Métodos para recabar
información etnomatemática en
     contenidos específicos
         Natalia de Bengoechea Olguín
     Universidad Pedagógica Nacional (México)
                bengoech@upn.mx

         María Luisa Oliveras Contreras
         Universidad de Granada (España)
                 oliveras@ugr.es
Problema real

  ¿Cómo llevar a los maestros
indígenas a recopilar y analizar
información cultural que pueda
   considerarse matemática y
  aprovecharla en la escuela?

    • Problema vivido en el Proyecto Tlacuache.
¿Cómo acercarse a resolverlo?

Se propone
       Desarrollar métodos de
      recopilación y análisis de
  información cultural matemática
 utilizables por los maestros en los
grupos étnicos con los que trabajan.
Desarrollo de métodos

Es un proceso inductivo de:

•  obtención y análisis de información,

•  meta-análisis de la forma de obtenerla y
   analizarla,

•  corrección de conclusiones y propuestas.
Desarrollo de métodos

Para construir:

•  información analizada,
   contextualizada y

•  métodos que permitan replicar el
   proceso.
Las numeraciones

Fuentes:
hablantes y documentos

Datos:
listas de nombres de números

Median:
idioma, escritura, informantes
Varios tipos de análisis
Morfo-matemático:
     segmentos con significado matemático
Sintáctico:
        posiciones con significado numérico
Interpretación aritmética:
   representación con numeral u operación
Interpretación literal
               descripción de la numeración
Ejemplos
En lenguas:

 Normalizadas: castellano

 En proceso de normalización: catalán,
 gallego, euskera

 No normalizadas: nauatl, tlapaneco,
 tseltal, romanó-kaló
Comparación   Raíces
Mixe
Análisis morfo-matemático
Análisis sintáctico
Los números 1 a 19 en cuatro lenguas de España
                                                                      Romanó
   Catalán               Gallego             Euskera
                                                                       -kaló
un       onze un          once       bat         hamaika      jekh     deshujekh
dos      dotze dous       doce       bi          hamabi       duj      deshuduj
tres     tretze tres      trece      hiru        hamahiru     trin     deshutrin
quatre   catorze catro    catorce    lau         hamalau      shtar    deshushtar
cinc     quinze cinco     quince     bost        hamabost     pandy    deshupandy
sis      setze seis       dezaseis   sei         hamasei      shov     deshushov
set      disset sete      dezasete   zazpi       hamazazpi    efta     deshuefta
vuit     divuit oito      dezaoito   zortzi      hemezortzi   oxto     deshuoxto
nou      dinou nove       dezanove   bederatzi   hemeretzi    inja     deshuinja
deu              dez                 hamar                    desh
Catalán Interp.   Gallego Interp. Euskera        Interp.   Romanó       Interp.
un      1         un      1       bat            1         jekh         1
dos               dous    2       bi             2         duj          2
        2
tres              tres    3       hiru           3         trin         3
        3
quatre 4          catro   4       lau            4         shtar        4
cinc              cinco   5       bost           5         pandy        5
        5
sis               seis    6       sei            6         shov         6
        6
set               sete    7       zazpi          7         efta         7
        7
vuit              oito    8       zortzi         8         oxto         8
        8
nou     9         nove       9      bederatzi    9         inja         9
deu     10        dez        10     hamar        10        desh         10
onze    1 + 10    once       1+10   hamaika      10+1      deshujekh    10+1
dotze   2 + 10    doce       2+10   hamabi       10+2      deshuduj     10+2
tretze  3 + 10    trece      3+10   hamahiru     10+3      deshutrin    10+3
catorze 4 + 10    catorce    4+10   hamalau      10+4      deshushtar   10+4
quinze 5 + 10     quince     5+10   hamabost     10+5      deshupandy   10+5
setze   6+10      dezaseis   10+6   hamasei      10+6      deshushov    10+6
disset  10+7      dezasete   10+7   hamazazpi    10+7      deshuefta    10+7
divuit  10 + 8    dezaoito   10+8   hemezortzi   10+8      deshuoxto    10+8
dinou   10 + 9    dezanove   10+9   hemeretzi    10+9      deshuinja    10+9

                                                                            Raíces   ┘

Métodos para recabar información etnomatemática en contenidos específicos

  • 1.
    Métodos para recabar informaciónetnomatemática en contenidos específicos Natalia de Bengoechea Olguín Universidad Pedagógica Nacional (México) bengoech@upn.mx María Luisa Oliveras Contreras Universidad de Granada (España) oliveras@ugr.es
  • 2.
    Problema real ¿Cómo llevar a los maestros indígenas a recopilar y analizar información cultural que pueda considerarse matemática y aprovecharla en la escuela? • Problema vivido en el Proyecto Tlacuache.
  • 3.
    ¿Cómo acercarse aresolverlo? Se propone Desarrollar métodos de recopilación y análisis de información cultural matemática utilizables por los maestros en los grupos étnicos con los que trabajan.
  • 4.
    Desarrollo de métodos Esun proceso inductivo de: •  obtención y análisis de información, •  meta-análisis de la forma de obtenerla y analizarla, •  corrección de conclusiones y propuestas.
  • 5.
    Desarrollo de métodos Paraconstruir: •  información analizada, contextualizada y •  métodos que permitan replicar el proceso.
  • 6.
    Las numeraciones Fuentes: hablantes ydocumentos Datos: listas de nombres de números Median: idioma, escritura, informantes
  • 7.
    Varios tipos deanálisis Morfo-matemático: segmentos con significado matemático Sintáctico: posiciones con significado numérico Interpretación aritmética: representación con numeral u operación Interpretación literal descripción de la numeración
  • 8.
    Ejemplos En lenguas:  Normalizadas: castellano  Enproceso de normalización: catalán, gallego, euskera  No normalizadas: nauatl, tlapaneco, tseltal, romanó-kaló Comparación Raíces
  • 9.
  • 10.
    Análisis sintáctico Los números1 a 19 en cuatro lenguas de España Romanó Catalán Gallego Euskera -kaló un onze un once bat hamaika jekh deshujekh dos dotze dous doce bi hamabi duj deshuduj tres tretze tres trece hiru hamahiru trin deshutrin quatre catorze catro catorce lau hamalau shtar deshushtar cinc quinze cinco quince bost hamabost pandy deshupandy sis setze seis dezaseis sei hamasei shov deshushov set disset sete dezasete zazpi hamazazpi efta deshuefta vuit divuit oito dezaoito zortzi hemezortzi oxto deshuoxto nou dinou nove dezanove bederatzi hemeretzi inja deshuinja deu dez hamar desh
  • 11.
    Catalán Interp. Gallego Interp. Euskera Interp. Romanó Interp. un 1 un 1 bat 1 jekh 1 dos dous 2 bi 2 duj 2 2 tres tres 3 hiru 3 trin 3 3 quatre 4 catro 4 lau 4 shtar 4 cinc cinco 5 bost 5 pandy 5 5 sis seis 6 sei 6 shov 6 6 set sete 7 zazpi 7 efta 7 7 vuit oito 8 zortzi 8 oxto 8 8 nou 9 nove 9 bederatzi 9 inja 9 deu 10 dez 10 hamar 10 desh 10 onze 1 + 10 once 1+10 hamaika 10+1 deshujekh 10+1 dotze 2 + 10 doce 2+10 hamabi 10+2 deshuduj 10+2 tretze 3 + 10 trece 3+10 hamahiru 10+3 deshutrin 10+3 catorze 4 + 10 catorce 4+10 hamalau 10+4 deshushtar 10+4 quinze 5 + 10 quince 5+10 hamabost 10+5 deshupandy 10+5 setze 6+10 dezaseis 10+6 hamasei 10+6 deshushov 10+6 disset 10+7 dezasete 10+7 hamazazpi 10+7 deshuefta 10+7 divuit 10 + 8 dezaoito 10+8 hemezortzi 10+8 deshuoxto 10+8 dinou 10 + 9 dezanove 10+9 hemeretzi 10+9 deshuinja 10+9 Raíces ┘