direkt etki ortaya çıkartırlar. Yani presinaptik ve postsinaptik reseptörleri etkilerler. • Adrenalin α ve β (α1 = α2, β1 = β2) • Noradrenalin α ve β1-3 (α1 = α2, β3 > β1 >> β2) • İzoprotrenol β (β1 = β2 = β3 >>> α) • Dopamin D1 = D2 > β1 > α • Dobutamin β1 • Dipiverfin • Fenoldopam • Etilnoradrenalin 63
  20. 20. Eczacı Yasin DOĞAN α ve β Olmak üzere İki Katekolaminerjik Reseptör Bulunur: α1 α2 β1 Etki Vasküler düz kaslar (α1A) Gözde radyal kas Pilomotor düz kas Sfinkterler Karaciğer Kalp (α1B) Bazı vasküler düz kaslar Yağ hücreleri Pankreas Böbrek Trombosit Kalp Böbrek Yağ hücreleri Konstrüksiyon Kontraksiyon ( → midriyazis) Kontraksiyon Konstrüksiyon Glikojenoliz / glukoneogenez Kontraktiliteyi ↑ Kontraksiyon Lipolizin inhibisyonu İnsülin salınımının inhibisyonu Renin salınımının inhibisyonu Agregasyon (+) inotrop ve kronotrop Renin salınımı Lipoliz Relaksasyon Glukojenoliz / glukoneogenez Glukagon salınımı → İnsülin salınımı K’un hücre içine alımının ↑ ve tremor (+) inotrop – kronotrop etki Histamin - lökotrien salınımında ve nötrofil, lenfosit, bazofil, eozinofil fonksiyonlarında inhibisyon β2 Vasküler ve diğer düz kaslar Karaciğer Pankreas İskelet kası Kalp β3 Yağ hücreleri Lipoliz Ğ AN Doku D O α2 ve β2’ler otoreseptördür. α2’nin uyarılması inhibisyona, β2’nin uyarılması ise NA salınımında aktivasyona yol açar. n þ á2’ler otoreseptördür. α2 reseptörlerinin uyarılması sonuç etki olarak sempatolitik etki oluşturur. Bloke etmek ise tam tersine sempatomimetik etki ortaya çıkartır. si Katekolaminlerin bu reseptörlere etki güçleri: α1/2: Adrenalin > Noradrenalin >> İzoproterenol þ β1: İzoproterenol >Adrenalin = Noradrenalin þ β2: İzoproterenol > Adrenalin >> Noradrenalin þ β3: İzoproterenol = Noradrenalin > Adrenalin cı Ya þ za Otonom Sinir Sistemi Reseptörlerinin Tipleri: @ Ec 64 Etkileri: Damarlar: Katekolaminlerin etkisine en duyarlı damar segmenti arteriyoller ve prekapiller sfinkterlerdir. @ α : Kasıcıdır. Cilt, mukoza ve splanknik damarlarda bulunur. β2 : Gevşeticidir. İskelet kas damarlarında bulunur. Adrenalin: α veya β2 egemenliğine göre ya vazokonstrüksiyon yada vazodilatasyon yapar.
  21. 21. FARMAKOLOJİ @ Düşük dozlarda dilatasyon, yüksek dozlarda ise konstriktör etkisi belirgindir (Dopamin gibi). NA: Tüm damar yataklarında (koronerler hariç) ve venlerde vazokonstrüksiyon yapar. İzoproterenol: Sadece vazodilatasyon oluşturur. Kalp: þ (+) inotrop ve kronotrop þ Aritmojenik (özellikle ventriküler kaynaklı) Noradrenalin Adrenalin İzoproterenol Bradikardi Sistol ↑ - Diastol ↓ Taşikardi Sistol ↑ - Diastol ↓ Taşikardi Adrenalin Total Periferik direnç Ortalama kan basıncı Koroner Kan Akımı Renal Kan Akımı Serebral Kan Akımı Kas kan akımı Kutanöz kan akımı Splanknik kan akımı Aritmojen Etki İzoproterenol ↑↑ ↓↓ ↑↓ ↑↑ ↓↓ ↑↑ ↑ ↑ ↓ ↓ ↑ 0/↓ ↑↑ 0/↓ D O ↓↑ Dopamin ↑↓ ↑↓ ↑ ↑↑ n ↓↑ ↓↓ ↑↑ 0/↑ ↑↑ Ya ↑↑ si ↓↓ Respirasyon ↑ ↑ cı Düz Kas: NA Ğ AN Sistol ↑ - Diastol ↑ @ Ec za Adrenalin ve izoprotrenol; β2-reseptörler üzerinden tüm düz kaslı yapıları gevşetirler (bronkodilatasyon, barsak, safra kesesi, dalak kapsülü, mesane, uterus vb. gibi). Buna karşılık sfinkterleri ise kasarlar. Mesane detrüssör kasını gevşetir (β) ve sfinkteri ise kasarlar (α). Sonuç etki miksiyonda güçlüktür. Göz: Midriyazis oluştururlar. Bu etkiyi radyal düz kasları (M. dilatör pupillae) kasarak gösterirler (α reseptör ile). Akomodasyon için şart olan siliyer kasta az bir gevşeme oluştururlar. Fakat akomodasyon bozukluğu yapmazlar. Yaptıkları midriyazisin kısa sürmesi ve akomodasyon bozukluğu yapmamaları parasempatolitiklere üstünlükleridir. @ Silier epitelden aköz humor salınımını arttırırlar (β). Aköz humorun outflow‛unu arttırırlar (α). 65
  22. 22. Eczacı Yasin DOĞAN • Açık açılı glokomda kullanılırlar. ⊗ Midriyazis yaptıkları için dar açılı glokomda kullanılmaları kontrendikedir. Dış Salgı Bezleri: Mukus salgıda artış (submaksiller ve sublingual bezlerde) + Seröz salgıda azalma = yapışkan salya ve ağızda kuruluk Renin Salınımı: þ Böbrekte jukstaglomerüler hücreler üzerinde bulunan β1 ve β2 reseptörleri ile renin salınımını artırırken, α1 ile azaltır. GİS: þ Tonus ve motiliteyi α1, α2 ve β2 ile azaltır. þ Sfinkterlerde α1 ile kasılma yapar. þ Mide ve barsakta sekretuvar bezleri α2 ve β2 ile inhibe eder. Ğ AN Metabolik ve Hormonal Etkiler: 1. Hiperglisemi: Hem kas, hem de karaciğerde glukojenolizi artırırlar (β2) Ø Glukagon salınımına ve reaktif olarak insülin salınımına neden olurlar (β2) Ø İnsülin salınımını inhibe ederler (α2) D O Ø 2. Lipoliz: Ø â 1 ve 3: Lipoliz (hormon duyarlı lipoprotein lipazda stimülasyon oluşturarak) si n 3. Kan laktat düzeyinde yükselme ve buna bağlı metabolik asidoz tablosu ortaya çıkartırlar. Ya 4. β2 reseptörler potasyum ve fosfatın hücre içine alınmasını artırırlar. Ø â2 reseptörler hipokalemi ortaya çıkartmaya eğilimlidir. Dolayısıyla β-blokörler hiperkalemi ortaya çıkartır. cı 5. ACTH ve GnRH salgılanımında artış (tecavüze uğrayan bayanlarda hamilelik riskindeki artışın nedenidir) za Diğer Etkileri: þ Pilomotor düz kasların kasılmasına bağlı piloereksiyon ortaya çıkartır (morfin yoksunluk sendromunun tipik bulgusudur). Ec 66 Adrenalin: þ En önemli kullanılış endikasyonu anaflaktik şoktur. Noradrenalin: þ Geliştirdiği vazokonstrüksiyona bağlı olarak bradikardi oluşturabilir (BezoldJarish etkisi). • Beta2 reseptörleri etkilemediği için; bronkodilatatör etkisi yoktur. Metabolizma üzerine olan etkileri; diğer katekolaminlere göre çok daha zayıftır. İzoproterenol: þ Diğer katekolaminlerden farklı olarak sadece COMT tarafından inaktive edilir, MAO tarafından parçalanmaz. Dopamin: þ â1 reseptörleri üzerinden etki ortaya çıkartır. þ Düşük dozda; sadece DA1 reseptörlerini aktive eder.
  23. 23. FARMAKOLOJİ Ø Bu reseptör aktivasyonuna bağlı olarak böbrek kan akımını artırır. Bu artışı glomerüler filtrasyondaki artış ve diürez izler. Gelişen hipovolemiye bağlı olarak taşikardi ortaya çıkartır. Sonuçta kalbin iş yükünü ve oksijen tüketimini artırır. Şekil: Dopamin İle Dobutamin Arasındaki Fark Ğ AN þ Daha yüksek dozlarda β1 reseptörleri uyararak (+) inotrop ve (+) kronotrop etki oluşturur. Böylece kardiyak debiyi artırır. Düşük infüzyon hızında kalbin oksijen tüketimini artırmaksızın kasılabilirliğini artırabilir. þ Çok yüksek dozlarda α reseptörlerini de uyarır ve vazokonstrüksiyon oluşturur. þ Şok tedavisinde kullanılır D O Dobutamin: þ â1’e oldukça selektiftir. n þ Dopaminerjik reseptörleri etkilemez. Bu nedenle kalbin kontraktilite gücünü artırırken, miyokardın oksijen tüketimini artırmaz. si þ Dekompanse kalp yetmezliğinde kullanılır Ya Dipiverfin: þ za Etilnoradrenalin: cı þ Adrenalinin ön ilacıdır. Siklopleji yapmaksızın midriyazis amacıyla kullanılır Bronkodilatatör etki için parenteral kullanılır. Ec Katekolaminlerin Yan Etkileri: þ Akciğer ödemi (katekolaminler; pulmoner kapiller filtrasyon basıncını artırırlar) þ İskemiye bağlı böbrek yetmezliği þ Hipertansif ensefalopati ve subaraknoid kanama þ Katekolaminler fosfat ve potasyumun hücre içine girişini artırdıkları için, bunların infüzyonu akut hipokalemi yapabilir. þ Tremor, terleme, anksiyete, taşikardi, palpitasyon ve baş ağrısı Katekolamin ve Sempatomimetik Aminlerin Kullanım Endikasyonları: þ Şok (özellikle hipotansif, anaflaktik ve septik şok tedavisinde) þ Kardiyak arrest; α-agonistler; kardiyak out-put’u beyin ve koroner damarlara yönlendirirler. þ Konjestif kalp yetmezliği: Akut tedavide kullanılırlar þ Nazal dekonjesyon þ AV blok þ Enürezis nokturna þ Narkolepsi 67
  24. 24. Eczacı Yasin DOĞAN Katekolaminlerin Kullanım Kontrendikasyonları: þ þ þ þ þ þ þ İskemik kalp hastalığı Hipertansiyon Taşiaritmiler Hipertiroidi Halotan ile yapılan genel anestezi Nonselektif β-blokörlerle birlikte kullanım Dar açılı glokom SEMPATOMİMETİK AMİNLER Sempatomimetik aminler reseptör üzerine göre sınıflandırılırlar: β-MİMETİK 1. Antihipotansifler: Efedrin, Fenilefrin, Mitodrin, Metoksamin, Metaraminol 2. Dekonjestanlar: Psödoefedrin, Fenilproponalamin 3. SSS stimülanları: Amfetaminler 4. Santral Sempatolitikler (α2-agonistler): Klonidin, Metildopa, Guanfasin, Guanabenz 1. Vazodilatatörler (β2): Nilidrin 2. Bronkodilatatörler (β2): Terbutalin, Salbutamol vb. 3. Tokolitikler (β2): Ritodrin 4. Kardiyostimülanlar (β1): Prenalterol, İbopamin, Ksameterol vb. Ğ AN α-MİMETİK Sempatomimetik aminler etki şekillerine göre sınıflandırılırlar: İndirekt Etkililer Miks Etkililer Fenilefrin (α1) β-mimetikler Modafinil Metoksamin Mitodrin Lokal dekonjestanlar Adrafinil Tiramin Amfetaminler Efedrin Metaraminol Hidroksiamfetamin Mefentermin si n D O Direkt etkililer Ya Sempatomimetik aminler ayrıca etki spektrumlarına görede sınıflandırılırlar: Etki kalıbı Noradrenaline benzeyen (α reseptörler üzerinden etki oluşturan) Fenilefrin Mitodrin Metoksamin za cı Etki kalıbı adrenaline benzeyen (α ve β reseptörler üzerinden etki oluşturan) Efedrin α-Agonist Aminler: Ec 68 1. ANTİHİPOTANSİFLER þ á1 reseptörler üzerinden bu etkiyi ortaya çıkartırlar. Efedrin: Miks (direkt ve indirekt) etkilidir. α ve β reseptörleri etkilediği için; etki kalıbı adrenaline benzer (TUS). • SSS’ini stimüle eder. Keyif verici etkisi bulunmaktadır. • Kaslarda kontraktiliteyi arttırır (atletik performans). § Morfinin analjezik etkisini potansiyalize eder (amfetaminler gibi). þ Etkisine çok çabuk tolerans gelişir (taşiflaksi). Fenilefrin: þ þ þ þ Direkt etkiyle α1 reseptörleri uyarır. Etki kalıbı noradrenalin benzer. Vazokonstrüksiyon yaparak sistolik ve diastolik basıncı yükseltir. Nazal dekonjestan olarak kullanılır.
  25. 25. FARMAKOLOJİ Modafinil Direkt etkili α1 agonistleridir. Midodrin α1 agonistidir. Bir ön – ilaçtır. Metoksamin: þ Direkt etkili bir α1 agonistidir. þ Paroksismal supraventriküler taşikardinin tedavisinde kullanılır. Hidroksiamfetamin: þ Pür periferik etkili bir amfetamindir. Santral etki ortaya çıkartmaz. Hipotansiyon tedavisinde ve gözde midriyatik olarak kullanılır. @ • • • • Metilfenidat (Hiperkinetik çocuk hastalığı tedavisi) Fenfluramin (İştah azaltıcı etkisiyle obezite tedavisi) Hidroksiamfetamin (Pür periferik etki) Kloramfetamin (Deneysel serotonin eksikliği) Metaraminol: Ğ AN ØDört önemli amfetamin þ Total periferik rezistansı ve miyokardın kontraktilitesini artırır. D O þ Adrenerjik sinir ucuna geçerek yalancı nörotransmitter olarak noradrenalinin yerini alabilir. þ FMF’in teşhisinde kullanılırlar. n 2. DEKONJESTİFLER: si Lokal Etkililer Ya þ Etkileri klonidine benzer ve esas olarak α2 reseptörlerini uyarırlar, ancak lokal uygulandıklarından α1 reseptörler üzerinden vazokonstrüksiyon oluştururlar. Nafazolin / Tetrahidrozolin / Ksilometazolin / Oksimetazolin Ø İndanozolin / Siklopentamin / Tuaminoheptan / Metilheksamin Ø Propilheksedrin za cı Ø Sistemik Etkililer: Psödoefedrin Fenilpropanolamin Fenilefrin / Efedrin: Hem lokal, hem de sistemik dekonjestan etkilidirler. Ec þ þ þ 3. SANTRAL STİMÜLANLAR: Amfetaminler 4. SANTRAL SEMPATOLİTİKLER (α2-agonistler): BETA-MİMETİK AMİNLER Etkilerine göre 4 alt gruba ayrılırlar: 1. BRONKODİLATATÖRLER (β2 agonistler): Terbutalin, Salbutamol (Albuterol), Metaproterenol (Orsiprenalin), Fenoterol, Karbuterol, Protokilol, İzoetarin (bir katekolamindir ve COMT tarafından yıkılır), Rimeterol, Pirbuterol, Salmeterol, Formoterol, Bitolterol. @ Salmeterol / Formeterol: Bronkodilatatör etkisi en uzun sürenlerdir. Bu nedenle noktürnal astım tedavisinde kullanılırlar. Astım krizinde kullanılmazlar. Adrenalin: Bronkodilatatör etkisi en kısa sürendir. Salmeterol / Pirbuterol / Prokaterol: En yüksek selektif β2 agonistidirler. 69
  26. 26. Eczacı Yasin DOĞAN 2. VAZODİLATATÖRLER (β2 agonistler): Nilidrin @ Daha çok çizgili kas damarlarını gevşetir. Cilt damarlarinda etkisi yoktur. Bu nedenle reynaud fenomenine karşı çok etkili değildir. 3. KARDİYOSTİMÜLANLAR: Prenalterol, Ksamoterol, İbopamin, Butopamin, Denopamin @ Bunların dobutamine üstünlüğü oral kullanılabilmeleridir. 4. TOKOLİTİKLER (β2 agonistler=uterus gevşetici): Ritodrin, Terbutalin, Salbutamol @ Ğ AN Uterus düz kaslarındaki β2‛leri uyarıp uterusu gevşetirler (tokolizis). Prematür doğumları durdurmak için kullanılırlar. β-agonistlerle İlgili Önemli Yan Etkiler: ♦ Pulmoner ödem ♦ Tremor D O ♦ Hipokalemi n SEMPATOLİTİKLER si α-ADRENERJİK RESEPTÖR BLOKÖRLERİ Ya þ Damarların normal sempatik uyarısı α reseptörler üzerinden sağlandığı için bu reseptörlerin blokajı damarlarda sempatik tonusun azalmasına ve total periferik rezistansın düşmesine neden olur. Kan basıncının postürel homeostazını α-reseptörler sağlar. Hem venodilatasyon yaptıkları, hem de postürel homeostazı bozdukları için şiddetli ortostotik hipotansiyon ortaya çıkartırlar. za þ Hem arteriyollerde, hem de venüllerde vazodilatasyon yaparlar. cı þ Ø þ Vazodilatasyona bağlı olarak su ve tuz retansiyonu ve taşikardi ortaya çıkartırlar. Ec 70 þ þ Miyozis Apokrin ter bezlerinin salgısında azalma þ Burun tıkanıklığı þ Ejekülasyon inhibisyonu þ Sedasyon α1 SELEKTİFLER α2 SELEKTİFLER NON-SELEKTİFLER Prazosin Tamsulosin Labetolol (+ β-blokör) Terazosin Doksazosin Trimazosin Alfuzosin İndoramin Urapidil Bunazosin Yohimbin Korinantin Rovolsin Fenoksibenzamin Fentolamin Ergot Tolazolin Dapiprazol (oftalmik)
  27. 27. FARMAKOLOJİ Fenoksibenzamin: þ á-reseptörleri irreversibl bloke eder. þ Feokromasitomanın semptomatik tedavisinde kullanılır (β-blokörle kombine etmek gerekir). þ Fenoksibenzaminle α reseptörler bloke edildikten sonra adrenalin uygulanırsa sadece β reseptör etkisi oluşup kan basıncı düşer. þ Raynaud sendromu ve otonomik hiperrefleksi tedavisinde kullanılmıştır. Fentolamin: þ Etki süresi kısadır. si n D O Ğ AN þ Feokromasitoma cerrahisi sırasında ortaya çıkabilecek hipertansif atakların tedavisinde kullanılır. Ya Şekil: Feokromasitomanın Semptomatik Tedavisi cı Ergot Alkaloidleri: þ 3 tanedirler: za þ α-reseptörler, 5-HT ve DA reseptörleri üzerine parsiyel agonistik etki oluştururlar. Ec 1. Ergotoksin: α-blokör etkisi en güçlü olandır (= vazodilatasyon). 2. Ergotamin: En vazokonstrüktör olduğu için migren krizinin tedavisinde kullanılır. 3. Ergonovin (ergometrin): Postpartum uterus kanamalarının tedavisinde oksitosik olarak kullanılır. Doğum indüksiyonu için kullanılmaz. Yan Etkileri: þ Bulantı-kusma (En sık) (KTZ’deki dopaminerjik reseptörleri direkt olarak uyardıkları için). þ Bradikardi ve asit salınımında artış oluştururlar (sempatik tonüsü ortadan kaldırdıkları için) þ Prolaktin salınımını inhibe ederler (dopaminerjik etkisinden dolayı) þ Sedasyon þ Kapiller duvarda harabiyet ve buna bağlı mikrotrombüs oluştururlar. Barsaklarda infarktüslere yol açabilirler. U Obstrüktif vasküler hastalıklarda (serebrovasküler olaylar, koroner kalp hastalıkları vb), karaciğer ve böbrek yetmezliğinde, sepsis ve kollojen doku hastalıklarında kullanılmaları kontrendikedir. 71
  28. 28. Eczacı Yasin DOĞAN U Triptanlar ile birlikte alınmamalıdırlar. • Ergot zehirlenmesinin tedavisi = Na nitroprusiyat Prazosin / Terazosin / Doksazosin: Selektif α1A-B-D blokörleridir. @ En kısa etkili = prazosin En uzun etkili ve tek feçes ile itrah edilen = doksazosin Biyoyaralanımı en fazla olan = terazosin þ Hem arterleri, hem de venülleri dilate ederler. þ Prostat hiperplazisinin semptomatik tedavisinde kullanılırlar (mesane boynu ve prostat düz kaslarında tonüsü düşürerek miksiyon kolaylığı ortaya çıkartır). þ En önemli yan etkileri; ilk doz senkopudur. Ğ AN Tamsulosin: α1A reseptör blokörüdür. þ Benign prostat hiperplazisinin semptomatik tedavisinde kullanılır. Prostata spesifiktir. D O Labetolol: þ Hem α1, hem de β reseptörleri bloke ettiği için feokromasitomanın semptomatik tedavisinde en etkili ilaçtır. hipertansif kriz tedavisidir n þ Diğer önemli bir endikasyonu si Yohimbin: Ya þ Presinaptik α2 reseptörleri bloke ederek sonuçta sempatomimetik etki ortaya çıkartır. þ Erektil impotans tedavisinde kullanılır. cı ADRENERJİK NÖRON BLOKÖRLERİ za Reserpin Guanetidin Guanadrel Bretilyum Debrisoquin Betanidin α-Metiltirozin þ Etkileri bifaziktir Ec 72 Ø Akut etki ile vezikül içine reuptake’ini bloke ettikleri için başlangıçta sempatomimetik etkiler oluşturabilirler. Ø Asıl sempatolitik etkileri tedaviye başladıktan birkaç gün (3-6 gün) sonra ortaya çıkar. þ Adrenerjik nöron blokörlerinin etki ortaya çıkartabilmeleri için sitoplazmik amin pompasından presinaptik nörona girmeleri gerekir. Bu nedenle TAD gibi bu pompayı kapatan ilaçlar etkilerini belirgin olarak azaltır. Rezerpin: þ Veziküler amin pompasında irreversibl blokaj ortaya çıkartarak presinaptik nöronlardaki veziküllerde NA, dopamin ve serotonin depolanmasını engeller. þ Sitoplazmada kalan noradrenalin MAO tarafından yıkılır ve salınabilen noradrenalin miktarı azalır. þ Esas etkisi tam olarak birkaç gün sonra (3-6 gün) ortaya çıkar.
  29. 29. FARMAKOLOJİ Yan Etkileri: þ Sempatolitik yan etkiler (ortostatik hipotansiyon, burun tıkanıklığı, ejekülasyonun inhibisyonu) þ SSS’de dopaminerjik aktiviteyi azalttığı için Parkinson hastalığına benzer belirtiler ve hiperprolaktinemi þ Parasempatik baskınlık oluşturur: Ø Bradikardi Ø Diyare ve asit salgısında artış (aktif peptik ülserde kullanılması kontrendikedir, komplikasyon gelişimine neden olur). þ Sedasyon ve depresyon Guanetidin: þ Presinaptik nöron içine alındıktan sonra veziküllerde birikir ve NA’nın yerini alır. Aksiyon potansiyeli presinaptik nörona geldiği zaman veziküllerden sinaptik aralığa guanetidin salınır. Postsinaptik nörondaki veziküller guanetidini tanımaz ve etki ortaya çıkartamaz (yalancı nörotransmitter). Ğ AN @ Yalancı nörotransmitter etkisi ortaya çıkartan ilaç; D O • Guanetidin • Guanadrel þ Presinaptik nöron membranında lokal anestezik etkiye bağlı olarak membran stabilizasyonu ortaya çıkartır ve veziküllerin sinaptik aralığa boşalmasını engeller. si n þ Rezerpinden farklı olarak; SSS’ye geçmez ve santral yan etkiler ortaya çıkartmaz. Ya GANGLİYON STİMÜLANLARI cı @ Ec za Nikotin Lobelin Dimetilpiperazinium (DMPP) Feniltrimetilamonyum (PTMA) NİKOTİN þ Tütün yapraklarında bulunan bir alkaloiddir. Ø Farmakolojik bir önemi olmamakla beraber patlıcan ve domateste de bulunur. Oral olarak, inhalasyon ve transdermal olarak kullanılabilir. Yarı-ömrü 1 saattir Kalevi, ufak moleküllü (plazma proteinlerine fazla bağlanmaz) ve lipofilik bir maddedir. Bu nedenle cilt ve mukozalardan kolayca absorbe edilebilir. Süte belirgin geçer. § İdrarın asidleştirilmesi; nikotin ve metabolitlerinin böbreklerden atılımını arttırır. § Sürekli sigara içenlerde karaciğer enzimleri indüklenir (polisiklik aromatik hidrokarbonlara bağlı olarak). Karaciğerde oksidasyona uğrayarak metabolize olur. @ Ana metaboliti kotinin‛dir 73
  30. 30. Eczacı Yasin DOĞAN ♦ Psişik ve fiziksel bağımlılık oluşturur. Etkilerine karşı kısmen tolerans gelişir. þ Emzirenlerde nikotin belirgin olarak süte geçer. Ğ AN Şekil: Nikotinin Etkilediği Reseptörler Etkileri (siğara içildiği zaman alınabilen kadar nikotinin etkileri): D O Etkileri karışıktır. Karışık olmasının nedenleri: si n 1. Nikotin hem sempatik hemde parasempatik etkiler ortaya çıkartır. 2. Nikotinin kendi reseptörlerini başlangıçta stimüle eder. Buna karşılık yüksek dozlarda ise devamlı uyarmaya (depolarizasyon) bağlı blokaj oluşturur. Ya Sigara içildiğinde (düşük doz nikotin); Nikotin adrenal medullada stimülasyon yapar. Plazma katekolamin düzeyini ↑ ve buna bağlı olarak taşikardi olur. Kan basıncı ve KD artar. • Parasempatik sistemin dominant olduğu GIS’de gangliyon stimülasyonu sonucu; tonüs ve peristaltik hareketler ↑. Asit salgısı ↑. • TxA2 düzeyini arttırır. Böylelikle trombosit adezivitesini ve trombüs oluşumunu kolaylaştırır. • Lipoliz oluşturup, serbest yağ asidi ve VLDL düzeyini yükseltir. Kronik sigara kullananlarda HDL’yi düşürüp, LDL’yi artırır. • İştahı azaltır. • Bulantı-kusma (santral ve periferik etki) • Nikotin, sinir ucundan opioid peptid salınımını artırdığı için analjezik etki oluşturur. • SSS’de ufak dozda psikomotor stimülasyon yapar. Kognitif fonksiyonları stimüle eder. Keyif verici etkisi bulunmaktadır. Toksik dozlarda ise, aşırı stimülasyona bağlı konvülsiyon oluşturur. • Düşük dozlarda solunum merkezinde stimülasyon ve taşipne yapar. Bu etki kemoreseptör stimülasyonuna bağlıdır. Doz yükseltildiğinde ise direkt olarak solunum merkezi uyarımı oluşturur. Doz daha da artırılırsa solunum merkezinde de felç gelişir. Bu arada periferik etki ile solunum kaslarında felç gelişmiştir. • Nöromusküler kavşakta önce stimülasyon, yüksek dozda ise felç oluşturur. za cı • Ec 74 @ Nikotin zehirlenmesinde primer ölüm nedeni solunum felcidir.
  31. 31. FARMAKOLOJİ @ Akut Nikotin Zehirlenmesi: Bulantı - kusma, salivasyon, abdominal kramplar, başağrısı, görme – duyma bozuklukları, kan basıncında ↓, kas zayıflığı, solunum yetmezliği. • Arka hipofizden vazopressin, ön hipofizden ACTH salınımını artırır. Kortizol ve insülin düzeylerini de yükseltir. LH ve prolaktin salınımını inhibe eder. @ Stres hormonlarının düzeyini artıran maddeler; • Nikotin • Anjiotensin II þ Metabolizma hızındaki artışa ve iştah azalmasına bağlı olarak kilo kaybı oluşturabilir. Ğ AN GANGLİYON BLOKÖRLERİ Depolarizasyonla blok oluşturanlar •Trimetafan kamsilat • Heksametonyum • Mekamilamin • Pentolinium • Klorizondamin • Nikotin D O Kompetetif blokörler Etkileri: si n þ Hem sempatik, hem de parasempatik sistemi bloke ederler (yani otonom sinir sistemini ortadan kaldırırlar). Sonuçta valsalva manevrasına alınan refleks cevaplar azalır. Ya þ Hipotansiyon þ Ereksiyon (parasempatik) ve ejekülasyon (sempatik) güçlüğü þ Parasempatik sistemin etkilerini ortadan kaldırır GIS’de tonüs ve motilite azalması (atoni) = Paralitik ileus • Gözde kolinerjik kontrol kaybına bağlı siklopleji ve midriyazis • Dış salgı bezlerinin salgısında (anhidroz ve kserostomi) ve mide asit salgısında↓. • Kalpte genelde taşikardi oluşur. • İdrar retansiyonu • Respiratuvar paralizi Ec za cı • Baskın Otonomik Komponent Arterler Venler Kalp Hızı İris Siliyer kaslar GIS Mesane Salya / Tükrük Terleme Gangliyon Blokajı Sonucu Oluşan Etki Sempatik Vazodilatasyon Sempatik Dilatasyon Parasempatik Taşikardi Parasempatik Midriyazis Parasempatik Siklopleji Parasempatik Motilite azalması vb. Parasempatik Üriner retansiyon Parasempatik Kserostomi Sempatik (kolinerjik) Anhidroz Gangliyon Blokörlerinin Kullanılış Yerleri: þ Hipertansif kriz (= Trimetafan) þ Medulla spinalis zedelenmesinde gelişen otonomik hiperrefleksi (=Mekamilamin ve Pentolinium) 75
  32. 32. Eczacı Yasin DOĞAN þ Akut dissekan aort anevrizması Kan basıncını düşürürler ve sempatik refleksleri de inhibe ederler. Trimetafan kamsilat: þ En kısa etki sürelisidir (bu nedenle sadece İV infüzyon ile kullanılır). þ Periferdeki nikotinik reseptörleri, santral sinir sistemindekilere göre relatif olarak daha fazla bloke eder. þ En önemli endikasyonları; kontrollü hipotansiyon ve hipertansif kriz tedavisidir. þ Pulmoner vasküler basıncı azaltmak için akut pulmoner ödemde de kullanılır. Mekamilamin: þ İki tane önemli endikasyonu vardır; 1. Omurilik zedelenmesine bağlı otonomik hiperrefleksi tedavisi 2. Sigara tiryakilerinin detoksifikasyonu BUNGAROTOKSİN Ğ AN þ Hem gangliyonlardaki, hem de nöromusküler kavşaktaki nikotinik reseptörleri bloke eder. Yani hem otonom, hem de somatik sinir sistemini ortadan kaldırır. GLOKOM TEDAVİSİ Akut / kronik Kapalı Açılı Glokom: Bu tip daha çok nöbetler şeklinde oluşur. Anterior kameradan gerçekleşen drenaj bozulmuştur. Bu nedenle irisin dilate olması, aköz humör drenajının gerçekleştiği kornea ve silier body arasındaki açıyı kapatarak glokomun şiddetini daha da arttırır. si n • D O Primer glokomun 2 tipi bulunmaktadır: Ya @ Akut tedavide sadece kolinomimetikler ve osmotik ajanlar kullanılır. Kronik Açık Açılı Glokom: En sık görülen tiptir. Görme alanı daralması ile karakterizedir. Tedavide; lokal β-blokörler, kolinerjikler, sempatomimetikler karbonik anhidraz inhibitörleri kullanılır. za cı • Tedavi Yaklaşımı: 1. Ya aköz humör salınımı azaltılır Ec 76 2. Ya da aköz humör akışı arttırılır ETKİ MEKANİZMASI Kolinomimetikler Pilokarpin, Karbakol, Fizostigmin, Ekotiofat Alfa Agonist • Nonselektif Epinefrin, Dipiverfin Alfa Agonist • α2 – Selektifler, Apraklonidin Beta Blokörler Timolol, Betaxolol, Carteolol, Levobunolol, Metipranolol Diüretikler Asetozolamid, Metazolamid, Dorzolamid, Etakrinik Asit Prostaglandinler Latanoprost UYGULAMA YOLU Silier kas kontraksiyonu ve buna bağlı olarak aköz outflow’un artması Topikal Outflow’u arttırırlar. Topikal Aköz salınımını azaltır Silier epitelden aköz salınımını azaltırlar Topikal Topikal Aköz sekresyonunu ↓ Oral İntraoküler injeksiyon Outflow’u arttırır. Topikal
  33. 33. Eczacımızın Özgeçmişi 1989 İzmir doğumlu eczacımız Yasin DOĞAN, lise öğrenimini İzmir Atatürk Lisesi’nde, başarılarla dolu yüksek öğrenimini ise Ege Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’nde 2013 tamamladı. O Ğ AN Eczacımız Yasin DOĞAN 3-4 Kasım 2012 tarihinde İstanbul’da Lütfi Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı’nda 11. Eczacılık Fuarı ve 1. OTC Çalıştayı kapsamında düzenlenen Hayalimdeki Eczane En İyi Proje Yarışması'nda birinci olarak bir sene sonra mezun olunca açacağı kendi adını taşıyan eczanesinde ne kadar başarılı olacağını bir kez daha kanıtlamış oldu. ac ı Ya si n D Ayrıca her yıl Ankara Eczacı Odası Gençlik Komisyonu tarafından düzenlenen ve bu yıl 2930-31 Mart 2013 tarihlerinde, 12 eczacılık fakültesinden öğrencilerin katılımıyla 10.su düzenlenen Ulusal Hasta Bilgilendirme Yarışmasında eczacımız Yasin DOĞAN eczane eczacılığına yönelik ilaç ve ilaç dışı ürün bilgisi, hastalıklara göre yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç etkileşimleri, hasta memnuniyeti, iletişim becerileri gibi birçok kriteri göz önünde bulunduran juri karşısında bilgisini sergileyerek birinciliği kazandı. Ec z Ayrıca eczacımız Yasin DOĞAN, 5 yıllık öğrenim hayatı boyunca pek çok eğitime ve organizasyona katılıp kendini geliştirerek meslektaşlarından her zaman bir adım önde olmayı ve zamanı yakalamayı bir yaşam tarzı olarak benimsemiştir. Eğitim ve öğretim hayatını resmi olarak 2013 yılının Haziran ayında tamamlamasına rağmen, öğrenim hayatına ömür boyu devam edeceği kendi adını da taşıyan eczanesini 2014 tarihinde hasta ve danışanlarının hizmetine açtı. Ayrıntılı bilgi için: www.yasindoğan.com.tr

×