EPIDEMIOLOGÍA	
  DE	
  LAS	
  
ENFERMEDADES	
  CRÓNICAS.	
  
ENFERMEDAD	
  CRÓNICA	
  

	
   Patología	
   que	
   se	
   prolonga	
   en	
   el	
  
    tiempo.	
  Con	
   frecuencia	
   interfiere	
   en	
   la	
  
    capacidad	
   de	
   seguir	
   con	
   las	
   actividades	
  
    habituales	
   y	
   con	
   las	
   rutinas	
   normales	
  
    de	
  la	
  persona	
  que	
  la	
  padece.	
  
PRINCIPALES	
  CAUSAS	
  DE	
  SUFRIMIENTO	
  EN	
  EL	
  
         PACIENTE	
  CON	
  EFERMEDAD	
  CRÓNICA.	
  



•    Síntomas	
  no	
  controlados	
  o	
  limitantes.	
  
•    Sensación	
  de	
  inutilidad.	
  
•    Efectos	
  indeseables	
  del	
  tratamiento.	
  
•    Pérdida	
  del	
  rol	
  social	
  y	
  dificultades	
  económicas.	
  
•    Pérdida	
  de	
  motivación.	
  
PRINCIPALES	
  CAUSAS	
  DE	
  SUFRIMIENTO	
  EN	
  EL	
  
         PACIENTE	
  CON	
  EFERMEDAD	
  CRÓNICA.	
  



•    Culpabilidad.	
  
•    Percepción	
  negativa	
  del	
  propio	
  cuerpo.	
  
•    Disminución	
  de	
  autoestima	
  y	
  autoconcepto.	
  
•    Temor	
  al	
  rechazo	
  y	
  al	
  desamparo.	
  
•    Sentimiento	
  de	
  incapacidad	
  para	
  afrontar	
  la	
  vida.	
  
PARA	
  UNA	
  EVOLUCIÓN	
  FAVORABLE	
  
•  Personalizar	
  el	
  tratamiento.	
  
•  Control	
  sistemático.	
  
•  Protagonismo	
  del	
  paciente.	
  
•  Participación	
  activa	
  del	
  enfermo.	
  
RESPUESTAS	
  ANTE	
  LA	
  
ENFERMEDAD	
  CRÓNICA	
  
¿Cómo	
  responde	
  el	
  paciente	
  ante	
  el	
  malestar	
  Fsico	
  
y	
   psíquico	
   que	
   le	
   produce	
   una	
   enfermedad	
  
crónica?	
  
 •  Tristeza	
  
 •  Desconfianza	
  
 •  Impaciencia	
  	
  
 •  Intolerancia	
  
 •  Otras	
  

        	
  
        La	
  enfermedad	
  crónica	
  produce	
  infelicidad	
  
 	
  
REACCIONES	
  DEL	
  ENFERMO	
  
LA	
  NOTICIA	
  DE	
  UNA	
  ENFERMEDAD	
  CRÓNICA	
  SE	
  
         VIVE	
  COMO	
  ALGO	
  MUY	
  DESTRUCTIVO	
  

•  Necesidad	
  de	
  saber.	
  
•  Necesidad	
  de	
  tomar	
  decisiones.	
  
•  Limitaciones.	
  
•  Cambios	
  en	
  la	
  vida.	
  
•  Gran	
  ansiedad.	
  
	
  
NECESIDADES	
  DEL	
  ENFERMO	
  
                       CRÓNICO	
  
NECESIDAD	
  DE	
  ATENCIÓN	
  INTEGRAL	
  

•  El	
  enfermo	
  crónico	
  tiene	
  necesidades:	
  	
  
   –  Físicas	
  
   –  Psíquicas	
  
   –  Sociales	
  
   –  Espirituales	
  

   	
  
   	
  
   	
  
   Aunque	
  no	
  siempre	
  las	
  manifieste	
  explícitamente	
  
N E C E S I D A D E S 	
   P S I C O S O C I A L E S 	
   Y	
  
ESPIRITUALES	
  DEL	
  ENFERMO	
  CRÓNICO	
  

  Seguridad y confianza
  Interés por su persona
  Comunicación
  Conocimiento
  Pertenencia
  Amor y compañía
  Comprensión
  Aceptación
  Autoestima
  Autorrealización
MEDIOS	
  PARA	
  ACEPTAR	
  LA	
  NUEVA	
  
              SITUACIÓN	
  
– APOYO	
  SOCIAL	
  Y	
  DEL	
  EQUIPO	
  SANITARIO	
  
   •  Familia	
  y	
  amigos	
  
   •  Servicios	
  socio-­‐sanitarios	
  

– INTERVENCIÓN	
  PSICOSOCIAL	
  
   •  Preventiva	
  
   •  Restaurativa	
  
   •  Paliativa	
  
   •  De	
  apoyo	
  
Dolor	
  crónico	
  
                                                   Cáncer	
  
                                                     	
  Sida	
  
                      Lesiones	
  por	
  causa	
  externa	
  




ALGUNAS	
  PATOLOGÍAS	
  CRÓNICAS	
  
Síndrome	
  metabólico	
  
                                                Epoc	
  	
  
                            Enfermedades	
  mentales	
  
                        Enfermedades	
  degenerativas	
  
                                                     	
  




ALGUNAS	
  PATOLOGÍAS	
  CRÓNICAS	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  	
  

Ø No	
  fume	
  o	
  deje	
  de	
  fumar	
  lo	
  antes	
  posible.	
  
Ø Modere	
  el	
  consumo	
  de	
  alcohol.	
  
Ø Consuma	
   frutas	
   y	
   verduras	
   frescas	
   y	
  
  cereales	
  con	
  fibra.	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  

Ø Evite	
   el	
   exceso	
   de	
   peso,	
   haga	
   ejercicio	
  
  físico	
   y	
   limite	
   el	
   consumo	
   de	
   alimentos	
  
  ricos	
  en	
  grasas.	
  
Ø Protéjase	
   de	
   la	
   exposición	
   al	
   sol	
   y	
   de	
   sus	
  
  quemaduras.	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  

Ø Respete	
  estrictamente	
  las	
  normas	
  destinadas	
  a	
  
  evitar	
   cualquier	
   tipo	
   de	
   exposición	
   a	
   sustancias	
  
  consideradas	
   cancerígenas.	
   	
   Cumpla	
   todas	
   las	
  
  instrucciones	
   de	
   salud	
   y	
   seguridad	
   en	
   relación	
  
  con	
  las	
  sustancias	
  que	
  pueden	
  provocar	
  cáncer.	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  

Consulte	
  al	
  médico	
  si	
  nota:	
  
ü Algún	
  bulto,	
  una	
  herida	
  que	
  no	
  cicatriza	
  (incluso	
  
  en	
   la	
   boca),	
   un	
   lunar	
   que	
   cambia	
   de	
   forma,	
  
  tamaño	
  o	
  color,	
  o	
  cualquier	
  pérdida	
  anormal	
  de	
  
  sangre.	
  
ü Incremento	
  de	
  peso	
  inusitado	
  
ü Cambios	
  en	
  los	
  sistemas	
  de	
  evacuación	
  
ü Tos	
  persistente	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  

Ø Consulte	
  al	
  médico	
  en	
  caso	
  de	
  problemas	
  persistentes	
  
  tales	
   como	
   tos	
   o	
   ronquera	
   permanentes,	
   cambios	
   en	
  
  sus	
   hábitos	
   intestinales,	
   alteraciones	
   urinarias	
   o	
  
  pérdidas	
  anormales	
  de	
  peso.	
  
Ø La	
  mujer	
  debe	
  hacerse	
  un	
  frotis	
  vaginal	
  regularmente	
  y	
  
  participar	
  en	
  los	
  programas	
  de	
  detección	
  de	
  cáncer	
  de	
  
  cuello	
  de	
  útero	
  	
  y	
  mama.	
  
Ø Los	
  hombres	
  deben	
  hacerse	
  exámenes	
  de	
  próstata.	
  
MEDIDAS	
  DE	
  PREVENCIÓN	
  

Ø Los	
   hombres	
   y	
   las	
   mujeres,	
   a	
   partir	
   de	
   los	
   50	
   años,	
  
  deberían	
  someterse	
  a	
  pruebas	
  de	
  detección	
  precoz	
  de	
  
  cáncer	
  de	
  colon.	
  
Ø Participe	
   en	
   programas	
   de	
   vacunación	
   contra	
   el	
   virus	
  
  de	
  la	
  hepatitis	
  B.	
  
SÍNDROME	
  DE	
  INMUNODEFICIENCIA	
  
              ADQUIRIDA	
  
q    SIGNIFICADO	
  SOCIAL	
  ESPECIAL:	
  
       •    EsPgmaPzación.	
  
       •    Grupos	
  de	
  riesgo.	
  
       •    Culpabilización.	
  
       	
  
SÍNDROME	
  DE	
  INMUNODEFICIENCIA	
  
             ADQUIRIDA	
  
        	
  
 q    PRÁCTICAS	
  DE	
  RIESGO.	
  
 q    PERSONA	
  SEROPOSITIVA	
  O	
  PORTADORA	
  versus	
  
       PERSONA	
  ENFERMA	
  DE	
  SIDA.	
  
EVOLUCIÓN	
  DEL	
  SIDA	
  

§ FASE	
  TEMPRANA	
  
  §  Si	
  responde	
  al	
  tratamientoà	
  vida	
  normal	
  

§ FASE	
  PROGRESIVA	
  
  §  Fracasa	
   el	
   tratamiento	
   à	
   actividades	
   con	
   esfuerzo,	
  
    reacciones	
  indeseables.	
  
EVOLUCIÓN	
  DEL	
  SIDA	
  


§  FASE	
  AVANZADA	
  
   §  Tratamiento	
   sintomático	
   à	
   funciones	
   seriamente	
  
     afectadas.	
  

§  FASE	
  TERMINAL	
  
   §  Cuidados	
  paliativos	
  à	
  muerte	
  próxima.	
  
INFORMACIÓN	
  SOBRE	
  LA	
  ENFERMEDAD	
  

Modos de transmisión Medidas de prevención
Sexual                      Relaciones sexuales con
                            protección.
Sangre y sus derivados      Control de transfusiones.
                            Evitar el contacto con
                            material o instrumental
                            contaminado con sangre.



Madre a hijo (transmisión   Cuidados en el embarazo,
vertical)                   parto y lactancia.
LUCHA	
  CONTRA	
  EL	
  SIDA	
  

– Prevención.	
  
	
  
– Investigación:	
  
  • de	
  la	
  enfermedad.	
  
  • de	
  su	
  tratamiento.	
  
  • de	
  posible	
  vacuna.	
  
OBJETIVO	
  MEDICO	
  ANTE	
  LA	
  
             CRONICIDAD	
  
§ Promover	
  el	
  autocuidado	
  y	
  la	
  autoayuda	
  
§  Para	
  conseguirlo:	
  	
  
 	
  grupos	
  de	
  autoayuda	
  y	
  asociaciones	
  
SITUACIÓN	
  ACTUAL	
  




•  Las	
  enfermedades	
  crónicas	
  cobran	
  el	
  mayor	
  
   numero	
  de	
  muertes	
  a	
  la	
  salud	
  mundial.	
  
•  El	
  ser	
  humano	
  es	
  renuente	
  a	
  autocuidarse	
  
•  El	
  efecto	
  masa	
  
SITUACIÓN	
  ACTUAL	
  




•  Transición	
  epidemiológica	
  
•  Hoy	
  las	
  personas	
  viven	
  más	
  años	
  
•  La	
  calidad	
  de	
  vida	
  no	
  corresponde	
  a	
  los	
  años	
  
   vividos.	
  
•  Cada	
  día	
  hay	
  mas	
  violencia	
  
SITUACIÓN	
  ACTUAL	
  




¡ El	
  estrés	
  es	
  la	
  enfermedad	
  del	
  siglo	
  
¡ La	
  violencia	
  ataca	
  todos	
  los	
  grupos	
  de	
  edad	
  y	
  
   poblacionales	
  
¡ Los	
   gobiernos	
   no	
   alcanzan	
   a	
   dar	
   respuesta	
  
   efecPva.	
  
SITUACIÓN	
  ACTUAL	
  


Población	
  de	
  100	
  personas:	
  
Ø desnutridos	
  50	
  	
  
Ø hipertensos	
  37	
  	
  
Ø diabéticos	
  22	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  	
  70	
  SEDENTARIOS	
  
Ø fumadores	
  18	
  	
  
Ø alcohólicos	
  24	
  
FACTORES	
  DE	
  RIESGO	
  
•  Modificables	
  
ü 	
  	
  	
  conductuales	
  
ü 	
  	
  	
  del	
  sistema	
  de	
  salud	
  
•  No	
  modificables	
  
ü edad	
  
ü género	
  
ü herencia	
  	
  
SITUACIÓN	
  ACTUAL	
  
•  Las	
   crónicas,	
   no	
   transmisibles	
  
   AUMENTAN	
  
•  Las	
  transmisibles	
  DISMINUYEN	
  
FACTORES	
  PROTECTORES	
  
•  Individuales	
  
•  Colectivos	
  
•  Del	
  sistema	
  de	
  salud	
  
LO	
  CLAVE	
  
•    Promoción	
  de	
  factores	
  protectores	
  
•    Observación	
  y	
  seguimiento	
  
•    Disponibilidad	
  y	
  apoyo	
  
•    Autocuidado	
  	
  
•    Responsabilidad	
  médica	
  
•    Medicina	
  familiar	
  
•    Estudios	
  epidemiológicos	
  
Segunda	
  acPvidad	
  


•  Lean	
   el	
   documento	
   anexo	
   y	
   diligencien	
   la	
  
   ficha	
  asignada	
  para	
  patología	
  crónica.	
  

EPIDEMIOLOGÍA DE LAS ECNT

  • 1.
    EPIDEMIOLOGÍA  DE  LAS   ENFERMEDADES  CRÓNICAS.  
  • 3.
    ENFERMEDAD  CRÓNICA     Patología   que   se   prolonga   en   el   tiempo.  Con   frecuencia   interfiere   en   la   capacidad   de   seguir   con   las   actividades   habituales   y   con   las   rutinas   normales   de  la  persona  que  la  padece.  
  • 4.
    PRINCIPALES  CAUSAS  DE  SUFRIMIENTO  EN  EL   PACIENTE  CON  EFERMEDAD  CRÓNICA.   •  Síntomas  no  controlados  o  limitantes.   •  Sensación  de  inutilidad.   •  Efectos  indeseables  del  tratamiento.   •  Pérdida  del  rol  social  y  dificultades  económicas.   •  Pérdida  de  motivación.  
  • 5.
    PRINCIPALES  CAUSAS  DE  SUFRIMIENTO  EN  EL   PACIENTE  CON  EFERMEDAD  CRÓNICA.   •  Culpabilidad.   •  Percepción  negativa  del  propio  cuerpo.   •  Disminución  de  autoestima  y  autoconcepto.   •  Temor  al  rechazo  y  al  desamparo.   •  Sentimiento  de  incapacidad  para  afrontar  la  vida.  
  • 6.
    PARA  UNA  EVOLUCIÓN  FAVORABLE   •  Personalizar  el  tratamiento.   •  Control  sistemático.   •  Protagonismo  del  paciente.   •  Participación  activa  del  enfermo.  
  • 7.
    RESPUESTAS  ANTE  LA   ENFERMEDAD  CRÓNICA  
  • 8.
    ¿Cómo  responde  el  paciente  ante  el  malestar  Fsico   y   psíquico   que   le   produce   una   enfermedad   crónica?   •  Tristeza   •  Desconfianza   •  Impaciencia     •  Intolerancia   •  Otras     La  enfermedad  crónica  produce  infelicidad    
  • 9.
  • 10.
    LA  NOTICIA  DE  UNA  ENFERMEDAD  CRÓNICA  SE   VIVE  COMO  ALGO  MUY  DESTRUCTIVO   •  Necesidad  de  saber.   •  Necesidad  de  tomar  decisiones.   •  Limitaciones.   •  Cambios  en  la  vida.   •  Gran  ansiedad.    
  • 11.
  • 12.
    NECESIDAD  DE  ATENCIÓN  INTEGRAL   •  El  enfermo  crónico  tiene  necesidades:     –  Físicas   –  Psíquicas   –  Sociales   –  Espirituales         Aunque  no  siempre  las  manifieste  explícitamente  
  • 13.
    N E CE S I D A D E S   P S I C O S O C I A L E S   Y   ESPIRITUALES  DEL  ENFERMO  CRÓNICO   Seguridad y confianza Interés por su persona Comunicación Conocimiento Pertenencia Amor y compañía Comprensión Aceptación Autoestima Autorrealización
  • 14.
    MEDIOS  PARA  ACEPTAR  LA  NUEVA   SITUACIÓN   – APOYO  SOCIAL  Y  DEL  EQUIPO  SANITARIO   •  Familia  y  amigos   •  Servicios  socio-­‐sanitarios   – INTERVENCIÓN  PSICOSOCIAL   •  Preventiva   •  Restaurativa   •  Paliativa   •  De  apoyo  
  • 15.
    Dolor  crónico   Cáncer    Sida   Lesiones  por  causa  externa   ALGUNAS  PATOLOGÍAS  CRÓNICAS  
  • 16.
    Síndrome  metabólico   Epoc     Enfermedades  mentales   Enfermedades  degenerativas     ALGUNAS  PATOLOGÍAS  CRÓNICAS  
  • 17.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN     Ø No  fume  o  deje  de  fumar  lo  antes  posible.   Ø Modere  el  consumo  de  alcohol.   Ø Consuma   frutas   y   verduras   frescas   y   cereales  con  fibra.  
  • 18.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN   Ø Evite   el   exceso   de   peso,   haga   ejercicio   físico   y   limite   el   consumo   de   alimentos   ricos  en  grasas.   Ø Protéjase   de   la   exposición   al   sol   y   de   sus   quemaduras.                              
  • 19.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN   Ø Respete  estrictamente  las  normas  destinadas  a   evitar   cualquier   tipo   de   exposición   a   sustancias   consideradas   cancerígenas.     Cumpla   todas   las   instrucciones   de   salud   y   seguridad   en   relación   con  las  sustancias  que  pueden  provocar  cáncer.  
  • 20.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN   Consulte  al  médico  si  nota:   ü Algún  bulto,  una  herida  que  no  cicatriza  (incluso   en   la   boca),   un   lunar   que   cambia   de   forma,   tamaño  o  color,  o  cualquier  pérdida  anormal  de   sangre.   ü Incremento  de  peso  inusitado   ü Cambios  en  los  sistemas  de  evacuación   ü Tos  persistente  
  • 21.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN   Ø Consulte  al  médico  en  caso  de  problemas  persistentes   tales   como   tos   o   ronquera   permanentes,   cambios   en   sus   hábitos   intestinales,   alteraciones   urinarias   o   pérdidas  anormales  de  peso.   Ø La  mujer  debe  hacerse  un  frotis  vaginal  regularmente  y   participar  en  los  programas  de  detección  de  cáncer  de   cuello  de  útero    y  mama.   Ø Los  hombres  deben  hacerse  exámenes  de  próstata.  
  • 22.
    MEDIDAS  DE  PREVENCIÓN   Ø Los   hombres   y   las   mujeres,   a   partir   de   los   50   años,   deberían  someterse  a  pruebas  de  detección  precoz  de   cáncer  de  colon.   Ø Participe   en   programas   de   vacunación   contra   el   virus   de  la  hepatitis  B.  
  • 23.
    SÍNDROME  DE  INMUNODEFICIENCIA   ADQUIRIDA   q  SIGNIFICADO  SOCIAL  ESPECIAL:   •  EsPgmaPzación.   •  Grupos  de  riesgo.   •  Culpabilización.    
  • 24.
    SÍNDROME  DE  INMUNODEFICIENCIA   ADQUIRIDA     q  PRÁCTICAS  DE  RIESGO.   q  PERSONA  SEROPOSITIVA  O  PORTADORA  versus   PERSONA  ENFERMA  DE  SIDA.  
  • 25.
    EVOLUCIÓN  DEL  SIDA   § FASE  TEMPRANA   §  Si  responde  al  tratamientoà  vida  normal   § FASE  PROGRESIVA   §  Fracasa   el   tratamiento   à   actividades   con   esfuerzo,   reacciones  indeseables.  
  • 26.
    EVOLUCIÓN  DEL  SIDA   §  FASE  AVANZADA   §  Tratamiento   sintomático   à   funciones   seriamente   afectadas.   §  FASE  TERMINAL   §  Cuidados  paliativos  à  muerte  próxima.  
  • 27.
    INFORMACIÓN  SOBRE  LA  ENFERMEDAD   Modos de transmisión Medidas de prevención Sexual Relaciones sexuales con protección. Sangre y sus derivados Control de transfusiones. Evitar el contacto con material o instrumental contaminado con sangre. Madre a hijo (transmisión Cuidados en el embarazo, vertical) parto y lactancia.
  • 28.
    LUCHA  CONTRA  EL  SIDA   – Prevención.     – Investigación:   • de  la  enfermedad.   • de  su  tratamiento.   • de  posible  vacuna.  
  • 29.
    OBJETIVO  MEDICO  ANTE  LA   CRONICIDAD   § Promover  el  autocuidado  y  la  autoayuda   §  Para  conseguirlo:      grupos  de  autoayuda  y  asociaciones  
  • 30.
    SITUACIÓN  ACTUAL   • Las  enfermedades  crónicas  cobran  el  mayor   numero  de  muertes  a  la  salud  mundial.   •  El  ser  humano  es  renuente  a  autocuidarse   •  El  efecto  masa  
  • 31.
    SITUACIÓN  ACTUAL   • Transición  epidemiológica   •  Hoy  las  personas  viven  más  años   •  La  calidad  de  vida  no  corresponde  a  los  años   vividos.   •  Cada  día  hay  mas  violencia  
  • 32.
    SITUACIÓN  ACTUAL   ¡ El  estrés  es  la  enfermedad  del  siglo   ¡ La  violencia  ataca  todos  los  grupos  de  edad  y   poblacionales   ¡ Los   gobiernos   no   alcanzan   a   dar   respuesta   efecPva.  
  • 33.
    SITUACIÓN  ACTUAL   Población  de  100  personas:   Ø desnutridos  50     Ø hipertensos  37     Ø diabéticos  22                            70  SEDENTARIOS   Ø fumadores  18     Ø alcohólicos  24  
  • 34.
    FACTORES  DE  RIESGO   •  Modificables   ü       conductuales   ü       del  sistema  de  salud   •  No  modificables   ü edad   ü género   ü herencia    
  • 35.
    SITUACIÓN  ACTUAL   • Las   crónicas,   no   transmisibles   AUMENTAN   •  Las  transmisibles  DISMINUYEN  
  • 36.
    FACTORES  PROTECTORES   • Individuales   •  Colectivos   •  Del  sistema  de  salud  
  • 37.
    LO  CLAVE   •  Promoción  de  factores  protectores   •  Observación  y  seguimiento   •  Disponibilidad  y  apoyo   •  Autocuidado     •  Responsabilidad  médica   •  Medicina  familiar   •  Estudios  epidemiológicos  
  • 38.
    Segunda  acPvidad   • Lean   el   documento   anexo   y   diligencien   la   ficha  asignada  para  patología  crónica.