Se ha denunciado esta presentación.
Utilizamos tu perfil de LinkedIn y tus datos de actividad para personalizar los anuncios y mostrarte publicidad más relevante. Puedes cambiar tus preferencias de publicidad en cualquier momento.

Unioni evropian-se-prezentimi-1

2.603 visualizaciones

Publicado el

  • Inicia sesión para ver los comentarios

  • Sé el primero en recomendar esto

Unioni evropian-se-prezentimi-1

  1. 1.  E DREJTA E UNIONIT EVROPIAN BASHKIMI EVROPIAN Ideja, Integrimi, Identiteti dhe e ardhmja Rëndësia e studimit të lëndës:  Aspirata për të qenë pjesë e familjes së madhe evropiane;  Njohja dhe studimi i politikave integrative në BE;  Njohja thelbësore e funksionimit të institucioneve të BE – së;  Analizimin e perspektives kosovare në relacion me BE – në;  Është degë e re multi – disiplinore dhe dinamike e së drejtës;  Karakteri sui generis i vet UE – së;  Specificiteti i UE – së;  Fakti se kjo nuk është e drejtë e një shteti;  Struktura legjislative;  Kompetencat specifike;  etj THEMELIMI I KOMUNITETIT EKONOMIK EVROPIAN  Origjina e idesë evropiane  Një pjesë e madhe e studiuesve zhvillimit dhe aspektet historike për një BE e nisin vetëm pas luftës së dytë botërore;  Ndërkaq, një pjesë e studiuesve të tjerë këtë çështje e vështrojnë shumë më herët dhe atë që nga koha e krijimit të shteteve – kombe (shekulli XVIII);  Realisht shekulli që nga shekulli XIX kanë filluar idetë për një Evropë të bashkuar ose për popujt e bashkuar të Evropës; o Perandori Napoloni I. e proklamonte dëshirën e tij që të gjithë popujt e Evropës duhet të bëhen një popull – nëpërmjet të një bashkimi konfederal për të siguruar paqen e ekuilibruar ;  Nevoja për zgjerimet nacionale të popujve dhe shteteve në drejtim të afirmimit të identitetit dhe traditave kombëtare nuk i penguan idetë dhe konceptet e reja për një Evropë të re;  Në mesin e të parëve që i ka proklamuar idetë ka qenë Sen Simoni i cili e ka hartuar edhe një tekst në këtë funksion dhe të cilin ja ka destinuar diplomatëve të mbledhur në Kongresin e Vjenës(1814);  Sen Simoni deshironte të krijonte një Evropë të re e cila do të ishte e bazuar në një fe të re, frymë iluministe, të mbështetur në progres dhe shkencë dhe parlamentarizëm;  Sipas Simonit forma e organizimit të Evropës do të quhej konfederatë evropiane bërthama e së cilës do të ishte bashkimi i Francës me Anglinë;  Edhe pse projekti i Sen Simonit u prite me shumë interes ai në realitet pati jo sukses, nuk arriti t’i influencojë vendimet e Konferencës së Vjenës;  Me kohë ideja evropiane filloi t zgjerohet dhe nga rrethi i ngushtë i mendimeve fillojë të rekrutohet si një LËVIZJE EVROPIANE;  Lidhur me këto pretendime, ide, lëvizje dhe iniciativa të tjera u dalluam edhe shumë mendimtarë siç ishin Zhan Zhak Ruso – ja, Viktor Hygo – ja, etj të njohura si PACIFIZMI EVROPIAN; 1
  2. 2. - - - - - 4. -  Në fundin e shekullit XIX idetë evropiane u përuruan dhe u ndanë në dy rryma; o Federaliste; dhe o Konfederaliste; INTEGRIMET EVROPIANE Nocioni i integrimeve rajonale Studimi i të drejtës së Unionit Evropian është i pa suksesshëm pa e trajtuar – shtjelluar më parë proceset reale historike të integrimit do të ndikonte që shpjegimet të jenë të limituara – pa qarta; Integrimet janë sot realitet i zhvillimeve aktuale botërore; Integrimet gjithashtu janë edhe problem serioz i rendit të ri botëror; Bota në përgjithësi po shkon në drejtim të proceseve integruese globale ose rajonale; Kjo po shkaktohet nga ndërvarësia e shteteve, rajoneve dhe regjioneve; Me integrim nënkuptohet procesi i lidhjes së dy ose më shumë shteteve të një rajoni të caktuar dhe atë në pikëpamje ose forme institucionale; Varësisht nga këto forma integrimet mund të jenë: a) Kulturore; b) Tregtare / Biznesore; c) Ekonomike; d) Politike; e) Ushtarake; f) Etj; Format me të shpeshta janë ato të integrimeve ekonomike sepse konsiderohen se ato nuk e kufizojnë sovranitetin e vendit; Sot në botën bashkëkohore ka shumë organizata të këtilla UE – ja, EFTA, CEFTA në Evropë, NAFTA në Amerikën Veriore, LAFTA në Amerikën Latine, ASEAN dhe APEC në Azi dhe Pacifik; Integrimte kulturore janë të shpeshta dhe reflektohen në formë të shkëmbimit të programeve arsimore, kulturore, shkencore, informative; Integrimet politike kuptohen si formë e adrimit të vendeve në organizatë si p.sh. anëtarësimi në OSBE; Ndërkaq, integrimet ushtarake karakterizohen si marrëveshje bilaterale ose multilaterale në lëmin ushtarak të dy ose më shumë shteteve: (rasti i NATOS); TRAJTIMI I ÇËSHTJEVE SIPAS KËTIJË PROGRAMI MËSIMOR DO TË FOKUSOHET VETËM NË PROCESET E INTEGRIMEVE EKONOMIKE; Ekzistojnë katër forma të realizimit të integrimit rajonal ekonomik që kanë dallime formale dhe substanciale në mes vete. Ato janë; 1. sipas preferencave; 2. sipas tregtisë së lirë; 3. unionit doganorë; unionit ekonomik; dhe 5. bashkimit politik; Zonat preferenciale;  Janë format me të ulëta të integrimeve rajonale tregtare; 2
  3. 3.  Këto marrëdhënie rregullohen kur brenda një hapësire të dyja shtetet aplikojnë në qarkullimin e tyre tregtar preferenca (përparësi) tregtare në mes vete. (P.sh,. aplikojnë norma doganore me të ulëta etj);  P.sh, marrëveshjet për tregti të lirë më mes të Kosovës dhe Shqipërisë; - Zonat e tregtisë së lirë:  Janë formë me shkallë më të avancuar të lidhjes tregtare në mes të dy ose më shumë vendeve të një rajoni;  Ato zakonisht i anulojnë plotësisht doganat në tregtinë e tyre të përbashkët ndërkaq akoma i mbajnë në fuqi ato për shtetet e treta; - Unioni doganor;  Është shkallë më e lartë e integrimit dhe në këtë strukturë shtetet jo vetëm që i heqin doganat ne mes vendeve të veta por nxjerrin, ingurojnë dhe zbatojnë norma – tarifa doganore për vendet e treta - Unioni ekonomik;  Është strukturë akoma më e avancuar e bashkëpunimit e cila sëndertohet me heqjen e pengesave në drejtim të qarkullimit të te gjithë faktorëve ekonomik, si të atyre tregtare po ashtu edhe prodhuese;  Kjo formë promovon dhe zbaton rregullativa të cilat krijojnë mundësi të lëvizjes së lirë të mallrave, shërbimeve, kapitalit, fuqisë punëtore, etj, (Modeli i UE – së) - Unioni politik  Forma me e avancuar e integrimeve;  Bashkim me një shtet (rasti i UE –së dështimi i kushtetutës) HISTORIKU: 1. Modeli i shtetit federal; dhe 2. Modeli i shtetit konfederal ORGANIZATAT KRYESORE EVROPIANE Situata pas Luftës së dytë botërore dhe pasojat e saj; Logjika politike – OBJEKTIVA – t, e paqes, pajtimit dhe e rindërtimit evropian; Ndërtimi i Evropës sipas kësaj logjike garantohet vetëm nëpërmjet procesit të integrimit; - Këto ide tani përputheshin me idenë e Evropës së bashkuar; - Në këtë përudhë rol të rëndësishëm kanë pasur SHBA – të, të cilat në atë kohë kundër ish Bashkimit Sovjetik, krijuan të ashtuquajturën “perde të hekurt”; - Mbështetja fillestare amerikane sipas planit MARSHALL - Vetëm deri në fund të viteve të pesëdhjeta në Evropë ekzistonin disa organizata ekonomike siç ishin OECD, KNER, CSCE, BEE, EVROATOM, EFTA, NATO, etj; VARËSISHT NGA SHTRIRJA GJEOGRAFIKE, PROGRAMI DHE NATYRA E TYRE TË GJITHA ORGANIZATAT EVROPIANE MUND TË SISTEMOHEN NË TRI KATEGORI KRYESORE: A. Evro – Atlantike (Transatlantike) B. Pan – Evropiane; dhe C. Supranacionale A. Organizatat Evro – Atlantike (trans – atlantike) - Kjo krijesë – strukturë nuk është në tërësi e pastër evropiane por brenda saj ka edhe shtete të tjera siç janë SHBA – të, Kanadaja, - 3
  4. 4. Jo rrallë këto janë quajtura edhe si evro – amerikane; Të këtilla janë;  OECD = Organizata për bashkëpunim dhe Zhvillim në Evropë, e themeluar në Paris me 1948. Në fillim pa SHBA –të dhe Kanadanë  NATO = themeluar me 1949 si aleancë ushtarake dhe politike; Këshilli i Atlantikut Verior; Sekretari i përgjithshëm i NATOS; Asambleja e Atlantikut verior; Themelimi dhe zhvillimi i saj ka kaluar në dy faza;  Faza e parë 1949 – 1995 e karakterizuar me luftën e ftoftë;  Faza 1995 e tutje; periudha e transformimit  KSBE / OSBE = Organizatë e karakterit politik e themeluar ne samitin e Helsinkit me 1975; Inaugurojë filozofinë e lirive dhe të drejtave të njeriut; Luajti rol të rëndësishëm në ndryshimet që ndodhën në Evropën Jug – Lindore; Monitoron dhe promovon zgjedhje te lira dhe parime te demokracisë; Selia e saj është në Vjenë dhe anëtare të saj janë edhe vende jashtë territorit evropian; Organet kryesore të saj janë:  Këshilli i përhershëm;  Këshilli i lartë;  Kryetari rotativ i radhës;  Sekretari i përgjithshëm;  Komisionarët e OSBE – së në lëmi të caktuar; B. Organizatat pan – evropiane - Pjesëmarrëse janë vetëm shtetet në territorin evropian; - Pjesëtare të kësaj organizata janë vetëm shtetet me orientim strategjik pan – evropian; - Deri me tani është vetëm një organizatë KËSHILLI I EVROPËS - Në gjirin e saj marrin pjesë 41 shtete anëtare dhe kanë këtë strukturë:  Këshilli i Ministrave;  Asambleja Parlamentare;  Kongresi i Pushteteve Lokale dhe Rajonale të Evropës;  Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut C. Organizatat Supranacionale - Në këtë kategori sistemohen: a. CSCE – Bashkësia Evropiane për thëngjill dhe çelik b. BEE – Bashkimi ekonomik evropian; c. UE – Unioni evropian - 4
  5. 5. DALLIMET: UE – dhe organizatave të tjera evropiane UNIONI EVROPIAN Struktura institucionale Mekanizmi i vendosjes Përgjegjësia Sistemi legjislativ ORGANIZATAT TJERA Strukturë me etnitet supranacional Struktura organizative ku vlen edhe parimi i delegimit ndërqeveritare vlen vetëm përjashtimisht Vendosja realizohet në bazë të një Vendoset me konsensus dhe sistemi të kombinuar me unanimitet te plotë dhe çdo konsensus por edhe me shumicë mospajtim i ndonjë shteti votash; mund të bllokojë marrjen e vendimeve; Përfaqësuesit i përgjigjen organeve Përfaqësuesit i përgjigjen dhe institucioneve të organizatës e organeve dhe institucioneve të shteteve që i kanë dërguar në organizatës e jo shteteve nga organizatë; vinë; Ka sistemin e vet unik legjislativ Nuk kanë sistemin e vet unik Mund të nxjerrin të gjitha legjislativ por mund të vendimet të cilat i nxjerrin nxjerrin deklarata, rezoluta, konventa; shtete; STRUKTURA E UNIONIT EVROPIAN “tri shtyllat e UE – së” - - Në tërë literaturën ekzistuese por edhe në praktikë nuk ka një përkufizim unik lidhur me përmbajtjen e kësaj organizate; Njëri nga ato përmban përpjekjet shekullore të popujve evropianë për stabilitet, paqe, unitet, integrim dhe miqësi; Tjetri, karakterizohet me botëkuptim kritik rreth UE – së duke e trajtuar atë si një organizatë të pa aftë në çdo pikëpamje – ushtarake, politike, e cila nuk ka aftësi për zgjedhjen e krizave dhe e konflikteve të caktuara; Mendimi tjetër – dallon nga dy të parët dhe këtë strukturë e konsideron si kategori më funksion të kufizuar vetëm në tregun unik – dimensionin ekonomik;  Megjithatë, pavarësisht nga këto botëkuptime, vizione, mendime ose qëndrime, EU – ja është strukturë specifike e cila ka diçka më tepër se sa mendimet e sipërpërmendura;   Është i pastër i një procesi të integrimit që ka filluar menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore; Ky proces i integrimit ka ardhur si rezultat i nevojës për zgjedhjen e konflikteve dhe problemeve evidente në territorin e Evropës; 5
  6. 6.  Organizatat Evropiane (UE , BEE,) të gjitha si të këtilla tregojnë natyrën dhe tendencën substanciale që e mbajnë në vete;  UE – ja është e konstruktuar në tri shtylla të cilat këtë organizatë e bëjnë sui generis;  Nëpërmjet të këtyre tri shtyllave – fushave zhvillohet në tërësi aktiviteti i UE – së;  Shtyllat e UE – së janë: 1) Shtylla e parë – EKONOMIKE që i referohet tregut evropian dhe politikave të përbashkëta bujqësore; 2) Shtylla e dytë – POLITIKËN E PËRBASHKËT TË JASHTME DHE TË SIGURISË; 3) Shtylla e tretë – çështjet e brendshme dhe të sigurisë;  Secila nga këto shtylla e ka kornizën e vet specifike juridike; A. SHTYLLA E PARË = Tregu unik i UE – së - - - Është treg i përbashkët i të gjitha shteteve që janë pjesë e UE – së; Tani llogarite të ketë mbi 500 milionë konsumatorë; Është tregu më i madh i industrializuar në glob; Në këtë treg janë të garantuara katër liritë e njohura për: a) Lirinë e qarkullimit të njerëzve; b) Lirinë e qarkullimit të mallrave; c) Lirinë e qarkullimit të kapitalit; d) Lirinë e qarkullimit të shërbimeve; dhe Është eliminuar të tërësi sistemi i brendshme doganor; Është krijuar sistemi i si doganon në bazë të KODIT të ri doganor për tërë territorin e UE – së; Arsyet e krijimit të këtij tregu janë të përmbledhura në: Nxitjen e proceseve të integrimeve në UE; Të behët nxitës – katalizator i vendeve të reja të punës; Të behët stimul për rritje dhe zhvillim ekonomik; Të ndikoj në uljen e çmimeve dhe të shpenzimeve; Të tërheq investime të huaja në UE; Të jetë konkurrues në tregjet globale; Të afirmojë vlerat e produkteve evropiane; Marrja e këtyre masave ndikoj në: Heqjen e kontrollit kufitar ndërshtetëror; Krijimin e ndërmarrjeve më konkurruese në treg; Zhvillimin e vizioneve të ndërmarrësish; Zvogëlimin e shpenzimeve të transportit dhe infrastrukturave zvogëlohen; 6
  7. 7. Çmimet zvogëlohen; Tregu karakterizohet për mobilitet; - Si u zbatua – implementua praktikisht sistemi i tregut unik ? Nëpërmjet paketave legjislative; Paketa përmbante rregulla ligjore – DIREKTIVA; Këto Direktiva i njoftonin shteteve anëtare lidhur me zbatimin e masave unike të përcaktuara nga ana e UE – së; Direktivat e caktuara i jep Komisioni Evropian që njëkohësisht e ka rolin kyç në formësimin juridik të tregut të përbashkët; Komisioni evropian është organi i cili i përcakton rregullat e lojës në tregun evropian – roli i referit; Nëse vendet nuk i zbatojnë vendimet atëherë komisioni ka të drejtë që të merr masa shtesë për implementim të direktivave; Komisioni evropian ka të drejtë që të iniciojë edhe procedura gjyqësore në Gjykatën Evropiane të së Drejtës; Gjykata Evropiane e së Drejtës ka autoritetin që të nxjerrë dhe ekzekutojë vendime në tërë territorin e UE – së; - Komisioni Evropian nëpërmjet direktivave për interes të rregullimit të tregut unik përcakton edhe standardet e përbashkëta evropiane; Tregu unik, si sistemi motorik i UE – së, nuk mund të funksionojë pa standardet të qarta dhe konkrete; Zbatimi i standardeve garanton eliminimin e barrierave tregtare, kufitare dhe më tutje krijimin e rregullave të standardizuara si burime – juridike; Tregu unik në UE është i tillë që funksion jashtë ndikimit të monopolizimit nacional dhe konkurrencës jo lojale territoriale; Luftohen dhe ndalohen marrëveshjet për ndarje të tregut; Lufton dhe ndalon mbajtjen e çmimeve artificiale në treg; Promovon dhe garanton konkurrencën e lirë të te gjitha pjesëmarrësve në treg pavarësisht nga përkatësia shtetërore; Mbrojtja e këtij tregu dhe konsumatorëve të saj realizohet nëpërmjet të instrumenteve juridike, administrative dhe gjyqësore; Komisioni Evropian në bazë të ligjit garanton blerësve dhe subjekteve qendrore në treg standarde mbi cilësinë e prodhimeve, etiketave, shitjeve në distancë, etj; Ne veçanti në tregun unik konsumatorëve u garantohen të drejta, ne veçanti në këto fusha: Mbrojtjen e shëndetit sipas standardeve unike për kushtet minimale shëndetësore; Mbrojtjen e interesave ekonomik të konsumatorëve në bazë të legjislacionit të UE – së; 7
  8. 8. Mbrojtjen e konsumatorëve nga dispozitat denigruese dhe jo të ligjshme të kontratave të caktuara; Detyrimin e shitësve që t’i ekspozojnë çmimet e mallrave për shitje; Të Drejtën e konsumatorëve për informata lidhur me mallin ose shërbimin e nevojshëm; Të drejtën e konsumatorit për t’u kompensuar; Shenja e UE – së është e detyrueshme për të gjitha mallrat që qarkullojnë në treg; Përdorimi i shenjave garanton që malli i caktuar është në përputhje me standardet e caktuara të UE – së; - Unioni monetar evropian dhe monedha unike Evropiane EURO – ja €; - Kompletimi i tregut të UE – së nuk do të ishte funksional dhe substancial pa një sistem unik monetar; Sot UE – ja ka një sistem relativisht të mirë të sistemit unik monetar; Natyrisht se edhe ky sistem e ka historinë e vet dhe etapat e caktuara të zhvillimit; Projekti i sistemit monetar evropian – i cilësuar si ambicioz ka kaluar në tri faza kryesore të zhvillimit; - 1. Periudha 1979 – 1995 - Krijimi i sistemit monetar evropian (EMS) 1979 Instituti monetar evropian (EMI) 1993 Vendimi më i rëndësishëm politik lidhur me këtë çështje është ai për monedhen unike – Traktati i Mastrihtit Protokolli i veçantë në cilësi të shtesë ju lejon Britanisë së madhe dhe Danimarkës që të mund të qëndrojnë jashtë monedhës unike evropiane; Me 1995 në Këshilli Evropian në Madrid vendosi që monedha evropiane të quhet EURO dhe pse në qarkullim ende gjindej ECU (eku); 2. Periudha 1995 – 1999 - U arrit marrëveshja për kornizë ligjore lidhur me përdorimin e EURO – s dhe vazhduan procedurat për inaugurimin e saj; 3. Periudha 1999 – 2002 - Me 01. 01. 1999 fillon faza e tretë e realizimit të unionit monetar evropian; Në këtë fazë nxjerrët jashtë përdorimit ECU – ja; Këshilli i fikson kurset e këmbimit monetar Themelohet Banka Qendrore Evropiane (ECB); 8
  9. 9. - Kjo fazë rrumbullakësohet me 01.01.2002 kur në shumicën e vendeve anëtare u tërhoqën nga përdorimi monedhat nacionale dhe u zëvendësuan me EURO;  Kushtet dhe procedurat lidhur me valutat kombëtare ne relacion me EURO – n i përcaktoji “Pakti i stabilitetit dhe i rritës në Këshillin Evropian – Amsderdam në vitin 1997  Sipas këtij modeli shtetet të cilat duhej të aderonin në këtë sistem duhet që t’i plotësonin këto kushte: Zvogëlimin e deficitit qeveritar (më së shumti 3 % në vit të GDP) Fiksimin e inflacionit maksimal (i lejuar deri ne 1.5%); Mbajtjen e valutës kombëtare brenda qarkullimit normal edhe për dy vjet; Mosrritja e shkallës së interesit afatgjatë (2%); B. SHTYLLA E DYTË = Politika e përbashkët e jashtme dhe ajo e sigurisë; - - - Orientimet strategjike të bazuara në tri shtylla janë të promovuara dhe rregulluara me Traktatin e Mastrihtit; Nëpërmjet të kësaj shtylle është rregulluar identiteti dhe fuqia ekonomike, politike, mbojtjes, politikës së jashtme, drejtësinë, punëve të brendshme dhe të sigurisë; Shtylla e dytë / politikat e përbashkëta të jashtme e të sigurisë dhe mbi drejtësinë dhe punët e brendshme realizohen nëpërmjet të:  Aksioneve të përbashkëta;  Shumicës së kualifikuar të votave;  Asocimit të plotë të Komisionit; Në këtë fazë Traktati i Amsterdamit vazhdoi procesin për forcimin e identitetit të jashtëm dhe të mbrojtjes së UE - së; Përveç sukseseve në lëmin e tregut të lirë dhe sistemit monetar unik aktiviteti u orientua në ngritjen e një fuqie në bazë të politikës së jashtme në baza efektive dhe reprezentative; Me kohë u braktisë metodologjia e vendosjes në baza unanime dhe u kalua në baza të shumicës së kualifikuar; Kjo ndikojë që të eliminohen politikat destruktive brenda UE – së; Roli i UE – së në këtë funksion u fuqizua në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe në Kosovë; Tani politikat dhe orientimet strategjike të UE – së (të kësaj shtylle) janë të fokusuara në luftimin e terrorizmit, partneritet me Rusinë dhe Ukrainën; C. SHTYLLA E TRETË (çështjet e drejtësisë dhe të punëve të brendshme) - Shtylla e tretë kryesisht ka kompetenca që të rregulloi në UE punët e brendshme dhe drejtësinë; 9
  10. 10. - - - Arritja e unifikimit të gjithmbarshëm u vërtetua se nuk mund të funksionoi nëse ajo nuk e ka një mekanizëm unik që do të rregullonte punët e brendshme dhe çështjet e drejtësisë; Me direktiva u rregulluan aspekte e aktiviteteve policisë së përbashkët dhe kompetencat e gjykatave; Përveç këtij organizimi aktiviteti u shtri kryesisht në bashkëpunimin në mes të gjykatave, prokurorive, policive, të azilit, procedurave hetimore për krimet e luftës, krimit të organizuar, trafikimit të njerëzve, larjes së parave, flet – arrestit evropian, etj; Në këtë funksion janë marrë shumë masa të ngjashme në parimin “për një hapësirë të lirë të sigurisë dhe të drejtësisë”. Nga të gjitha çështjet të cilat ishin në sferën e dabatit dhe angazhimit u përcaktuan katër politika të përbashkëta:     - Për azilin dhe migrimin, Për hapësirën evropiane të drejtësisë; Për luftën gjithë / evropiane kundër krimit; Për zbatimin efikas të politikave; U realizua ideja e krijimit të hapësirës gjyqësore evropiane (EJA) nga më rreth 30 sisteme juridike në një sistem unik juridik; Kjo sferë u rregullua nëpërmjet të tri programeve specifike:  GROTIUS;  FALCONE: dhe  EUROJUST - Këto tri programe krijuan kushte për një bashkëpunim më të ngushtë në mes të gjyqtarëve, prokurorëve dhe personelit penitensiar (të burgjeve); Mund të përfundojmë se Fletëarresit evropian ishte masa më radikale që e ndërmorri EU – ja që rriti efikasitetin e ndjekjes penale për vendet anëtare dhe shtetasit e tyre; KUFIJTË E BRENDSHËM TË UE – së; QYTETARI I UE –së 10
  11. 11. INSTITUCIONET KRYESORE TË UNIONIT EVROPIAN Historiku o Procesi i formësimit të UE – së nga Kongresi i Hagës (1948) deri te projekti i Kushtetutës Evropiane (2003) ka evoluar në mënyrë dinamika; o Fillimisht Lëvizja Evropiane në Kongresin e Hagës u propozua që organi përfaqësues institucional të jenë; 1) KUVENDI EVROPIAN – institucion përfaqësues evropian; 2) KËSHILLIN NDËRKOMBËTAR - Ky këshill sipas këtij projekti do të përbëhen nga 75 përfaqësues të këshillave kombëtare; 3) KOMITETI EKZEKUTIV prej 50 anëtarëve:  Në vitin 1949 Mishel Debre për UE – në, të inkorporuar edhe në Traktatin e Parisit u specifikuan në propozimin katër institucione themelore: 1) ARBITRI – në cilësi të institucionit vendim marrës me të drejtë veto suspenzive i zgjedhur me mandat 5 vjeçar; 2) SENATI - i përbërë nga Ministrat e jashtëm të shteteve Evropiane; 3) ASAMBLEA E KOMBEVE EVROPIANE – që do të përbëhej nga deputetet e zgjedhur në çdo 1 milion banorë; dhe 4) GJYKATA E UNIONIT – në cilësi të organit kryeson gjyqësor; Bashkimi i parë ekonomik për thëngjill dhe çelik (CSCE) – TRAKTATI I PARISIT 1951 u karakterizua për: - bashkim të parë me organe supra / nacionale; - AUTORITETIN E LARTË të (CSCE) – si organ më i lartë i cili përbëhej nga 9 anëtarë të emëruar nga qeveritë e shteteve nënshkruese; - ASAMBLENË – si organ përfaqësues i të deleguarve të parlamenteve kombëtare të shteteve nënshkruese të traktatit; - KËSHILLI – si organ i përbërë përfaqësuesit e qeverive kombëtare; - GJYKATA E SË DREJTËS e CSEC – së si organ kryesor i gjyqësor; Traktati i Romës (1957) inauguroi edhe organe të reja të BEE – së Me Traktatin e Romës u ruajt Asambleja dhe Gjykatën e së Drejtës; I inaugurojë dy institucione të reja: 1) KËSHILLIN E MINISTRAVE – si organ të ri; dhe 2) KOMISIONIN – Pasi që në Evropë praktikisht tani kishte tri organizata të ndryshme që në pjesën më të madhe funksiononin bashkërisht në vitin 1967 u vendos që ato të shkriheshin në një organizatë të vetme; AKTI UNIK EVROPIAN (1987) – de jure inaugurojë KËSHILLIN EVROPIAN si institucionin e ri të BEE – së Ju dha emri i ri organit përfaqësues përkatësisht PARLAMENTI EVROPIAN; U forcuan kompetencat e Këshillit Evropian; U vendos dhe u veprua konkretisht në funksion të stabilizimit dhe të forcimit të Institucioneve evropiane 11
  12. 12. - - a) b) c) d)    Në perspektivë – Kushtetutën e UE – së është e përcaktuar edhe mundësia e zgjedhjes së një Presidenti të Këshillit Evropian me mandat 2.5 vjet; Në përmbajtje – kronologjike mund të konstatojmë se të gjitha institucionet Evropiane në kohë kanë pasur qëllimin e bashkimit të popujve të Evropës; VENDIMMARRJA Në njëzet vitet e para pas themelimit vendimmarrja funksiononte në bazë të propozimeve të Komisionit, Këshillave të Parlamentit, Vendimeve të Këshillit të Ministrave dhe interpretimeve të Gjykatë të së Drejtës: Në njëzet vitet e fundit pas themelimit, ne veçanti Parlamenti fitoi përgjegjësi dhe kompetenca të reja;  U themelua edhe Gjykata Evropiane e Revizorëve;  Banka investuese evropiane;  Komiteti për harmonizimin e interesave dhe dallimeve rajonale; KONKLUZION: Struktura institucionale e UE – së është komplekse në pikëpamje të vendim – marrjes; Karakterizohet për qeverisje shumë – shtresore; Qeveritë e shteteve nuk e kanë monopolin e qeverisjes por kompetencat janë të bartura në organizatat supra – nacionale; Institucionet supranacionale kanë pavarësi të plotë në relacion me qeveritë KOMISIONI EVROPIAN, PARLAMENTI EVROPIAN DHE GJYKATA EVROPIANE E SË DREJTËS – e kanë pavarësinë e vet në relacion me qeveritë. KËSHILLI EVROPIAN dhe KËSHILLI – ruajnë influencën e shteteve të cilat i përfaqësojnë; EDHE VET SHTETET JANË PJESË INTEGRALE E STRUKTURAVE TË UE; o Shtetet nuk janë aktorë të vetëm – janë bashkëpjesëmarrës të vendimeve në unio o INSTITUCIONET E UNIONIT EVROPIAN I NDAJM NË; A. NDËRQEVERITARE a) Këshilli Evropian; b) Këshilli B. SUPRANACIONALE a) Komisioni Evropian; b) Parlamenti Evropian; dhe c) Gjykata Evropiane e Drejtësisë TRAKTATI I MASTRIHTIT karakterizohet për shkak se ka bërë tentativa serioze që UN – në ta sistemojë në kuadër të një KORNIZE INSTITUCIONALE UNIKE; Karakteristika themelore e këtij traktati është:  Avancimi i orientimit për institucione efikase dhe demokratike; 12
  13. 13. SIPAS TRAKATIT TË MASTRIHTIT INSTITUCIONET THEMELORE TË UE – së JANË: KËSHILLI EVROPIAN; KËSHILLI (I ministrave); KOMISIONI EVROPIAN; PARLAMENTI EVROPIAN; GJYKATA EVROPIANE E SË DREJTËS; dhe GJYKATA E AUDITORËVE. Nisur nga parimi klasik i ndarjes së pushteteve brenda UE –së nga pikëpamja e 1. Legjislativit; 2. Ekzekutivit dhe 3. Gjyqësorit, - Qeverisja në UE karakterizohet nga trekëndëshi 1. Këshilli i Ministrave; 2. Parlamenti Evropian; dhe 3. Komisioni Evropian; 1. KËSHILLI EVROPIAN Është institucion ndërqeveritarë; Përbëhet nga ana e shefave të shteteve anëtare + Kryetari i Komisionit Evropian; Historikisht është paraqitur në vitet e 60 – të; Është institucionalizuar në Samitin e Parisit me 1974; Për herë të parë Traktati i Manstrihtit KE – së i jep legjitimitet dhe i përcakton fushën e veprimit dhe atë lidhur me: - fushën e marrëdhënieve të jashtme; - anëtarësimin e ri në UE; - politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë; - strategjinë e përbashkët; - iniciativat konstitucionale. I takojnë kompetencat kyçe të vendim – marrjes në udhëheqjen e politikave strategjike në UE Është organi më i lartë politik në UE; 2. KËSHILLI (Këshilli i Ministrave) Është organ ndërqeveritarë; Përfaqëson dhe mbron interesat e shteteve anëtare në UE; Përbëhet nga përfaqësuesit e çdo vendi anëtarë në nivelin ministrorë; Pjesëmarrja e qeverive në këshillë sigurohet nëpërmjet ministrave të vendit; Edhe Këshilli është institucion vendim – marres i UE –së Këshilli i ka këto organe a) Presidencën – përfaqësuesi i çdo shteti ndërrohet në çdo gjashtë muaj; 13
  14. 14. b) Komiteti i përfaqësuesve të përhershëm (COREPER) – që është i përbërë nga zyrtarë të lartë të shteteve anëtare dhe është kompetent që të përgatisë punën e Këshillit; o KOMITETI OPERON NË DY NIVELE: Niveli i parë: I. COREPER II – i përfaqësuar nga niveli i ambasadorëve të vendit anëtarë; dhe II. COREPER I – i përfaqësuar nga zëvendësit e përfaqësuesve të përhershëm Niveli i dytë: o SEKRETARIATI I PËRGJITHSHËM  Organ – shërbim administrativ i këshillit - KOMPETENCAT E KËSHILLIT Koordinimi i politikave të përgjithshme të shteteve anëtare; Aprovimi i iniciativave legjislative të Komisionit Evropian; 3. KOMISIONI EVROPIAN - Është njëri ndër organet të natyrës supra – nacionale së bashku me Gjykatën Evropiane të Drejtësisë; Është forca politike e federalizmit integrative evropian; Është institucioni i vetëm politik i UE = së i cili nuk i përgjigjet shtetit anëtarë nga i cili vjen Komisioneri E quajnë “motori i integrimit evropian” “player – menager” i UE = së SIPAS TRAKTATIT TË MASTRIHTIT – Komisioni Evropian:  Siguron zbatimin e Traktatave të UE – së;  Harton rekomandime rreth zbatimit të traktateve;  Vendos vet apo në bashkëpunim me Këshillin e PE – së;  Ka pushtet implementues;  Ka rol qendror në procesin legjislativ, sepse ndërmerr iniciativat legjislative në UE;  Ka përgjegjësi administrative;  Ka pushtet ekzekutiv, - sidomos në marrëdhënie me jashtë; me tregti të jashtme që zhvillon UE – ja me vendet tjera, pjesëmarrjen në emër të UE – në organizatat ndërkombëtare – shtetet jo anëtare, etj. KOMISIONI EVROPIAN: Përbëhet nga 20 KOMISIONERË Komisionerët nuk i përgjigjen as nuk marrin instruksione nga qeveritë e veta; Nominimi i komisionarëve bëhet nga shtetet anëtare; Aprovimi i nominimeve realizohet nga Parlamenti Evropian; 14
  15. 15. STRUKTURA UDHËHEQËSE E KOMISIONIT EVROPIAN Kryetari i Komisionit Evropian; Shefi i kabinetit dhe Kolegjit të Komisionerëve të cilët ndahen në këto nivele;  NIVELI I PARË – Komisionerët – për fusha të caktuara;  NIVELI I DYTË – Drejtorët Gjeneralë  NIVELI I TRETË – Drejtorët e Drejtorive brenda një Drejtorie Gjenerale;  NIVELI I KATËRT – Udhëheqësit e divizioneve; 4. - PARLAMENTI EVROPIAN Për herë të parë është inauguruar në vitin 1987 me Aktin Unik Evropian; Ka kompetenca ekskluzive në lëmin e legjislacionit; Përafërsisht ka rreth 700 anëtarë – deputet nga vendet anëtare; Ka grupacione të caktuara politike (p.sh. Reformatorët, Demokristianët, Liberal – Demokratët, etj); - Pushteti i PE – së bazohet në  Pushtet legjislativ;  Pushtet mbikëqyrës;  Pushtet buxhetorë;  Pushtet litigant 1. PUSHTETI LEGJISLATIV  Ka kompetenca ekskluzivisht legjislative;  Ka trupin konsultativ e më pak vendim – marres;  I aprovon ose refuzon propozimet e dokumentacionit që vijnë në Këshilli Evropian dhe Këshilli;  Vendos rreth marrëveshjeve ndërkombëtare, demokracinë dhe të drejtat e njeriut; 2. PUSHTETI MBIKËQYRËS  Nënkupton monitorimin e aktiviteteve të institucioneve të tjera të UE – së;  Ka të drejtën e hetimit – komiteteve për shqyrtimin e çështjeve;  Pranon dhe shqyrton ankesat e qytetarëve dhe subjekteve të tjera;  Monitoron shkeljet eventuale të të drejtave të njeriut në shtetet e treta;  Etj, 3. PUSHTETI BUXHETOR  Nuk ka pushtet të plotë mbi vendosjen e buxhetit të UE – së;  Ka pushtet në kontrollin buxhetor – kontrollin parlamentar;  Kontrolli buxhetor realizohet nëpërmjet GJYKATËS SË AUDITORËVE; 4. PUSHTETI LIGITANT  Nënkupton të drejtën e UE = së që të intervenojë, iniciojë dhe paraqesë raste të caktuara para Gjykatës Evropiane të së Drejtës (EJC) 15
  16. 16. 5. - GJYKATA EVROPIANE E DREJTËSISË (EJC) Është institucion i veçantë i UE –së; Vendimet e Gjykatës janë të natyrës obligative për vendet anëtare; Kjo gjykatë ka kompetenca të vendos për: o Rastet gjyqësore në mes të  Institucioneve të UE – së dhe shteteve anëtare të UE – së;  Individëve nga vendet anëtare në UE dhe punëdhënësve të tyre; o Kompatibilitetin e akteve juridike të UE – së me traktatet themelore të UE – së;  Funksioni gjyqësor – në cilësi të gjykatës supreme;  Funksionin e gjykatës kushtetuese; INSTITUCIONET TJERA TË UNIONIT EVROPIAN 1. KOMITETI EKONOMIK – SOCIAL - Është organ i cili e ndihmon dhe e këshillon Këshillin dhe Komisionin Evropian nga fushat e ekonomisë dhe sociale; - Përbëhet nga përfaqësuesit e prodhuesve, sindikalistëve, bujqve, punëtorëve, profesionistëve, etj,. 2. KOMITETI I RAJONEVE - Përfaqëson trupat lokale dhe rajonale të UE – së me qëllim të shmangies së centralizimit të UE – së; - Kontribuon për faktorizimin e rajoneve në relacion me UE - në; 3. AGJENCITË E UE –së - Janë trupa sekondarë që e ndihmojnë UE – në - Nuk e kanë bazën e formimit të tyre në traktate të UE – së; 4. - GJYKATA E AUDITORËVE Nuk konsiderohet si institucion gjyqësor; Konsiderohet institucion më shumë kontrollues financiar; Ka autorizime që të bëjë kontrollimin e buxhetit dhe financave të UE – së; 5. - BANKA QENDRORE EVROPIANE Është institucion i pavarur financiar dhe monetar i UE – së; Përcakton politikat monetare për UE – në; Është në tërësi institucion i pavarur nga shtetet anëtare; 6. BANKA QENDRORE E INVESTIMEVE - Udhëheqë politikën e investimeve në UE. 16
  17. 17. PARAQITJA SKEMATIKE E INSTITUCIONEVE EVROPIANE KËSHILLI I EVROPËS KËSHILLI I MINISTRAVE Përcaktimet orientimet kryesore - Miraton projekt – ligjet e Komisionit Evropian (te diskutuara ne Parlament) Çdo vend merr kryesinë e tij me radhë për gjashtë muaj - Cakton Buxhetin; Mbledh kryetarët e shteteve dhe qeverive - Ndan pushtetin vendimmarrës në Parlamentin në fushën buxhetore dhe të tregut të përbashkët Përcakton bashkëpunimin në politikën e jashtme, drejtësi dhe punë të brendshme; PROPOZIMI I LIGJEVE KOMISIONI VENDIMMARRJE PËR - Propozon ligje (rregullore – direktiva); - Harton dhe zbaton politikat komunitare - Kujdeset për zbatimin e ligjeve; PROCESIN LIGJOR - Kujdeset për respektimin e traktateve; - Përfaqëson UE – në bisedime me vende të tjera; - Administron Buxhetin - Personalitetet emërohen nga shtetet anëtare për 5 vjet TË PËRBASHKËTA PARLAMENTI - Ngarkon me pushtet Komisioni dhe mund të detyrojë atë të jep dorëheqje - Merr pjesë në hartimin e ligjeve / direktivave të cilat shndërrohen në legjislacion kombëtar - Voton Buxhetin KONTROLLON POLITIKËN E KOMISIONIT GJYKATA E LLOGARIVE ( E përcaktuar si ndërgjegje financ. Evropiane) BQE (Banka Qendrore Evropiane) - Kontrollon qëllimin e llogarive; - Bën politikën monetare në pavarësi të plotë. Një presidentë në pesë anëtarë të Këshillit Ekzekutiv dhe Guvernatorë të bankave qendrore të vendeve të Euros - Jep mendime - Anëtarët emërohen nga UE – ja për 6 vjet GJYKATA E DREJTËSISË dhe Gjykata e Shkallës së parë - Kujdesen për respektimin e legjislacionit komunitar - Rregullojnë mosmarrëveshjet midis shteteve anëtare, institucioneve komunitare, shoqatave dhe ndërmarrjeve, personave privat dhe juridiksioneve kombëtare. - 15 gjykatës dhe 9 avokatë të përgjithshëm për gjykatën BEI – a (Banka Evropiane për Investime) - Financon dhe mbështet zhvillimin e ekuilibruar të Unionit. Kryesohet nga Këshilli i Guvernatorëve të përfaqësuar nga ministrat e ekonomisë së vendeve anëtare dhe drejtorëve të emëruar nga shtetet anëtare 17
  18. 18. KOMITETI EKONOMIK DHE SHOQËROR DHE KOMITETI I RAJONEVE - Luajnë rol këshillues, kanë mbi 240 anëtarë të dalë nga mjedisi ekonomik dhe shoqëror për të parin dhe që e gëzojnë një mandat zgjedhjeje për të dytin. Këshillimi me të dy Komitetet është i detyrueshëm për projekte që kanë të bëjnë me to. 18

×