rn
                                                              tL'
                        LL
                                                	
     DESPERTADOR AMERICANO                                   •0.
                                                             AD
                                                             0.




                                                             Marl
                                                                  -1




     de	              tic   im inonarquiapot ios             h ab.s
     Ceudo de darnos ]as mas fuertes, las mas
     de que sois Reos (a) die Alts Trayc ion.                Is épo'




                                                              Ii
     ta azarosa, habeis estado repitkndo Irice
     del Muodo eoccro ins Jutamezflos moo 101
     morir pr la Religion, y por Fernando,
     por log V&ndatos modernos y os babel; t
       mpo con uu ob,inacion inandlca I Pt                             1910
      is hubeis	        cneguir un fa; y C
                                                      1810
     to 4e ei&e snodo Va

 r                            LAS CELEBRACIONES
ii                            NDEPENDENCIA NACIONAL
                              EV0LUCION MEXICANA

     is 'f'rssa Jetd 4i,ilr,ca	 .
           ro de jwpmw mwitra
t	        t.'L


                                                                                    I	              If
                                                                                                                                                                                                                    Ij
                                                                                              ,,	                                                                             r




                                                                                                                                                                                                 t:Hi1
    •1                                                                                                            Ac                               —If




                                                                                                                                                                                                               .	                  IItc
                     a	                                                                                                                                                                                                            i

         • —	                       4	                                                                                                       a	                      -	
                                                                                                                                                                                                                                       a
                                                   -	
                                                                                                                                                                                  a

                                                                                                                                                    •	          4	
                                                                                                                                                                          1
                                              '	
                               •	                             •	                         a	                                                              -,	                                      •	                          1.
                                                                                                                                                                -	                    -	

                a'




                          -	             r	
                                                                                  a;-,	                    -•	               ':
                                              a	        -	                          •-
                                                                                       	                  •	      -	               -	                                                                                                              1MiL1



                                                         4	                                                            .1	                    .t.1JL	                                      1_	         'tL)	   -.	                 t '         I
                                                                             -	                              -	

                                                                                                                              a	   l.aiiiir
                                                                        •	                     .•••• !	
                                                                   -	
                                                                                                                       -"2 Jt 11•1	                                                              -q—	                    •	                a

                                                                                                    -.	           - • P	    •'&                   y i,—'.'çf,
EL DESPERTADOR AMERICANO




      SERIE DE CUADERNOS CONMEMORATIVOS


 COMISION NACIONAL PARA LAS CELEBRACIONES
  DEL 175 ANIVEI{SARI() DE LA INDEPENDENCIA
NACIONAL Y 75 ANIVERSARLO DE LA REVOLUCION
                  MEXICANA
;J	
                                                                                            L
                                                                                                       it


                                                                           I


                      ?14
                             y	                                                                    L .,


             ;Ø	                                                               4	                           '	   * I
      I :	




    L rt %r 	        I	
                                                         !1?,




       ci	                                          orn?nIovot oW1a0tfl3 q II

                 o1.1U iI(I 3fl A Ar)	                                              ki. KI V1tflDAUTI

       Of	                                        ViOUIRIM                           V         00000.LAM
                                                                                                A)OJ( IOt)

                                                         13Q k 30 JIwriv1


                                                                                            A14AR i1) I, iq
                                                                LI




                   111	                            DJ	               Dtr HIfl ;L'
       :	             tA   t r Ir N w94MA
       ( jitii1&      VttV4*	
                      4
                                                            ':j

                                             T"
                                              ^ 	 tn
                                              i                                      L I	        i:r




                                  _*7,.Iv	
                                                          IpWIrI?3.I

                                                                     4	        •'L,_
                                         IJ. I	   I	                      -t
PRELIMINAR


La aparición del primer periódico editado por los insurgentes, a
fines de 1810, es un acontecimiento de gran importancia desde
diversos puntos de vista. Se trata de una obra de divulgación no
autorizada por el gobiern. En ella se difunde el pensamiento
insurgente, se critica at rég men y se hace una defensa del movi-
miento ante los ataques realistas.

    Para presentar la reedición de El despertador americano se ha
creIdo conveniente dar una sucinta idea de la situación del perio-
dismo novohispano anterior a La publicación de dicha obra. Se
analizará el momento por el que atravesaba la lucha independen-
tista cuando apareció, se proporcionarán datos sobre el editor de
la obra y se hard un examen de la misma.




                                                                 7
-	           IL	
               L	
                                                 T




                                                                                            uli




$ .ffiiio1    ioqoLsilbe øoTh's4iiq thq
                   lob uh.qit,
sbieb aughqna u	       VIM	             e 0181
a nMaLuvlb b aido a* A-	            F. sh io" oft's*
ornrn*ieiq 4 btnJ1}I , iff ii eiskf 1 ieq
•troin 14v Mn,tt)b xn to to4i w ' tm to r I f a ho ho  o
                •	             UIIE$, 8tJpL1D to1	    fT$ nanna

              tiu	                      11 b abiIi .i .1         .            m1tnøiq Bill9
•(N1j 441) iIiuuJte iii ,1 .1n	                          inu -tab
  •wi *di '4 triiri1thiq ii s oi1lTh ( SI TIAqm1dowtv umeib
             i IPUII 141 J( f	 7f%fl 'iUfl Ii iiq O1rI(1(t}!U h

          g           ;, g
th t ln Li,Is idoa L)J b .isnoioic	                          tsbsitu i1kU
                   .tLTIAUt $i 111 o o miw nu Ii	               l
                                                            ', I a. Ida aü              ,




                                             I       • I . 1	                                     •

                                                          :.

                                                                        ).	    1
                             •	                                 - •.	




1    rk
EL PERIODISMO NOVOHISPANO

Los inciertos inicios de la prensa periódica se remontan al co.
mienzo de la epoca colonial, apenas unos años después de la
introducción de la imprenta en Mexico. A lo largo de los dos
primeros siglos circularon las ilamadas 'hojas volantes", que
contenIan la relación de algunos sucesos notables. No fue sino
hasta el siglo XVII1 cuando se sistematizaron las publicaciones
periódicas. En 1722 vieron la luz seis nümeros de la Gazeta de
Mexico, cuyo editor era Juan Ignacio Maria Castorena y Ursüa.
Tras una breve interrupción reapareció en 1728 y continuó Pu.
blicándose hasta 1739. En 1742 vuelve a la circulación, esta vez
bajo la responsabilidad de Juan Francisco Sahagñn de Arévalo.

    En la segunda mitad del siglo surgió lo que se ha liamado pe.
riodismo cientIfico, cuyos representantes son, principalmente,
Jose' Ignacio Bartolache, con la Mercurio volante, y José Antonio
de Aizate y Ramirez, editor del Diario literario de Mexico, los
Asuntos varios sobre ciencias y artes, las Observaciones sobre la fI-
sica, historia natural y artes átiles y, finalmente, la Gaceta de Lite.
ratura.'

    Haciendo un balance del periodismo dieciochesco se hacen
evidentes algunas constantes. Una de ellas es que todos sus edi-
tores son criollos animados del deseo de exponer ante los ojos

      José Antonio de Alzate y Ramirez, Obras. 1 Periodicos, edición, ifltro-
ducción, notas e indices, por Roberto Moreno, Mexico, UNAM, 1980. pp.
V!!-XXXVI.
del mundo que son capaces de acometer empresas difIciles. Es
además una buena oportunidad de mostrar su inteligericia, inge-
nio y valor, que no son plenamente reconocidos. Ellos son ex-
presiones de la corriente ilustrada americana que, a imitación de
la europea, quiere difundir las luces. Constante es también la
preocupación de dar consejos ütiies para el mejor aprovecha-
miento de los recursos naturales que, ellos si, tanta fama y acep-
tación proyectaban en ci mundo.

    En enero de 1784 vio la luz nuevamente la Gazeta de Mexico.
Su editor era, en esta tercera version, Manuel Antonio Valdés.
Por las caracterIsticas que le imprimió a su publicación ha sido
considerado el primer periodista de Mexico. 2 Bajo su dirección,
la gaceta se publicO hasta 1809. Al principio tuvo probiemas para
conseguir que se le enviara información del interior del reino
para ampliar ci contenido de su gaceta, a pesar de que los virre-
yes Ic brindaban su protección y apoyo.

    El contenido del periódico se dividIa por localidades y se in-
cluIan artIculos de tipo cientIfico, reportajes circunstanciados,
secciones literarias, avisos o encargos, todos ellos buscando sa-
tisfacer el bien comin. Circunstancialmente se insertaban noti-
cias extranjeras. Los logros edilicios del gobierno constituIan
buena parte del cuerpo de información.

    La publicación se fue modificando con ci tiempo. En este
cambio jugó un papel importante el inquieto espafiol Juan Lopez
Cancelada, quien, en noviembre de 1805, comenzó a hacerse
cargo de la edición de las gacetas. Además de aumentar la perio-
dicidad de la publicación, ésta se ocupo de seguir y reseilar los
movimientos de Napoleon en Europa, relegando a segundo tér-
mino las noticias locales, al grado de que éstas cubrIan, cuando
mucho, el 20% del espacio. Sin embargo, la crisis que viviO la
Nueva España en 1808 hizo que la atencióri se volviera nueva-

     2   Luis G. Urbina y otros, Antologla del Centenario. Estudio documental de
la literatura mexicana durante el primer siglo de independencia, compilada por
Justo Sierra, Mexico, Imprenta de Manuel Leon Sanchez, 1910, Vol. 1, pp.
iv-vii.

10
mente hacia el mundo riovohispano. El manejo de la prensa en
tiempos de crisis y su utitidad en el conocimiento de la vida
cotidiana ya han sido analizados en otro tado, por lo que aquI
solo se han presentado los rasgos rnás generates.3

    En 1810, el periódico sufrió una transformación mayor. Can-
celada y Valdés tuvieron problemas con el gobierno del arzobispo
virrey Lizana y Beaumont, por lo que éste les quito el privilegio
de la publicaciOn y se lo concedió a Francisco José Noriega,
quien lo editO a partir de entonces con el nombre de Gazeta del
gobierno de Mexico.4 El nuevo nombre del periódico enfatizó el
propósito de vocero oficial" que to caracterizó, como no podia
ser menos, por su absoluta sujeciOn al regimen.

    Esta afirmaciOn no implica que antes no to fuera. La inter-
vención del gobierno en la prensa era absoluta. Se necesitaba su
autorización para hacer ptiblico cualquier papel. Además, era re-
visado cuidadosamente por el censor, que en algunos casos era el
propio virrey. Cuando por alguna razón se eludIa la censura,
inmediatamente se apticaba alguna pena, además de obligar a la
rectificación necesaria en el mismo periOdico.

    Además de la Gazeta, habIa otra pubticación de importancia
en la ciudad de Mexico. A partir del primero de octubre de 1805
se contó con una publicación noticiosa que aparecIa diana-
mente: Diario de Mexico. Los fundadores erari Jacobo de Viltau-
rrutia, atcalde del crimen, et licenciado Carlos Maria de Busta-
mante y Nicolás de Calera y Taranco, tio politico de Villaurrutia
y agente de negocios. 5 Con el paso del tiempo una nube de miste-
rio cubrirIa a los dirigentes del periOdico que desapareció en
1817.


       Veronica Zárate Toscano, La pren.sa mexicana y el gobierno del virrey
iturrigaray, tesis, Mexico, UNAM, 1982.
    ' Archivo General de Indias, Sevilla, Mexico, 1792, cuaderno 3.
       Ruth Wold, El diario de Mexico, primer cotidiano de Nueva España,
Madrid. Credos, 1970, pp. 10-11.

                                                                          11
Para lograr el propósito de ser ttil en la capital novohispana,
el Diano se procuro un extenso y diverso nümero de colabo-
radores, entre los cuales se contaban Juan Wenceslao Barquera,
José Mariano Beristáin de Souza, José Manuel Martinez Nava-
rrete, Agustin Pomposo Fernández de San Salvador, Andrés
Quintana Boo y Manuel Sanchez de Tagle.


   El Diario subsistió a pesar de multiples dificultades y recibió
fuertes ataques por parte de Cancelada, lo que provocó su sus-
pension temporal. Hubo de restringir la inserción de noticias de
tema politico, ya que el privilegio de éstas lo tenIa la Gazeta.
Solo cuando eran de trascendericia mayor podIan incluirse. A
partir de 1812 hubo cambio de directores y se convirtió Ia pubii-
caciOn en polItica y, también, dependiente del gobierno.

   Aparte del Diario y la Gazeta bubo otras publicaciones, de
carácter efimero, como Jornal económico de Veracruz y Diario
mercantil de Veracruz, que circularon en 1806 y 1807, respectiva-
mente. Entre Julio de 1809 y octubre de 1811 vio la luz El correo
semanario politico y mercantil de Mexico. Existió, además, en
1803, Asiento rnexicano de noticias importantes al páblico.6


    Después de que las dos primeras publicaciones monopoliza-
ron la atenciOn de los lectores ávidos de noticias, una medida
gubernamental introdujo un cambio notable. Los legisladores
reunidos en Cádiz expidieron un decreto, el 10 de noviembre de
1810, por medio del cual se concedla a los espauioles libertad de
escribir, imprimir y publicar sus ideas polIticas. Cabe seIialar que
el virrey Venegas buscó pretextos para no hacerlo publico en
Nueva Espafla. No fue sino hasta el 30 de septiembre de 1812
cuando entró en vigor, dado que estaba incluido en el tItulo IX
de La Constitución de Cádiz.7

     6 José Bravo Ugarte, Periodistas y periódicos mexicanos. Mexico, Jus,
1966, pp. 31.33.
        Julio Zarate, 'La guerra de Independencia" en Mexico a través de los
siglos, Mexico, Cumbre, 1975, pp. 358, 364 y 366.

12
Desde ese momento se desarrolló tal fiebre por toda clase de
publicaciones que las imprentas no se daban abasto. El virrey,
fundándose en Los abusos cometidos, expidió un bando el 5 de
diciembre del mismo año suspendiendo dicho artIculo constitu-
cional. El torrente de publicaciones obedeció a La novedad de
poder expresar libremente Las ideas y alimentó brevernente a
multitud de insaciables lectores.




                                                              13
-
                                                                                                                      :. 4 ;                  •1 -
                                                                                                                                      k
                                                                                                                           .i	



:j.	
                                                                                   IkI'	                                   UpJU&U1W

H*1$L*                                                                                              4$
     itb	                                                    ___ 1 14		                              r16r
                                                              ____ t
    4tø


                                                                                   i
                •	                                                                                                    •:

                                                     • i	                                                 pt !4r inait	                         *
                      iiisr	                              /ffr,,,q/J          V1tJ.(tV          4



       { 1t -rJ.r'	                                 'r	                                                   V   fli'(
                                                                                                                                 L1
          l -



                                e-   0.11 1 4Je	      i(,I	              LtI	            LJ'	
    eILr	 'i';t	                                                                   1.	              ;:	               il1fIi	             i
    13	                   'rfl4*	                           u	                                                 iM-




       1,;4	    &!4Pjut 14	                                            1ffLrr7'.         p)H.	                       IY.1iJJc1..i.
          Jct t34j	                                                           iLoj, at	                                47liM



                          •,	                                             •




                                                                                                              --'-
                     '-                                                                               11.•!•
                          jb1.1tt.	
                          L44	             I
                                                                 ih,      •
                                                                              •:       iiIi1 .	                        r
                                               I	                                                                                             IL
SITUACION DE LA INSURGENCIA
                   A FINES DE 1810

Para comprender la importaticia de la aparición de El despertador
americano, es necesario analizar no solo la situación del perio-
dismo en esa época, sino el momento por el que atravesaba La
lucha por la independencia.

    Hidalgo estaba consciente del papel que jugarIa en la revolu-
cion el factor geografico. El hecho de que la heroica gesta se
iniciara en El BajIo no fue fortuito. Era la zona más rica del
virreinato y, por tanto, donde se hacIan más evidentes las dife-
rencias sociales. La intendencia de Guanajuato era el 'verdadero
centro del mapa neohispano, cruce de caminos a todas direccio-
nes, comarcas de abundantes recursos humanos".8

    El Padre de la Patria", segtin se le comienza a Ilamar desde
entonces a Hidalgo, 9 recorre una zona que conoce muy bien. De
Dolores pasa a Atotonilco, donde recoge el que serâ su estan-
darte de batalla: la imagen de la Virgen de Guadalupe; de ahI a
Celaya, donde se le nombra capitán general. Los insurgentes se
apoderan, tras una cruenta acción, del importante centro minero
que es la ciudad de Guanajuato. El siguiente punto es Valladolid,

    8 Ernesto Lemoine Villicaña, "La revolución de Independencia 1808-
1821, estudio histórico precedido de una vision del virreinato", en La Repá-
blica Federal Mexicana, gestaciOn y nacimiento, Mexico, DDF, 1974, p. 204.
       El despertador a,nericano, correo politico-econónuco de Guadalajara, del
jueves 17 de enero de 1811, no. 7, p. 47.

                                                                             15
donde se da el decreto de abolición de la esciavitud. De ahI a
Acámbaro. Hidalgo se convierte en generalIsimo y Allende en
capitán general. Las huestes insurgentes aumentan abrupta-
mente y sin control. El final de la ruta parect ser la ciudad de
Mexico. Se avanza sobre Toluca.

    En el Monte de las Cruces, ci 30 de octubre, ocurre la céle-
bre bataila en que "las chusmas" derrotan al ejército profesional
de Torciiato Trujillo. Cabe mencioriar que ci gobierno virreinai
manipuió la noticia al publicar en la Gazeta ci informe que pre-
sentó ocho dIas después Trujillo, en ci que trata de disirnular la
magnitu(I de la derrota.'°

    Las pérdidas son cuantiosas para ambos bandos. Los insur-
gentes liegan a Cuajimalpa. Los reaiistas retroceden. La capital
del virreinato está a la vista. Hidalgo se detiene. Se ha gastado
mucha tinta para explicar esta situación. El apoderarse de la ciu-
dad de Mexico podia significar la Victoria definitiva de la insur-
gencia. Sin embargo, esiaba bien cusiodiada y podrIa recibir re-
fuerzos para su defensa. El panico se apoderaba de los
habitantes, que corrIan ante los gritos de "ahi vienen". 11 Los
antecedentes de los sucesos de Guanajuato y Valladolid inquieta-
ban a una ciudad temerosa del desorden y del saqueo. Los auto-
res que de esta decision se ban ocupado conceden mâs peso a
una u otra de estas cuestiones. El caso es que Hidalgo decidió no
entrar a la ciudad de Mexico, muy a pesar de Allende y de los
seguidores que sentlan escaparse de sus manos tin vaiioso botIn.

    Con La tropa considerablemente disminuida por las pérdidas
de la batalla y la deserción producto de la decepción, Hidalgo
tomó rumbo a Queretaro, pero tropezO con tropas de Calleja, que
se dirigIa a la ciudad de Mexico, en las inmediaciones de Acuico.
AhI sufrieron los insurgentes su primera derrota y se hizo cvi-

         Gazeta extraordinaria del gobierno de Mexico, jueves 8 de noviembre de
1810. no. 130.
       Anastasio Zerecedo, Memorias par la historia de las revoluciones de
Mexico, estudio historiográfico de Jorge GurrIa Lacroix, Mexico, UNAM, 1975,
p. 75.

16
dente [a (liferencia entre los dos lIderes: Hidalgo se encaminó a
Valladolid y Allende a Guanajuato. Err breve tránsito por esa
ciudad, Hidalgo procuró disciplinar algunos cuerpos y refutar ci
edicto que la Inquisición habIa promulgado en su contra. Mien-
tras tanto, José Antonio Torres habIa ganado Guadalajara para la
causa insurgente y a diclia ciudad se dirigio Hidalgo, hacienclo su
entrada triunfal la tarde del 26 de noviembre.

    Allende habIa tenido poco éxito en Guanajuato y se enca-
rnino también a Guadalajara. A pesar de estas derrotas, la causa
no estaba perdida. Alarnán apunta que el fuego de la insurrec-
ción se propagaba rápidamente en las provincias del forte y en
las confinantes con el Mar PacIfico. La Nueva Galicia, Zacatecas,
San Luis Potosi y Las proviricias internas de Oriente habIan sido
agitadas por diversos agentes enviados por Hidalgo, y la revolu-
cion liabIa triunfado en ellas". 12 Morelos, por su parte. se ocupaba
de insurreccionar el Sur.

    La ocupación de la segunda ciudad de importancia en el reino
inspiró coiifianza en 1-lidaigo, quien consideró que ci tiempo de
luchar habIa terminado y que era necesario dar forma y consoli-
dar su gobierno. Nombró secretarios de Gracia ' Justicia a José
Maria Chico y, de Estado, a Ignacio Lopez Rayon; embajador
ante Estados t]nidos a Pascasio Ortiz tie Letona; suprirnió tribu-
los, repartiO tierras, organizó una audiencia, liberó a los escia-
vos, se reclutó rnás gentes, se utilizó [a imprenta.




   12   Lucas Alamán, Ilistoria de Méjico, Mexico. Jus, 1912, p. 321.

                                                                        17
wil 10




                                                                                  'i'u,Tt4t1tx
                                                                                           oinurnA                               MoL	                          ui,
    tw abaftioad ,otAbiK Ma j'rb ii hibt:j                                                                           *           p10iJtu gen*o
                 1M LI
         $ !f'   tiJIl db                       qti	             Lt"	                                 U1 ,'I1 J	                          C'

    -	                                      &to                                              .'oq' t4wta	                            *V

                                                                             ,   bh.q hi                             rem ,       i                    s   *b
    - ,arft%aè               LA
                                            h            idb 4a jihuq*	                                             IAIz*Wi 	                             MI
    rts.aPuiti,	                                       zdnrvo' hi n ftInruusbiqLJ1 n4ssqtnq t non
	tw	              ,i4! iI .a29 'uM I q nu	 'til
  oi,i i,1t&ø tQb *b'	      ive4.s$ 41is
  -ft	        Lt44	          IU**

                                       I	                                          r. •	      •L	                                                                    *
                                  •	                                    •	            •	                       -	                          _	                    -
                                                                                                                    tb
                             I	                        .I) $	                              LI& NOW itF	                                                    •ik
          .OPi1i        I	                             Y!3I	                     I 1( t     t) W:       7•b	       ir.i$t.4
              'MXL	 á' t. i 'fry it	                                                                  •rim'i4 tt1i1e4
      -iritxkit pi 41i'eøI	  ij,n,! g                                                                t j )	                )
                                                                                                             ItrJ I1&$4 t4!i
                   •	              b d*1Jbti&øI*IWd                                                                 I wily;

                                  ciWSb!	                                                                                            ik44
                                      .. •*t;	 t	                                              d	     U4	                   •	       j

                                                                                                 •	    -	                         I' •	         •	             •'
                                                                                   -	      I	 14i11 *	b	                                         -	          t•
                                                                                       •	                 I	                              •	          4	 • ,1,	 j'I
                                                I •	            •	               • ,•	 •4L• tQ jrziu	                              ,I••
                                                  I	                                      kbt	                       :14	        j/!	 - -	                 • ,4	 &I,•,
MALDONADO Y EL DESPERTADOR


Francisco Severo Maldonado nació en la ciudad de Tepic el 7 de
noviembre de 1775, siendo sus padres Rafael Maldonado y Maria
Teresa Ocampo. 13 Realizó sus estudios en Guadalajara en el Se-
minario Conciliar y en la Universidad. En 1799 fue ordenado
sacerdote y en 1802 recibió la borla de doctor en teologIa. Tras
una breve temporada en Ixtlán, obtuvo en 1806 el curato de
Mascota, mismo que ocupaba cuando trabó relación con Hidalgo.
Mora to describe como un "hombre de vasta lectura, de no vul-
gar capacidad, excesivamente extravagante y de una arrogancia y
presunción inaudita".'4

    En esa época, habIa en realidad muy pocas imprentas en toda
la Nueva Espaiia. Las de Mexico, Puebla, Veracruz y Guadalajara
estaban sometidas a la más estricta censura. La existente en
Nueva Galicia se habIa establecido en 1792 por decreto conce-
dido en favor de Mariano Valdés Téllez Gir6n, 15 hijo del editor
de la Gazeta de Mexico, Manuel Valdés. La imprenta subsistió
con éxito e incluso se llevó de la ciudad de Mexico at grabador
Rez, tres aiios después de su fundación. Sin embargo, en 1807,
por sufrir ataques de epilepsia, Valdés se vio obligado a abando-

    3 Juan B. Iguiniz,  uApuntes biográficos del Dr. Francisco Severo Maldo-
nado", en Anaks del Museo de Arqueologia, Historiay Etnologia, 1911, p. 13L
    14
        José Maria Luis Mora, Mejico y sus revol-uciones, Paris, Librerla de
Rosa, 1836, pp. 121-122.
   Is Juan B. lguiniz, La imprenta en la Nueva Galicia 1793-1821, apuntes
biograficos", en Andes del Museo NacionoJ de ArqueologIa, Historia y Etnolo-
gla, 1911, p. 253.
nar la imprenta para volver a (a ciudad de Mexico. La dejó en
nianos del espaiiol José Fructo Romero.

    El encuentro de Hidalgo y Maldonado ha sido descrito de la
siguiente manera: Maldonado se le presentó no para obtener un
mando militar o pedir elementos e instrucciones para sublevar
una region, sirio planeando la publicaciOn de un periódico que
propagara las ideas de la insurrecci6n".16

    Los ingredientes necesarios Se comenzaban a conjugar: un
hombre deseoso de plasmar por escrito la ideologla del movi-
miento y la posibilidad de satisfacer la necesidad de difundir las
ideas a través de un medio que alcanzarIa, al menos en un nivel
más culto, un mayor nOmero de adeptos. La imprenta existIa en
Guadalajara y para poder utilizarla se contó con la ayuda del
dominico Francisco de la Parra,' 7 quien convenció a Romero de
imprimir en su establecimierito el periOdico y otros escritos. Se
contó tatnbién con la colaboración del doctor en teologIa José
Angel de la Sierra. A pesar de no tener tin apoyo documental
que to compruebe, se ha supuesto que el licenciado Ignacio Ló-
pez Rayon también contribuyó con su pluma a dar vida al órgano
de la insurrección. 18

    El nombre con que se bautizó la publicación es por demás
significativo y simbólico: El despertador arnericano, donde se re-
fleja una inquietud que los insurgentes anhelaban contagiar a
toda America para sea1ar el inicio de redenciOn de las antiguas
colonias". 19 Era el despertar de una nueva era, pero también era

        Paulino Machorro Narvaes, "Dr. Francisco Severo Maldonado". en El
despertador americano, primer periódico insargente, facsimile y proceso, intro-
dticvion de Antonio Pompa y Pompa. Mexico. INAU. 1964. p. 9.
    1.
       Carlos Maria de Bustamante, Cuadro histórico de In Revolución Mexi.
cana, comenzada el 15 de septiernbre de 1810 por el ciudadano Miguel Hidalgo y
Costilla, cura del pueblo de los Dolores, imprenta de J. Mariano Lara, 1844. p.
176.
       Juan B. Iguiniz, El periodismo en Guadalajara. 1809-1915. Guadalajara,
Universidad de Guadalajara, 1955. p. 15.
    19
       José Maria Miquel i Verges. La Independencia Mexicana y la prensa
insurgense, Mexico, H Colegio de Mexico, 1941, p. 37.

20
la intención de despabilar a un pueblo que habla sido obligado a
dormir el sueuio de La dominación.

    A menos de un mes de la apoteósica entrada de Hidalgo en
Guadalajara, vio La luz el primer nt'imero de El despertador amen-
cano. Correo politico -económico de Guadalajara, del jueves 20 de
diciembre de 1810. El segundo apareció el 27. El tercero fue un
extraordjnai-jo fechado el dIa 29. El 3 de enero de 1811 se pu-
blicó el ntimero 4; el 5 corresponde al dIa 10. El sexto fue tam-
bién extraorcjinarjo, del dIa 11. El séptimo y (iltimo conocido es
del 17 de enero.

     Alrededor de este ültimo nñmero se ha generado una pole-
mica, ya que su fecha coincide con La derrota sufrida por Hidalgo
en Puente de Calderón. Dudosamente puede haberse publicado
alg(in otro nümero, ya que las tropas de Calleja ocuparon Guada-
lajara cuatro dIas después. Lo que se ha puesto en duda es el
tiraje de la publicación. Segün el expediente instruido para reco-
ger el periódico, se imprimieron 500 ejemplares del séptimo nh-
mero, de los cuales solo se dieron 20 a algunos particulares y los
restantes fueron entregados a los realistas. 20 Sin embargo, se ha
afirmado que La edición constaba de 2 000 ejemplares.2'

    Tampoco se ha podido averiguar con certeza La difusión del
periódico. Por un ]ado se afirma que su esfera de acción se re-
dujo al lugar de su publicación, por la estricta vigiLancia realista
que restringIa su circulación fuera del recinto insurgente. 22 Ala-
man, por otro Jado, considera que con él adquirio Hidalgo un
medio poderoso para extender la revoluciôn y voltear Contra Los
realistas el carácter de arma combativa que le habIan otorgado a
La imprenta.23

   20
        Publicado por Pompa y Pompa en su edición de El despertador amen-
cano, obra citada, p. 82.
   21
       José Maria Miquel I Verges, Diccionario de insurgentes, Mexico, Porráa,
1969, p. 353.
        Juan B. Iguiniz, Periodismo en Guadalajara, p. 13.
   23
        Lucas Alamán. obra citada, p. 13.

                                                                            21
Hay que detenerse a considerar lo que para Los propios insur-
gerites significaba el periódico. Hidalgo confiaba en que La prensa
utilizara su virtud persuasiva para evitar la guerra. 24 Por su
parte, José Maria Cos, en el prospecto del segundo periódico in-
surgente, El ilustrador nacional, afirmaba el 11 de abril de 1812
que se publicaba con ese nombre en sustitución de El desperta-
dor. 25 Lo vela como una continuación, pero el cambio de nombre
obedecIa tal vez a que una vez despertados los americanos era
necesario ilustrarlos. En dicho periódico, que no fue tan efImero
como el primero, se publicaron brillantes artIculos en pro de Ia
independencia.

    En El despertador el propio Maldonado hace una exposición
sobre sus propósitos y limitaciones: El autor de este periódico
confiesa La debilidad de sus talentos y no hallarse capaz de dar a
la obra toda la perfección correspondiente a La importancia de La
época en que nos hallamos. Su ardiente amor a La Patria y el ver
que ningün literato ha acometido hasta ahora una empresa de
tan conocida necesidad, le han hecho pensar por todas conside-
raciones, y dedicarse a despertar a gran parte del pueblo amen-
cano dormido en sus intereses. Implora La indulgencia del pü-
blico y protesta ceder el campo gustoso a los peniodistas que se
presentaren dignos a la nación y de La gran causa de su liber-
tad". 26 No solo cedió el campo a otras gentes, sino que se declarO
posteriormente enemigo de la gran causa".

    El tipo de información incluye noticias expedidas por los
realistas, seguidas por comentarios defensivo-combativos de los
insurgentes. Un alto porcentaje de Ia publicación está encami-
nado a atraer a los americanos a La causa insurgente, a exponer
Las causas del levantamiento. Las fuentes de las que se alimenta
el autor, o autores, aparte de su propio ingenio, son la Cazeta del
gobierno de Mexico, es decir el órgano de inforniación del bando
enemigo, cuyos informes se comentan, asI como un periódico

     24José Maria Miquel i Verges, Prensa insurgente, p. 39.
     25josé Maria Cos, Escritos politicos, selección, introducción y notas de
Ernesto Lemoine Villicafia, Mexico, UNAM, 1967, p. 26.
   26
      El despertador americano, n(imero 2, p. 18.

22
estadunidense titulado National Intelligence, del cual se extraen
datos para un resumen estadIstico del vecino pals del forte, cuya
atianza, unida a la de Inglaterra, se considera importante en el
destino de [a lucha.

    Ya se ha hablado de la derrota de Hidalgo en Calderón, que
significo el principio del fin para este caudillo, pero no para la
causa. Maldonado huyó de La ciudad, pero incapaz de una acti-
tud heroica y de sacrificio, o sinceramente arrepentido, retornó
a Guadalajara en virtud de un indulto rastreramente solici-
tado". 27 Un anónimo lo denunció ante el gobierno de Nueva
Galicia, por lo que, tat vez para suavizar su pena, se ofreció a
publicar un periódico realista con el que combatió la causa que
entusiastamente habIa defendido. El cambio de bando ha sor-
prendido a muchos autores. Sin embargo, hay que recordar, sus
otros ideologos, que de una u otra manera habIan defendido o
precedido la Independencia, como el propio Cos o Abad y
Q ueipo, también renegaron contra ella.

    El periódico que publicó Maldonado fue el Telegrafo de Gua-
dalajara, impreso obviamente en La oficina de Romero, entre el
27 de mayo de 1811 y el 11 de febrero de 1813.28 En Cádiz,
apenas seis meses después, Juan Lopez Cancelada, de quien ya
hemos tenido ocasión de hablar, editaba su Telegrafo americano,
en cuyo primer nümero afirmaba: Este periódico contendrá lo
que publica otro de igual tItulo en Guadalajara (capital de la
Nueva Galicia) un americano que se separó del famoso cura Hi-
dalgo de Dolores a la vista de su injusto procedimiento contra
los europeos residentes en Nueva España". 29 En éste, como en
los siguientes periódicos de su etapa espafiola, Cancelada se de-
dicó a mantener a sus lectores bien informados del progreso de
la contienda independent ista. Su postura era bastante peculiar;
los americanos eran inocentes en su mayorIa. Solo habIa unos
cuantos malintencionados que intentaban seducir al resto. Era
necesario liamar La atención del gobierno espaliol, que no pres-

       José Maria Miqud I Verges. Prensa insurgente. p. 43.
   8   Juan B. tguiniz, 'Imprenta en Nueva Galicia", p. 99.
       Telegrafo americano, miércoles 10 de octubre de 1811, No. 1. P. 1.
                                                                       23
taba la atención debida y no estaba correctamente informado,
para terminar con esta situación.

     Maldonado pubhcó después, a partir de mayo de 1813, El
mentor de Nueva Galicia. En 1821 fue designado diputado a las
cortes de Espana, pero no pudo desempeflar su cargo por haberse
consumado la Independencia. Se le condecoró con la Cruz de
Caballero de la Orden de Guadalupe, se le comisionó para redac-
tar el proyecto de la Constitución del Imperio, colaboró en el
periódico La estrella polar, publicado también en Guadalupe. Re-
tirado de la vida polItica expresó como escritor sus ideas polIti-
cas y sociales en varias obras. 30 Murió en Guadalajara el 7 de
noviembre de 1832.

   Con El despertador quedaba abierto el camino a las sucesivas
publicaciones utilizadas por los insurgentes para mantener infor-
mados a sus partidarios y para ganar adeptos para la causa.




       Rafael Carrasco Puente. La prensa en Mexico, datos /ustóricos, UNAM,
1962. p. 66.

24
IN

                      CRONOLOGIA


     1722 Se publica la Gazeta de Mexico, de Castorena.

1728-1742 2a. Gazeta de Mexico, de Sahagin.

     1768 Diario literario de Mexico, de Alzate.

1772-1773 Mercurio volante, de Bartolache.

     1775 Nace en Tepic Francisco Severo Maldonado.

     1784 Reaparece la Gazeta de Mexico, de Valdés.

1787-1788 Observaciones sobre la fIsica, de Aizate.

1788-1795 Gazeta de literatura, de Aizate.

     1792 Se establece la imprenta de Guadalajara.

     1799 Maldonado ordenado sacerdote.

     1802 Maldonado, doctor en teologIa.

     1803 Asiento mexicano de noticias.

     1805 Cancelada se hace cargo de la Gazeta.

     1805 Diario de Mexico, de Bustamante.

                                                          25
1806 Maldonado, cura de Mascota.

     1806 Jornal económico de Veracruz.

     1807 Diario mercantil de Veracruz.

1809-1911 Correo semanario politico y mercantil de Mexico.

     18110 16 de septiembre: inicio de la insurrección.

           28 de septiembre: toma de Guanajuato.

           30 de octubre: batalla Monte de las Cruces.

           10 de noviembre: Cádiz, decreto de libertad de im-
           prenta.

           26 de noviembre: Hidalgo entra en Guadalajara.

           20 de diciembre: primer nñmero de El despertador
           americano.

     1811 17 de enero: derrota de Hidalgo en Calderón.

           21 de enero: Calleja entra en Guadalajara.

           27 de mayo: Telegrafo de Guadalajara, de Maldo-
           nado.

           10 de octubre: Cádiz, Telegrafo Americano, de Can-
           celada.




26
FACSIMILAR
DE EL DESPERTADOR AMERICA NO
•. 'r 	______               '
                                                                                                                       ________

                   JG t 4 .epiitOs                                                          IILIII               d 10	             L-
                   1-r lI    .   I	        -.	
                                                                                     I	          -	
                                                                                                                                   }L.,.	           I1
                   -	                            *           dft 1#VL 11*                                        d	           w*i1•'
                                                                                                                                                            Ar
          1



     •	                                                                                                                                          _



                   o	                                    mi&
                                                        ) -4 rue. edt .           w          iled *1 fn4kr rn

                                                                                          frf•i;1	               u(.xWfn tI         V
                                      -	                    TIIL,**

                             (- t $	                                      ç-;	      ft    (1	          F	             f4   41lE)
              -	                      •	         •. I
                                                        	     1. •çe .4 •j	       (_Lu	               'rt'a ':	                    t4cJ*ri.

                                                             *_l'	 1*i	          fl'l	                •.g	                                  .4,-	    4rilrLc'




              I	  -     •	                                                                                  -	




    *jjP••IUITji1I*
N' rn. •
                                 f
                                                               Pig.
                                              1
                                                                I'


     EL DESPERTADOR AMERICANO.
   ORREO POLITICO ECONÔMICO DE GUADA
       LAXAA DEL       Juivu 20 DR DICIEMURE DR i8zo.

             ;. Ergofwigar vice cotis, acutzw -	                 -
 reddere quae ferrurn vale:, exsors jpsa secandi.
                                                                Horst.

       A TODOS LOS HA.BITANTES DE AMERICA.



        Uropeos. cftablecidos en AmrIc. desde ci principlo
 de I. invasion de Is Mooarqufa por los Francese., no habeis
Cesado de darno, las mao fuertes, las ma, violent., aospechu
de que sois Reos (a) de Alt. Traycion. L)esde squtlia épo-
La azarosa, habeis esado repitiendo Inceuotemeote g is tax
del Mundo entero Jos Juramentos mao solemnes de vencer, 6
morir pr 1. Religion, y por Fernando, atacadosjuotamente
por log v g ndalo moderros; y as habek cmptñado *1 mlvno
                g
tiempo con iaa obitloacion bandits A prmsaecer indefen
IOE hibcj, jurado conseguir un
                                   o y as habeir rrsssddo A
$4Optar Los medio* unicos coaducentec A su Iogri hackii
do d.c c,c mode vao é iLuaorio uao de Jos ado. was sagra-


  (a ) H.	       ii., , ? ewtre *.rt Espal.Fes 4,	
                         i.y                                  L.4 rwpv
    I aid. j.at. rirp.cbe. Aq.i bII&RS 4, 1: v baa ..jiwJ•
M'VV'. cvrs,Ua4
                           	    i,..
                                ;agree* Jirf 4, for for of h yiiut.I
          4, l p 4c.drice Para fciliti.r Li .ss,i14 Q 44I IN GSINJ (
   Sraa4, 4, Prpwww e,Sy escinjial.


                                                                      29
do, de Is 4u2nsti Religion qne pr nrearnos, 6 btirlandOm d.
caradamente de Dio, y de los hombre. Prjuros! Oo habris
trMiJO de dormecCrPO, y de enanr rn)estro candor.,
verd3d, qtc al pTNCIP1O de tan y iolen,a crisis. vuesifa
duta desleal no Ic maaife't6 desde lue.go en toda u abomj.
don El estado Iaertne del Reyno pareri:i diculpabiesu.
olendo que, contentO coo ouestros sac ruhcsos pccunario Ri.
bais Is ddensa de nuestros mas eros intcresen reiigio*os y in
dales at valor de los hijo de la Metrópoli, y g Ins esfuerz.35
de las Poteocias Atiadas.Los primeros sucesos del Pueblo Ej.
pafiol contra el poder colosal del Tirsno, liRoneanJonos cots
us mu alhagiieñas eperaazss de una complets y finHi viet,.
na, nos bacian descansar en I drouedo, magoanimidad é jr.
trepidez de Prbio tan virtuoso y tan guerrero, y jus1fic3ban
el repo.o é macdon de las Colonia,. Pero luego que los Si
bios, los Politicos de Espafia, esto e, Ins traiydnres, socolor
de templar In dema lads impetuosidad del Puebk, y de iii-
getarle A una Taaica, que solo se aprende coo ci tiempo, no
blckroa mw que smortegilar so militar ardcr, y prepararle
* no futunas derrotas: qiando enxambre* numerosos de
Coascriptos inundaron Is Peninsula, para. airapar Is press
que se escapaba, y cubrir la vergünza de b lnvenci/'k:
darrotados quando Provincias enreras se sometieron por si
akmaa *1 yngo, y comeniaron g prevaricar las primeras
c&unnas de Is Nadon: en fin, quando ci Austria huvo ac ,p,
tado so vergonzosa P17, y ocupeda por ci Intruso Svilla,sia
di'psrar DO '8ff 'nazo, Is misma Junta Central en maa 20
zobró to ci djlvio de Is comun detleoltudi no arncnaó
 * 11$ posesiones coloniales ci mas evidente peligro de st r at-
rebatadas de tan impetaoso y desecho torbeLllno t . flO debirOI
los Aiiwrlcano,, en desempcño de la fee jurada, tomar 1ut9(
one aiitud guerera y ponvrnos en un resptiable estado de
defensa ? t habia otro arbitrjo de precaver una invasion Gab
 Hispaoa. que ci de prrpararse g rcchazarl4 COD 12,
   IU1 Is triflida m . txI qfl: Si
                                   vis pacem, para be//wa ? Las
 inkras del Tiri,,o eran DOtortas. Los papelt?% ivas srdtCiO'OL
 Us mas	          atlas PfOCI&1053 pcncuaban basis Ids mas re-

30
,.,c.tay. Provincia q del Reyno, sembranic. rara crrrrper3o,
10, ' flJt)1 lflJS po4trso'* ue la srduccion. El) CO) urtiira tan
        cntc y t.rn critica, no co r rer A I.as armas ino era wi mi-
ØjfiSEIs cr(:aen cootra l a Religion, y ci Estado? Y ii vtItstra*
              co;a I("doiado por el U4urp3.1or, %i vust
larga man' tor' en ete pui de deiicias, qne di'f,utjis vo'otros
          j vui'ira rnolcie y af. mInaminto, cfto de vmtro
 nmodcr.dO Lxo y exct"iva riqueia, Si vueq ra f'ertz é 1nS4-
ciabk cdi'Ia SI VUtrO inveci.ibte apt go A %ruestros iesros
po as pertnitian ab ivuoar la sornbra de vue%tras moradas,
pars arrosir.r ci sol ardi iite, y asoladoras plagas de rues-
uasCostas Maritimas, a fin de guarnecerias contra toda ir
gupcion enemiga j por pie hbti querido privarns a nosn-
tros (b) esta dt-fensa. a iwotros mas aptos para eLo como at
fin endurecido' to la adverithid y los trabajos? 1 Por que
hatwis,querido hacti nos c61nplices de vuest os ecécrables
perj)rlot! i por ventura la IdigIon Christiana no preccribe
     c iarnasohlsgactnes y thb M res at Europeo que at Amé-
und rn
ricano solo el (achupio e'Iar* obligado a dtrramar su aan-
  re )r su Fe, y no to estirl ci CriLo igualrnente 6 los
Fraoccses solo stran toemigos de Is Reiiykn en Fspafla, y
pvote1or:s de sus Dogmas en ci Imperio Méxicano 2 si soig
co11seqiintes A Los principios de que skmpre habeis het ho
tioto atarde, 6 cor.fead de buena fee In juslicia de Is Causa
Amé;icaoa, y la utcesidad esincha que Dios y la Pasria, 1*
Rtligion y ci Esrado. la conciencia y ci honor nos impnncn
d e tomar las armas para dtfcnier to que mas amamos sobre
Is tierra; 6 bien quitaos de mis vcz Is mascara, y publicad
$1 rebozo que toas vuestras deciamaciones contra Is im-
plidad Iiaoccsa no han ssJ() mas que caltimnias, impo tu-
tU y ardides de vuetra pilitica. Santo Cielo! ; y que hdya



   (k) McsIid era esta 1asp eiencial , f.rsosa, qus ci *ii*ti A?/'.., di-
'rn., 41 Arzobisp. Ihtrrcy, i,in.Ld cøleOar u,, Do,uaum pore sutir de
•UI at Reyno;
                    pere rode do no paso de vna ridiculd far,.., e.cq4. 1.. co-
Ie4jdpI, âei ,'e,..
            d	


                                                                              31
aitotecatnt eotre nowtros. que it dczen seducir y
wbte is jusilcia de oue'tfa iOPUQ Cams, y dudea auo
  valuer It espida p.ri sostDer los derctus sacro,aiuo del
  Mt,. y de Is Pains! j quc no (alten almas meicrosrias y
  quc pot uu mszqsioo salario, debiendo esperar mat de n.
  tros, se Y en 1.0 a uue*tros implacabes enemigos. pars des'i1.
  mar Is sangre de sus hermonos,ue h in acudido g las armç
 vo pita quiar la vids g los Europeos, corno lo hacen ello.
 (c) coo onsotros, sino solo, pars ,uanifratarse verdaderos hi.
jos de is Iglesis, y dfeosores srdkots de su Pat na!
          Nobles Améniceno! Vinuosos Criellos! ceitbr*do,
 de quaoios os conocec a foodo pot la, dulzura de vvesuo ca
 tsder moral. y pot vuestra religiosidad acendradid desper.
tad al ruido de la g cadeass que sira'trais M ties siglos
abrid Jos ojos I vuestros verdadetos inlereses no os scoba,
din los saInHkios y privacknes que forzossmente acarres
 soda revuiucmn en su principio. volad al campo del honor.
cubrios de gloria baxo la, conducts del nuevo Washington
que not ha suscitado ci Ciclo en su misenicordis, de en Alma
Grinde, lIen& de sabidurfa y de bondad, que tiene encantados
Miestros Cofsoes coo el admirable con3uoio de sus virtudcs
 Po pulates y republicanas. Corocaus de nuevos laureles. aca
 bando de destroza, *1 esemlgo. 6 forzandol. I adopter ages
 tros designios isludabiesy patnioticos. For4ificad Jos puenioi,
guaroeced Jos puotos todos de uoa y otis Cota, pot doode
 purdan invadiroc Ins Gains Avivsd vuestro valor, y vuesens
 Fee I vista de ins señalados triunf, coo que hane aqui os hi
 preiniado el Gran Dios de Jos Ezércitos. Volved Jos ojns *1
 Postliiøe Sato dc Rums, ii Paciente y Venerable Plo, abet


     (c.)	          I. c.,LAa b.rbray ri & xwMw fSVfø
         qsr, 4 sagre Iris, fcrg
trawl,, a etw, qsi,s,,J0 it
                           y
                             sic	
                                  dcl c.u. de MvaS,	       hi
                                      i.Ja	        it
  . Si	                  rni.,1,   a,
                  i.s, dG.p,. . -. Sw	
                                       hsa. p.vii is ha. ?r.Pl,ab
f.sa, h :.a.ad. .edj., f*N11 g.. ,riciu. hip a. iuVV


32
jsio pot lot opresores de 1* Espif 1 qn 0 ot clama desde lo
prG((rn do 1• sa calabozn, Para que 'nrse,vtli to America un
 ciLo A W Uelion de Jcsuchristo, fligiliva de Ia Europa, y
   coazad3 (d) de un total ttsrinioio pot Jo, Napoleone.
        Herrnano errante,i! Comoatrjotas seducidn! no fo.
  eoteis uoa irrupcion d' los Epaii1e, i,francesidos co vues.
g ra Pitri;.. qu' Is j uuriirin de todo, Ins horrores del       Vdfl-
 jali.rno, y de Is ireligion: los mI,mos Europeos que ent re no.
.o(ro habitai", po 'us cnlces de tolo gnro con Los Rene
pdos, favorecen abirtaim ate esta irrupcioo, y aipiran A ella
con descaro rnantniendo ci Reyno iodefnso. Ciego! al re-
igir I vu stros hermsnns y libestadores resisils a vue%tro
propio bien: as remachas vosotros,mismis la cadena de 1*
  ervidumbre, d*sgracis iodfetible que os anuncia hasta ci
nwlo mismo del traydor, y sanguuaario Conde que os coadu-
cel nuestra Comun deiruccion. Lo ms sensible es, que des
   es de todo, en Is arnargura y peso de vuestra opredon no
tendreis ti consuelo de Is Religion Cat6lica, que en Is perdi-
da de vueltra libertad y demas bienes tmpoMIes as alenta
na con 1* espersoza de los eteroos. Pot que deseogaflaoa, per.
vetido Américanos, todos los payses dominados pot Los
Mnnstruos que abortó la Córcega tarde 6 temprano han de
set tocados del cootagio del Arbeismo que profesan, y han
diiemioajo aquellcs Déspotas..
        Generosos Inglei'ies! Nacioc incomparablemente justa,
y prof*.ndamente politica! Nootros somos ahora los verda
dtos F.*palSo%es, los enemigos jurados de Napoleon y sus se-
 lOaces, los que sucedemos legiiimamente en todos los dere-
tichos de los 3ubyugados que ni vencieron, ni murieron pot


 (L) Q.v etwist qwe Jic&. mexieable to wertra it ierno:
         pire . At 1, imstrowwwar 1.1 cumplimmato de aquelos Ono -
       &I Zabr 's Saw.,, "Iden diro vrbis, quis auferetur I voWs rrg-
    I)si, & d4bkvV genii faitj fri8i&aejus. Mob. ( 21.
 400" W Sflt f$nIfcrTSf popeev ifljUUiLiaS, & ijri*S, & CUC*'
11lI,ik dLvi, &d.C. in. *..



                                                                    33
6
petdO. El honor, Ia Politics, los IoteTeses de vuestro C
merck', Iv         	 gnas olevnncs e rnpeioL todo as edt.
                 va.su.ra poderos* (e) A Plans,. Con A
I COfltllfliUOC*
de vue,tras Esquadra$ acaso no d6tart arncho ti v,u
row dia, en que ci Aguil4 Mtxicana detroze as foI;.3I$
Aguilas que has as&ado Is Europa, y van g
contra •l Asia.
       Amé,ic*noS del Nrte! Pueblo honrad4, frugal, laho
ibm, coüocIdo en todo ci resto del Gkbo pot tu anor
bumaldad y is justicla. enemigo Irrecoociliable de todu% 11)1
Tirsoos, Apostol perpetuo de la rsaLernidad y de Ia UftIfl!
To, in eresel Amigo me * segulo ci Aliadomas Iki que nos hA
dcstinado is natura 1 eza, tstsblecieodonoa en un iuismo Conti.
mate. To eres buestro modtlo y nuestro recurso, tu g line
lose son los nuestros, de if esperamos los mas Prows y
sbundantes socorros pars acabar de aniquitar ci Despoti*vno
atróz. Ambos uaidos seremos capaces die paciIkr Ia ik,
ia, y de hacerla 141s con oucstros tesoro., nuestra mod.ta•
tica y nuestra filantropia.
        Mtxwo, NovIemZire 4 de v5io. A conseqflencia del
maniflesto que ci Esmô. Sehor Pirey de esis Nueva Eipa
ha ha dingado i sum habkantes, lieno de aquella pura since
rued pie carsacriza I uu gefe pie be merecido Is auguta
conflanra del Supremo Cooiejo de Regeocia que iivaimeo'
ic nos gobieiaa. me presenu otra prueba Lrrefrsgable,qoe cot



    (e' S.i. .. isgnorzissc .stupiii iczará è b.&cr aiwsiS, çi.c 	    ssts
    : Jii r i,g i,.j, ks ef.ft,, Ii lip. 411mw, a.s owes è baberb ag,i.k
p.r s&:rcs si: ,o tslzjjj ciii naiess,a S,.dccN4eIPC,II t•i La tI..-a.l
idvrscs Sc Is Gr p. &eSØ5I. Hate a., ic Ire: Wits fWV pAnscsl Over-
pro Rt51mt • gI.i.i., ivap. to qe no bIN ieaai. Ic ll a ratwel
lsgl,ei 4 V.cript. Si aq.eu. Nac,,s sahi. b&4jgrj qverid. .V4'''
I., usw. pe.s c.atri NN(3i y , jpp., (Jf.e?))s, not biait'3 4CJ110*
gv* P"jli,60 i. two Sr .	                            - c.c ' y Wis M.wi-
y•v Se caL. £.ih.r.ci..,y Igiiiai, cgr.s iscaks At ins Silas JJIsaw
AwaJ.l-..


34
robra ci chjetn del expresado manes$o 1 n que 'rats
 jndcmniz3T 1i condnta Jet gohierno en 6rden a la iPUqts4
,*postura con que Hidalgo y sus squaces han atarmado £
 Jos pueblos. supornendo que estos dominios Sc quierea entre.
gar at lng$éi i otra potencij e*tran<er.
         Vamos puts a publicar de órden del mismo Señor
         On testirnonio que at mismo tiempo que convence de
Is smciridad y pureza que dirige las operaciones dd gAbierno
en 6,d.n I Is estrecha union de Is Americas con nu Metróco
ii, manifiesta igualmente la nobitIirna gcnerosidai, y buena
féconque procede nuestra Insie,a aliada Is Gran Bretañ3 pe-
ne+r.Ja jtt.mcnte de la jrn*ici* de Is causa que sostienen los
Españ&es, y ahismada del hrroismo, fortaleza y constancia
coo que In contsnian, sin ceder I los horro ios debates con que
indica ci tirano las ált,m3 crnvulskmes de so orgulto.
         Po4cmos repe'tir a hUCSttOS patsano. llenns de la man
pura eoofirza, que quando aquella nacion heroica peIei per
Is magrada libertid, soulene inviolabtemente los derechos de
In natra/eza, y con c'tns nustra reunion I Is, Metrópoli. y
Duestra v'rdadera libertad no aquella idra quirrérica que
predican los insurgentes, sino aquella libert.d s*nta que te
nemos ya en nuestras manoS desde ci moincuen mkrno en que
fueron oomhidos nuestios representantes en cdrtes at t on
  reO racionai co que nosolvos mismos por medlu de ellos, he-
mos de 'ancionar nuestras leye4, y hemos do arreglar 'sues.
Irn* iotereses sin que nos p&eda cot*;ir ri poder execu,vo,
 fl rnflguna o+ra persons 6 corpo'raciân; rues solo ha de obrar
Duesira viluntad general, ya como cnciudadaoos de aque
Itos heroes de la Liberid, v ya como cooperadores con nues-
tfOs *acriicios I la g'ande empress de su restauracion.
         Esta es la verdai pura que esil habl*ndo sin cesar I
ks h ombres de bEen. y que acusa inctaaotmente I los vi-
hi SWores de la insurreccirn, coys ioiqua impQstuta queda
kbr adam:nte deseuhierta por med'o del predicho ttImo•
ISo, quo literalmenfe eopiius sqd die is gazeta at la. ito-
tCDCia 1e 17 de agosto.


                                                           35
S
?ERO MfTFS i: pue P.                     	 TO$fF. L#1 MO.
jr,sia tie c.piar el Pre dW00 Ife0immi0v tenpa in
 ir las not as tie on Cosentador Tcco.r.a:e a /4 uracion
r.JOria qN CAUCIà.
                       COM NTA RIO.

        ManifiesSoi Estssos Impaclentes por haberle I i,
 os Vera riacer de el Is correspnadientc anstomia,
do i nuestrOl kores qve aunque carecemos de Un burn M.
croscoplo, no pot eso dexiremos de operar, con rnpo
qile todo cuerpO rspallol pot 10 comun, y princlpilrpwn
quaodo ,szI agiudo dc. Is bili, apirece biochado y de fue,t
wusculatura.
       Pirey. Nmbre santo y respetable, qne impone y
cangs uaa prufunda itnpresioo I todo ArMricano. Aver n3d
yo, y he visto dos Virreyes, que se lievaron t 1* Madre Pa-
tria, ci uno veinte rnilloues. y ci 0110 nueve. Dc ouo me
coataba m' AeIa que, en tiempo del mtjcr Ministro que ha
teuido la Espafla, con arbitrios bonestos y decoio.ni, como
poner Paoaderla, Caroeceria. Confiturfas & rejuntó hasts
once mifloaea y acu*ado de ello en su reitteso I España pnr
                           sm
  S éI*UIOe Ic dUn	 ci Ms t roh Sc os acasa tie baberos trail
do de Nkeva 8spa Ma once willoner. ipobre dc ti,s sine a
cierto! sereis infaiibleraenre periiiao. Como solo se hjb$a de
Li Suprema Magistratura, no harem01 aqui el Clo)CW) & los
SS. N o N. N. de Ins quales ci pi r imero se aplico IS: pecd
qne tcibi6 pars psgo de Ins Tropas qur condt,xn I la Z.ar
ta Zarra the la Barca, y ics otros barricroc con ci diiwto Jc
los Ramos que admiolsuabao. D Is lealtad del Stii Ve
  rIac nods diremna, pot haberse porg3do pleosmen te dii
tepuoche de    fo:eflirao Contra las calumcias del Duque dii
lafasu ado.
      Pura siawerijad. Rcipirando'a ha estado totta b
di&a de l Gov*t,.o Hipaao MéICanO en e'tus taemro'
buleutos: flcnaa e tIn de ella Li' Fth tacion
chrisijano billea,,, l t eno., In, Msu,jfpe*to, di ios
Uais las Guctas	                             putices. j AseTc


36
son o,otros Is werdad ha We as articulo 4e cQUU&-

       rn ique z*poaiira. Dc acuado g Lo a wqwq un par.
dwlar en usa carts p nvada. qie despsec se ha p(ebics-
  , exhpoa g leg A	     ca.s g que sc unan y no totne
MO N costra otros las atmas, 7 ae CR POOSSO a una iva304
    tttaaeros No,utrns bcos estado en ci crao ertar
     tw pie ci deo.teoio geetal 4. los A!séricanos
     Ii ILi. cosd.&a	        Gosaaao es a causa 4. 1*
 c.olacioa.
        Hiimlr.. Nosotros so I. tlat.moi can ta.ta llane-
       o S. A. Scrcsisüas, peedado de vistra erbasidad,
  ,ecn.'cido g [as favom qee I. depeniak, no cardact no
or A baros g cuimieoto de fracas al fraate de 8o
?ots,. y us (riolers de cies caäsoes. Y cádsdo. quo
In tales tsoates puedno lIev*r fieego ade.uo, y socadet
Is 1w oss to, CA staring de Gc4eo.
       Na.essra i.tJ &c Es cfeo ys heaos vio Jo,
me Irros qoe no estas trcs áklasos caos COME alinistre4e
           &iaos AIisdos pero	        a   irosist. GacIiepiaes
Ic &iii,, us ci deospe de c.Ljssar La tespeatad	       es
          do salvarosde sea tosal i n difeaible t&m it=*.
Need lajsicio,y tusalo de urattos agrsvios tr*sd 4.
       MioroslwW cou now e.easei Ceseve y bungs
F	        os *juarda. . Ion brazos alieftos. Si .i
    on ts, so os pere dir cats pow gaIulahIe, uni-
"y6danomecm de vueatra t.d, s.scvaos cli. ci abs
mI_Iqaba.duse. goe as haUaia co Is .gonia de vestra d-
              Eos p.cos criollos ,.e tralseis 6a.prados.6
krza4ns% den*ria bie. pro.:., 6 serf. vttüsa. 4. enes-
in             	 Pier so derraarM     sa ge, p Ia vuestra. caai
        s râdo dam" l.ar *que calowe to. furores 4o
IN,musita, psáusa.Dot p.krde Nipoleos, ci mayor de
       I	        ., .s prive Is ino-aiIs4 del (kceaao p
   siiOw4swovo             	 a 'reptis eamam M.ri.a. Los Is -
wcfts seraria. csrs Si si.s% faltarlaa atiiert*CWf
               e	                 e c*ic.i.de jan los dstó d


                                                               37
I.
                     franqaeWu (1 fflas ligero
  Ea.rao (eómekL II Os
  *éqoe. perida ,th sin recurso, sino iinplor.J
  ckocIc y desaf miss isnestri cólera encendjda
  quebraniar mdi cef y si ceemiga, y asegwar La
 r4Ig1osa civil de Is Patris.
         Dervo de a Nat urakza. Hablais sin thda de i
 Hsspana, won is qual to. Hijos españoles qereis sig..
 Suerledc lea Padres sp.ñoLes Veto nosotros ,ie somos di
 .,*iur*k A,iê,kam abramos cooforme t los iatef..
 de &a coo arrro of precepto di ba candid chnsü
 qize dice, pri*au* mibi.
         I#'erdadsra !thestid, no aquella idea qtswric,
 &c La liberiad de romptP todas las trahes de is üidittj
 do 44T.           	 I .auesuoe Niclonalti p*ea qee no
 corrompan, come hat* aqui, en una formu oclosidsj,
 do suftiroos por oo.oiros uismos de qsoto heos meets-
 "a,, ao comprarlo todo de sepiilna 6 oava mano, di
 benefIclir DuesirSi Minas de #zogue &c &c. &c. es un LI.
 bevtInage, w,s 1ibs.d qu1ericL en iMi do tazoo, q
 3$ estsspsdéz Indiana qviere realizar.
         I*iurgenre:. A I gunot di los misiDos Stwopeor han
 esmtadb Oftts psiahca no Ii di hdulgenes.
         Represeiitautes en crtes. Act se cmli iban I VII
 Concitlo. en vi;ta die set Ins ma; Eeki,iicos, ilenos de
 Cinooes y Teologla; pero vacio' (gracias I vuestro maquli
 belismo ) de cm' to, conociraientos ccooSrnico,, y cstath ti-
 ccm qtve han corrosnpido I Ins Naconrs, qmie hacen ci pf4
  'PI1 ppeI en ' G.bn. Dichos Kepmecrovante lIevsTfh
 pinuos podere, de sus PF4DViCW.1aS pava. rcouocer ii K'i
 di Espeña. que reulsa.e Legiimo.
         "Hombre: it bie,1. i'iIe* antores. Vie vabiss gal di'
 cliii maiuci buinun. & bosum ualutn!

       Sc m:crfe j erte PC	      1(0 en la f.,,prtntt
 We Capital p.r sc'ce pesos a his Mracri.: de todct         laS
 Yteve: del	     c p d,jt awbuipcioacs p0
     at ?4&



38
Niim. 2
                                    -
  EL DESPERTADOR AMERICANO.
CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA.
  pALAXARA Di!.   Juavss?     Di   D1C11MBIE Di 1810.

• . . . . . . . Erg. fungar vice coils, acutun,
,edIere quae ferrum valet, exsors ipsa secandi.
                                                    Horat.


        AnFricanos. El Cielo se ha declarado pot voo-
tios, 1* voluntad de Dios se manifiesta cada dia con in-
dicios nada equivccos de la mas decidida p señalada apro
bacion de vuestra Cauia. Los enemigos, sobrecogidos de
an terror profuado, y poseidos de aquel Epirltu dc ver-
tigo que ci Señor (a) embia £ la Tierra cocno precursor
de Pa ruins de las Naciones que han provocado su justi-
cia inexorable, pierdea el (lao en sus acciones y discursoç
totnan vuestras armas para berirse g si misaios, p alegan
en su favor tesumonios que Los coadenan. Leed la carta
Irigiesa que contra vosotros citan en su Gazeta de 4 de
Noviembreiltimo. Peed, y pa.imaos.
        Cádiz 16 de elgosto. El Sr. D. Enrique Wellesley,
 ministro de S. M. B. ha pasado al primer secretario de ci
 tado is copia que acompaña de Pa carts que ci coode de
 Liverpool, minisiro de Is guerra, ha dirigido at brigadier
 general Layard.
                                                          -

  (a) Mi:csdt Dominus Spiritwiu t€vtigMit M w&O CIPS,   Bi
 Vt es fad:, rkw en-as ,b,i.,r. isal. cap. $9.
                             B
                                                             39
'3
       w Dolmawf Street 29 de Trade J? tRio. MHe te,
                                             .
caMo y pmentado A S. M. .vuestro$ depacbos Cfl)
k que vi!aia inchilo.
      S. M. aprileba Is determinacion que tomas,ejs Je
Ian*V * voestr') ayodantc de camps. ci capuin Kelley
con Is noticia del acookCURICR*O ocutriJo üItiin
en Is provinc*a de Veoeztela.
       Juzo de Is a'yor Importalicia qac ci capitan Ke.
11cc vuelva quasto antes Ic sea p .Mible * Curazao; y qi
,stci enterado de 1* condui3 que pot di;rosicion v
Dornbre de S. !'l. debrreii obcervar en virtud de las cir
cunsanci3 eprcs4da en vuestra cart-i.
        El grande objio qt S. M. se propuso dede el
piim•v iswmeuto que llcô * ette pai' La not iia de Ii
gloriou reèctencia de La oicion c*pañIa contra La urania
y ucurp3coo de la Fr;jocia, rde auziliir pnr todos Los me.
di, pobii!rs este grande etuevzo de un pueblo vi1kote,
kal y de nobles .entiaieotos, y de coocurrir to quiato
pndiese * Is independeocis de Is mo.arqla espaãoia es
 odes las parses del mood*.
        Mkotra que I. narioo espaIo1a persevere en so
itsI*eacsa contra sos invasorci, p isteotras que pue4.40
tenenc frndada, esperaozas de resultadn favorables a ii
came EspalSola. cree S. M. que es deber wyo, en honor de
b June's p de Is buena ft. op v nerse * wdo géneo k
procedimlento, que puedao prodiacir La nwnor sepJI$
Cion de 1211 provuscias epsñulas de Arnéiic. de sit meilO
 poll de Europa; pstcs Is ialegridad de I s monaYqsaii (spa-
L1. täsijads en priocipini de Ju qicis y vcrdadcra pIl11
 ca es ci b1aco * que aspira S. M. no iDvOos que IOJU h)$
 $cks pat riósa, espaAolrs.
         Pero si contra Los mas rivos distos de S. M. lIe•
 gase 1 Cilo de	              fundamento 	      h d.,min'
 "Pb riolet de Eurapt sufiesen La duri
7uga4,	                                    %Utr$e de set sub
              d eaeiaigo co g ua, ca viuJ 6 de fuecw


40
____	
           e este, 6 de attrn compoo,eejmto qne'3
                                                so-
 $o drxaSe i Espafta wa sombre de iodeprndencja (acna..
 Wcim ieOtO quc de ainguos maucra coosidera S. M. cone
 pt obable ca stiocion t La Con*tante cnerg(a y patriotes_
 go del pueblo espaöol), S. M. Se veils rntóaces obligado
 por los misinos priocipios que has diriido an conduth ea
  e(easa de Is cause de a Dacion española durante estos
 am óltui.os afios, * p'e.tar au1lios a las proviacias amé-
,icasas que pensaaeu bacerse ( h) iodspendieates de a Epaiia
fraacesa; I protecr a tados aquellos epaäoks que reliit-
sundo someterse £ sus agreibres, mimes Is Aaiérica co-
•o su asilo natural, y A coOrvar los restos de la aoaar-
qufa pus sw deigraciado soberano. ii ci que por ana corn-
bisacion de cirrsus*aocias cooigue algun dia recuperar
    llbeiiad. S. M. en ests declaracioo cipresa de Ins ma-
tivo.p pd.cipios de an coduda, resuacia I toda aira
de apoderarie de teristorlo atguooy I coda adquiaiciou pa-
nd,.ismo.
         S. M. observa con UIWaccioo por Los papeles que
  a. ilegado I an, ceanes, que ci ptoøeder de Caracas pa-
ftm babuerse ongiosdo óuicsmente de Is crcc.cia de que
Is cavan cspsäoIa estaba pa perdida p desesperada I con-
aeqüe.cia de Los progesos de Los exrcitos (ranceiucl to ci
aediodia de Eapa5ay de La diso1ucio de Is .aprea jun
ta. Poe taaeo cools es que l.egn que se Ikgae £ saber, c
squellos panics ci verdadero eaJ asaI de las cosas,
ci rccowlc,ito general de la ft egencia par toda ps
    ,, los césdosos esersos que biao w s.toad*d b.acta



  (ii) N. p.eie estJr=at 4edrai. J frvw vestr4 vi
JIiiu$t,i Iisgks, al I.s iateress de I. Nics.. Brisaü-
Ca paicex pwar di .lr. mode.



                                                          41
'4              defros* delos habitartct de	 Ca
                             a pitra,
ins espaffo1	                      g restabkcer stis
racas se re,olver*0 inmediataID0te
cubs con España, comO pane iniegrante de La monarqu
esp.ñola.
        S. M. tiwe tantO mu motivo de format esas
peranzaS quantO la Regeacil, establecida en Cádiz, parece
haber adoptado rrspeLo de los dominios de A mérka
inismos principios geosrosos y sabios que Los adoptad03
anteriormente pot Is junta suprema. de estabkcer las re-
Iaciones entre todas Is. panes de la monarquIa t$pafoI1
 obre ci pie mas liberal, mirando & Las provincias de A*
rica como par tes iotegraotes del imperlo, y admitiendo *
ws osturales I tenet pane en lag cones del reyno.
       Espera S. Me que la misma generosa é ilustrada po
Utica que ha dithdo estas disposiciones moverl at go-
bierno de España I arreglar is cornunicacion de las pro.
 incias américanas con otras panes del mundo sobre ba.
ses que puedan contribuir ii aumento de is prosptridad,
y al mismo tiempo acrecentar todas las ventajas que del
estado presente puedan justarnente esperarse.
       S. M. cree que esta exposicion de sus seotimieotos
os pondrl en estado de arreglar, sin dificultad oinguoa,
vuestra condufta en qualquier clue de comunicacion quc
Os hallaseis precisado I tenet con las provincias Cacti
guas de Is prte meridional de America: y babiendo de-
tcrcninado S. M. Coxnuoicar al gobierno de Espa5a uns
copis de eats carta, jatnu se podrá opooer iii objetar co-
da en 6rden al uso que hicieseji de estOs seotimseot0 . , quc
 as circun3t%nc, at precerá haber ezigido. Tengo Cl
honor etc.   = Fir mado, Liverpool."
        Por mu que flUIStr(jg enemigos pvetendan bison
gearse con chriss expresiones puramente political de e'
 a car'a; es tan dec jj ya y termjoante 1* ()CCh.iaCb oO q°
en ella se costiene sabre ci empeño de la Gran
6a, CU $O$tCci nuestra wdependcocia, que co


42
Jr conc..b i r cotno se arrevierou g publicarla en Ia Gaze
 a quc its interceptamoi de 4 de Noviembre ttiao, co-
mo tin testimonio favorable a e3lo, y contrarlo a los gb.
 josOs Autores de Ia Revolucion Americana. Los invios
Caraqueño' esos Crioilos valientes y esforzados, que Dios
DOS ha puesto por modebos, sacudierun ci yugo de is su-
gecion desde ci dia 19 de Abril de este mismo aiio, y se
maoiieoen libres é independientes hasta la fecha, sin ha-
bet experimtatado ci mu ligero perjuicio de pane de la
Inglaterra. El Gabinete de aquetla Nacioa ilustrada con
arreglo I sus priocipios, conticüe enhorabuena, fomentan-
do las partidas de guerrilla, para no dexar gutar en paz
I Josef del fruto de su usurpacion, pero ningun inteligen-
tese persusdirl jamas,I queuua de estas partidas sea capaz
de reconquistar una Provincia, rendir una Plaza fuerte, 6
manleuerse siqu era por U4UCbO tiempo en tin mismo lu-
lar, sea qual fuese.
        Asi que nos vemosen eltriste y sensible estrecho de
declarar (c) por decidida is suerte de la Madre Espafla,




  () QsJ. Llsgd is rmicis La bser saud. I. Svpreø'a t.das Ia: de-
                       racibr ó J.:é Napokoe, c.,,
                                                    siiuta, N.Ue-
ia,y P.ebl. de Siilla a
 oslrwoue, de .ii vie. .g.ciy., - tm ingento de efla certe que me   c.fltSJ

 1 bal'cr hecho jarnJs WI verso, esplico ru indiglsacion contra la per-
Mm ieia1wia en Ja :igiüewte JAcima, etrpkando los mi.rv!os c.,esonan-
1S is to qie se pa. en Madrid a Murat, qua :ras:crib,rcmot aqul
Pwa qse las c.gen los inuligenhes.

La Castellani snoancia	             La ghana Qufroeiancia,
  &nnpte ha tenido pow ponto	         Sies desmentisre ni Un PUflt,
  N o aividair lo Jr Sagunto,	        A k.ss Disbios diô a S2guntu,
   Y acid&i lo de Hsamas.cia.	         YsiaLmentC qsc    a
Ed	                                 ___
                          afhPai que pri'*eflIa is F.nrnpa. i lo
 ,e sips ci seatVO                                ci yngo de
 cI*rvadort* was dor.,d O DO sscudir4
                                    sodas las probabi1iJ.150
 I.ju4101 igwasores que *V$iU*d$$ cipkodor; y que qj
     reisa*rarf jamas so 2DIIXUO
 reducids ;6 Juhrosa humili360111! si clado precaii
 usa (d) mera Colonha de Ia Francis. speramos qiM las
 mi%op s Ewopeos que sin esptranza raCwnal dc buen
 DO' persiu'n St
                     Flualownfe coo ci mas horsibie encarnjza.
 mienio. har4n ests niisma conftsion, absodonando pa,
 skspre ci kngu3ge hipocrits y faI*z COD quc hasta aqW
 ban iraiado de einbaucat J nuesirO Pueblo.
           Por 1*050. pars precsvér los incakulab)es males que
 505 amenazan. para DO ii ponefflOS a) dolor de vér e*iingiMo
 mire oosnIros ci in q ituto Mooscal, prOScliptO p01 Jostles
 soda Is E.spaa pars no escuchav coo una compasion Cs.
 teril lot gcriiidos dc Las Esposas de Jesuchisto, ariojadas de
 ass Claustros, y vuehas al Siglo que abjuraron para co.



 Franc,.,, idos I Francis,	       Reclblô ml yagn de Francis
     Dezadnos en nsesna Lay,	        La que pensé dat Is Ler,
     Quc en sucando I Dks,y al Rey Acepia *1 Intruso Rey,
     A neesuas cans y hogs,,	       Knivega, cans y bogares,
     Tmdrie so.io, mhItaies,	       Y todos sus Milawes
     'I forasmos SOS Grey	          So. de Monas linda Grey.

     (4) N. fakJ.. IffiPeAs we P.bvio fw to ass p,...nk.' ?.111
 c.s	         vita L..sg.,,,4I. desgricio.


                El Rey de Francis en campafla,
                  El dc Kspahs en so retiro,
                  La Espana seM dc Francis,
                  1 *1 Licapo doy pot tesligo.

44
'7
wrvar en is TØesia Amêilcsna los OrJcnes Re1igioos
qve ia sirvan, como slempre 10 han hech, de aroyo v
0rnamento par* evitar ins esclsvitud, cuya idea sula nos
hace rntrar en la q covulsiooes del furor; para consular *
las Nacionei que arra%tran La cadena del cautiverio, v
poaer una barrera al Monstruo de tiranla. que parece v
g dcvorar toda Is Tiara; nos creemos at.torizadn por ci
5cr Suprerno, de quien recibimos los mismoi derechos na-
,malesquelos demas hornbres, pars apirar abiertam'nt 1
Ia'iosepcnd.ncia, como ci unco recurso le mantener pura
ê Hess, is Fee Católica qu trahemos hred3dI de nue'tros
Abuelos mu remoos. Bien pueden nuestras im&acabhs
esemigos seguir desIegando (e) el caraacrfierozy sangisi-
osrio. que sus mumos Naciooaks les ban hechado siem-
pie en cars; encruelezcanse encaroicense contra los Pue-
bios indeftensos, cooviertan Las plazas en Carcice'i3s. quan.
do no eocueotran resictencia, derra men sangre Arrérica-
ii, quanta p.iedao, que est.a micma sangre, semjante a Is
de los M*rtires, nohari mu que pruducir y muhiplicir ci
aámcro de nuestros Guerreros, y asegurar el triunfo de
auestra Lihertad. Protetamos solemnemente A la liz de to
das las Nack,nes, declaramos en presen1i del Cirlo y de
Ia Ttcrra, y juramos par lo mas tagrado que Is Rrligion,
p Is Naturalcza abrigan en su seno, qut no dexarCmos las
armas de Is mano ha1a cooseguir nuestras piasthimas
prctenioaes Imploramos para ello is a.sistecia de Is Au-
gusts é Individua Trinidad, prnkndo I las Tris Diviii;ts
Per.00as poe tetio de a r* ditud y pureza de ruestras
  teIli( pofltiI, p CnIanos coo .1 patrocioio deelarado de Is
Madre Santa de Cudaltipe, Numen Tutelar dc cite lmpc'
rio, y Capita]a Jurada de ouestras Lesoas.

  ( e') a.içw .1 Gramie, rrmm de At B. yI,..u,, rci 70 no CO
SflRO em .us', sino to c i capo de b.eaLis hi ,de.vs .i.aSii, d
016w& oiug.. ape! prrd. Ute aaeaiaa.




                                                            45
Is           ntrs quc todo ci Reyno exçeriment la
Reflesi.                    ciOn , irncnliai que Ins
fucrtey geOef$l feriiiicota                          ,, irtier
do. eMan .gkados die Is cotimocloo ma. Viva, ad
se to todos los AmericaOOS una a'titnd lntrepiia I b,.
licois, que es el USU iUi'O 3OUEICIO del trju0fo d
                      el spathico Mexicano vcgti
Ia lødiepCDdRSCI3
placer, sic tratar was ie die dormccer so hinerica
coo seodos *arros die pulqaie. Como hace sti lt comidat
dim, esti skopm lodigesto; y co&o ebtA rodedo de )
             su laguca, no SC it ye respirar fueo. i liabli
  okta die
entire los babitastes die aquella Ciudad populoa, uoa ma
lesima po lite cap4z die pronuocar coo firmeza ml P*tfj1
ml Libertadl hsbe usa centesi ma caz die luntir valor
siquiera to los talones pars venir & colocarse to is reta•
guardia die alguso die nuestros Eiércitoa! Este es an p,a
bkisa que so sos atrevemos t resolver; pete como am e
tamoses tkmposde is M4gia, ci die esperar w hailcal.
Sun aecreto pots despukar * los Mpzicanos.
        El Astor die cite Periódko cooe is debilklsd
die sm takutos, y so baflar.. Capaz die dat * Is obra to.
da Is perfrccioo cor.spoadic.Ie * La importascia de Pa
época cc que so. bsflaaios. Sc ardiesic amer * Is Pa
trim. y ci vet qee magus IIIITSLO ha acoisetido basis abs
is s empress die tan cosocida secesidsd, lie ha herbe
psssr pot sodam coo sideiacio.es, y dedicavse * des,tiDi
IS Bras pine del Pueblo Américaso &rmo' sus
rests Implors Is liadulge gicia del PIblKo, y protests Cedit
el campo gustow * los Periodias que lie presestarci dj
so. die Is thcios, y die la van cauaa die vi Uberlad.


          li., s i.e., e&i, h. Deg.4. Expre:. iv ZartS" '
t. $b4 wgiciA 4	              's•   hircis. ivi Mrs#   dwrelm& Pill"
      . As Drn,.,e	                 saki is i.g.,


Im
19,
      N	 üm. . EXTRAORDINARIO.
                       --
      EL DESPERTADOR AMERICANO.
     ORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA.
      LA1A* DEL SABADO 29 DE DLCIEMUE DE iSio.

• . . . . . . .Erfof' cngar vice coil:, acutun,
reddere quae ferru,u valet, exiors ipsa secandi.
                                                      Horat.

      Seior r:'espersador: Pnesto que Sn Periódico de V.
va haciendo efedo, oadie extraflarâ oir hablar * uno de Ins
que poco antes estaban durmicndo, 01 que en üempo de
tanto pariar de las cosas nuevas, le cuente yo * V. ci ólti-
ma áueño que he tcnido aluivo I Las cossi viejas. Sepa V.
pue, que vf . . . todavia no me sale el susto del cuerpo.
Vf tin hornbre de hirrete, sin duda era de Saataodér, coa
Una pipa en La boca lleoa de tabaco havano, que me per-
fumó esta acesória en que duermo: este COt) 1000 de mdlvi-
duo de to' que ha muchos años gozan de voto en ci Coo
 *sl*do de Mézico, me tmpeth A ieprehender de insurrec-
don, me afeó ml naeilniento y origen, inaldixo ml tierra
7 sus naturales habitaate, me traté de incrédulo y supers
ticioso, en twos mimos puntos y to fin, me induxo tal
pavor, (asi somos todos quando dormimo) pie was muer.
SO pie vivo le huve de decir. pero Señor Don Don corno V.
ft   llama, pun no sé su gracis: ique es lo que V. quiere do
flI jCfl qué puedo servirlc 2 Scrvirme I mf. No: me coo-
t16 el, yo no 101 egoists, como dicen ahova; sefvir si, I
Dic, y a La Madre Patria. Quieroo... y cuidado pie I#vI
1$ Vida, pie V. puesto que pici de curLoso, se dediquet
COo vencer en algun eacrito g sus patsanos Los tecoaatcs,

                                                               47
see
lo .uraJos. je e.de.de V. j kø pérM(I
                  Ii qtiiereD que se lea teDga por CvIs1ian4
7 ruadosOs, g qut
 cooxca softwoenwow 1* Depeodeocia * la Cur.
CastiIIa, jdagala quien la tuviert. . . . Per. Señor, 1e g.
krrsmpl   p0,..c.oio f6ertas de flaque7a. t N O ye V. qi
sy we aprieta V. demasiadO en la misma coocitocjj
qter que vsok tan MOtO juraa%entO, Como ci que Vo4o
beisios Pwçho de no set nunca die lt)S Nspoleooes p
.abs, d'zo eotOoCes dt OCIP0t.fld0 Un POLO ci ceño, que
V. w p.rabs to    dO.   pOrqi)e wuo he oldo I lo Teolog,
dc Is Patris, eso tiene so mes v so meno*, pero vays,
de V. uaa cool*snas. I que me obligao mis qualidades
Conaid eitrsordioario y oculto. v Comisionista pviocip1
de suchu cans de CIdIz. No ac qulere otis cosa mas sino 1
que unedes como ha'ts aquf'Io &ogan todo uhramannn.
Cones uleramarIoa, Comercio ultrainirino,p huta a Fit
mhma cat6Iica, debe icr ultr.marina. Covque w cnnsigs
que aqui sada ic determine co álsims Insiaocia y die us
mood* ciaro estamo fueta de 1. Comialon; p vcnos qse
dice I ello ci Criollhto. Pues Se6or le dixe yo, oyeodo tan
so abra p mu nfrr* que we lo repre.en$aroo un Cr1os
V. 1 1e psrcce I V. 4ue at ewriba que somos dcpendientei
de sigusos is1e6os I de loq de Maruecoç 6 de Cents, 6
*' qulen le puec'e I V. qce promutba auestra depeode'
cia t Pars ml to ioiifereote qualquiera Isis, reipoadió el
ys on Mallorca, ys alguns de las Caosr*a', poder de mat
en fistra ci bo qoc todos queremos mantenel: y comoY.
liegue I fondirlo to razones legales p de credo que hail
Lapresloo en los Inirnol, cu.nte V. coo on vestido de Kf
Ciopelo pot Aguinsido de eni pane, p que Los paisanOs Ii
steaderla pw nsi rec,'iendacjon eu quint. SC Ic OfgieZCl
 Pus. bien, Se5nr, po W NWpoca let ura d Iibroq qUe hagas
at caso, no sop Jurkta como V. sabt, p pats habiar de
a. dc India., solo podré hacer uso de Bc,isl Din del
CaiIio, 4 de Solis que ci 10 mianso; pero aguardt V. 'It
 Orrt en este In$ane cities cosa -que por act un pft$U
  us.so £ Las $tfahfla
                       "Wh9w deaC$$U'

M.
___	
                                                          21.
slJI I V. t.e psre            V. qne tu'qq DO q lh"veimos di
                    Coiitiy * log 'uvos, P'usqu.mos al*ue
i qrnc" por donde astir del mpcno! va)e pie lo pie yo
voy A proover en Is Gbrs pie cancidbo iicá en cootiso,
  .cque 00 aria Pkyto pie patrocivase ninguno di noes.
tin. Ahogado', cosstuye por lo ohramarloo que is, si msL
  o locaiscodo, todo 10 pie ii deaea- - Poe. 2 qual is so ides
di V.' we dizo totooces, Mi idea ci, Ii respoadf, haeer es-
to depeodeeote di Cuba: ya que iii Mallorca, iii ci Conti
seotecuropeo ban sirvido pars Cortes oueitrasy via V,sj
queda COS1U%t coo na 4hsa qne se an'incir en ci p*riôdico
con io iftuo cnmo tile. to *ecobro de los ys olvidados de-
.uchos di Di'po Velazquez: Demoiracioo politics di Is
  ornnimoda snjecloa que este Contiocoic ftberi prnIesari
.'Ia liii de Cuba, caso que poc alguna cmlti,gecim impre
-vi#a, ii Peiio di Cãdiz hays ado I s obtrdisncja g los
• Napolota .. -Biro va, me dixo mi hombie Cooqoc k
       * V.!- . . poes Ii afl4dirêmos. nObra Interrsaohsi
m om I todo Coinesciiote di Neva Espafia. y pie poe ins
• cripcioe ii trats di imprimir to eats Ciudad di Guads-
          coo Is pstsiMka mirs, sanbien, di pie dedicada
,al siemcre memorable S. 0. Nuño di Cuziiao, se alvin
wcome is dtbido to humanidad insigne di cite Con9oina -
u'dor Por us amante delas sotiguidades di tiadias', que en
realidid lo es cite sertidor di V.- Ponga V. so nombie
No Señor; permits me V. es,e raigwto di modeula. Creo
 ue so ne calé berfedaerwate ci Siñor C6ocul; porque al -
tunas t zpiesones pie wlt6. alablodo.e is .rurrercia
mnurbaa di g 1eua, que (vera di sus librot di cji y
cantas de correspcndeocia, solo ha leido Gazetas. Pew, to
    e q ov en quc to media satisfice. pws se rstirô diclendo:
trabaje V. y veP#vios. Ami lue eal ci gusto pie we diô verb
   qic desp'rté ya por cotoncea sin .mto di el, m di sns
Pincor, Eanque como he dk ho, se we ha reiaovado *1
0 stat d cuecato.
        Ahora St or Dcapernador: V. que rtsbe tamblee co
  O ii pie mae, pie las ide*s di los &u&*, poe tiva(alada'




                                                                49
ezaD. & iacfte desscreditan, slz,sj
                que	
                   joicocloosdo, que poede por ay
                                          file he
    oc&W V .sq*e deL spufO en que pot V.
              £ lo de GaadaiaXara t ou Nuño de
    ___	
     quk solo jceD pe ass Cafle qee tiene OOIithit
     sin Jiaberla ci páado jamal ni haber infludo a Ma.
     bow', en la ftb,Ica de eROs bogare y no se me hagi V.
                                 gorda, quanaM eiflve lanc. .
     p0. vids $t173. de la vista
    jetol babiles que boy (cacaos aqui, sobrará qulea s*p
    pof en so	        to ci mésito de tan hoarado CaeT
    san k*,rrupto MagitraIo coao f66 ci Señor D. Nuño,
      onibre despierta ideas iitiles sun at misao Desp.rtzr
    Pero u V. lo coticode & •tra aaoers 1 que he de bace,
    volveré * dormirfuc como dc soles Eauc (solo qida
    V. we su spasionado. &c.

             Con ocasins del pope] .i'teredente, no pcde*. si.noe di a
    placunos y congiatarno' con el péblico .1 vet que nueutc. Lism.
    Sos nad.msles coIe.taa I vov con calm Is defensa di Is Pame,
    7a    no -u psI.io lantess Commn.euim opts .0... y calwomia.
    der" he llqmpecd, teys cnd.âa *inks we so be pop.t lo ,i
       , "jaw .s el di an beseScie pinlc&ss. Eperon.s qe ii exem.
    pin di ew dut.Ieeu, Rue ha psipedo iealldsdese. a seeo, I.da
    is I sos coapa6tns I quo despleg.en sus tairasos to faww di ssi*s
    pm ca,y q ue abandoo.rsa Iego ci estdo 40 Pmri.vai wrg
    sane r*, an Rue hasis squl os	     wamenWn. ibbkos iawndos ;Cos
    qnanTa J15c.kad le os ama di los pechoi en quo as babess arasip
    dn ! Ta no hay ff-Infia. ya ci poder esparsol ha side uiq.iIsIo psi
    los Fisauiss y .1 auto' I aq.ri pod., subdue ann, J.CObSrdI I
          no conocee Is. oscusos at ic NacIo., y Is sk..cio. paid"
    Is. Posszd ads Ks.ups.

           ESP"* èI Real del Rosa'io fW lIegd ar AW Ia g ,&. El
    C.s.434e di am di Isa Diw6wmm at avcsz VzEidto 451 P55151
    * Di, Josef MasIs Ht,odfl, pan kips si 5sapsdoi Gobinso Is
    (iaSi$.idO	    Vawla woupkca nab,. Is. Eogieos 4. Is
    IVIV. is MSlis! jVIvs)a1Me4j


    50
N U" M. 4.	
                        T                                23.



   FL DESPERTADOR AMERICANO.
CORREO POLITICO ECONOMICO DE GLJADA
       LAXA** DEL JUEVES 3      DI ENkO DE 181*.


             Ergo fungir vice cotis, acutuni
geddere quae ferrwn valet, exsors ipsa secandi.
                                                      Horat.
                                                      --
A LOS AMERICANOS QUB MILITAN IAO LAS BANDg..
    RAS DE LOS EUROPEOS FLON, Y CALLEJAS.

fl     ermanos y Compalriotu. Nuestros Ex&citos de
Norte, y Poniente acaban de cooseguir dos sefialadaa vic.
torias, destrozando completamente I los Gachupinea nue.
tros opresores, cuyos esfuerzos contra nuestra j'isttsim*
causa no han *ido mas que Ilamaradas de tin maligno (ue-
go próxirrio a txtinguirse. Esta g derrotas, en que It mano
poderosa del Alitsimo se hi man ifrstado de tin modo nada
equivoco protetora de nuestros derechos, han propnrcio-
iado I las vastas Proviocias de aquealos rumbo; respirar
pot la primera vez de La mas cruel y absolura opresion en
que han gefuido por tres siglos. Todas Win abkrto 10% ojos,
Sodas han des pertado del ktargo, todas han conocido que
ha Ilegado el momento señalado por Ia Provid'ncia para
que recobremo, nuestra natural libertad, é Iodepndencia,
aquella que Dios. padre comun de todoi los humano', ha
coocedido I todas Las Naciones de In tierra p : %ra su comun
fillicidad. Nioguna de dims Ic ha dexado alucinar de los
*? tIIO. de los enemgos, ninguna Los hi protegido ni au-.
*iliado contra 105 Criollos, todas lea han persiguiJo g fiie-
$0 y snie; y par lo wumo no ha durado en Ii inmensi-


                                                               51
dad de sqoellos psises ci ioceado devorador de ii c,
 ra. VosoirOS Asnados Her Di*aOi, vosutros sou ins
 qmepeg .ttib en ci snipe y cego error de
 nuestroi drsoos contra vflestfOS pais$OOL contra
 Pains, contra yuestro proplo bites, y ci de mis Is
 dad Americans. Vo,oiros, to decimnos con lip lniai y .
 mtradoe del ass Jaw .e.tlmien to vo gotuos solos as Opo.
 jels coo is. arenas * is felicidad de sets mniLtoms de vu.
 Sm. CompatrIOtSs, y retsrdala ci vnotnento fell z de nueurs
 su.pin*d* libertad. Actwtumbradost como burnox SOLda4
 * der g vuesirog Oficiales 1* obedleocia mas ciega. k* ha.
 bela shots seguldo unaquinalmeote, y sia refiexiooar so
 Is injuseicia atróz de .0 órdencs loiquas jQual ci ci
 jeto, qual ci fa. qual ci molivo de tan ext iaña co*du&I
 1Por qué peleals ii lado de los Eurupcos 2 • os mueve acus
 Is defense de a Relig ion. Ii defeats de oucitra Fee Sacro.
 uota? Pero esta aliens ci puneu*kneute nuestra caosa,ti
 cite punto nuesuo senile es ci mhmo quc ci vuestro, ii
 aas difrrencia, que vo.ouos proiongendo esta gtns h
 sensate é iojuna os ezpnocis * que todos sea mot aiacs
 pot los VasslIos de Josef Napoleon, que . de'struinan ci Cri,
 tlaokmo colic oosotrbs, como lo han destruldo en España,
 I confesion de lox moisenos Gachupines que sin ccsar nbc 10
  ban estado vociferaodo en sitos ires iSfttanos añoi. Sert
    equam do .re to tejudko' todo quanto lox Ultiamariods
  ban dicho. contra 1cm Franceses, nbra contra eltos ahoi1
  joe ban reconocido per Rey al abominado Josef.
          tPckais unovidos de Is Excomunion que In' liqi'
  sldott. Europeos ban fulminado contra nuesuo Ge(è. y
  Cotnpafrros todos de so valor y etc au glovia? PerO SØ
  dUos! maccolts' icouxb podeis haber sido vktiniS
  vuesmns creduildad, de vuestro candor y Øe vtiesli*
   fré! lods 1* Nsckio, sin exceptuar * ningun Americi°
  Is plebe rods ê ignorante, conoció desde ci priociplO
     e 14 lao szpedsdo en on morneoto de desgracia. OMf
  lodo ci drdea del derecho, contra todes las regias de Is
  as Politics .0 era ass que qo $ rdad, ons wpercbei1 0
  salads dc Los Gscbupa	
                                Dcsdc ci laa&aase CS


52
on ci prinrpio de nuetra re,niucioa, qnedsroo yeios
de pav. EUoi vteron quo eras us poado conus M110-        1
am vkrnn que 1e3 e ra impoilbie recibir innuo socorro
    is afraoces:ida Espafa, vieroo que las Poluacias Marl-
d ines de todo ci Muodo .onendrisa DU.tt$ independen-
     como interesadas en cornerciar direamentc con no
   ros, sin toner que pagar crecidos deiechos I loo men-
   dom Gachnpines &n to) coafiiao en tal angustis, quo
Inc pars eltos irna verdadera agonia, lea wagirM m debili-
   d ci atbitrio de Irstar do Herepts t too Ausores do Is
empress mai gloriosa que pudo caber en pecho lodiano.
Este arlifick) Its. parcciS tanto mas wguro, quaøto es*abaa
mas sazisfechos do Ia fee, piedad, religion, p deuroclon acea-
drsda qu" carattcri&an, y distingoen al Amakaoo do los
demas hsbitantes do la ti"rta. Elos dixernn: El coun as
los Americanos no es copax de conocer d fondo toda: ias
 ventajas que Its acarrea la independencia. los Criollos ins-
truido: en la Teologla son muy pocos,v p'r consigulente los
que sepan lo q'e es beregia: beheisos puts *ano de erie
arbitvio, que mientras que los Cri.11os dodos se ocupan en
desengaiar al pueblo icno rante , 10 nia,or porte, asu:tadm
con ci solo nonibre de beregla, los aba.tdonará luego alpsin•
 to. it znsird con nosotros y tomard Jo ejpada en ruestre
favor contra sail .uismos padre:, contra sus madres, contra
 tss bermanos, contra ins parlentes. contra su: amigos..,
 Contra todog suspaisanoa. Lienos do eats idea, ocurren g
 k. loquisidoreii quo pot oucatra deagracis son todos Ga
 Chupinr, ustos como sotiresados on Is suerte do on paiu-
 Io Europeos, no temseodo hacerse juecen en catse pro-
 pia, expidee coo ma precipltacioo Indigos de negodo
   e tints imporiaois. ci fulminanic Ediao con quo creel)
            I Hidalgo,' sus sequaces, eto Cs & lodos los Crio-
  )io& vIeute&cn 61 Is* tzpmioots mas uuciaa C indecente',
     presiooes was proplas pars CicMDdaIiZat, quo para edifi-
        to foijen con ml ceguedad. quo no advierteo las CflOf-
     5$ coot,sdiccioocs do quo lo lirnan, cootradICCiOOIl tan
   P' tontes, quo Ise ban percibido baits Ics oiñc*,y tan
    a*naneas quo no ins cosiuUiva* jima. ci Gbup1s mu


                                                             53
•,rdJor y ceirflow Lo clrcuIso, ,io poe condu& de lo
                    ico. alno por awdio de ConwrCiarites
   jures	
     ibdelrgadm to cirtulao un ci Scilo del Santo Ofij0
   roween de cidlo, y sin si rbricas de Ion Inq1'16doreL
   Nuhdades 1SW papable$, desacftrto' can garra(aks hic,.
   ion ctcer g los CrioUos piadoioi é ilustrados qtw papeloQ
   Ilan monsPrvoso on poda we parlO ltifPimo de Is lnqni.
  aicion, sino produccion de algua patan Montañéy asf io
  CreefialDos sun hails ahora. sino supiesemos huts que
  pun.o se ciegan los hombres. quando Un, vez ha lkaio
  apoderarse de ells et espfvstu de pseudo, V In ribia Je
 dominic g boa demai. Pars que veal' quan de buena fee
 babg.mos, A. H. supongamos por on instance, aunue e
 Is 'ealidad no ci ask. que nuestro Héroe Libcvtador huviee
 Csido en algun crior contra Is fed ,perjudkarla esto de
 aigun modo g Is justicia que fbi suite pars aspirar g IS
 independencia. y separarnos de In Espana dominada pot
 an Key de Cops', é inundada de los horrore, de la impie.
 dad ! jpor Ventura, peijudica A 1* juuticis de la aliaou
 que lox Gachupines ajustaron coo los Inglesea ci que can
 toda aquells ?Jacion esté separada de Is Religion Catdti-
 Cs, y liens no splo de herege*, sino hasta de Deistas, y
 sun Atheistas ! Df'scngañao , toda Is supuets heregfa, todo
 ci cifmtn d. I Nuevo Washiothon, consifle en haber Ievati
 tado Is voz de 1* Libenad de nuetra Paula, en haber
 descub lee to lam fotriKas de los Gachuplots pars entreglt
 ios g Josef, y en oponcriel Is execuclon de tan criminal
 y eècrable desirio. Esto 10 han patetnizado ya ha%ta IS
 óhims evsdcncia nuestros l'eólogns nacionales, y nnjotrol
 of lo demostrs,êmo, con todo ci rigot geométrico. El % D-
 1 0 OfIcin de Is Uoquiskion estahlecjdo en Mexico, é,t t Tn
 bosusi reupnablç que con anregbo al objvo de in e remitO
   oIo debsa velar sobre I. cooaervscion de La Fed CaiM",
 ha degeoeraco abirrtamnte en estos lI j mo. tiempos. COd
    iniCodos, Co Ung Junta de Pnllcfj en un Club *anguifh
 sin qoc se ha meIcldt) en negocioi puramenu polftici'ii?
 tivili, aenos de so p'iinitivo instisuto. Los miMfl°'
 Cb*pinis Inquhlaos lo MU con(cudo ask (saoCam

54
,tndos los EdiØo, qne ha. cpedido dede iei rrincipio
    ajijp-.t    fraocc,a en In Monsrqida. [erd singular.
    ,e ci primrro qne pr'mularon despur, de aqvclla épe
,, degraciada: en ci veréls qoc flevan ci decdro y Is ii.
      nassa privarnos die 18 cooflnza q:e deherno, tint
to los Sacratnentoç maodando g lo Pt,nittn,ts dir lmn
we Con lesovrs que its ablen to hi con feIon de irttrt'es
coctrarios a la Eipaña, is decir contrarios a los (achipi-
  i. Oh! dolor, Oh! opresion, Oh! dspotismo iaautliw y
tan exemplar!
        Peleaj, acaso, Hermanos rnestros mny •madots,
per ii JcgfIimo Pry di la Monarqufa cspaiola, pot *1 des-
psciado y cautvo Fi,naodo ! P'ro no advertfc que lot
 Gactiupir.es ya vi se acuerdan di- este Monarca infice
j.o veis quc 13 Eipañi ha reconocido por so Rev I no
bunco, y qe todos los plraTucntns, p fanforronadas die
bs (acb.pincs hen vtnido I pirar en que sr postreo ante
ci ldolo detessado, ante squci Y usepe. aquel Pepe Botella.,
aqoel Icy die Copes, que es ahosa para elloi ci Icy Sbin,
ci Icy F116ofo, ci Regencrador die las Eapañas' iComo
psede decuse qne pekais pot Fe,naodo quasdo habeis
becbo cause comnn con los Furopeo% que se ban vseko s
*u cinchm p decididoLi advr*sarinii!
        Pka1s par vustra Put ia Pero ;Ay! qee vorWra
Pain., I. Aniê,iia, In Madre )efiima que os coocibió en
va ueao, p as ailments to. so 'ubnsancia, no iscuie hats
abc,e mas, qoc motivos die qoex& coMra vosotros I quie-
Oft aeira come, hiis draiora$izados y aebeiJis que has
Iwsado Las armss contra ell*. i No estals ssoci-ido' con km
        qiat par nipaclo die Ife!cPrntOs abs hin saqocdo,
dievasladoy soiqrnI.do I Is Aniétic, con I.s déspotas q'ue
  's icoiJo a v.esiva NOCWO skmpvr exIua, saempve id.
•fr, e. Is IPSI deplorab:e e'ca.êz, en a lUll $bWhjt* a4be-
"Of 1 Q.e oars r o sa to I& bisto,is de Is do'ninac' CpSñ.I*
 lIve soiofro., sino la h64ons di las	      l.odta& CrueldI
        quc oila C083 nm	       nie-iti tie. M.iovia. qoc UNS
       teaniz V ciian,e mire Dios, qsr .e hi eAWSdI, 1$
'Su iqucce, suesuo swK dW.a.do ca ci cm pno(uusba

                                                            55
ws todem 40 is p	   cilIa	    e'tre ins Cmachupiaft
                       COsU otroi, siempre oing
                gssar Los dose' dc nneroCn*Ior! Tei
an 00 de*afS* la, emoden de cmc vastoCootineete, dad
u vim por two                    Cs qe habeis sacido.
US* .j.da g 1. "Oleo"reuse giaa de sus duiziiras n
wigvosatlS d.c .bo.da0C*,
       de Ia Pains! A! qse *1 paw que ci ucaso
sods colic dcl*1*i, *1 ba.bfiCDtO v aodra)io Indiana ri,1
                  we dOS de Las msoas a=s rica,, de
Isas mos.d.'y do nwjw icyt Los Gachnpimi.
                  Lu bscic.da$-de cpo as edeasas. is
$'Was abastec1da1 de soda claw de Itanadoil [as Ca.
chspiecs. • Quicoes w cuss coo las Americasas Mas hef
  osas,y aejo' dotadas? Qu1eoes ' ocupso Ins pnimet..
psestos de I n Magiutr*tura, los Virreyeatos, las loteodea
aas, las plazu de Regeotes, y Oydorcs, Las dinidades m
einicote as reotas mat p4ogfrs de nuesiras licsias! los
Gscbup.nes. Si usa 6 nina vcz &usados de ui maquiavelao
CI*$aD a1uno dc Los skos poestos at pauicio, s'n solamee*
ow aqisellos eLopIeos quc e1teo us irabijo redo, eogt*
Cnollos .wjo que op"a q puedeo con Is cargo de Is edad,
6bies prefiewe A los at i.epsos e igoorantes, pars ioisI
1*, despees coo ci oprobrio de iocapacWad £ Is PIacios
cetera. lQue maoos wm Li daeöas del Cnioerclo, quitoø
lo has aprisinqado es us soloy detestable Puente, qkos
La has recarado de apeesoa ooereso,, maoteui,odo ci
fma6z uwwpolio. y Menando es ci valor de an ceate.M,
quioieews pesos? iQuieoes has impedido. , esiOcvaJo 10
4* cta.e de maauiaLisras Anienicsas can ci (iso pretest's
de so ptrtdicar * Las F*b,icas de Espafia. coiso $100
piese que cam indo quanto w nm reveade, sale de taIlev
ez1raoru.! *Quie.es has e tanado in Sal, ci Tabaco d
Azogue, Ja Nirve, ci Teqsiexqaiite, los Coloirs, ci vioO
cat. l a P61woea, es sos palabra los ram todos de Is t
dws it. $10 dcIZr cm que tnabaijar at CriM10 hoorado. 01
ia que proporciosiaruc un a med iaaa               jt 'j qO
 iMos binbaros, a6adkdo ci iesulto I Is uijusticia,
         Cs Com SAitMiai ocsossdad, y sios tr&tm de hoi'

56
29.
     e	         tgee     •ansi.enee en esti ,.la A
wriate inelloacs de peso, de todas las gavelax, y exAcciones
Ve hen C$rrSdO sobie ci PUtbIO 'IIffsbk! 1 qneoes ban
 levado la batbarie ha*a dobat ci iribso dc wfamia at
5aado Aumicamol Lo inenos doloroso es que ci inrcItL
at pnve êc lo mecesado a m predsm subsissencia, pari is-
ih(.cer toots cara A sea mismos hijos lieroos .ervidorci
dcl estado. Its quita ci pan de la boca, psia pasr a in
Sabdcleiado. * US Teskoir, que cos is atfloridad dc su ofl-
cio 	 anuaciasdo la desolacioo dc Io Puebin.. No ha,
sfr, e9#*, as esca& 4, mizei, ot calami4$, por g.nIe
qtvp .wo. qee Ic cxliiis de pager Entre linen, rrdobla el
pobre Crloflo se trabsp, vielts Is ti.rra con su sudor, y no
poeai con an saare, acofla mas y mas ci *hm e ntn * in
f.nulia, p so iWado edo bastatste se y e petcisido *in.o-
ear I. muerte como , 6nico On de su miier'a. 1 Que Pueblo,
que Naciso del soivcrso gime.baxo ci vugo dc condicins
ma. dura , horroross ! [0 que asombra .cas, In que was
                         .
frrks ci ci esp(ritu de rapacidad dc que s' ha manifstsdo
poirido ci Gobirrno Espanol en escos i'cituos tiempni j No
   nos ha awsrutado en una quinta perle ci valor d.r las
Bolas dc Ii Santa Cruzada I I ao se ha relaxad, Is obser
vansi quadr.gc.knei erivre nootto COO 011* l)tItV' LnIa
arrancals ii Sumo ntIfir con Los ma. (rfvolos pretex-
toi, como lo has maoifcsudo aiguno.    4,  los aiimo. Obis-
p0, de EspalL.? No se hait pucno to pdbiics aiinnaeds
b**t& los blt,ocs de las Cofrad(as. Los foodos die L.adoç
Cspeii.nfas y Obra. Pias de LOJOr géneror, pers reulr to
 'pOfle* Is Metvópoli? No se ban despnjado dc sui at-
       nucisras Iglesias psis so volvr I vrrhss jsmss I I No
ir ha dexado el Key no cntera1nen e*luuro,y exeenuado
Cos codas esas verdaderas extordooes, Iliinsd*s Dooaeivos
  No se nos scabs dc aawnaw con no impoesto dc PrIntS
           catitidad I.pcisiblt de rejoetarse .1 en Veiflie
 Most Es Go. * tan cipansoso cóinuio de wades too has
a Jldo uleimamcncc los Gachupines is sias exCc9v4 Carts-
"so IS    m*I
            absolute c,caés de too géaeros de primefa é
  4lSW,sb$g .sccsidad Estasdo Libies Los Mires dcac

                                                             57
G
  *ICd.c is AU.e1 con Is Gras BretaKes e.tand'
            oS on AlasaCc0' dc los ComerCiaott?
 do. 4.	                  9w el come rcio de A wiyk
 Ague csa ha habido pars                    guct ra CS
       Paraiba" aa mu qee en tiempo de
 hays No ha habidO otrl. que is crueldad de lOS Gachu
         qs baa seguMe       Co. rigor su afsti*us maxi ma
              doki*tv   d.c manLerflos to la müeria 1 psr
 dessnilr psi* fuenss de kva.taf nos contra In tirasI. j
 quisara'4 las
 bacerso. lochar cosirl las 0ecssita4ssGus impetions p.
 ia que OCUpS4'	         ssCIOS ts eIIsi no iesgsm
 bstiaaIe p.t5 ttøc*IOs*t aobn ci pem de sorai cadeass
 Zstaedo puss, aold.S coo e.Ia. Aummko Mer.*eo.
 Tiranos a. o41oa, on. los Aassres 4o opiesS too abs..
 lut., comO Injusta. JCVQ ,ie con que svIlui&
                                  4.'S
 podsis decir que pekais pnr La Pains, 4 ut*u q w no
 cisgue una groet*7 cssópida Igoolancis 4e lee apem
 p.rec capsa huaao eoic.diauleoto
        Put 6M.o. A Pekak lkvsds. do tvoc al p.se eormwf .
 so no advenk qno em red	           o diapo f.,lãable. p aniqoiis
 shots en an rais pot los Franceass, no ti p poe justa dMpss¼ios a
 Pruvldencia, nsa que un rspantaj, an. fanisss ,assl jNo eels i
vuesiros bsaaus son .1 dhlmo eecsao g qat has apsZado ps* p.viloa..
gr pot sijunos Inctantas lii coavulsiones de in despoutmo motibas
do?1 a posible qua as scobarde Is prssencii de ass gavilis d.,pre ii'
 bit de Eutopeos,, qua os cpuoda en vuesirs I*L*gUaTdiI, iin eipoart
 an jamas I nuestro fuego? Amerkanos, tant() remor no dcbe czl'Ct
 an perhis isroftiks, es proplo de escavoa bs*os y may iiks. us
 *Co,Jaos qua sois Americanos, volved luego las baytnetas (I)flh(1
              Y volad A nueairs campamenis. Si vuestras almas SC
 •btsn 14CthtnIt a las impresiones del misdo, sabcd qua cotta mefl
 Psligto .iiw,s tids to ti .msr.esrs re3ucion an lath, iomo hufl
 Il, mpuesto quo sois dies wil contra oihocienio, que eZpOot'
 aw viasmas de auuito justo rasantimiento. Ks iiracion*l, e' j..5CflS0
 41 o,eao de oponery ii lmpetii de tid* tiacin levanuda 141(
 an i*d'Pendenciat no as posibie deiconcerest ls plarns de nurSIN
 P*4IS y Libtrtador, Cuncibidos con It mas p:oluuda 1:181t1',       qUC
 ban potato ya en combust ion 4 uidas as Ptuviniia* pot      U

        nue1Tu' enemjcjs van * set redacidos * p . lye pnr ci I ue•'1
 Also d, • hijo tannin de Marie, nueflro Capliao ivkt', 0 1 c.7°
 •ltvsdo p gcnetusu espltuu bfsflafl tudas las prencias spiaitalfts q
 13 Kuqips adm'ta en .1 Cirso, sin 1* ambkton as1sd4 z QUC
     las vuradss ds squel Muo.tnio.

im
210
                      Num- 5.	
   EL DESPERTADOR AMERICANO.
CORREO POLITICO ECON6M1CO DE GUADA.
       LAXAP& t)H. JUEVES io Dx ENo 1DIt 181 So

• • • • • . • . Erio fun , r vice cotis, acutun
reddere quae ferrun, vale:, e.soss ipsa secandi.
                                                      Horat.

Gueta Extranrdinaria del Gobierno de Mexico del mifi.
              t,ks S de dicierubre de i8ao.

       ('on fecba de del corriente part Icipa J cite Supe-
rior Goh,e,,o el teniente corcnel veterano, consanda qie del
reimie:to provincial de dra goner   di   TsIancingo. ydi las
fr.pas ap-st ads: an ci rwnb. del Sw D. 7Nef Antonio de
dndrade J3 Paoiic4as iigssóenses.
       II did i del c.rriente .arcbd ci expresado tenaente
sorond con sas trepas retsnidas al pueblo de Tepeesasuilco
 onde se ba/Mba una division de rebddes apoderados del
piseblo, y tout asuand. sus iscursiones, con notables p.rjwi-
ci.s tie *ucbos inocfntes. Habiendo parade Ia ..ch. it
aqMel dia en la vent a de los (mates. düsaNe zo kguas di
San Gabriel, recabid alll usa carta de did* pueblo di Ye-
 ecasacuüco, en que se it efrecia wo ,,.srada p.cifflca en A
por eaar desr*gaiai.s ms vecinos it Ia t.eriSi,dy arrj.
tie los rtheldrs que los babian scdscida Liene de reg.c4p
con esta noiicia fist inuresaba 414 bumanid.d.Y que tic:-
Jr large cvssba Ia .fusion de sangis, re:pondid lies. it
Sat isfaccion y nusrcbó ci di d ssgs.icnu 4 Jas 6 tie la maim
Ad pra dicho pueblo, siempre con precamejes. per ci ccueci'
  'eito fsc teria tie As perversidad tie IN


                                                              59
Eu efeE., la,. quo 11e0. A Ia ii" del dia, S., ,,
 sioutrJ 'c qac /as altsaal do to: Ores cerros del Tuic :e
 Slabas to. ii ,w'ero coasiderable do gente,y at
 suo bleucs pars fue 50 aividkse Si tropa de caballer ga 'q
 Ia,atr. iris.:. J desisci ass akansada doF'/e psia dir1j,.
                                         di p..ciehne: Se pre.
 St a' p.fbl# es hues wden. Es Was
 aei'td el seismic del pueblo 0. San: sao Qrduñ i. mapasfes.
 taudv ii iafrutio:o do sass perivaSiONes..Y quO in Retire ,
 babia rew,ido ci ja i lo..as cm la do osror ocho pueblo: g.
 ..ediat,u, macladot con los ia:asrgeaUes quo coma ndahg D.
 Josef Gouzalea, quitn hahi a lovantado u'4 Compafila e
 Iguala.
        Ru e:tar drcua#andas, u apirensrd ci ata quo cc.
ci *WO? denuedo ,y valor de sass :ropas, y acometiend, ccn
is a&anr.adm do iafan:erb, so has ho soidado quo errase ui
firo. Iota/of andoloc de ii poicioas,y per:eguiéndolo.r cn
is caballeria y lasceros para cortartes la resirada en s
düpersiou, baits quo babsendou resinid. coma A 'a: quatr.
do 15 bide en Is loma aio.brada Ia Pea.'a, kr derrotØ cow
pletomeose ccn pIrdida do d:ciesto.c macrto:,y ocbeuuay
on prisic.eros, sia labor osra do aaestra pails, quo am C4
balls muerto en quo sts4 ia ci .Ifé,ex 0. Juan do Di.,
Ricerra,, berido otro do an dragoii, 4 pesar Is veil' ar•
a'adc: log esemigo: cc. flechas do sd: dedos do lensueta do
fleir., I"ZaSY escopeta:,. babiendose portado toS. 14 oft.
cialidady tic/ia cox ci m.or entunasmo,y valor.
        ltumedsat arsenic so c..4uxo al pueblo cc. 4,,ia. Is
t.stlgar A Jos rehelde, A sa.gre v fuer per* considerands
quo babria macho: inoces, maido publkar èl ba,,do 15
lidulto do 12 del pasade tm algimas restriccioase: quo ed'
gaas /as Circunstancia, par. la tranqatlidad del piebli..?
dirigiei,d, ss deavelo, Ala apreheasia g dc a,: CSt4VCIIISJi
sbsgâ,ado,.
         S. R. ha apreclad, Justaiuraente Ia coaducta del le•
•lcit. c.vc quo ha coma idado esta accks,y ci valor.?
            .el
   t.St15O SON quo Ins tropas do! Roy ha. suassifes:ado '
t.triosii.• j fldelidgsj. 41,61aijAwo Abd aproba4" Id lame'

M
et
Wed       On q!sr ba lain J conocer Las &enlgi,as rnt.Ci.u;)
dcl Gobier n o justoy rave que no: rige. y que solo fieffe 4
j, vista Ia felicidady pax dc los pueblos, re,e y vi,,do el ri.
gor dc 14 jwrticia para los raai,ados 4rw aba.snndo de ha
jgnorancia dc sus bermanos,y con movsendo 1. *a11a dc
   g revcIso:os ban 1/evade ci Sra::orn.y in desolacien a ins
      jp 'es was preciosas de la fldelidiod v de in pa:. Si es
t.s  pueblo: seducidos no ceden I in ciaridad con que la Di.
  iaa Providencia no: *aniflesta jus designios en so se.,si-
il, infiuxo tentan a los borrore: que :eráiu in precisa s pa-
suwwia dc Ja ceguedady arrojo.
        El caphan Don Vg aochco Henrnndez, comandante
de ma de las divisiones de nuestro eêrcito del Sot, .1 dat
c*ienta a cite Superior Gobierno coo 1* Gazeta pie note-
cede, dice a) Señor Generalisimo lo siguiente.
         Coo kcba de 2 del corriente particips ci tenleote
eorooel Don Antonio Andrade g en Gobierno I. toms do
Tepecuacuilco1 describindo ens cicuns*sociae meouda-
meote, quericado bacer de todo su resultado no propedo
que It adqinriese gloria re.peto de 'us Gele., y at mismo
tiernpo slucioando A ins inseosatos on critics. Supuoe ha-
bet hat lado en squel Pueblo considerable rnnero de gcn
te, reweha * sin., vigorosa defensa, v que solo ci dennedo
de an dragones, dirigidos pot in decantida peiicia ailitar,
pudo conscguir ton glovioeo triunfo."
         Gran Dios! i y que no Icagan vevgfieoz* essos born-
bree de estampar en Los papcici pblicns menliras tan de
prinera clase I Pueblos sodos circunvecifl°S do Tepecuacuil
CO vosotros que scads asertos evidrotes de las opraciooes
de Andrade: se:éis los Jueces que decidla ii estas meirzcan
ti epueio de hewicaa, 6 ci do gjg * VOIOUOS dares. g



                                                          do Is
  ($) Otho, c).&tadaa, mbAkim ala In ajatW I" 6461"10M




                                                                  61
d?oi habhantes de America. q'e habiéndole ret irado nuft
 g
  ras tropas at Ptieb o de Teloloapa y al Real de Ta
justas consideraC10flC. qual lairon raterO valléndose de )
ocasion cr116 I un pueblo iodeEoso, y CO(Ue116 exce
u1uy'n I Is Religion y ofenden I Is htjtnai'idad: Veo(r
 di,C.,, que visteis entrar ii Teivplo de Dios £ csto*
y robar'e coda su plats, sin que escapi.sea de su
codicia silos Vasos Sagrados:vosou p esdir6 i s. que Vi%1tfscn.
ducir I una Imgen de a Madre de Oicm atrsvessda
carga, (tal vez por vilipendio:) vosofto diiéui. qtit vii,
cnnducir prisionerO at Pastor de equel rebalSo, dexancr
aquella Feligresfa sin Los atI%lJIo* preSisos de religlea y
aquel Templo qua1 ci destruido de Jerusalem sin Sacejo.
$es ni holocauvo: vootros duels qt* visteis en las calt,s
 de squel infrltz Pueblo * Las virtenes y mngerts bonestat
art vftimas de la dsenfrensda lascivia de Ins 52felites del
irreligioso Andrade vosotro. tivéi* que vistek 1kvr pot
 prisioneras I codas las mugeres quc eonsidera ban it ules at
set rallo de San Gabriel, (h y que tok, escaparoo de so tor
peza las que tu edad 6 deformidad hicieron dcsprtclubles
 vosotros di,éis, que visteli sacrifIcar I anclenos impedidos,
y aun criaturas inoceotes comvsnieodo sqpel pals en ua
 pus de horror y de muerte vosotros duCts que ci Timplo
 de Hui'uco, y au Munistro ban sido txatados del mast
modo.'.
         '.Amerucanos, i y que fibs howb r ea .e qtuierafl te-
 net por religiosos y por prottãoies ck to envilecida hums
 nidad pero no ci euraño, pura todos lea filosMoa liberti
   ot de nu.stro infelfz simlo, his qucrido doiar sicflWre
 rvécrab l es ev.crsos coo los sagrados nombves de bumanidad,
 Jib.y tad, naturalera, razon, y otros de ins que haD UadO
 pica ci traatoroo del muodo polkico. No bay que .IUCI
 - - --I-- -       -


     ()    Ff,j,	              Tev',w, el Pr4c4'ipii8 mar ferds sa1ga"•
     i b.3 eaiu efsehwa
                          c..j. cd4Is C.Ia p.r .e1I..a.



62
aerse 3mados e nmparrita. las Operaciones de Andrade S.3
 Tepecnauilco son bastaistew para hacernos abrir los 'jos
 por poca luz que 1engais yi soic capaces de discernir y de
  icer UNS compQl-acion juicioa de 1* condua de 011Cc? 105
 enemigos coo la nuestra: ya hibels vitin que g Is llcgada
 dc nuetro enevniKoq en Irn puebJot se di persan las gent.,
y corren fugitivas I aoxfliarse a las qnal, zas de los mon-
ies.
MOS.y qu ii mismo tiempn que nosotrox ocupsmon Jos mil-
       correa presurosas * pnee baxo nuectro impro, ofr
cIé1ono gusfosa aim la ramilia3 infelict'i q'ianto t?eners
pavd so aubsstencia, para ci aiixlho de las tropie, piutba
mcla rquwoca de quc se hi', for nado mlPjur coucepto de
losotros que de nntstro, cootrar'os."
         "Pero en prueba, amados compatriotai, de nu°,tr*
ibjor causa, yl habCjs visto nu.s4rns tlices éxfto, v g ha-
ben sido testigos que sin embargo de teocr snteneiont5
iwetros eamign, dr atacs.r primero g este Pueblo de gus.
ii jlin*s se atrevieroo solo crjn haber vistn acampado ci
esé'ciw comsodalo pot el capftan Doo Francisco Hernan-
dez, I pt-4r de haliarsm dbsIOadn por esiar Dane de sus
$rOpu Ca TelolGapi y Tascot iflalTeore hh.is expri
mensado que Luegn que se reuni.roo nue*tras Iuerzas, e'r
rimon prIsaJ:osos en so akance I repcuacuiJco el dia 8 de
diciembre de doode se hobisartfugado I Is media noche
temiosos de nueso aJa rju.; i*ro sin embargo I pesar de
    li*tps faugados los seguimi en su retirada todo e.e
dia y tods Li nache, hats )a 4 de is ,nañins del dia 9 y
kbicodo ooticia de que se hallaban acampado' en ci Ran-
cho de AqustaIapa, I peast de iodecible fat i gas por Jo e*
Carpsdo del CSttJiOO, coloci.n,oi an csfloo de g 12 ea ua
Panto 4omizzujte, caajinaodo los otros ties per Is pane de
lbdxn Para atacarlog mis de cerca; nas ap.nas oyecoo ci
"(shod,) del pria,ero dispar.do I metralla. quando ri H
Me invenc j ble de %ndraJe con todo si ezércko .e puo en
120 4 precipiada y vergoazo%a figa, dexando en aqIJel earn
  otOdOO 'us equipages, su bacs,y ci uqucu del $)frJLL
tPeIgC,IajICO..


                                                          63
VL j          w quevek Nobles A erkaaos. que ban.
            Q.e
  am poe' .aura jsssa cam.!: heos dezado suestas r
    1$ias . Onearmtole res4oll beisos c.i.sdo de dia p10
  soche, beams pasado aed. y batubres iosuftibks, cod,,
  hos sscrica o ca pruebs de oueMro patriotism " . y
                            todos eu.is dispurstos I hacer 10
 1W4 ssüskcbos joe
  •ss.o joe .osros CCUSIOS. p no semass Ia., amenazasd,,
  aoestfeS eoeágoL Apif, coma ys Os dizisios en Otis
 at de.pfr6 La va.ders de is iadepesdesci* pars no eon..
 liaise jamu sed fit l e ll I aise*fa Paws, p estad
  jut sea " so provideste sos protege v an Sabio Gefr ,
 ,e. Quartel Ssbahcr.o dc lviaIa, dicicmbre , de iø,..
 = El copmew c.wssdmate del n,.h. del .fur, Frascuc,
 Iierwdcz =so -
          Va joe ci Scior Ikrsaodez am bs . trazado ci sb.
    iose, erreIiio.o p bcreucsl qeadro de is coad.d.s de
 los católlc.s Gacbspi.es v m audliares en ssos pbIau
 MddessQç ae Ueva.*. I .isl soestros 1e8.ores que aâada.
  os .q. In itereu.te, pisdosa p mdaderaosente cató.
 Pica eaaas con joe ssombró I suestros wAsams eoe.ias
ci t aê,cjso de So. ,*co.Is4os p beveges Aosericaoos CI
el Pueblo de 1. Bares. Teoeos Is sath(accion de *nUOCiM
  .r Ps 8 pIicmi, aoto(is acaccido en Is mitad del dis,
• prda de lIlare. de testigo.'. kxado por ii
.ssd. Recacb., ci Aqudes dc los Gachapáes de Is Nit's
Galicia. No b et dertaeste coloies con qoe pistar Is car-
"mcla b.rnble joe los eacailgos hicieros en loo ouestO4
los dft priIaea4s di.a en qw fee. o Macados en la .plus I
CONee deaqoel Posbo, valiMdo,e dc tods 5* peri*idt4
Ow In daba I. anikrla fnIerf*,y demos perttI siN
$m rosde sabus4aba..Proat icteero (i.e sal is SS1
 dc Asenca..,, joe por Sod.. .ie.t ca CfOS sr1bie &eca
 cli,, p ass tropas, joe cue se caeyó perdiiIo ii. fS. V'
 aba.4o.6 I.. total 4ealjeato, esperaado poc          , m
 Si   gte
                                                    	
            p 16 de to	   Soa suras, tist que so CaWSI
            ci u%juEe de joe we s.case Is Codaa at II
            ft cas4maea Cos (ads ask..Msd

M
ll
cdad. La vcrdad q.c drade Urba.o iv basis OUMroe
               be
dim' jeswo se     via* a.a ptoceiio. de Corpus tam larga,
pm dkta de aquf IsMuca nias de tre..ta y cinco kiva&
j Qwal fiá en lam impftvIt. coy .olura is aoducia de do-
cc all herres Amc,iws 2 Pasmesse al oirlo lo; Cielos:
 odo aqoel ezército .waeroo, apensa percibe to manos del
et,e&o ci Sacramento adorable, quando sobieponiiodose
* godas Ins movimsealos mas firtes dc Is oaturaleza, cal-
me earl aomenio SO justo rencor, adormece su venanza,
se olvida del dolor dc .- TtckUtes pérdidas. y desp.rI3n.
   -: ala.reate so I é y so leisure I vista de Dion Sacra-
  rnidr, se abre to dos filas, a posts per tierra, y rlisdt
isa aruial dezaodo escaper I su mortal coemigo at favor
de tam augpizo Padrioo. Viles Europios, calumniadores in-
jowcs, revolved gods Ia biatoiia, regitrad los An&les del
piuodo eoeero,,y cisadoos us raigu scmejsatc do usa tat
 cé en s tat sisnai



                      PROBL EMIl.

       jPor qué los Religlosos Croclfero. de Quevrtaro
predlcas I todas bores Is e*coinu.ioo contra los Amwrica'
moo, pot qoc oos tratao I todos do herees y * ono di
beestrox Groale, do Ante Chi Ito, y to An pot qtw area-
gas .1 populirho too Is Hostia Santa to las minos!
         Re.la.cioa. La msl,cia do kis Tecomase:, cctejando
Is Ooduda do aquellos kegotarei con ii silrncio y mode-
Facia.
       que en las a4fluales circunstancai Ot)ser van constan•
temeove los Goadalup.00s de Zacatecas. I qukocs pot sn
(leaplar piedad )Iaaia ci vulgo Padres Santot y qur pro-
feiao Is mssaa Regis é Instituto quo los Cradfevm pizgao
VIC ci problems t*al rrswlto coo 1010 Of If que Joe
Pr a7ks QueroLanos son Gachopiae Ins Zacatecaoo'
C'Ioho.. Añadea que be?egIa, it tndCpCOJt'OCI$ om aoe'Ir$
prssesi	             we	               sacooeab1 jr 4MIIAtSI


                                                            65
A
 nna de ofta co ci clelo Je is terra.. y qu .smenestet
                              c.bcza bkO iitrafio, para
 padecer un traWCO° decontra ia fee' ci toLnar tas arm
  que es uz' o-rQl' pertifliX
  pre cütip)it ci jurauttDW de vencer, iS acrir
                 surpadot Josef Napoleon" yá 1osGschu1
 sugetarse &I j
 que prefeiideO eatrtgaloo' i equal Rey inituso. VILU
  A merkao, my desesperAKIA debe wt La causa de los (.
 chupioes, quaodo todo to pofan$lJ.? hacen el mas
 Jego abuso de is Religion para pervertiros y alucinaL
 Sirvaos de norte, y de pteierV$tWO ci eempto del
 Secular y Regular An.encaflo,7 sabre codo el de quexru
 Culas que han sido y . 00 los Ap6Wlei, y S'ldados de 11
 Santa independeiiCi. Que no se perciba ye ma.i que u
 soio voto eutre uosotroN una VOL Un eco, y sea ci de mo
 rir, 6 vivir lAb res de 1o3 Napoleooes.

         Todo coacurre A damns lax rnas alhagfleias, y bin
 lbodadas e.peranzas de pie bien pronto w disipart ci pres.
 tiio pie tiene ecgaüado. I rniestroi hectnano, que mtt&ua
 baxo Jag vandera del oobarde y suiguinarIo Caltejas Aa-
 tenoche se preseotb I S. A. Sirrenisima nu tistro Gcoeratl•
 slao us. cabo y varios toldados del Rt &miento de Is Co-
 rona, que es el cuerpe mat disciplinado que neóe el eac
 m.go. Aseguran g una wez todos los dichos de gettores que
 no hay soldado que no eé ardiendo en deseos de panne
 I nucitrOs e,iércttos, y pie lo verificarlu en a primes
 scasion pie se les preseote de Isacerlo con seguridad pue$
 Calkju ba pasado por Is. arms. I muchos que ban ha-
 bit" sabre de.ercioa. Dios permits quc no        001 VC$CDOl
 en La sensible occesiiad de derramar saagre criolla, dan
 do lug.: I que We Gacbupioes se burleti de nosotros.

 ___ Eaprev. Li 4c.ps1c. qve 1kg dyer .,.cbi d ótt 4€ 141 Ora
 cs.uas. Tr.k 14 a.ticij Li q.e I. D..inoa ie,thijS. 4 aq
 .Ie p.gvad., sin d.w aS iaa*,ge i.c.r eacarsó.uue: per
   . L. f.icrt. ./.&i,. 4€ dkjw Diamm cr,si#a enU
 cJILp.,c:   4, anserta.


zz
Nüm. 6	                  EXTR AORDIN AR 0.


  EL DESPERTADOR AMERICANO.
CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA.
        LLXAA DEL VIu.Nu 11 D3 ENLo DR 1811.


                Ergo funar vice cotis, acutu,
reddcre qune ferrum valet, extort ipsa secandi.
                                                      Horat.



E	                                     ..
     1rxmo. enor Don Jo'ef Mariano Xsmenez, Tenien-
te General de lo ,. Exéccitos AmericaDo, y General en ge
fe de una de las Divisiones de nuestro Exército del Norte
Co ()ficio fec ha 26 de Diciembie áltimo, en el Quartel Ge-
neral del Valle de Matehu q l, conducido g esta Superiori
dad pot Expreso que llegó hoy a las once de la, maii*na,
dice g S. A Serenfsjma el Señor Generaihimo lo siguiente.
         Participo a V. 4. SercnIsinia qtie nuestros (a) ene-
 nigOs ic hal/an atacados d dos fue2os pues 1.: Anglo 4ui
racanos, nuestres AUados, etdnya en Natodoches (b) es
,zumero de ruily doscientos. ?'a les teno comunicados mis
planes por medio de quatr 0 propios paro que en todo obre
'no: de concierto. ,1 los Euro peos que it ban embarcado en
Var ios puntos, los ban despojado nuesiros Aliados de todo:
 lu: bienes, y 1&j ban vue/to a ebar en Sierra desarmados.
                                                    -

  (a)    Dos mil homhi-es cowandadoi pot Cordcto.
  (b   Ru La Piuvincia de Texas.



                                                            67
40
                                  	 Para ent.btsr c
            'S
viedeka g !as 1:ims. y prjv,ra.s Ic armas.
       Participa t * mbko dicho SthOi	    (T16. IeIt?r (see
iàerza de uu de 89 hoabrrs, estre elloi 4P de Cabal.
        • parw wetersum de los qtie ban desertado dd
Cal cko, cuemigo, I armadas de (tisil, sable phtolat,,
los reaatCs de laaza p terCiado. La Artilerfa
Caiiocs de hues cslwe, wrvidos paw 221 Artifteros, O bas.
tecidas de asoicioses, p bEes dlscipli.adox cne el CO(flj.
ano ezércicio de (sseo que bccs dEar ism eotei tarde y
aañua. De Ins o&iales de as asasdo, dice su Eu. 1 0 81.
guieste. = N. Oflcialisdâd .:recoscuimble pm , t.d.
cwa,taacias, jp prIwipmI.cte p.r iw
    r a! &ies orden. EUs a ci capmz Ic hacer yeah!v
at eaeaigo. &c.
       Awicaaos, estasto asia a1e Is sstL'facche q
ezperhse.ta'e.aalao.aciaros ci airo de [a Avaazadadd
Eaército A.xlliar Aug'. Aase,ka.. a aucras rootera
qusoso bide aovo priiec usmero as aguramos qw
dbEah esperar todo geoeuo de 'ocoror de estos Veci,.i
geserosni. Eassizado sea para siempre ci aotabce dci 01%
de los aércitoi, que poe todas partes se deciara protr6w
 e .nta j.iicis, p poe tedas panes bace trinsfar is 1-
depe.desda de v.a Marion, que solo ha toado las arraa
pars recobrar no asturaka derec:bos,y aaMe.er iatE1
Is Rdigio. de sot Padrr.. Aérica.s egoistas, Patthiø
Iads$tea, tibios espedmdoies de auetros rie!gos 7 com-
VSV%jmw .° as decLsrareis! 1 aos no sacudireis esa vetp•
WI spatbis' quer s parucipar solo de 1* gloria, y node
I'S --
        • PrURera ocasion daros vo res.ascs Cludid-
Ce de $'S   E*sdo. IJaidos.
4'.
                       Num -       7.	

      EL DESPERTADOR AMERICANO.
CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA.
       £$ZA A DEL JUEVIS 17 Dl EN%PO Dl

 • .. . . .     rgofivitar vice cotis, acutun, 	       -
reddere quae ferrum valet, e%sor.c ipsa secand,,
                                                      Horat.
-I-

        Americanoi, Compatriotas muy ainados, oid Ia voz
de la raon, escuchad los gemidos de Ia angustiada mill.
Sante Patria, moitraos seasibles al clamor de sus justfsimas
quexs. i E' posible que vuestros generosos corazones soló
abriguitn afetos Ie compasion acia nuesiros mortales eo-
  4gos ada unos tiranos detesiabes que 'despues de tener'
nos esciavizados poe tees Siglos, añaden actisalmeute ci col-
no A au maidad, masteuItodo pot pura rualaguidad, por
puro capricho. centra todo humano y divino derecho, l
mas atró.z y exterminadora guerra contra la Nacion Amer
ricaoa que solo (rats de icr fiel g sus jursmeoeos! jes po..
sible que solo so excite vuestrs sensibilidad y teroura, a v.
Is del justo casligo con que is dotiente patrla veega los
enotmes asentados de unos lobos quc w cubren am a plel
de oveja,, quando se yen con ci cucbillo I Is garganu,
que deiviados del peliiro se vuelven saludos .y rabiomob
(igres sediestos de La sangrc criollal
        Acomete I Goaoaxoato (a) ci blrbaro aIIejsa at
Iuita, se exspera al Vet is gloriosa de(cnaa, ci dee


  (a) Li.. .1 Jd. qw sih&d m apdl. CJ.i4
42s
 berokn. ci valor rna qie humaflO de7 aqllella valienje
                    se rnfurece a) ver que sin armas,, jQIJ
esfbrzad plebe:                             y s-eôido cnrIjbi
 n'.	   r era ita .horas ci mas obitinado
contva ss Mmsro$ah .1 uerridas,Y di.cipIinada*s fciIangs,
E Qual k..bitra t ide is condu6a de qua!quera Otto .
 ,*ral despuls de tornat una ciu dad , cuyos hqos
de ,naifsUrse iwpvrioreR A Los m;S"OS t!.partIIno5! QL
quiera Miiitar i no lo h,ibitra respelado en su degraj;
no htihiera admirado, su constancia, no ic huhiera (J.d5
a1gura1 muestras de huinanidad! Peso, Americano., j
auras de LOs Cachicinec no son de cite temple. ApQc
s apndera aquei Mcnctruo de in desveoturada y opu1er,
Goanaxoto, todo Jo lkva g fbego y sangre Do st re p.
is edad, ci sexô, ni condition pot cicada que sea, n
mismo cr1er Sacerdotal, rcverenciado entre las W.
1aras naisones, no se distiigue entre ci Soldado. y ii
pacIfico morador, entre ci que peIeó con las a'rnas, y ii
quc se enccrró f orar en su ca*a. 11ombre, mugerti
niños, anciacos, todos son ahorcados, fwitado, 6 deo.
llados sin piedad. Nueve cadahalsos no dan aba to d.'
de Is mafiana hasta las ochn dadas de Is noche. Se is.
trerneceri, se cubrird de horror Is cults F.urope. qusodo
si recorrer I s hiqoria de r,uestra revolucion, lea 1roo asom
bro h ' ber Hegado la atrocidad de los F.spnñoieis I unos
tzcesos de que se nvergorn Ian los m'smos Cafrrs y Ca'
iibes. Si, Atheists Flo, Monstrun de crueldad y de bar-
bane, es m 'nester delata-te ante ci tribunal jucto é impar•
dat de today 14$ Naciones, ci menestes ilegue a ojos de
todsi,, que esta p do ya para sr arcabuceado ci Inttndtote
Cmez, aquel hombre clulee y moderado, I quite se It
hizo (uevza pra que seeptase ci m.ndo que rtLIUsabII
que estando digo en Lcs Slt;mo, iwtsntes, lkgaste 'U
lado,, a	          au (ape1 g, que lo auxiliaba, y COITWflM
Ic IID" Liiatario de palatra, (b)3 I nsu1ar10 coa bø(a yCOS


     (b), Isiba V. &(kdecj.
                            	      .)sba V. S. ouo $K&

7O
saciar tu brutal y birbara venganz3.
bolts de la Pnfo'ula pot mas corroampidoz que Os haiku
coo ci exempo de rsc Rey Fil6ol,u drcij de buena fe& Iha.
bei i pres.ncido jamas igual eCenactre los mismoi Fri.-
ceses- 1Obispo lomortal de I s Ciudad de Chiapa Fray Rat-
tolomé de Iai Caa (t) generono proteor de loslodios nprj.
pidoç to que deouncias!e I Chins V. la-t cruehaada de los
C4cbpocs tus piiaooi en el Cootiocate Arnrkao, in
que ru Ionfrioo del mtsrix Heroan Cones. que en
Ia sola tr'mi de Mético se matnoe rnas mills the In-
dio' que jurlios muil roe en ci 'itlo de Jeuateo por Tito
y Vespasiaoo, ique hubicras dirbo sz bubieses vista carol-
cerfa tan e-panIosa
        Di z y stis mil Criolloi perecieron en tan san-
 nenta borraica, sus caiveres se ciparcieron Nt los
M ntes. para paso de las a y es cartilvoras. hnpusierónse
sever Iuiaas penas para qne nadir les enter rase en sagrado,
lkvsndo wmpre addanie la caiimqia de que los Arne-
tcoos son hereges. idiguo% -de lot hcnores die 13 %epul-
bra eclesi*s ica. j y qné prettxto sirviIS I aquelos ia-'
çkm canivaks para tccaroizarce hasta cite csIr?mo! ci
quc aIunos ir'dividuos del prblo buo, en loi p ineros
f.ptos de su dolor cacrf1auo I su s guridad ls Euro-
4OS que ci Gobw too tcnia en Goanazoato p:isiooeroç
COILO ii ci cucrpo Municipal dc aqie1ia Ciadad. como *1 ci




St It hafhR ke bn.wwe'     ui3Itsns, haréaos am m1va de f*iwa at
Scfwg inumdmte, et. &t.

       Per m't qwe 1i G.1sspa	r? se ic.Jr"i r.*'s "'t?
                                            ,e
lie P'dai', ,nvi:a'.s., di .je ' irs LO.res a que L.aa I.qw ,çI'rt
                                                               Tii
                                                                     eir
de im ui..vipJiics ci bi Dine Ftpe ca is T'	
D. Xy i. qw . .ij.iea ;*s Eirager.s M..il,y *heYSJ'


                                                                           71
si log Gefes Militates bubiuen tenido 1*
     u ilgeta in	 eis en aquel total suceso. Prteba PAP..
 bie de queeft no toe ma. que LID p'CteXo vano, es
 ler1e teckote del pervcrSo Cruz en Valladolid, dg
 Imhador de los Plone. y Caflejas. Doscientos
 acabse de lomo$ar g su rencor Los implacab's Cach.
 ness despues de haberac escapado de Is custodia en Vie i
 habaamos puesto, y despues de haberse reo g ido con
 Soldado. de Cruz contra In fee de lo tratado.
        Americanos, moms Iiuethncs tantax vindas, ta0
 padres desoladoç tantas madm aflIidas g qulene4 ms 16
 quedado otro apoyo que ci de 1* providencia, tantos s.
 LinatOl cometidos f sangre (na y con ci aparamo ma atM;
 en fin tanta sangre americana derramada i no clams jl
 C.'lelo pot veagnoza, con mains 6 na justicia cue is di
 Abel. steedida In untidaI de Is caus., que ha consttuido
 g nuestros tiermanos unos verdaderos Mir tires de Ia Re.
 ligion, y de in Parria t Pero oh! trastorno extraño de ideal
 Oh! efeaoa terrible. de La esciavitud, quando las oacinots
 se han acostumbrado pot f4iglos g su yugo! Si Ameiicaooi,
 tenemos ci dolor de decirlo. La tern pesmuosa nube dtl reta
 cor Europeo amenaza de g ruir a toda la Nacon en ma's,
 trueoa y fulmina contra Ins criollos, se train * nutiiroi
 caudiilos de Apótstas, y Hereges, se obra en todo confor-
 m E tan abominables principios, se carga do csdenai 4
  Ic6 lustrtiidos y se lea eavia g Las Inazmenra g de la lnqui
 sicioa pars que no hays qnien deseagarlt a los ig()OraflICS
 Ins puctios ocupados pot los Gachupines se coirvierten
 tiatros de t.oiror y de desolacjon, en vastos cadih*1104
 donde Is vita
                  Be estremece no mirsado mas qiie vctJugO'o
 y vfaime, Correa tOr rentes de Isogreqw2dan icöidaa di
 rozo Lae csIle y Is ,, piaza.
          FL Crio)io habituado 1s eaclavitud, I VC?
 Pie Uatado Oor ci Gachupj0 In
                                      perro, ye iak* honrltø
 sin in mas Ilgers eiocioo. Pero quftaeLe La vida * 000 6e
 so
     amos, I uno de cws pvjuros traydore, lofiks I
            y I s. Key, 1 u do esos bipóirjt&i que 61


72
4 S.
   o tiempo que confiean ter junta nuestTa Caflia, msrnheiwg
ana uerra de etermmio contra notroi. cuyos inevila-
by es mates Cesartits lUego al punto, si haba!sen de buena
fee, y t'ataseo de acomodare con nosotro castiguese de
niuerte a algunoi de etrs, i&ese coo etlos del derecho de
Rpresalia, adoptdo en todo ci Enundo desde is ma alta
  ntigiiedad, procedase contra etlos con arreglo al derecho
 de la Guerra, para cocteaer de este modo Is matanza de
Ioi nuestrot; entonces ii que se desplegan los sentimieii
tos mai vivo de la mas cordial conpa'ion, entoaces se
Puebla el ayre de sokzos, se vierte et mas amargo Itanto,
se prorrumpt en qu.xas y cl-imores, se pubHca A gritos
que es uns barhatie 'in exempl,, una atrocidad, una im•
piedad inandita quitar I los Gachuploes la vida, y arro-
jaT sus curpi prw los campos, eno e. hacer con elks to
que prirnero elIo mirnos tienen hecho ecm noSotros.
ikanos i hay una juticia para el Europeo, y otra para el
CrioIlo 3 i xefA uii mkna coca ikita pars aquel é ilicüa
yir3 e,te* isolo ttoraréis ci juto casugo de vuStrOS OV
Sores, sin gemir por la desastrada muerte que dan ellos
vuestros hermanos v paiano'! iHa ,.ta quando cesaréis de
set insensatns, è injustos coo vosotro, misinos!
          Ftudiad a fooio to4a la conduta de nuestros Ge'
fri con estos tiranos adveodizts, desde que conenz6 nuel'
ira revoIUc))fI, y apenas encontraréls co Is histQria univer-
sal de todas las	     cion's vxenp?os de tanta hum.mniJad
é iciduLgencia. Heroos apurado. ca ells codos tot recurso$
de 1* politics mas conItcendiente y genero, p hegnos
tasayado de mil modos ci ss g rem3 de Is dulzura p tokrad
eta. Les bemos ancdido, despues de baberlos veocido
to buena gserrs. Indulto: muy acuplios en us bienes V
 Prsooa%, ks hns extendido cirras de narurateza decla
 Ttfldoloii Ciudadasor 4njerkanos, lea hecw dido eater*
 libertad sin rnas qne una regular caucion de qt* no atCn
 Win contra Is libertad de oueitra Pitria A los mas
 t*)lui. I quellos que nos hin dado viotrnI* sospechal dt
 •Jbcsios .1 Uiupa4or de La Esp.üa, OM kmos cogzLC.eta-
46.
 do con ponerl" en edeiM CSmOJO V P33CiO3. d1tcj()
        uno por to meno' qultcr psoc menUaIes pita
 * c3d1
                           s h'flos permitido eSCO' r tra L
 msotenc$ flfl , 6 bin I t    Am1iCafl0 que mas les
 mmli n Ia caa del amigo
   in
      embargo toco ha s,do en vano, todo hi sjd:i
 qi. Jijo  i,.áil. to3O ha cedaio en nuetro prnpio da  iju,
                                    y protonar la, sang1inta
 I adO ha servido pars fornentar,
 é untvstifla guerra en que no vemos t,flVil&tO'. A
 de inlol su' jura!nefltos. y rrcte%ta*, * la pricneri oca'io,
 qiie so les presente se esca pan a Ic Reales enrni4os es(o
 pêrfidoeq y loman 1-.s armal con trOSt. hacien10 vr
 6 las cl3ra$ quit no han olvidido la fee pznka de sui artj.
 po-i domül$doreS to Crt&tginses. Los que no logran f1i.
 gars-, ntizin eotrc neotros La llama de La discordii, pro-.
 pilan discurcos sediciosos, cxgeran los males fori.00,
 qijimzs fattan en lina rcv&ucion, inctruyen de nusras
 mtdiJas al enemigo, y marnienen con él una secreta erimi-
 ni corre*pondencta. ;Criollos tieruos y sensible', quan in-
 dinoL quan poco acreedores 6 vuestra corn pasino son esto.
 srslvado! ;quento Os agraviin, con obsilnarte en que per.
 maaeacs esciavizada la Nacion del mas belle, y mas ama-
 ILe carer que se conoce sobre la tierra!
         olumoa iacicpunable di Pueblo Amtvicno, ci
 irsado raudillo de los hijos de Maria de GUADAIJVP&, mag-
 nIaiao y de'oodado Hidalgo, haa ahora nada ha           "I
 do desviaro. de Is ruta que os trató h cabidurla, nada ha
 sido capfz de Irastornar vuesuos designios y debilitar
 Vuestra constaccja. F,xa la vista en la, cooducla de los (;-
 f s tnmigos con vuestros hijos los lodianos. (S la habtii
 propusIo p"r none v dechado de la que dbi.is obscriar
 (i.fl lo q prisiorercb. (actupine. Elks imbi'ids en su ar
 tiuo 'ror de que samos gentes de poco csfiitu, cbar-
 de é i . e cilec, crt y ernn s;f car la micicote t,berid tfl
 $ucuj, Siguiendo su sis'érna fovorito de terror. i IfnPwifti-
 C OS , jte'f4rios! Lb advirtieun qtie eran otrs lis mtd%
 d is que esi.a a mu(L1nz3 de Ins tietflpo, y las CirCUf
 UaciAa. dc su act,4.1 i j tu,c jon: no
                                            ti precipiclO y a
                                        V11OL


71
indef61'blt (d) Wfl$ qne de e*e rndo se labrban.
               de sus delirios, habej, entablado it rnjc
pl3fl cando de él iocalculablet y mucho mis vent jcos
reulta05 . Es verdad que porun apartetaignoratzcja, p r
ouR Ins enlaces de los Europeos coo las PriQW73s de nuestris
fjq)i;as, ban suscitado a Jo pronto vinleotas qu-xa-% y cIa.
tDores	   utos; pero Vos., 6 Padre de Ii Patra sobrepi.
oitodoos £ toda Ii sosibiIldad de vuestro gene roso cor    I.
too, y atendiendo solo g La comun redencion. os hjbeis
becho superior A murmuraciones populara!s é Insensdtg.
E,cios forzosos golpes diaados per la politica, iConsejis
por Ia necesidad, y aprobados por la Lev, lot. jnstificarn
Jos mismos que ahora los reprueban. Bien pronto la (na
y tranquila razon caLmará todos los furores, mov;mienl'-s
maquinaes de la débil mturaleza, hijos de Ii exc'lcncis
del car g acz Americano. Estas heridas las cicatrizar* ci
b4lsamo consolador de vuestra sabidurla, haciendo suctuct
I unos males pasageros ci b-rmoso y resplaodeueote es
piaaculo de una tranquilidad universal.
         Prostguid pues, Héroe inviao, Héroc inmortaL, con
tinu.d ese saludable plan de terror de que el mLimo encmi
go ns ha dado las p'imeras lecciooes,. Seguid porgando is
Patria de los mnnstruos que la depedaun. p devoran. No
on detengais hasta aniquilar al debit p versltil Veoegas,
  ese Virrey, d-spachado por ii Consejo de Regeocia pars
consumar ei ioiquo proyecto de nuectra cotrega a los a.
pohnns. No pireis hasta colgr al catistieo Agwirrc, zo-
te del Criojlis,rjo en e qos desventurados tiempos. p
padrino y fbmentador ci orgu!loso Vermo Fn 0°
exterminjd dc cntre nosotros tc'da ea m)êfi4'a y abomi
Dable razz que ic opnne I nuestra suspirada )ibeniiid, al
C umplimiento de nutsiros mai solemnes ju.amtDtOL V
Ia C004ervacian de flu nra secrotanta y adorable Religion.

  (d To ric'shLja	   F.r.) c.: al er prø.wciar vi	 bv 4,
"".   'I cow a eanwwcm  ai vr As Sawa Image Gauir'q'.


                                                            75
NESTA1'lS''lCO


      DE LOS ESTADOS U141D05, a A$GLO AMERiC&$


         l.a exteasloo de estol flnreeie!nt Estdns, sgtn ci
 ppd pdblico intliulado: National Intelligencer, cc de mil
 doscierfia; y cintuenta millas de lsrgo.y mfl qualecta (t
 i nch*, que hacf a uo mllloo docIcntas y sereota mu
quadrada', lè ohoclentOS doce mit y ochncientos arreo
de tierra (comc velote y ciaco caillones y doscientas mit
cabailerlas). Dtsde ci año de ml) setecientos seenta y
qu-itro hasti el de mu ochoclentos tres. creci6 la pobl.
c'oo dcs1e ds miflunea de Almas cinco tnThones; jai
tkrrss abiertas y cultivadas desde veintr A treisti y eis
irn floors de acres; las mi)iclas desde qtwtrocientos mil hcw
bres 5 nvseientns wit; los marhieros desde quince mil £
.eenta y tres mil; el produto de las rents pCblicas des-
de ads miflont, de pesos A quarenta y dos millone; el
valor de las exportaciones desde seis millones A sesenta y
treS el baque de las embarcaciomrs desde cknt3 noventa y
ich, mil toneladas g mu de no milk'n. Us fondos Je
atbotizacion 4.11vos C13 Mil, seieciento' r.oenta ' ( ( CI
aseendian a dos mi$loneg, y en mil othockott do
milhnes. Loo paarers y dinro t'f 'tivo en tesotu ia
m'llonei en mil setetentr)s nover,t1 y tres, y truce mitlo-
Oes en Rut ochoc1eetot I    e, sin Incluir en esto la Lu,ii;1
na. F1n ti OitftUO estado rei:s,ivo * la caa de moneda as
csnde ci iota) valor de to acuJo hista 31 de Diciernbre
de 5803 g cerca de quatro miIl.n.s de pesos, y lo-; ga(oI
a dösi-iemttn treinu y cinco mil pe % oc. Dsde vchocie ll -
tnq tres hwa eats era que progresos no habuá hechc aqn'L
irds&rk Pueblo en su poblacon, agricultura, COtflt1-,
mantis, oeocj,s po'iticoi , dmcssicos.!
         Compatriots, loo sen tic una santa enviiia at    VCf
 tatita *liej4 1g tatre nucst g s Lboriosos vecinos


76
BIBLIOGRAFIA


Alamán, Lucas: Historia de Méjico desde los primeros m.ovimientos
   que prepararon su independencia en el aho de 1808 hasta la
   época presente, Mexico, Editorial Jus, 1942, 5 tomos.

Aizate y Ramirez, José Antonio de: Obras. I Periódicos, edición,
   introducción, notas e Indices por Roberto, Mexico, UNAM,
   1980. (Nueva Biblioteca Mexicana, 76.)

Archivo General de Indias, Sevilla: Audiencia de Mexico, legajo
   2792, cuaderno 3.

Bravo Ugarte, José: Periodistas y periódicos mexicanos (hasta
   1935. Selección), Mexico, Editorial Jus, S.A., 1966. (Colec-
   ción Mexico Heroico, 58.)

Bustamante, Carlos Maria de: Cuadro Histórico de la Revolución
   Mexicana, comenzada en 15 de septiembre de 1810 por el ciada-
   dano Miguel Hidalgo y Costilla, cura del pueblo de los Dolores,
   Mexico, Imprenta de J. Mariano de Lara, 1844, 5 tomos.

Carrasco Puente, Rafael: La prensa en Mexico, Datos históricos,
   prologo de Maria del Carmen Ruiz Castañeda, Mexico,
   UNAM, 1962.

Cos, José Maria: Escritos politicos, selección, introducción y no-
   tas Ernesto Lemoine Villicaña, Mexico, UNAM, 1867. (Bi-
   blioteca del Estudiante Universitario, 86.)

                                                                77
El Despertador Americano, primer periódico insurgente, facsimile y
    proceso, introducción de Antonio Pompa y Pompa, Mexico,
    INAH, 1964. (Serie Historia, XII.)

El Despertador Americano primer periódico insurgente, Guadala-
   jara, Instituto Jalisciense de AntropologIa e Historia, 1968.
   (Colección histórica de Obras facsimilares, 2.)

Gazeta del Gobierno de Mexico, 1810-1821.

Iguiniz, Juan B.: Apuntes biograficos del Dr. Francisco Severo
   Maldonado", Andes del Museo Nacional de ArqueologIa, His-
   toria y Etnologla, 3a. época, tomo III, 1911, p. 129-154.

Iguiniz, Juan B.: La imprenta en la Nueva Galicia 1793-1821,
   apuntes bib!iograficos", Andes del Museo Nacional de Arqueo-
   logla, Historia y Etnologia, 3a. época, tomo III, p. 251-336.

         Elperiodismo en Guadalajara 1809-1915, Guadalajara,
     Universidad de Guadalajara, 1955 (Biblioteca Jalisciense, 13),
     2 tomos.

Lemoine, Ernesto: La revolución de Independencia 1808-1821, Es-
   tudio histórico precedido de una vision del virreinato, 2 tomos,
  en La Repáblica Federal Mexicana, GestaciOn y Nacirniento,
  obra conmemorativa de la fundación de la Repüblica Federal
  y de la creaciOn del Distrito Federal en 1824, Mexico, D.D.F.,
   1974.

Miquel i Verges, José Maria: Diccionario de Insurgentes, Mexico,
   Editorial Porria, 1969.

         La independencia mexicana y la prensa insurgente, Mexico,
     El Colegio de Mexico, 1941.

Ruiz Castaleda, Ma. del Carmen, Luis Reed Torres, Enrique Cor-
   dero y Torres: El periodismo en Mexico, 450 aflos de Historia,
   Investigacion dirigida por Salvador Novo, Mexico, Editorial
   Tradición, 1974.
78
Urbina, Luis C., Pedro HenrIquez Ureila, Nicolás Rangel: Antolo-
   gia del Centenario, Estudio documentado de la literatura me-
   xicana durante el primer siglo de Independencia. Compilada
   por Justo Sierra, Mexico, Imprenta de Manuel Leon Sanchez,
   1910, 2 tomos.

Wold, Ruth: El Diario de Mexico, primer cotidiano de Nueva Es-
  pana, Madrid, Editorial Credos, S.A., 1970.

Zárate Julio: La guerra de Independencia, tomo III de Mexico a
   través de los siglos, Mexico, Editorial Cumbre, 1975.

Zárate Toscano, Veronica: La prensa mexicana y el gobierno del
   virrey kurrigaray, tesis para optar al tItulo de licenciado en
   Historia, Mexico, UNAM, Facultad de FilosofIa y Letras,
   1982.

Zerecedo, Anastasio: Memorias para la historia de las revoluciones
   de Mexico, estudio historiografico de Jorge GurrIa Lacroix,
   Mexico, UNAM, 1975. (Nueva Biblioteca Mexicana, 38.)




                                                                79
410,

El despertadoramericano

  • 1.
    rn tL' LL DESPERTADOR AMERICANO •0. AD 0. Marl -1 de tic im inonarquiapot ios h ab.s Ceudo de darnos ]as mas fuertes, las mas de que sois Reos (a) die Alts Trayc ion. Is épo' Ii ta azarosa, habeis estado repitkndo Irice del Muodo eoccro ins Jutamezflos moo 101 morir pr la Religion, y por Fernando, por log V&ndatos modernos y os babel; t mpo con uu ob,inacion inandlca I Pt 1910 is hubeis cneguir un fa; y C 1810 to 4e ei&e snodo Va r LAS CELEBRACIONES ii NDEPENDENCIA NACIONAL EV0LUCION MEXICANA is 'f'rssa Jetd 4i,ilr,ca . ro de jwpmw mwitra
  • 2.
    t t.'L I If Ij ,, r t:Hi1 •1 Ac —If . IItc a i • — 4 a - a - a • 4 1 ' • • a -, • 1. - - a' - r a;-, -• ': a - •- • - - 1MiL1 4 .1 .t.1JL 1_ 'tL) -. t ' I - - a l.aiiiir • .•••• ! - -"2 Jt 11•1 -q— • a -. - • P •'& y i,—'.'çf,
  • 3.
    EL DESPERTADOR AMERICANO SERIE DE CUADERNOS CONMEMORATIVOS COMISION NACIONAL PARA LAS CELEBRACIONES DEL 175 ANIVEI{SARI() DE LA INDEPENDENCIA NACIONAL Y 75 ANIVERSARLO DE LA REVOLUCION MEXICANA
  • 4.
    ;J L it I ?14 y L ., ;Ø 4 ' * I I : L rt %r I !1?, ci orn?nIovot oW1a0tfl3 q II o1.1U iI(I 3fl A Ar) ki. KI V1tflDAUTI Of ViOUIRIM V 00000.LAM A)OJ( IOt) 13Q k 30 JIwriv1 A14AR i1) I, iq LI 111 DJ Dtr HIfl ;L' : tA t r Ir N w94MA ( jitii1& VttV4* 4 ':j T" ^ tn i L I i:r _*7,.Iv IpWIrI?3.I 4 •'L,_ IJ. I I -t
  • 5.
    PRELIMINAR La aparición delprimer periódico editado por los insurgentes, a fines de 1810, es un acontecimiento de gran importancia desde diversos puntos de vista. Se trata de una obra de divulgación no autorizada por el gobiern. En ella se difunde el pensamiento insurgente, se critica at rég men y se hace una defensa del movi- miento ante los ataques realistas. Para presentar la reedición de El despertador americano se ha creIdo conveniente dar una sucinta idea de la situación del perio- dismo novohispano anterior a La publicación de dicha obra. Se analizará el momento por el que atravesaba la lucha independen- tista cuando apareció, se proporcionarán datos sobre el editor de la obra y se hard un examen de la misma. 7
  • 6.
    - IL L T uli $ .ffiiio1 ioqoLsilbe øoTh's4iiq thq lob uh.qit, sbieb aughqna u VIM e 0181 a nMaLuvlb b aido a* A- F. sh io" oft's* ornrn*ieiq 4 btnJ1}I , iff ii eiskf 1 ieq •troin 14v Mn,tt)b xn to to4i w ' tm to r I f a ho ho o • UIIE$, 8tJpL1D to1 fT$ nanna tiu 11 b abiIi .i .1 . m1tnøiq Bill9 •(N1j 441) iIiuuJte iii ,1 .1n inu -tab •wi *di '4 triiri1thiq ii s oi1lTh ( SI TIAqm1dowtv umeib i IPUII 141 J( f 7f%fl 'iUfl Ii iiq O1rI(1(t}!U h g ;, g th t ln Li,Is idoa L)J b .isnoioic tsbsitu i1kU .tLTIAUt $i 111 o o miw nu Ii l ', I a. Ida aü , I • I . 1 • :. ). 1 • - •. 1 rk
  • 7.
    EL PERIODISMO NOVOHISPANO Losinciertos inicios de la prensa periódica se remontan al co. mienzo de la epoca colonial, apenas unos años después de la introducción de la imprenta en Mexico. A lo largo de los dos primeros siglos circularon las ilamadas 'hojas volantes", que contenIan la relación de algunos sucesos notables. No fue sino hasta el siglo XVII1 cuando se sistematizaron las publicaciones periódicas. En 1722 vieron la luz seis nümeros de la Gazeta de Mexico, cuyo editor era Juan Ignacio Maria Castorena y Ursüa. Tras una breve interrupción reapareció en 1728 y continuó Pu. blicándose hasta 1739. En 1742 vuelve a la circulación, esta vez bajo la responsabilidad de Juan Francisco Sahagñn de Arévalo. En la segunda mitad del siglo surgió lo que se ha liamado pe. riodismo cientIfico, cuyos representantes son, principalmente, Jose' Ignacio Bartolache, con la Mercurio volante, y José Antonio de Aizate y Ramirez, editor del Diario literario de Mexico, los Asuntos varios sobre ciencias y artes, las Observaciones sobre la fI- sica, historia natural y artes átiles y, finalmente, la Gaceta de Lite. ratura.' Haciendo un balance del periodismo dieciochesco se hacen evidentes algunas constantes. Una de ellas es que todos sus edi- tores son criollos animados del deseo de exponer ante los ojos José Antonio de Alzate y Ramirez, Obras. 1 Periodicos, edición, ifltro- ducción, notas e indices, por Roberto Moreno, Mexico, UNAM, 1980. pp. V!!-XXXVI.
  • 8.
    del mundo queson capaces de acometer empresas difIciles. Es además una buena oportunidad de mostrar su inteligericia, inge- nio y valor, que no son plenamente reconocidos. Ellos son ex- presiones de la corriente ilustrada americana que, a imitación de la europea, quiere difundir las luces. Constante es también la preocupación de dar consejos ütiies para el mejor aprovecha- miento de los recursos naturales que, ellos si, tanta fama y acep- tación proyectaban en ci mundo. En enero de 1784 vio la luz nuevamente la Gazeta de Mexico. Su editor era, en esta tercera version, Manuel Antonio Valdés. Por las caracterIsticas que le imprimió a su publicación ha sido considerado el primer periodista de Mexico. 2 Bajo su dirección, la gaceta se publicO hasta 1809. Al principio tuvo probiemas para conseguir que se le enviara información del interior del reino para ampliar ci contenido de su gaceta, a pesar de que los virre- yes Ic brindaban su protección y apoyo. El contenido del periódico se dividIa por localidades y se in- cluIan artIculos de tipo cientIfico, reportajes circunstanciados, secciones literarias, avisos o encargos, todos ellos buscando sa- tisfacer el bien comin. Circunstancialmente se insertaban noti- cias extranjeras. Los logros edilicios del gobierno constituIan buena parte del cuerpo de información. La publicación se fue modificando con ci tiempo. En este cambio jugó un papel importante el inquieto espafiol Juan Lopez Cancelada, quien, en noviembre de 1805, comenzó a hacerse cargo de la edición de las gacetas. Además de aumentar la perio- dicidad de la publicación, ésta se ocupo de seguir y reseilar los movimientos de Napoleon en Europa, relegando a segundo tér- mino las noticias locales, al grado de que éstas cubrIan, cuando mucho, el 20% del espacio. Sin embargo, la crisis que viviO la Nueva España en 1808 hizo que la atencióri se volviera nueva- 2 Luis G. Urbina y otros, Antologla del Centenario. Estudio documental de la literatura mexicana durante el primer siglo de independencia, compilada por Justo Sierra, Mexico, Imprenta de Manuel Leon Sanchez, 1910, Vol. 1, pp. iv-vii. 10
  • 9.
    mente hacia elmundo riovohispano. El manejo de la prensa en tiempos de crisis y su utitidad en el conocimiento de la vida cotidiana ya han sido analizados en otro tado, por lo que aquI solo se han presentado los rasgos rnás generates.3 En 1810, el periódico sufrió una transformación mayor. Can- celada y Valdés tuvieron problemas con el gobierno del arzobispo virrey Lizana y Beaumont, por lo que éste les quito el privilegio de la publicaciOn y se lo concedió a Francisco José Noriega, quien lo editO a partir de entonces con el nombre de Gazeta del gobierno de Mexico.4 El nuevo nombre del periódico enfatizó el propósito de vocero oficial" que to caracterizó, como no podia ser menos, por su absoluta sujeciOn al regimen. Esta afirmaciOn no implica que antes no to fuera. La inter- vención del gobierno en la prensa era absoluta. Se necesitaba su autorización para hacer ptiblico cualquier papel. Además, era re- visado cuidadosamente por el censor, que en algunos casos era el propio virrey. Cuando por alguna razón se eludIa la censura, inmediatamente se apticaba alguna pena, además de obligar a la rectificación necesaria en el mismo periOdico. Además de la Gazeta, habIa otra pubticación de importancia en la ciudad de Mexico. A partir del primero de octubre de 1805 se contó con una publicación noticiosa que aparecIa diana- mente: Diario de Mexico. Los fundadores erari Jacobo de Viltau- rrutia, atcalde del crimen, et licenciado Carlos Maria de Busta- mante y Nicolás de Calera y Taranco, tio politico de Villaurrutia y agente de negocios. 5 Con el paso del tiempo una nube de miste- rio cubrirIa a los dirigentes del periOdico que desapareció en 1817. Veronica Zárate Toscano, La pren.sa mexicana y el gobierno del virrey iturrigaray, tesis, Mexico, UNAM, 1982. ' Archivo General de Indias, Sevilla, Mexico, 1792, cuaderno 3. Ruth Wold, El diario de Mexico, primer cotidiano de Nueva España, Madrid. Credos, 1970, pp. 10-11. 11
  • 10.
    Para lograr elpropósito de ser ttil en la capital novohispana, el Diano se procuro un extenso y diverso nümero de colabo- radores, entre los cuales se contaban Juan Wenceslao Barquera, José Mariano Beristáin de Souza, José Manuel Martinez Nava- rrete, Agustin Pomposo Fernández de San Salvador, Andrés Quintana Boo y Manuel Sanchez de Tagle. El Diario subsistió a pesar de multiples dificultades y recibió fuertes ataques por parte de Cancelada, lo que provocó su sus- pension temporal. Hubo de restringir la inserción de noticias de tema politico, ya que el privilegio de éstas lo tenIa la Gazeta. Solo cuando eran de trascendericia mayor podIan incluirse. A partir de 1812 hubo cambio de directores y se convirtió Ia pubii- caciOn en polItica y, también, dependiente del gobierno. Aparte del Diario y la Gazeta bubo otras publicaciones, de carácter efimero, como Jornal económico de Veracruz y Diario mercantil de Veracruz, que circularon en 1806 y 1807, respectiva- mente. Entre Julio de 1809 y octubre de 1811 vio la luz El correo semanario politico y mercantil de Mexico. Existió, además, en 1803, Asiento rnexicano de noticias importantes al páblico.6 Después de que las dos primeras publicaciones monopoliza- ron la atenciOn de los lectores ávidos de noticias, una medida gubernamental introdujo un cambio notable. Los legisladores reunidos en Cádiz expidieron un decreto, el 10 de noviembre de 1810, por medio del cual se concedla a los espauioles libertad de escribir, imprimir y publicar sus ideas polIticas. Cabe seIialar que el virrey Venegas buscó pretextos para no hacerlo publico en Nueva Espafla. No fue sino hasta el 30 de septiembre de 1812 cuando entró en vigor, dado que estaba incluido en el tItulo IX de La Constitución de Cádiz.7 6 José Bravo Ugarte, Periodistas y periódicos mexicanos. Mexico, Jus, 1966, pp. 31.33. Julio Zarate, 'La guerra de Independencia" en Mexico a través de los siglos, Mexico, Cumbre, 1975, pp. 358, 364 y 366. 12
  • 11.
    Desde ese momentose desarrolló tal fiebre por toda clase de publicaciones que las imprentas no se daban abasto. El virrey, fundándose en Los abusos cometidos, expidió un bando el 5 de diciembre del mismo año suspendiendo dicho artIculo constitu- cional. El torrente de publicaciones obedeció a La novedad de poder expresar libremente Las ideas y alimentó brevernente a multitud de insaciables lectores. 13
  • 12.
    - :. 4 ; •1 - k .i :j. IkI' UpJU&U1W H*1$L* 4$ itb ___ 1 14 r16r ____ t 4tø i • •: • i pt !4r inait * iiisr /ffr,,,q/J V1tJ.(tV 4 { 1t -rJ.r' 'r V fli'( L1 l - e- 0.11 1 4Je i(,I LtI LJ' eILr 'i';t 1. ;: il1fIi i 13 'rfl4* u iM- 1,;4 &!4Pjut 14 1ffLrr7'. p)H. IY.1iJJc1..i. Jct t34j iLoj, at 47liM •, • --'- '- 11.•!• jb1.1tt. L44 I ih, • •: iiIi1 . r I IL
  • 13.
    SITUACION DE LAINSURGENCIA A FINES DE 1810 Para comprender la importaticia de la aparición de El despertador americano, es necesario analizar no solo la situación del perio- dismo en esa época, sino el momento por el que atravesaba La lucha por la independencia. Hidalgo estaba consciente del papel que jugarIa en la revolu- cion el factor geografico. El hecho de que la heroica gesta se iniciara en El BajIo no fue fortuito. Era la zona más rica del virreinato y, por tanto, donde se hacIan más evidentes las dife- rencias sociales. La intendencia de Guanajuato era el 'verdadero centro del mapa neohispano, cruce de caminos a todas direccio- nes, comarcas de abundantes recursos humanos".8 El Padre de la Patria", segtin se le comienza a Ilamar desde entonces a Hidalgo, 9 recorre una zona que conoce muy bien. De Dolores pasa a Atotonilco, donde recoge el que serâ su estan- darte de batalla: la imagen de la Virgen de Guadalupe; de ahI a Celaya, donde se le nombra capitán general. Los insurgentes se apoderan, tras una cruenta acción, del importante centro minero que es la ciudad de Guanajuato. El siguiente punto es Valladolid, 8 Ernesto Lemoine Villicaña, "La revolución de Independencia 1808- 1821, estudio histórico precedido de una vision del virreinato", en La Repá- blica Federal Mexicana, gestaciOn y nacimiento, Mexico, DDF, 1974, p. 204. El despertador a,nericano, correo politico-econónuco de Guadalajara, del jueves 17 de enero de 1811, no. 7, p. 47. 15
  • 14.
    donde se dael decreto de abolición de la esciavitud. De ahI a Acámbaro. Hidalgo se convierte en generalIsimo y Allende en capitán general. Las huestes insurgentes aumentan abrupta- mente y sin control. El final de la ruta parect ser la ciudad de Mexico. Se avanza sobre Toluca. En el Monte de las Cruces, ci 30 de octubre, ocurre la céle- bre bataila en que "las chusmas" derrotan al ejército profesional de Torciiato Trujillo. Cabe mencioriar que ci gobierno virreinai manipuió la noticia al publicar en la Gazeta ci informe que pre- sentó ocho dIas después Trujillo, en ci que trata de disirnular la magnitu(I de la derrota.'° Las pérdidas son cuantiosas para ambos bandos. Los insur- gentes liegan a Cuajimalpa. Los reaiistas retroceden. La capital del virreinato está a la vista. Hidalgo se detiene. Se ha gastado mucha tinta para explicar esta situación. El apoderarse de la ciu- dad de Mexico podia significar la Victoria definitiva de la insur- gencia. Sin embargo, esiaba bien cusiodiada y podrIa recibir re- fuerzos para su defensa. El panico se apoderaba de los habitantes, que corrIan ante los gritos de "ahi vienen". 11 Los antecedentes de los sucesos de Guanajuato y Valladolid inquieta- ban a una ciudad temerosa del desorden y del saqueo. Los auto- res que de esta decision se ban ocupado conceden mâs peso a una u otra de estas cuestiones. El caso es que Hidalgo decidió no entrar a la ciudad de Mexico, muy a pesar de Allende y de los seguidores que sentlan escaparse de sus manos tin vaiioso botIn. Con La tropa considerablemente disminuida por las pérdidas de la batalla y la deserción producto de la decepción, Hidalgo tomó rumbo a Queretaro, pero tropezO con tropas de Calleja, que se dirigIa a la ciudad de Mexico, en las inmediaciones de Acuico. AhI sufrieron los insurgentes su primera derrota y se hizo cvi- Gazeta extraordinaria del gobierno de Mexico, jueves 8 de noviembre de 1810. no. 130. Anastasio Zerecedo, Memorias par la historia de las revoluciones de Mexico, estudio historiográfico de Jorge GurrIa Lacroix, Mexico, UNAM, 1975, p. 75. 16
  • 15.
    dente [a (liferenciaentre los dos lIderes: Hidalgo se encaminó a Valladolid y Allende a Guanajuato. Err breve tránsito por esa ciudad, Hidalgo procuró disciplinar algunos cuerpos y refutar ci edicto que la Inquisición habIa promulgado en su contra. Mien- tras tanto, José Antonio Torres habIa ganado Guadalajara para la causa insurgente y a diclia ciudad se dirigio Hidalgo, hacienclo su entrada triunfal la tarde del 26 de noviembre. Allende habIa tenido poco éxito en Guanajuato y se enca- rnino también a Guadalajara. A pesar de estas derrotas, la causa no estaba perdida. Alarnán apunta que el fuego de la insurrec- ción se propagaba rápidamente en las provincias del forte y en las confinantes con el Mar PacIfico. La Nueva Galicia, Zacatecas, San Luis Potosi y Las proviricias internas de Oriente habIan sido agitadas por diversos agentes enviados por Hidalgo, y la revolu- cion liabIa triunfado en ellas". 12 Morelos, por su parte. se ocupaba de insurreccionar el Sur. La ocupación de la segunda ciudad de importancia en el reino inspiró coiifianza en 1-lidaigo, quien consideró que ci tiempo de luchar habIa terminado y que era necesario dar forma y consoli- dar su gobierno. Nombró secretarios de Gracia ' Justicia a José Maria Chico y, de Estado, a Ignacio Lopez Rayon; embajador ante Estados t]nidos a Pascasio Ortiz tie Letona; suprirnió tribu- los, repartiO tierras, organizó una audiencia, liberó a los escia- vos, se reclutó rnás gentes, se utilizó [a imprenta. 12 Lucas Alamán, Ilistoria de Méjico, Mexico. Jus, 1912, p. 321. 17
  • 16.
    wil 10 'i'u,Tt4t1tx oinurnA MoL ui, tw abaftioad ,otAbiK Ma j'rb ii hibt:j * p10iJtu gen*o 1M LI $ !f' tiJIl db qti Lt" U1 ,'I1 J C' - &to .'oq' t4wta *V , bh.q hi rem , i s *b - ,arft%aè LA h idb 4a jihuq* IAIz*Wi MI rts.aPuiti, zdnrvo' hi n ftInruusbiqLJ1 n4ssqtnq t non tw ,i4! iI .a29 'uM I q nu 'til oi,i i,1t&ø tQb *b' ive4.s$ 41is -ft Lt44 IU** I r. • •L * • • • - _ - tb I .I) $ LI& NOW itF •ik .OPi1i I Y!3I I 1( t t) W: 7•b ir.i$t.4 'MXL á' t. i 'fry it •rim'i4 tt1i1e4 -iritxkit pi 41i'eøI ij,n,! g t j ) ) ItrJ I1&$4 t4!i • b d*1Jbti&øI*IWd I wily; ciWSb! ik44 .. •*t; t d U4 • j • - I' • • •' - I 14i11 * b - t• • I • 4 • ,1, j'I I • • • ,• •4L• tQ jrziu ,I•• I kbt :14 j/! - - • ,4 &I,•,
  • 17.
    MALDONADO Y ELDESPERTADOR Francisco Severo Maldonado nació en la ciudad de Tepic el 7 de noviembre de 1775, siendo sus padres Rafael Maldonado y Maria Teresa Ocampo. 13 Realizó sus estudios en Guadalajara en el Se- minario Conciliar y en la Universidad. En 1799 fue ordenado sacerdote y en 1802 recibió la borla de doctor en teologIa. Tras una breve temporada en Ixtlán, obtuvo en 1806 el curato de Mascota, mismo que ocupaba cuando trabó relación con Hidalgo. Mora to describe como un "hombre de vasta lectura, de no vul- gar capacidad, excesivamente extravagante y de una arrogancia y presunción inaudita".'4 En esa época, habIa en realidad muy pocas imprentas en toda la Nueva Espaiia. Las de Mexico, Puebla, Veracruz y Guadalajara estaban sometidas a la más estricta censura. La existente en Nueva Galicia se habIa establecido en 1792 por decreto conce- dido en favor de Mariano Valdés Téllez Gir6n, 15 hijo del editor de la Gazeta de Mexico, Manuel Valdés. La imprenta subsistió con éxito e incluso se llevó de la ciudad de Mexico at grabador Rez, tres aiios después de su fundación. Sin embargo, en 1807, por sufrir ataques de epilepsia, Valdés se vio obligado a abando- 3 Juan B. Iguiniz, uApuntes biográficos del Dr. Francisco Severo Maldo- nado", en Anaks del Museo de Arqueologia, Historiay Etnologia, 1911, p. 13L 14 José Maria Luis Mora, Mejico y sus revol-uciones, Paris, Librerla de Rosa, 1836, pp. 121-122. Is Juan B. lguiniz, La imprenta en la Nueva Galicia 1793-1821, apuntes biograficos", en Andes del Museo NacionoJ de ArqueologIa, Historia y Etnolo- gla, 1911, p. 253.
  • 18.
    nar la imprentapara volver a (a ciudad de Mexico. La dejó en nianos del espaiiol José Fructo Romero. El encuentro de Hidalgo y Maldonado ha sido descrito de la siguiente manera: Maldonado se le presentó no para obtener un mando militar o pedir elementos e instrucciones para sublevar una region, sirio planeando la publicaciOn de un periódico que propagara las ideas de la insurrecci6n".16 Los ingredientes necesarios Se comenzaban a conjugar: un hombre deseoso de plasmar por escrito la ideologla del movi- miento y la posibilidad de satisfacer la necesidad de difundir las ideas a través de un medio que alcanzarIa, al menos en un nivel más culto, un mayor nOmero de adeptos. La imprenta existIa en Guadalajara y para poder utilizarla se contó con la ayuda del dominico Francisco de la Parra,' 7 quien convenció a Romero de imprimir en su establecimierito el periOdico y otros escritos. Se contó tatnbién con la colaboración del doctor en teologIa José Angel de la Sierra. A pesar de no tener tin apoyo documental que to compruebe, se ha supuesto que el licenciado Ignacio Ló- pez Rayon también contribuyó con su pluma a dar vida al órgano de la insurrección. 18 El nombre con que se bautizó la publicación es por demás significativo y simbólico: El despertador arnericano, donde se re- fleja una inquietud que los insurgentes anhelaban contagiar a toda America para sea1ar el inicio de redenciOn de las antiguas colonias". 19 Era el despertar de una nueva era, pero también era Paulino Machorro Narvaes, "Dr. Francisco Severo Maldonado". en El despertador americano, primer periódico insargente, facsimile y proceso, intro- dticvion de Antonio Pompa y Pompa. Mexico. INAU. 1964. p. 9. 1. Carlos Maria de Bustamante, Cuadro histórico de In Revolución Mexi. cana, comenzada el 15 de septiernbre de 1810 por el ciudadano Miguel Hidalgo y Costilla, cura del pueblo de los Dolores, imprenta de J. Mariano Lara, 1844. p. 176. Juan B. Iguiniz, El periodismo en Guadalajara. 1809-1915. Guadalajara, Universidad de Guadalajara, 1955. p. 15. 19 José Maria Miquel i Verges. La Independencia Mexicana y la prensa insurgense, Mexico, H Colegio de Mexico, 1941, p. 37. 20
  • 19.
    la intención dedespabilar a un pueblo que habla sido obligado a dormir el sueuio de La dominación. A menos de un mes de la apoteósica entrada de Hidalgo en Guadalajara, vio La luz el primer nt'imero de El despertador amen- cano. Correo politico -económico de Guadalajara, del jueves 20 de diciembre de 1810. El segundo apareció el 27. El tercero fue un extraordjnai-jo fechado el dIa 29. El 3 de enero de 1811 se pu- blicó el ntimero 4; el 5 corresponde al dIa 10. El sexto fue tam- bién extraorcjinarjo, del dIa 11. El séptimo y (iltimo conocido es del 17 de enero. Alrededor de este ültimo nñmero se ha generado una pole- mica, ya que su fecha coincide con La derrota sufrida por Hidalgo en Puente de Calderón. Dudosamente puede haberse publicado alg(in otro nümero, ya que las tropas de Calleja ocuparon Guada- lajara cuatro dIas después. Lo que se ha puesto en duda es el tiraje de la publicación. Segün el expediente instruido para reco- ger el periódico, se imprimieron 500 ejemplares del séptimo nh- mero, de los cuales solo se dieron 20 a algunos particulares y los restantes fueron entregados a los realistas. 20 Sin embargo, se ha afirmado que La edición constaba de 2 000 ejemplares.2' Tampoco se ha podido averiguar con certeza La difusión del periódico. Por un ]ado se afirma que su esfera de acción se re- dujo al lugar de su publicación, por la estricta vigiLancia realista que restringIa su circulación fuera del recinto insurgente. 22 Ala- man, por otro Jado, considera que con él adquirio Hidalgo un medio poderoso para extender la revoluciôn y voltear Contra Los realistas el carácter de arma combativa que le habIan otorgado a La imprenta.23 20 Publicado por Pompa y Pompa en su edición de El despertador amen- cano, obra citada, p. 82. 21 José Maria Miquel I Verges, Diccionario de insurgentes, Mexico, Porráa, 1969, p. 353. Juan B. Iguiniz, Periodismo en Guadalajara, p. 13. 23 Lucas Alamán. obra citada, p. 13. 21
  • 20.
    Hay que detenersea considerar lo que para Los propios insur- gerites significaba el periódico. Hidalgo confiaba en que La prensa utilizara su virtud persuasiva para evitar la guerra. 24 Por su parte, José Maria Cos, en el prospecto del segundo periódico in- surgente, El ilustrador nacional, afirmaba el 11 de abril de 1812 que se publicaba con ese nombre en sustitución de El desperta- dor. 25 Lo vela como una continuación, pero el cambio de nombre obedecIa tal vez a que una vez despertados los americanos era necesario ilustrarlos. En dicho periódico, que no fue tan efImero como el primero, se publicaron brillantes artIculos en pro de Ia independencia. En El despertador el propio Maldonado hace una exposición sobre sus propósitos y limitaciones: El autor de este periódico confiesa La debilidad de sus talentos y no hallarse capaz de dar a la obra toda la perfección correspondiente a La importancia de La época en que nos hallamos. Su ardiente amor a La Patria y el ver que ningün literato ha acometido hasta ahora una empresa de tan conocida necesidad, le han hecho pensar por todas conside- raciones, y dedicarse a despertar a gran parte del pueblo amen- cano dormido en sus intereses. Implora La indulgencia del pü- blico y protesta ceder el campo gustoso a los peniodistas que se presentaren dignos a la nación y de La gran causa de su liber- tad". 26 No solo cedió el campo a otras gentes, sino que se declarO posteriormente enemigo de la gran causa". El tipo de información incluye noticias expedidas por los realistas, seguidas por comentarios defensivo-combativos de los insurgentes. Un alto porcentaje de Ia publicación está encami- nado a atraer a los americanos a La causa insurgente, a exponer Las causas del levantamiento. Las fuentes de las que se alimenta el autor, o autores, aparte de su propio ingenio, son la Cazeta del gobierno de Mexico, es decir el órgano de inforniación del bando enemigo, cuyos informes se comentan, asI como un periódico 24José Maria Miquel i Verges, Prensa insurgente, p. 39. 25josé Maria Cos, Escritos politicos, selección, introducción y notas de Ernesto Lemoine Villicafia, Mexico, UNAM, 1967, p. 26. 26 El despertador americano, n(imero 2, p. 18. 22
  • 21.
    estadunidense titulado NationalIntelligence, del cual se extraen datos para un resumen estadIstico del vecino pals del forte, cuya atianza, unida a la de Inglaterra, se considera importante en el destino de [a lucha. Ya se ha hablado de la derrota de Hidalgo en Calderón, que significo el principio del fin para este caudillo, pero no para la causa. Maldonado huyó de La ciudad, pero incapaz de una acti- tud heroica y de sacrificio, o sinceramente arrepentido, retornó a Guadalajara en virtud de un indulto rastreramente solici- tado". 27 Un anónimo lo denunció ante el gobierno de Nueva Galicia, por lo que, tat vez para suavizar su pena, se ofreció a publicar un periódico realista con el que combatió la causa que entusiastamente habIa defendido. El cambio de bando ha sor- prendido a muchos autores. Sin embargo, hay que recordar, sus otros ideologos, que de una u otra manera habIan defendido o precedido la Independencia, como el propio Cos o Abad y Q ueipo, también renegaron contra ella. El periódico que publicó Maldonado fue el Telegrafo de Gua- dalajara, impreso obviamente en La oficina de Romero, entre el 27 de mayo de 1811 y el 11 de febrero de 1813.28 En Cádiz, apenas seis meses después, Juan Lopez Cancelada, de quien ya hemos tenido ocasión de hablar, editaba su Telegrafo americano, en cuyo primer nümero afirmaba: Este periódico contendrá lo que publica otro de igual tItulo en Guadalajara (capital de la Nueva Galicia) un americano que se separó del famoso cura Hi- dalgo de Dolores a la vista de su injusto procedimiento contra los europeos residentes en Nueva España". 29 En éste, como en los siguientes periódicos de su etapa espafiola, Cancelada se de- dicó a mantener a sus lectores bien informados del progreso de la contienda independent ista. Su postura era bastante peculiar; los americanos eran inocentes en su mayorIa. Solo habIa unos cuantos malintencionados que intentaban seducir al resto. Era necesario liamar La atención del gobierno espaliol, que no pres- José Maria Miqud I Verges. Prensa insurgente. p. 43. 8 Juan B. tguiniz, 'Imprenta en Nueva Galicia", p. 99. Telegrafo americano, miércoles 10 de octubre de 1811, No. 1. P. 1. 23
  • 22.
    taba la atencióndebida y no estaba correctamente informado, para terminar con esta situación. Maldonado pubhcó después, a partir de mayo de 1813, El mentor de Nueva Galicia. En 1821 fue designado diputado a las cortes de Espana, pero no pudo desempeflar su cargo por haberse consumado la Independencia. Se le condecoró con la Cruz de Caballero de la Orden de Guadalupe, se le comisionó para redac- tar el proyecto de la Constitución del Imperio, colaboró en el periódico La estrella polar, publicado también en Guadalupe. Re- tirado de la vida polItica expresó como escritor sus ideas polIti- cas y sociales en varias obras. 30 Murió en Guadalajara el 7 de noviembre de 1832. Con El despertador quedaba abierto el camino a las sucesivas publicaciones utilizadas por los insurgentes para mantener infor- mados a sus partidarios y para ganar adeptos para la causa. Rafael Carrasco Puente. La prensa en Mexico, datos /ustóricos, UNAM, 1962. p. 66. 24
  • 23.
    IN CRONOLOGIA 1722 Se publica la Gazeta de Mexico, de Castorena. 1728-1742 2a. Gazeta de Mexico, de Sahagin. 1768 Diario literario de Mexico, de Alzate. 1772-1773 Mercurio volante, de Bartolache. 1775 Nace en Tepic Francisco Severo Maldonado. 1784 Reaparece la Gazeta de Mexico, de Valdés. 1787-1788 Observaciones sobre la fIsica, de Aizate. 1788-1795 Gazeta de literatura, de Aizate. 1792 Se establece la imprenta de Guadalajara. 1799 Maldonado ordenado sacerdote. 1802 Maldonado, doctor en teologIa. 1803 Asiento mexicano de noticias. 1805 Cancelada se hace cargo de la Gazeta. 1805 Diario de Mexico, de Bustamante. 25
  • 24.
    1806 Maldonado, curade Mascota. 1806 Jornal económico de Veracruz. 1807 Diario mercantil de Veracruz. 1809-1911 Correo semanario politico y mercantil de Mexico. 18110 16 de septiembre: inicio de la insurrección. 28 de septiembre: toma de Guanajuato. 30 de octubre: batalla Monte de las Cruces. 10 de noviembre: Cádiz, decreto de libertad de im- prenta. 26 de noviembre: Hidalgo entra en Guadalajara. 20 de diciembre: primer nñmero de El despertador americano. 1811 17 de enero: derrota de Hidalgo en Calderón. 21 de enero: Calleja entra en Guadalajara. 27 de mayo: Telegrafo de Guadalajara, de Maldo- nado. 10 de octubre: Cádiz, Telegrafo Americano, de Can- celada. 26
  • 25.
  • 26.
    •. 'r ______ ' ________ JG t 4 .epiitOs IILIII d 10 L- 1-r lI . I -. I - }L.,. I1 - * dft 1#VL 11* d w*i1•' Ar 1 • _ o mi& ) -4 rue. edt . w iled *1 fn4kr rn frf•i;1 u(.xWfn tI V - TIIL,** (- t $ ç-; ft (1 F f4 41lE) - • •. I 1. •çe .4 •j (_Lu 'rt'a ': t4cJ*ri. *_l' 1*i fl'l •.g .4,- 4rilrLc' I - • - *jjP••IUITji1I*
  • 27.
    N' rn. • f Pig. 1 I' EL DESPERTADOR AMERICANO. ORREO POLITICO ECONÔMICO DE GUADA LAXAA DEL Juivu 20 DR DICIEMURE DR i8zo. ;. Ergofwigar vice cotis, acutzw - - reddere quae ferrurn vale:, exsors jpsa secandi. Horst. A TODOS LOS HA.BITANTES DE AMERICA. Uropeos. cftablecidos en AmrIc. desde ci principlo de I. invasion de Is Mooarqufa por los Francese., no habeis Cesado de darno, las mao fuertes, las ma, violent., aospechu de que sois Reos (a) de Alt. Traycion. L)esde squtlia épo- La azarosa, habeis esado repitiendo Inceuotemeote g is tax del Mundo entero Jos Juramentos mao solemnes de vencer, 6 morir pr 1. Religion, y por Fernando, atacadosjuotamente por log v g ndalo moderros; y as habek cmptñado *1 mlvno g tiempo con iaa obitloacion bandits A prmsaecer indefen IOE hibcj, jurado conseguir un o y as habeir rrsssddo A $4Optar Los medio* unicos coaducentec A su Iogri hackii do d.c c,c mode vao é iLuaorio uao de Jos ado. was sagra- (a ) H. ii., , ? ewtre *.rt Espal.Fes 4, i.y L.4 rwpv I aid. j.at. rirp.cbe. Aq.i bII&RS 4, 1: v baa ..jiwJ• M'VV'. cvrs,Ua4 i,.. ;agree* Jirf 4, for for of h yiiut.I 4, l p 4c.drice Para fciliti.r Li .ss,i14 Q 44I IN GSINJ ( Sraa4, 4, Prpwww e,Sy escinjial. 29
  • 28.
    do, de Is4u2nsti Religion qne pr nrearnos, 6 btirlandOm d. caradamente de Dio, y de los hombre. Prjuros! Oo habris trMiJO de dormecCrPO, y de enanr rn)estro candor., verd3d, qtc al pTNCIP1O de tan y iolen,a crisis. vuesifa duta desleal no Ic maaife't6 desde lue.go en toda u abomj. don El estado Iaertne del Reyno pareri:i diculpabiesu. olendo que, contentO coo ouestros sac ruhcsos pccunario Ri. bais Is ddensa de nuestros mas eros intcresen reiigio*os y in dales at valor de los hijo de la Metrópoli, y g Ins esfuerz.35 de las Poteocias Atiadas.Los primeros sucesos del Pueblo Ej. pafiol contra el poder colosal del Tirsno, liRoneanJonos cots us mu alhagiieñas eperaazss de una complets y finHi viet,. na, nos bacian descansar en I drouedo, magoanimidad é jr. trepidez de Prbio tan virtuoso y tan guerrero, y jus1fic3ban el repo.o é macdon de las Colonia,. Pero luego que los Si bios, los Politicos de Espafia, esto e, Ins traiydnres, socolor de templar In dema lads impetuosidad del Puebk, y de iii- getarle A una Taaica, que solo se aprende coo ci tiempo, no blckroa mw que smortegilar so militar ardcr, y prepararle * no futunas derrotas: qiando enxambre* numerosos de Coascriptos inundaron Is Peninsula, para. airapar Is press que se escapaba, y cubrir la vergünza de b lnvenci/'k: darrotados quando Provincias enreras se sometieron por si akmaa *1 yngo, y comeniaron g prevaricar las primeras c&unnas de Is Nadon: en fin, quando ci Austria huvo ac ,p, tado so vergonzosa P17, y ocupeda por ci Intruso Svilla,sia di'psrar DO '8ff 'nazo, Is misma Junta Central en maa 20 zobró to ci djlvio de Is comun detleoltudi no arncnaó * 11$ posesiones coloniales ci mas evidente peligro de st r at- rebatadas de tan impetaoso y desecho torbeLllno t . flO debirOI los Aiiwrlcano,, en desempcño de la fee jurada, tomar 1ut9( one aiitud guerera y ponvrnos en un resptiable estado de defensa ? t habia otro arbitrjo de precaver una invasion Gab Hispaoa. que ci de prrpararse g rcchazarl4 COD 12, IU1 Is triflida m . txI qfl: Si vis pacem, para be//wa ? Las inkras del Tiri,,o eran DOtortas. Los papelt?% ivas srdtCiO'OL Us mas atlas PfOCI&1053 pcncuaban basis Ids mas re- 30
  • 29.
    ,.,c.tay. Provincia qdel Reyno, sembranic. rara crrrrper3o, 10, ' flJt)1 lflJS po4trso'* ue la srduccion. El) CO) urtiira tan cntc y t.rn critica, no co r rer A I.as armas ino era wi mi- ØjfiSEIs cr(:aen cootra l a Religion, y ci Estado? Y ii vtItstra* co;a I("doiado por el U4urp3.1or, %i vust larga man' tor' en ete pui de deiicias, qne di'f,utjis vo'otros j vui'ira rnolcie y af. mInaminto, cfto de vmtro nmodcr.dO Lxo y exct"iva riqueia, Si vueq ra f'ertz é 1nS4- ciabk cdi'Ia SI VUtrO inveci.ibte apt go A %ruestros iesros po as pertnitian ab ivuoar la sornbra de vue%tras moradas, pars arrosir.r ci sol ardi iite, y asoladoras plagas de rues- uasCostas Maritimas, a fin de guarnecerias contra toda ir gupcion enemiga j por pie hbti querido privarns a nosn- tros (b) esta dt-fensa. a iwotros mas aptos para eLo como at fin endurecido' to la adverithid y los trabajos? 1 Por que hatwis,querido hacti nos c61nplices de vuest os ecécrables perj)rlot! i por ventura la IdigIon Christiana no preccribe c iarnasohlsgactnes y thb M res at Europeo que at Amé- und rn ricano solo el (achupio e'Iar* obligado a dtrramar su aan- re )r su Fe, y no to estirl ci CriLo igualrnente 6 los Fraoccses solo stran toemigos de Is Reiiykn en Fspafla, y pvote1or:s de sus Dogmas en ci Imperio Méxicano 2 si soig co11seqiintes A Los principios de que skmpre habeis het ho tioto atarde, 6 cor.fead de buena fee In juslicia de Is Causa Amé;icaoa, y la utcesidad esincha que Dios y la Pasria, 1* Rtligion y ci Esrado. la conciencia y ci honor nos impnncn d e tomar las armas para dtfcnier to que mas amamos sobre Is tierra; 6 bien quitaos de mis vcz Is mascara, y publicad $1 rebozo que toas vuestras deciamaciones contra Is im- plidad Iiaoccsa no han ssJ() mas que caltimnias, impo tu- tU y ardides de vuetra pilitica. Santo Cielo! ; y que hdya (k) McsIid era esta 1asp eiencial , f.rsosa, qus ci *ii*ti A?/'.., di- 'rn., 41 Arzobisp. Ihtrrcy, i,in.Ld cøleOar u,, Do,uaum pore sutir de •UI at Reyno; pere rode do no paso de vna ridiculd far,.., e.cq4. 1.. co- Ie4jdpI, âei ,'e,.. d 31
  • 30.
    aitotecatnt eotre nowtros.que it dczen seducir y wbte is jusilcia de oue'tfa iOPUQ Cams, y dudea auo valuer It espida p.ri sostDer los derctus sacro,aiuo del Mt,. y de Is Pains! j quc no (alten almas meicrosrias y quc pot uu mszqsioo salario, debiendo esperar mat de n. tros, se Y en 1.0 a uue*tros implacabes enemigos. pars des'i1. mar Is sangre de sus hermonos,ue h in acudido g las armç vo pita quiar la vids g los Europeos, corno lo hacen ello. (c) coo onsotros, sino solo, pars ,uanifratarse verdaderos hi. jos de is Iglesis, y dfeosores srdkots de su Pat na! Nobles Améniceno! Vinuosos Criellos! ceitbr*do, de quaoios os conocec a foodo pot la, dulzura de vvesuo ca tsder moral. y pot vuestra religiosidad acendradid desper. tad al ruido de la g cadeass que sira'trais M ties siglos abrid Jos ojos I vuestros verdadetos inlereses no os scoba, din los saInHkios y privacknes que forzossmente acarres soda revuiucmn en su principio. volad al campo del honor. cubrios de gloria baxo la, conducts del nuevo Washington que not ha suscitado ci Ciclo en su misenicordis, de en Alma Grinde, lIen& de sabidurfa y de bondad, que tiene encantados Miestros Cofsoes coo el admirable con3uoio de sus virtudcs Po pulates y republicanas. Corocaus de nuevos laureles. aca bando de destroza, *1 esemlgo. 6 forzandol. I adopter ages tros designios isludabiesy patnioticos. For4ificad Jos puenioi, guaroeced Jos puotos todos de uoa y otis Cota, pot doode purdan invadiroc Ins Gains Avivsd vuestro valor, y vuesens Fee I vista de ins señalados triunf, coo que hane aqui os hi preiniado el Gran Dios de Jos Ezércitos. Volved Jos ojns *1 Postliiøe Sato dc Rums, ii Paciente y Venerable Plo, abet (c.) I. c.,LAa b.rbray ri & xwMw fSVfø qsr, 4 sagre Iris, fcrg trawl,, a etw, qsi,s,,J0 it y sic dcl c.u. de MvaS, hi i.Ja it . Si rni.,1, a, i.s, dG.p,. . -. Sw hsa. p.vii is ha. ?r.Pl,ab f.sa, h :.a.ad. .edj., f*N11 g.. ,riciu. hip a. iuVV 32
  • 31.
    jsio pot lotopresores de 1* Espif 1 qn 0 ot clama desde lo prG((rn do 1• sa calabozn, Para que 'nrse,vtli to America un ciLo A W Uelion de Jcsuchristo, fligiliva de Ia Europa, y coazad3 (d) de un total ttsrinioio pot Jo, Napoleone. Herrnano errante,i! Comoatrjotas seducidn! no fo. eoteis uoa irrupcion d' los Epaii1e, i,francesidos co vues. g ra Pitri;.. qu' Is j uuriirin de todo, Ins horrores del Vdfl- jali.rno, y de Is ireligion: los mI,mos Europeos que ent re no. .o(ro habitai", po 'us cnlces de tolo gnro con Los Rene pdos, favorecen abirtaim ate esta irrupcioo, y aipiran A ella con descaro rnantniendo ci Reyno iodefnso. Ciego! al re- igir I vu stros hermsnns y libestadores resisils a vue%tro propio bien: as remachas vosotros,mismis la cadena de 1* ervidumbre, d*sgracis iodfetible que os anuncia hasta ci nwlo mismo del traydor, y sanguuaario Conde que os coadu- cel nuestra Comun deiruccion. Lo ms sensible es, que des es de todo, en Is arnargura y peso de vuestra opredon no tendreis ti consuelo de Is Religion Cat6lica, que en Is perdi- da de vueltra libertad y demas bienes tmpoMIes as alenta na con 1* espersoza de los eteroos. Pot que deseogaflaoa, per. vetido Américanos, todos los payses dominados pot Los Mnnstruos que abortó la Córcega tarde 6 temprano han de set tocados del cootagio del Arbeismo que profesan, y han diiemioajo aquellcs Déspotas.. Generosos Inglei'ies! Nacioc incomparablemente justa, y prof*.ndamente politica! Nootros somos ahora los verda dtos F.*palSo%es, los enemigos jurados de Napoleon y sus se- lOaces, los que sucedemos legiiimamente en todos los dere- tichos de los 3ubyugados que ni vencieron, ni murieron pot (L) Q.v etwist qwe Jic&. mexieable to wertra it ierno: pire . At 1, imstrowwwar 1.1 cumplimmato de aquelos Ono - &I Zabr 's Saw.,, "Iden diro vrbis, quis auferetur I voWs rrg- I)si, & d4bkvV genii faitj fri8i&aejus. Mob. ( 21. 400" W Sflt f$nIfcrTSf popeev ifljUUiLiaS, & ijri*S, & CUC*' 11lI,ik dLvi, &d.C. in. *.. 33
  • 32.
    6 petdO. El honor,Ia Politics, los IoteTeses de vuestro C merck', Iv gnas olevnncs e rnpeioL todo as edt. va.su.ra poderos* (e) A Plans,. Con A I COfltllfliUOC* de vue,tras Esquadra$ acaso no d6tart arncho ti v,u row dia, en que ci Aguil4 Mtxicana detroze as foI;.3I$ Aguilas que has as&ado Is Europa, y van g contra •l Asia. Amé,ic*noS del Nrte! Pueblo honrad4, frugal, laho ibm, coüocIdo en todo ci resto del Gkbo pot tu anor bumaldad y is justicla. enemigo Irrecoociliable de todu% 11)1 Tirsoos, Apostol perpetuo de la rsaLernidad y de Ia UftIfl! To, in eresel Amigo me * segulo ci Aliadomas Iki que nos hA dcstinado is natura 1 eza, tstsblecieodonoa en un iuismo Conti. mate. To eres buestro modtlo y nuestro recurso, tu g line lose son los nuestros, de if esperamos los mas Prows y sbundantes socorros pars acabar de aniquitar ci Despoti*vno atróz. Ambos uaidos seremos capaces die paciIkr Ia ik, ia, y de hacerla 141s con oucstros tesoro., nuestra mod.ta• tica y nuestra filantropia. Mtxwo, NovIemZire 4 de v5io. A conseqflencia del maniflesto que ci Esmô. Sehor Pirey de esis Nueva Eipa ha ha dingado i sum habkantes, lieno de aquella pura since rued pie carsacriza I uu gefe pie be merecido Is auguta conflanra del Supremo Cooiejo de Regeocia que iivaimeo' ic nos gobieiaa. me presenu otra prueba Lrrefrsgable,qoe cot (e' S.i. .. isgnorzissc .stupiii iczará è b.&cr aiwsiS, çi.c ssts : Jii r i,g i,.j, ks ef.ft,, Ii lip. 411mw, a.s owes è baberb ag,i.k p.r s&:rcs si: ,o tslzjjj ciii naiess,a S,.dccN4eIPC,II t•i La tI..-a.l idvrscs Sc Is Gr p. &eSØ5I. Hate a., ic Ire: Wits fWV pAnscsl Over- pro Rt51mt • gI.i.i., ivap. to qe no bIN ieaai. Ic ll a ratwel lsgl,ei 4 V.cript. Si aq.eu. Nac,,s sahi. b&4jgrj qverid. .V4''' I., usw. pe.s c.atri NN(3i y , jpp., (Jf.e?))s, not biait'3 4CJ110* gv* P"jli,60 i. two Sr . - c.c ' y Wis M.wi- y•v Se caL. £.ih.r.ci..,y Igiiiai, cgr.s iscaks At ins Silas JJIsaw AwaJ.l-.. 34
  • 33.
    robra ci chjetndel expresado manes$o 1 n que 'rats jndcmniz3T 1i condnta Jet gohierno en 6rden a la iPUqts4 ,*postura con que Hidalgo y sus squaces han atarmado £ Jos pueblos. supornendo que estos dominios Sc quierea entre. gar at lng$éi i otra potencij e*tran<er. Vamos puts a publicar de órden del mismo Señor On testirnonio que at mismo tiempo que convence de Is smciridad y pureza que dirige las operaciones dd gAbierno en 6,d.n I Is estrecha union de Is Americas con nu Metróco ii, manifiesta igualmente la nobitIirna gcnerosidai, y buena féconque procede nuestra Insie,a aliada Is Gran Bretañ3 pe- ne+r.Ja jtt.mcnte de la jrn*ici* de Is causa que sostienen los Españ&es, y ahismada del hrroismo, fortaleza y constancia coo que In contsnian, sin ceder I los horro ios debates con que indica ci tirano las ált,m3 crnvulskmes de so orgulto. Po4cmos repe'tir a hUCSttOS patsano. llenns de la man pura eoofirza, que quando aquella nacion heroica peIei per Is magrada libertid, soulene inviolabtemente los derechos de In natra/eza, y con c'tns nustra reunion I Is, Metrópoli. y Duestra v'rdadera libertad no aquella idra quirrérica que predican los insurgentes, sino aquella libert.d s*nta que te nemos ya en nuestras manoS desde ci moincuen mkrno en que fueron oomhidos nuestios representantes en cdrtes at t on reO racionai co que nosolvos mismos por medlu de ellos, he- mos de 'ancionar nuestras leye4, y hemos do arreglar 'sues. Irn* iotereses sin que nos p&eda cot*;ir ri poder execu,vo, fl rnflguna o+ra persons 6 corpo'raciân; rues solo ha de obrar Duesira viluntad general, ya como cnciudadaoos de aque Itos heroes de la Liberid, v ya como cooperadores con nues- tfOs *acriicios I la g'ande empress de su restauracion. Esta es la verdai pura que esil habl*ndo sin cesar I ks h ombres de bEen. y que acusa inctaaotmente I los vi- hi SWores de la insurreccirn, coys ioiqua impQstuta queda kbr adam:nte deseuhierta por med'o del predicho ttImo• ISo, quo literalmenfe eopiius sqd die is gazeta at la. ito- tCDCia 1e 17 de agosto. 35
  • 34.
    S ?ERO MfTFS i:pue P. TO$fF. L#1 MO. jr,sia tie c.piar el Pre dW00 Ife0immi0v tenpa in ir las not as tie on Cosentador Tcco.r.a:e a /4 uracion r.JOria qN CAUCIà. COM NTA RIO. ManifiesSoi Estssos Impaclentes por haberle I i, os Vera riacer de el Is correspnadientc anstomia, do i nuestrOl kores qve aunque carecemos de Un burn M. croscoplo, no pot eso dexiremos de operar, con rnpo qile todo cuerpO rspallol pot 10 comun, y princlpilrpwn quaodo ,szI agiudo dc. Is bili, apirece biochado y de fue,t wusculatura. Pirey. Nmbre santo y respetable, qne impone y cangs uaa prufunda itnpresioo I todo ArMricano. Aver n3d yo, y he visto dos Virreyes, que se lievaron t 1* Madre Pa- tria, ci uno veinte rnilloues. y ci 0110 nueve. Dc ouo me coataba m' AeIa que, en tiempo del mtjcr Ministro que ha teuido la Espafla, con arbitrios bonestos y decoio.ni, como poner Paoaderla, Caroeceria. Confiturfas & rejuntó hasts once mifloaea y acu*ado de ello en su reitteso I España pnr sm S éI*UIOe Ic dUn ci Ms t roh Sc os acasa tie baberos trail do de Nkeva 8spa Ma once willoner. ipobre dc ti,s sine a cierto! sereis infaiibleraenre periiiao. Como solo se hjb$a de Li Suprema Magistratura, no harem01 aqui el Clo)CW) & los SS. N o N. N. de Ins quales ci pi r imero se aplico IS: pecd qne tcibi6 pars psgo de Ins Tropas qur condt,xn I la Z.ar ta Zarra the la Barca, y ics otros barricroc con ci diiwto Jc los Ramos que admiolsuabao. D Is lealtad del Stii Ve rIac nods diremna, pot haberse porg3do pleosmen te dii tepuoche de fo:eflirao Contra las calumcias del Duque dii lafasu ado. Pura siawerijad. Rcipirando'a ha estado totta b di&a de l Gov*t,.o Hipaao MéICanO en e'tus taemro' buleutos: flcnaa e tIn de ella Li' Fth tacion chrisijano billea,,, l t eno., In, Msu,jfpe*to, di ios Uais las Guctas putices. j AseTc 36
  • 35.
    son o,otros Iswerdad ha We as articulo 4e cQUU&- rn ique z*poaiira. Dc acuado g Lo a wqwq un par. dwlar en usa carts p nvada. qie despsec se ha p(ebics- , exhpoa g leg A ca.s g que sc unan y no totne MO N costra otros las atmas, 7 ae CR POOSSO a una iva304 tttaaeros No,utrns bcos estado en ci crao ertar tw pie ci deo.teoio geetal 4. los A!séricanos Ii ILi. cosd.&a Gosaaao es a causa 4. 1* c.olacioa. Hiimlr.. Nosotros so I. tlat.moi can ta.ta llane- o S. A. Scrcsisüas, peedado de vistra erbasidad, ,ecn.'cido g [as favom qee I. depeniak, no cardact no or A baros g cuimieoto de fracas al fraate de 8o ?ots,. y us (riolers de cies caäsoes. Y cádsdo. quo In tales tsoates puedno lIev*r fieego ade.uo, y socadet Is 1w oss to, CA staring de Gc4eo. Na.essra i.tJ &c Es cfeo ys heaos vio Jo, me Irros qoe no estas trcs áklasos caos COME alinistre4e &iaos AIisdos pero a irosist. GacIiepiaes Ic &iii,, us ci deospe de c.Ljssar La tespeatad es do salvarosde sea tosal i n difeaible t&m it=*. Need lajsicio,y tusalo de urattos agrsvios tr*sd 4. MioroslwW cou now e.easei Ceseve y bungs F os *juarda. . Ion brazos alieftos. Si .i on ts, so os pere dir cats pow gaIulahIe, uni- "y6danomecm de vueatra t.d, s.scvaos cli. ci abs mI_Iqaba.duse. goe as haUaia co Is .gonia de vestra d- Eos p.cos criollos ,.e tralseis 6a.prados.6 krza4ns% den*ria bie. pro.:., 6 serf. vttüsa. 4. enes- in Pier so derraarM sa ge, p Ia vuestra. caai s râdo dam" l.ar *que calowe to. furores 4o IN,musita, psáusa.Dot p.krde Nipoleos, ci mayor de I ., .s prive Is ino-aiIs4 del (kceaao p siiOw4swovo a 'reptis eamam M.ri.a. Los Is - wcfts seraria. csrs Si si.s% faltarlaa atiiert*CWf e e c*ic.i.de jan los dstó d 37
  • 36.
    I. franqaeWu (1 fflas ligero Ea.rao (eómekL II Os *éqoe. perida ,th sin recurso, sino iinplor.J ckocIc y desaf miss isnestri cólera encendjda quebraniar mdi cef y si ceemiga, y asegwar La r4Ig1osa civil de Is Patris. Dervo de a Nat urakza. Hablais sin thda de i Hsspana, won is qual to. Hijos españoles qereis sig.. Suerledc lea Padres sp.ñoLes Veto nosotros ,ie somos di .,*iur*k A,iê,kam abramos cooforme t los iatef.. de &a coo arrro of precepto di ba candid chnsü qize dice, pri*au* mibi. I#'erdadsra !thestid, no aquella idea qtswric, &c La liberiad de romptP todas las trahes de is üidittj do 44T. I .auesuoe Niclonalti p*ea qee no corrompan, come hat* aqui, en una formu oclosidsj, do suftiroos por oo.oiros uismos de qsoto heos meets- "a,, ao comprarlo todo de sepiilna 6 oava mano, di benefIclir DuesirSi Minas de #zogue &c &c. &c. es un LI. bevtInage, w,s 1ibs.d qu1ericL en iMi do tazoo, q 3$ estsspsdéz Indiana qviere realizar. I*iurgenre:. A I gunot di los misiDos Stwopeor han esmtadb Oftts psiahca no Ii di hdulgenes. Represeiitautes en crtes. Act se cmli iban I VII Concitlo. en vi;ta die set Ins ma; Eeki,iicos, ilenos de Cinooes y Teologla; pero vacio' (gracias I vuestro maquli belismo ) de cm' to, conociraientos ccooSrnico,, y cstath ti- ccm qtve han corrosnpido I Ins Naconrs, qmie hacen ci pf4 'PI1 ppeI en ' G.bn. Dichos Kepmecrovante lIevsTfh pinuos podere, de sus PF4DViCW.1aS pava. rcouocer ii K'i di Espeña. que reulsa.e Legiimo. "Hombre: it bie,1. i'iIe* antores. Vie vabiss gal di' cliii maiuci buinun. & bosum ualutn! Sc m:crfe j erte PC 1(0 en la f.,,prtntt We Capital p.r sc'ce pesos a his Mracri.: de todct laS Yteve: del c p d,jt awbuipcioacs p0 at ?4& 38
  • 37.
    Niim. 2 - EL DESPERTADOR AMERICANO. CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA. pALAXARA Di!. Juavss? Di D1C11MBIE Di 1810. • . . . . . . . Erg. fungar vice coils, acutun, ,edIere quae ferrum valet, exsors ipsa secandi. Horat. AnFricanos. El Cielo se ha declarado pot voo- tios, 1* voluntad de Dios se manifiesta cada dia con in- dicios nada equivccos de la mas decidida p señalada apro bacion de vuestra Cauia. Los enemigos, sobrecogidos de an terror profuado, y poseidos de aquel Epirltu dc ver- tigo que ci Señor (a) embia £ la Tierra cocno precursor de Pa ruins de las Naciones que han provocado su justi- cia inexorable, pierdea el (lao en sus acciones y discursoç totnan vuestras armas para berirse g si misaios, p alegan en su favor tesumonios que Los coadenan. Leed la carta Irigiesa que contra vosotros citan en su Gazeta de 4 de Noviembreiltimo. Peed, y pa.imaos. Cádiz 16 de elgosto. El Sr. D. Enrique Wellesley, ministro de S. M. B. ha pasado al primer secretario de ci tado is copia que acompaña de Pa carts que ci coode de Liverpool, minisiro de Is guerra, ha dirigido at brigadier general Layard. - (a) Mi:csdt Dominus Spiritwiu t€vtigMit M w&O CIPS, Bi Vt es fad:, rkw en-as ,b,i.,r. isal. cap. $9. B 39
  • 38.
    '3 w Dolmawf Street 29 de Trade J? tRio. MHe te, . caMo y pmentado A S. M. .vuestro$ depacbos Cfl) k que vi!aia inchilo. S. M. aprileba Is determinacion que tomas,ejs Je Ian*V * voestr') ayodantc de camps. ci capuin Kelley con Is noticia del acookCURICR*O ocutriJo üItiin en Is provinc*a de Veoeztela. Juzo de Is a'yor Importalicia qac ci capitan Ke. 11cc vuelva quasto antes Ic sea p .Mible * Curazao; y qi ,stci enterado de 1* condui3 que pot di;rosicion v Dornbre de S. !'l. debrreii obcervar en virtud de las cir cunsanci3 eprcs4da en vuestra cart-i. El grande objio qt S. M. se propuso dede el piim•v iswmeuto que llcô * ette pai' La not iia de Ii gloriou reèctencia de La oicion c*pañIa contra La urania y ucurp3coo de la Fr;jocia, rde auziliir pnr todos Los me. di, pobii!rs este grande etuevzo de un pueblo vi1kote, kal y de nobles .entiaieotos, y de coocurrir to quiato pndiese * Is independeocis de Is mo.arqla espaãoia es odes las parses del mood*. Mkotra que I. narioo espaIo1a persevere en so itsI*eacsa contra sos invasorci, p isteotras que pue4.40 tenenc frndada, esperaozas de resultadn favorables a ii came EspalSola. cree S. M. que es deber wyo, en honor de b June's p de Is buena ft. op v nerse * wdo géneo k procedimlento, que puedao prodiacir La nwnor sepJI$ Cion de 1211 provuscias epsñulas de Arnéiic. de sit meilO poll de Europa; pstcs Is ialegridad de I s monaYqsaii (spa- L1. täsijads en priocipini de Ju qicis y vcrdadcra pIl11 ca es ci b1aco * que aspira S. M. no iDvOos que IOJU h)$ $cks pat riósa, espaAolrs. Pero si contra Los mas rivos distos de S. M. lIe• gase 1 Cilo de fundamento h d.,min' "Pb riolet de Eurapt sufiesen La duri 7uga4, %Utr$e de set sub d eaeiaigo co g ua, ca viuJ 6 de fuecw 40
  • 39.
    ____ e este, 6 de attrn compoo,eejmto qne'3 so- $o drxaSe i Espafta wa sombre de iodeprndencja (acna.. Wcim ieOtO quc de ainguos maucra coosidera S. M. cone pt obable ca stiocion t La Con*tante cnerg(a y patriotes_ go del pueblo espaöol), S. M. Se veils rntóaces obligado por los misinos priocipios que has diriido an conduth ea e(easa de Is cause de a Dacion española durante estos am óltui.os afios, * p'e.tar au1lios a las proviacias amé- ,icasas que pensaaeu bacerse ( h) iodspendieates de a Epaiia fraacesa; I protecr a tados aquellos epaäoks que reliit- sundo someterse £ sus agreibres, mimes Is Aaiérica co- •o su asilo natural, y A coOrvar los restos de la aoaar- qufa pus sw deigraciado soberano. ii ci que por ana corn- bisacion de cirrsus*aocias cooigue algun dia recuperar llbeiiad. S. M. en ests declaracioo cipresa de Ins ma- tivo.p pd.cipios de an coduda, resuacia I toda aira de apoderarie de teristorlo atguooy I coda adquiaiciou pa- nd,.ismo. S. M. observa con UIWaccioo por Los papeles que a. ilegado I an, ceanes, que ci ptoøeder de Caracas pa- ftm babuerse ongiosdo óuicsmente de Is crcc.cia de que Is cavan cspsäoIa estaba pa perdida p desesperada I con- aeqüe.cia de Los progesos de Los exrcitos (ranceiucl to ci aediodia de Eapa5ay de La diso1ucio de Is .aprea jun ta. Poe taaeo cools es que l.egn que se Ikgae £ saber, c squellos panics ci verdadero eaJ asaI de las cosas, ci rccowlc,ito general de la ft egencia par toda ps ,, los césdosos esersos que biao w s.toad*d b.acta (ii) N. p.eie estJr=at 4edrai. J frvw vestr4 vi JIiiu$t,i Iisgks, al I.s iateress de I. Nics.. Brisaü- Ca paicex pwar di .lr. mode. 41
  • 40.
    '4 defros* delos habitartct de Ca a pitra, ins espaffo1 g restabkcer stis racas se re,olver*0 inmediataID0te cubs con España, comO pane iniegrante de La monarqu esp.ñola. S. M. tiwe tantO mu motivo de format esas peranzaS quantO la Regeacil, establecida en Cádiz, parece haber adoptado rrspeLo de los dominios de A mérka inismos principios geosrosos y sabios que Los adoptad03 anteriormente pot Is junta suprema. de estabkcer las re- Iaciones entre todas Is. panes de la monarquIa t$pafoI1 obre ci pie mas liberal, mirando & Las provincias de A* rica como par tes iotegraotes del imperlo, y admitiendo * ws osturales I tenet pane en lag cones del reyno. Espera S. Me que la misma generosa é ilustrada po Utica que ha dithdo estas disposiciones moverl at go- bierno de España I arreglar is cornunicacion de las pro. incias américanas con otras panes del mundo sobre ba. ses que puedan contribuir ii aumento de is prosptridad, y al mismo tiempo acrecentar todas las ventajas que del estado presente puedan justarnente esperarse. S. M. cree que esta exposicion de sus seotimieotos os pondrl en estado de arreglar, sin dificultad oinguoa, vuestra condufta en qualquier clue de comunicacion quc Os hallaseis precisado I tenet con las provincias Cacti guas de Is prte meridional de America: y babiendo de- tcrcninado S. M. Coxnuoicar al gobierno de Espa5a uns copis de eats carta, jatnu se podrá opooer iii objetar co- da en 6rden al uso que hicieseji de estOs seotimseot0 . , quc as circun3t%nc, at precerá haber ezigido. Tengo Cl honor etc. = Fir mado, Liverpool." Por mu que flUIStr(jg enemigos pvetendan bison gearse con chriss expresiones puramente political de e' a car'a; es tan dec jj ya y termjoante 1* ()CCh.iaCb oO q° en ella se costiene sabre ci empeño de la Gran 6a, CU $O$tCci nuestra wdependcocia, que co 42
  • 41.
    Jr conc..b ir cotno se arrevierou g publicarla en Ia Gaze a quc its interceptamoi de 4 de Noviembre ttiao, co- mo tin testimonio favorable a e3lo, y contrarlo a los gb. josOs Autores de Ia Revolucion Americana. Los invios Caraqueño' esos Crioilos valientes y esforzados, que Dios DOS ha puesto por modebos, sacudierun ci yugo de is su- gecion desde ci dia 19 de Abril de este mismo aiio, y se maoiieoen libres é independientes hasta la fecha, sin ha- bet experimtatado ci mu ligero perjuicio de pane de la Inglaterra. El Gabinete de aquetla Nacioa ilustrada con arreglo I sus priocipios, conticüe enhorabuena, fomentan- do las partidas de guerrilla, para no dexar gutar en paz I Josef del fruto de su usurpacion, pero ningun inteligen- tese persusdirl jamas,I queuua de estas partidas sea capaz de reconquistar una Provincia, rendir una Plaza fuerte, 6 manleuerse siqu era por U4UCbO tiempo en tin mismo lu- lar, sea qual fuese. Asi que nos vemosen eltriste y sensible estrecho de declarar (c) por decidida is suerte de la Madre Espafla, () QsJ. Llsgd is rmicis La bser saud. I. Svpreø'a t.das Ia: de- racibr ó J.:é Napokoe, c.,, siiuta, N.Ue- ia,y P.ebl. de Siilla a oslrwoue, de .ii vie. .g.ciy., - tm ingento de efla certe que me c.fltSJ 1 bal'cr hecho jarnJs WI verso, esplico ru indiglsacion contra la per- Mm ieia1wia en Ja :igiüewte JAcima, etrpkando los mi.rv!os c.,esonan- 1S is to qie se pa. en Madrid a Murat, qua :ras:crib,rcmot aqul Pwa qse las c.gen los inuligenhes. La Castellani snoancia La ghana Qufroeiancia, &nnpte ha tenido pow ponto Sies desmentisre ni Un PUflt, N o aividair lo Jr Sagunto, A k.ss Disbios diô a S2guntu, Y acid&i lo de Hsamas.cia. YsiaLmentC qsc a
  • 42.
    Ed ___ afhPai que pri'*eflIa is F.nrnpa. i lo ,e sips ci seatVO ci yngo de cI*rvadort* was dor.,d O DO sscudir4 sodas las probabi1iJ.150 I.ju4101 igwasores que *V$iU*d$$ cipkodor; y que qj reisa*rarf jamas so 2DIIXUO reducids ;6 Juhrosa humili360111! si clado precaii usa (d) mera Colonha de Ia Francis. speramos qiM las mi%op s Ewopeos que sin esptranza raCwnal dc buen DO' persiu'n St Flualownfe coo ci mas horsibie encarnjza. mienio. har4n ests niisma conftsion, absodonando pa, skspre ci kngu3ge hipocrits y faI*z COD quc hasta aqW ban iraiado de einbaucat J nuesirO Pueblo. Por 1*050. pars precsvér los incakulab)es males que 505 amenazan. para DO ii ponefflOS a) dolor de vér e*iingiMo mire oosnIros ci in q ituto Mooscal, prOScliptO p01 Jostles soda Is E.spaa pars no escuchav coo una compasion Cs. teril lot gcriiidos dc Las Esposas de Jesuchisto, ariojadas de ass Claustros, y vuehas al Siglo que abjuraron para co. Franc,.,, idos I Francis, Reclblô ml yagn de Francis Dezadnos en nsesna Lay, La que pensé dat Is Ler, Quc en sucando I Dks,y al Rey Acepia *1 Intruso Rey, A neesuas cans y hogs,, Knivega, cans y bogares, Tmdrie so.io, mhItaies, Y todos sus Milawes 'I forasmos SOS Grey So. de Monas linda Grey. (4) N. fakJ.. IffiPeAs we P.bvio fw to ass p,...nk.' ?.111 c.s vita L..sg.,,,4I. desgricio. El Rey de Francis en campafla, El dc Kspahs en so retiro, La Espana seM dc Francis, 1 *1 Licapo doy pot tesligo. 44
  • 43.
    '7 wrvar en isTØesia Amêilcsna los OrJcnes Re1igioos qve ia sirvan, como slempre 10 han hech, de aroyo v 0rnamento par* evitar ins esclsvitud, cuya idea sula nos hace rntrar en la q covulsiooes del furor; para consular * las Nacionei que arra%tran La cadena del cautiverio, v poaer una barrera al Monstruo de tiranla. que parece v g dcvorar toda Is Tiara; nos creemos at.torizadn por ci 5cr Suprerno, de quien recibimos los mismoi derechos na- ,malesquelos demas hornbres, pars apirar abiertam'nt 1 Ia'iosepcnd.ncia, como ci unco recurso le mantener pura ê Hess, is Fee Católica qu trahemos hred3dI de nue'tros Abuelos mu remoos. Bien pueden nuestras im&acabhs esemigos seguir desIegando (e) el caraacrfierozy sangisi- osrio. que sus mumos Naciooaks les ban hechado siem- pie en cars; encruelezcanse encaroicense contra los Pue- bios indeftensos, cooviertan Las plazas en Carcice'i3s. quan. do no eocueotran resictencia, derra men sangre Arrérica- ii, quanta p.iedao, que est.a micma sangre, semjante a Is de los M*rtires, nohari mu que pruducir y muhiplicir ci aámcro de nuestros Guerreros, y asegurar el triunfo de auestra Lihertad. Protetamos solemnemente A la liz de to das las Nack,nes, declaramos en presen1i del Cirlo y de Ia Ttcrra, y juramos par lo mas tagrado que Is Rrligion, p Is Naturalcza abrigan en su seno, qut no dexarCmos las armas de Is mano ha1a cooseguir nuestras piasthimas prctenioaes Imploramos para ello is a.sistecia de Is Au- gusts é Individua Trinidad, prnkndo I las Tris Diviii;ts Per.00as poe tetio de a r* ditud y pureza de ruestras teIli( pofltiI, p CnIanos coo .1 patrocioio deelarado de Is Madre Santa de Cudaltipe, Numen Tutelar dc cite lmpc' rio, y Capita]a Jurada de ouestras Lesoas. ( e') a.içw .1 Gramie, rrmm de At B. yI,..u,, rci 70 no CO SflRO em .us', sino to c i capo de b.eaLis hi ,de.vs .i.aSii, d 016w& oiug.. ape! prrd. Ute aaeaiaa. 45
  • 44.
    Is ntrs quc todo ci Reyno exçeriment la Reflesi. ciOn , irncnliai que Ins fucrtey geOef$l feriiiicota ,, irtier do. eMan .gkados die Is cotimocloo ma. Viva, ad se to todos los AmericaOOS una a'titnd lntrepiia I b,. licois, que es el USU iUi'O 3OUEICIO del trju0fo d el spathico Mexicano vcgti Ia lødiepCDdRSCI3 placer, sic tratar was ie die dormccer so hinerica coo seodos *arros die pulqaie. Como hace sti lt comidat dim, esti skopm lodigesto; y co&o ebtA rodedo de ) su laguca, no SC it ye respirar fueo. i liabli okta die entire los babitastes die aquella Ciudad populoa, uoa ma lesima po lite cap4z die pronuocar coo firmeza ml P*tfj1 ml Libertadl hsbe usa centesi ma caz die luntir valor siquiera to los talones pars venir & colocarse to is reta• guardia die alguso die nuestros Eiércitoa! Este es an p,a bkisa que so sos atrevemos t resolver; pete como am e tamoses tkmposde is M4gia, ci die esperar w hailcal. Sun aecreto pots despukar * los Mpzicanos. El Astor die cite Periódko cooe is debilklsd die sm takutos, y so baflar.. Capaz die dat * Is obra to. da Is perfrccioo cor.spoadic.Ie * La importascia de Pa época cc que so. bsflaaios. Sc ardiesic amer * Is Pa trim. y ci vet qee magus IIIITSLO ha acoisetido basis abs is s empress die tan cosocida secesidsd, lie ha herbe psssr pot sodam coo sideiacio.es, y dedicavse * des,tiDi IS Bras pine del Pueblo Américaso &rmo' sus rests Implors Is liadulge gicia del PIblKo, y protests Cedit el campo gustow * los Periodias que lie presestarci dj so. die Is thcios, y die la van cauaa die vi Uberlad. li., s i.e., e&i, h. Deg.4. Expre:. iv ZartS" ' t. $b4 wgiciA 4 's• hircis. ivi Mrs# dwrelm& Pill" . As Drn,.,e saki is i.g., Im
  • 45.
    19, N üm. . EXTRAORDINARIO. -- EL DESPERTADOR AMERICANO. ORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA. LA1A* DEL SABADO 29 DE DLCIEMUE DE iSio. • . . . . . . .Erfof' cngar vice coil:, acutun, reddere quae ferru,u valet, exiors ipsa secandi. Horat. Seior r:'espersador: Pnesto que Sn Periódico de V. va haciendo efedo, oadie extraflarâ oir hablar * uno de Ins que poco antes estaban durmicndo, 01 que en üempo de tanto pariar de las cosas nuevas, le cuente yo * V. ci ólti- ma áueño que he tcnido aluivo I Las cossi viejas. Sepa V. pue, que vf . . . todavia no me sale el susto del cuerpo. Vf tin hornbre de hirrete, sin duda era de Saataodér, coa Una pipa en La boca lleoa de tabaco havano, que me per- fumó esta acesória en que duermo: este COt) 1000 de mdlvi- duo de to' que ha muchos años gozan de voto en ci Coo *sl*do de Mézico, me tmpeth A ieprehender de insurrec- don, me afeó ml naeilniento y origen, inaldixo ml tierra 7 sus naturales habitaate, me traté de incrédulo y supers ticioso, en twos mimos puntos y to fin, me induxo tal pavor, (asi somos todos quando dormimo) pie was muer. SO pie vivo le huve de decir. pero Señor Don Don corno V. ft llama, pun no sé su gracis: ique es lo que V. quiere do flI jCfl qué puedo servirlc 2 Scrvirme I mf. No: me coo- t16 el, yo no 101 egoists, como dicen ahova; sefvir si, I Dic, y a La Madre Patria. Quieroo... y cuidado pie I#vI 1$ Vida, pie V. puesto que pici de curLoso, se dediquet COo vencer en algun eacrito g sus patsanos Los tecoaatcs, 47
  • 46.
    see lo .uraJos. jee.de.de V. j kø pérM(I Ii qtiiereD que se lea teDga por CvIs1ian4 7 ruadosOs, g qut cooxca softwoenwow 1* Depeodeocia * la Cur. CastiIIa, jdagala quien la tuviert. . . . Per. Señor, 1e g. krrsmpl p0,..c.oio f6ertas de flaque7a. t N O ye V. qi sy we aprieta V. demasiadO en la misma coocitocjj qter que vsok tan MOtO juraa%entO, Como ci que Vo4o beisios Pwçho de no set nunca die lt)S Nspoleooes p .abs, d'zo eotOoCes dt OCIP0t.fld0 Un POLO ci ceño, que V. w p.rabs to dO. pOrqi)e wuo he oldo I lo Teolog, dc Is Patris, eso tiene so mes v so meno*, pero vays, de V. uaa cool*snas. I que me obligao mis qualidades Conaid eitrsordioario y oculto. v Comisionista pviocip1 de suchu cans de CIdIz. No ac qulere otis cosa mas sino 1 que unedes como ha'ts aquf'Io &ogan todo uhramannn. Cones uleramarIoa, Comercio ultrainirino,p huta a Fit mhma cat6Iica, debe icr ultr.marina. Covque w cnnsigs que aqui sada ic determine co álsims Insiaocia y die us mood* ciaro estamo fueta de 1. Comialon; p vcnos qse dice I ello ci Criollhto. Pues Se6or le dixe yo, oyeodo tan so abra p mu nfrr* que we lo repre.en$aroo un Cr1os V. 1 1e psrcce I V. 4ue at ewriba que somos dcpendientei de sigusos is1e6os I de loq de Maruecoç 6 de Cents, 6 *' qulen le puec'e I V. qce promutba auestra depeode' cia t Pars ml to ioiifereote qualquiera Isis, reipoadió el ys on Mallorca, ys alguns de las Caosr*a', poder de mat en fistra ci bo qoc todos queremos mantenel: y comoY. liegue I fondirlo to razones legales p de credo que hail Lapresloo en los Inirnol, cu.nte V. coo on vestido de Kf Ciopelo pot Aguinsido de eni pane, p que Los paisanOs Ii steaderla pw nsi rec,'iendacjon eu quint. SC Ic OfgieZCl Pus. bien, Se5nr, po W NWpoca let ura d Iibroq qUe hagas at caso, no sop Jurkta como V. sabt, p pats habiar de a. dc India., solo podré hacer uso de Bc,isl Din del CaiIio, 4 de Solis que ci 10 mianso; pero aguardt V. 'It Orrt en este In$ane cities cosa -que por act un pft$U us.so £ Las $tfahfla "Wh9w deaC$$U' M.
  • 47.
    ___ 21. slJI I V. t.e psre V. qne tu'qq DO q lh"veimos di Coiitiy * log 'uvos, P'usqu.mos al*ue i qrnc" por donde astir del mpcno! va)e pie lo pie yo voy A proover en Is Gbrs pie cancidbo iicá en cootiso, .cque 00 aria Pkyto pie patrocivase ninguno di noes. tin. Ahogado', cosstuye por lo ohramarloo que is, si msL o locaiscodo, todo 10 pie ii deaea- - Poe. 2 qual is so ides di V.' we dizo totooces, Mi idea ci, Ii respoadf, haeer es- to depeodeeote di Cuba: ya que iii Mallorca, iii ci Conti seotecuropeo ban sirvido pars Cortes oueitrasy via V,sj queda COS1U%t coo na 4hsa qne se an'incir en ci p*riôdico con io iftuo cnmo tile. to *ecobro de los ys olvidados de- .uchos di Di'po Velazquez: Demoiracioo politics di Is ornnimoda snjecloa que este Contiocoic ftberi prnIesari .'Ia liii de Cuba, caso que poc alguna cmlti,gecim impre -vi#a, ii Peiio di Cãdiz hays ado I s obtrdisncja g los • Napolota .. -Biro va, me dixo mi hombie Cooqoc k * V.!- . . poes Ii afl4dirêmos. nObra Interrsaohsi m om I todo Coinesciiote di Neva Espafia. y pie poe ins • cripcioe ii trats di imprimir to eats Ciudad di Guads- coo Is pstsiMka mirs, sanbien, di pie dedicada ,al siemcre memorable S. 0. Nuño di Cuziiao, se alvin wcome is dtbido to humanidad insigne di cite Con9oina - u'dor Por us amante delas sotiguidades di tiadias', que en realidid lo es cite sertidor di V.- Ponga V. so nombie No Señor; permits me V. es,e raigwto di modeula. Creo ue so ne calé berfedaerwate ci Siñor C6ocul; porque al - tunas t zpiesones pie wlt6. alablodo.e is .rurrercia mnurbaa di g 1eua, que (vera di sus librot di cji y cantas de correspcndeocia, solo ha leido Gazetas. Pew, to e q ov en quc to media satisfice. pws se rstirô diclendo: trabaje V. y veP#vios. Ami lue eal ci gusto pie we diô verb qic desp'rté ya por cotoncea sin .mto di el, m di sns Pincor, Eanque como he dk ho, se we ha reiaovado *1 0 stat d cuecato. Ahora St or Dcapernador: V. que rtsbe tamblee co O ii pie mae, pie las ide*s di los &u&*, poe tiva(alada' 49
  • 48.
    ezaD. & iacftedesscreditan, slz,sj que joicocloosdo, que poede por ay file he oc&W V .sq*e deL spufO en que pot V. £ lo de GaadaiaXara t ou Nuño de ___ quk solo jceD pe ass Cafle qee tiene OOIithit sin Jiaberla ci páado jamal ni haber infludo a Ma. bow', en la ftb,Ica de eROs bogare y no se me hagi V. gorda, quanaM eiflve lanc. . p0. vids $t173. de la vista jetol babiles que boy (cacaos aqui, sobrará qulea s*p pof en so to ci mésito de tan hoarado CaeT san k*,rrupto MagitraIo coao f66 ci Señor D. Nuño, onibre despierta ideas iitiles sun at misao Desp.rtzr Pero u V. lo coticode & •tra aaoers 1 que he de bace, volveré * dormirfuc como dc soles Eauc (solo qida V. we su spasionado. &c. Con ocasins del pope] .i'teredente, no pcde*. si.noe di a placunos y congiatarno' con el péblico .1 vet que nueutc. Lism. Sos nad.msles coIe.taa I vov con calm Is defensa di Is Pame, 7a no -u psI.io lantess Commn.euim opts .0... y calwomia. der" he llqmpecd, teys cnd.âa *inks we so be pop.t lo ,i , "jaw .s el di an beseScie pinlc&ss. Eperon.s qe ii exem. pin di ew dut.Ieeu, Rue ha psipedo iealldsdese. a seeo, I.da is I sos coapa6tns I quo despleg.en sus tairasos to faww di ssi*s pm ca,y q ue abandoo.rsa Iego ci estdo 40 Pmri.vai wrg sane r*, an Rue hasis squl os wamenWn. ibbkos iawndos ;Cos qnanTa J15c.kad le os ama di los pechoi en quo as babess arasip dn ! Ta no hay ff-Infia. ya ci poder esparsol ha side uiq.iIsIo psi los Fisauiss y .1 auto' I aq.ri pod., subdue ann, J.CObSrdI I no conocee Is. oscusos at ic NacIo., y Is sk..cio. paid" Is. Posszd ads Ks.ups. ESP"* èI Real del Rosa'io fW lIegd ar AW Ia g ,&. El C.s.434e di am di Isa Diw6wmm at avcsz VzEidto 451 P55151 * Di, Josef MasIs Ht,odfl, pan kips si 5sapsdoi Gobinso Is (iaSi$.idO Vawla woupkca nab,. Is. Eogieos 4. Is IVIV. is MSlis! jVIvs)a1Me4j 50
  • 49.
    N U" M.4. T 23. FL DESPERTADOR AMERICANO. CORREO POLITICO ECONOMICO DE GLJADA LAXA** DEL JUEVES 3 DI ENkO DE 181*. Ergo fungir vice cotis, acutuni geddere quae ferrwn valet, exsors ipsa secandi. Horat. -- A LOS AMERICANOS QUB MILITAN IAO LAS BANDg.. RAS DE LOS EUROPEOS FLON, Y CALLEJAS. fl ermanos y Compalriotu. Nuestros Ex&citos de Norte, y Poniente acaban de cooseguir dos sefialadaa vic. torias, destrozando completamente I los Gachupinea nue. tros opresores, cuyos esfuerzos contra nuestra j'isttsim* causa no han *ido mas que Ilamaradas de tin maligno (ue- go próxirrio a txtinguirse. Esta g derrotas, en que It mano poderosa del Alitsimo se hi man ifrstado de tin modo nada equivoco protetora de nuestros derechos, han propnrcio- iado I las vastas Proviocias de aquealos rumbo; respirar pot la primera vez de La mas cruel y absolura opresion en que han gefuido por tres siglos. Todas Win abkrto 10% ojos, Sodas han des pertado del ktargo, todas han conocido que ha Ilegado el momento señalado por Ia Provid'ncia para que recobremo, nuestra natural libertad, é Iodepndencia, aquella que Dios. padre comun de todoi los humano', ha coocedido I todas Las Naciones de In tierra p : %ra su comun fillicidad. Nioguna de dims Ic ha dexado alucinar de los *? tIIO. de los enemgos, ninguna Los hi protegido ni au-. *iliado contra 105 Criollos, todas lea han persiguiJo g fiie- $0 y snie; y par lo wumo no ha durado en Ii inmensi- 51
  • 50.
    dad de sqoellospsises ci ioceado devorador de ii c, ra. VosoirOS Asnados Her Di*aOi, vosutros sou ins qmepeg .ttib en ci snipe y cego error de nuestroi drsoos contra vflestfOS pais$OOL contra Pains, contra yuestro proplo bites, y ci de mis Is dad Americans. Vo,oiros, to decimnos con lip lniai y . mtradoe del ass Jaw .e.tlmien to vo gotuos solos as Opo. jels coo is. arenas * is felicidad de sets mniLtoms de vu. Sm. CompatrIOtSs, y retsrdala ci vnotnento fell z de nueurs su.pin*d* libertad. Actwtumbradost como burnox SOLda4 * der g vuesirog Oficiales 1* obedleocia mas ciega. k* ha. bela shots seguldo unaquinalmeote, y sia refiexiooar so Is injuseicia atróz de .0 órdencs loiquas jQual ci ci jeto, qual ci fa. qual ci molivo de tan ext iaña co*du&I 1Por qué peleals ii lado de los Eurupcos 2 • os mueve acus Is defense de a Relig ion. Ii defeats de oucitra Fee Sacro. uota? Pero esta aliens ci puneu*kneute nuestra caosa,ti cite punto nuesuo senile es ci mhmo quc ci vuestro, ii aas difrrencia, que vo.ouos proiongendo esta gtns h sensate é iojuna os ezpnocis * que todos sea mot aiacs pot los VasslIos de Josef Napoleon, que . de'struinan ci Cri, tlaokmo colic oosotrbs, como lo han destruldo en España, I confesion de lox moisenos Gachupines que sin ccsar nbc 10 ban estado vociferaodo en sitos ires iSfttanos añoi. Sert equam do .re to tejudko' todo quanto lox Ultiamariods ban dicho. contra 1cm Franceses, nbra contra eltos ahoi1 joe ban reconocido per Rey al abominado Josef. tPckais unovidos de Is Excomunion que In' liqi' sldott. Europeos ban fulminado contra nuesuo Ge(è. y Cotnpafrros todos de so valor y etc au glovia? PerO SØ dUos! maccolts' icouxb podeis haber sido vktiniS vuesmns creduildad, de vuestro candor y Øe vtiesli* fré! lods 1* Nsckio, sin exceptuar * ningun Americi° Is plebe rods ê ignorante, conoció desde ci priociplO e 14 lao szpedsdo en on morneoto de desgracia. OMf lodo ci drdea del derecho, contra todes las regias de Is as Politics .0 era ass que qo $ rdad, ons wpercbei1 0 salads dc Los Gscbupa Dcsdc ci laa&aase CS 52
  • 51.
    on ci prinrpiode nuetra re,niucioa, qnedsroo yeios de pav. EUoi vteron quo eras us poado conus M110- 1 am vkrnn que 1e3 e ra impoilbie recibir innuo socorro is afraoces:ida Espafa, vieroo que las Poluacias Marl- d ines de todo ci Muodo .onendrisa DU.tt$ independen- como interesadas en cornerciar direamentc con no ros, sin toner que pagar crecidos deiechos I loo men- dom Gachnpines &n to) coafiiao en tal angustis, quo Inc pars eltos irna verdadera agonia, lea wagirM m debili- d ci atbitrio de Irstar do Herepts t too Ausores do Is empress mai gloriosa que pudo caber en pecho lodiano. Este arlifick) Its. parcciS tanto mas wguro, quaøto es*abaa mas sazisfechos do Ia fee, piedad, religion, p deuroclon acea- drsda qu" carattcri&an, y distingoen al Amakaoo do los demas hsbitantes do la ti"rta. Elos dixernn: El coun as los Americanos no es copax de conocer d fondo toda: ias ventajas que Its acarrea la independencia. los Criollos ins- truido: en la Teologla son muy pocos,v p'r consigulente los que sepan lo q'e es beregia: beheisos puts *ano de erie arbitvio, que mientras que los Cri.11os dodos se ocupan en desengaiar al pueblo icno rante , 10 nia,or porte, asu:tadm con ci solo nonibre de beregla, los aba.tdonará luego alpsin• to. it znsird con nosotros y tomard Jo ejpada en ruestre favor contra sail .uismos padre:, contra sus madres, contra tss bermanos, contra ins parlentes. contra su: amigos.., Contra todog suspaisanoa. Lienos do eats idea, ocurren g k. loquisidoreii quo pot oucatra deagracis son todos Ga Chupinr, ustos como sotiresados on Is suerte do on paiu- Io Europeos, no temseodo hacerse juecen en catse pro- pia, expidee coo ma precipltacioo Indigos de negodo e tints imporiaois. ci fulminanic Ediao con quo creel) I Hidalgo,' sus sequaces, eto Cs & lodos los Crio- )io& vIeute&cn 61 Is* tzpmioots mas uuciaa C indecente', presiooes was proplas pars CicMDdaIiZat, quo para edifi- to foijen con ml ceguedad. quo no advierteo las CflOf- 5$ coot,sdiccioocs do quo lo lirnan, cootradICCiOOIl tan P' tontes, quo Ise ban percibido baits Ics oiñc*,y tan a*naneas quo no ins cosiuUiva* jima. ci Gbup1s mu 53
  • 52.
    •,rdJor y ceirflowLo clrcuIso, ,io poe condu& de lo ico. alno por awdio de ConwrCiarites jures ibdelrgadm to cirtulao un ci Scilo del Santo Ofij0 roween de cidlo, y sin si rbricas de Ion Inq1'16doreL Nuhdades 1SW papable$, desacftrto' can garra(aks hic,. ion ctcer g los CrioUos piadoioi é ilustrados qtw papeloQ Ilan monsPrvoso on poda we parlO ltifPimo de Is lnqni. aicion, sino produccion de algua patan Montañéy asf io CreefialDos sun hails ahora. sino supiesemos huts que pun.o se ciegan los hombres. quando Un, vez ha lkaio apoderarse de ells et espfvstu de pseudo, V In ribia Je dominic g boa demai. Pars que veal' quan de buena fee babg.mos, A. H. supongamos por on instance, aunue e Is 'ealidad no ci ask. que nuestro Héroe Libcvtador huviee Csido en algun crior contra Is fed ,perjudkarla esto de aigun modo g Is justicia que fbi suite pars aspirar g IS independencia. y separarnos de In Espana dominada pot an Key de Cops', é inundada de los horrore, de la impie. dad ! jpor Ventura, peijudica A 1* juuticis de la aliaou que lox Gachupines ajustaron coo los Inglesea ci que can toda aquells ?Jacion esté separada de Is Religion Catdti- Cs, y liens no splo de herege*, sino hasta de Deistas, y sun Atheistas ! Df'scngañao , toda Is supuets heregfa, todo ci cifmtn d. I Nuevo Washiothon, consifle en haber Ievati tado Is voz de 1* Libenad de nuetra Paula, en haber descub lee to lam fotriKas de los Gachuplots pars entreglt ios g Josef, y en oponcriel Is execuclon de tan criminal y eècrable desirio. Esto 10 han patetnizado ya ha%ta IS óhims evsdcncia nuestros l'eólogns nacionales, y nnjotrol of lo demostrs,êmo, con todo ci rigot geométrico. El % D- 1 0 OfIcin de Is Uoquiskion estahlecjdo en Mexico, é,t t Tn bosusi reupnablç que con anregbo al objvo de in e remitO oIo debsa velar sobre I. cooaervscion de La Fed CaiM", ha degeoeraco abirrtamnte en estos lI j mo. tiempos. COd iniCodos, Co Ung Junta de Pnllcfj en un Club *anguifh sin qoc se ha meIcldt) en negocioi puramenu polftici'ii? tivili, aenos de so p'iinitivo instisuto. Los miMfl°' Cb*pinis Inquhlaos lo MU con(cudo ask (saoCam 54
  • 53.
    ,tndos los EdiØo,qne ha. cpedido dede iei rrincipio ajijp-.t fraocc,a en In Monsrqida. [erd singular. ,e ci primrro qne pr'mularon despur, de aqvclla épe ,, degraciada: en ci veréls qoc flevan ci decdro y Is ii. nassa privarnos die 18 cooflnza q:e deherno, tint to los Sacratnentoç maodando g lo Pt,nittn,ts dir lmn we Con lesovrs que its ablen to hi con feIon de irttrt'es coctrarios a la Eipaña, is decir contrarios a los (achipi- i. Oh! dolor, Oh! opresion, Oh! dspotismo iaautliw y tan exemplar! Peleaj, acaso, Hermanos rnestros mny •madots, per ii JcgfIimo Pry di la Monarqufa cspaiola, pot *1 des- psciado y cautvo Fi,naodo ! P'ro no advertfc que lot Gactiupir.es ya vi se acuerdan di- este Monarca infice j.o veis quc 13 Eipañi ha reconocido por so Rev I no bunco, y qe todos los plraTucntns, p fanforronadas die bs (acb.pincs hen vtnido I pirar en que sr postreo ante ci ldolo detessado, ante squci Y usepe. aquel Pepe Botella., aqoel Icy die Copes, que es ahosa para elloi ci Icy Sbin, ci Icy F116ofo, ci Regencrador die las Eapañas' iComo psede decuse qne pekais pot Fe,naodo quasdo habeis becbo cause comnn con los Furopeo% que se ban vseko s *u cinchm p decididoLi advr*sarinii! Pka1s par vustra Put ia Pero ;Ay! qee vorWra Pain., I. Aniê,iia, In Madre )efiima que os coocibió en va ueao, p as ailments to. so 'ubnsancia, no iscuie hats abc,e mas, qoc motivos die qoex& coMra vosotros I quie- Oft aeira come, hiis draiora$izados y aebeiJis que has Iwsado Las armss contra ell*. i No estals ssoci-ido' con km qiat par nipaclo die Ife!cPrntOs abs hin saqocdo, dievasladoy soiqrnI.do I Is Aniétic, con I.s déspotas q'ue 's icoiJo a v.esiva NOCWO skmpvr exIua, saempve id. •fr, e. Is IPSI deplorab:e e'ca.êz, en a lUll $bWhjt* a4be- "Of 1 Q.e oars r o sa to I& bisto,is de Is do'ninac' CpSñ.I* lIve soiofro., sino la h64ons di las l.odta& CrueldI quc oila C083 nm nie-iti tie. M.iovia. qoc UNS teaniz V ciian,e mire Dios, qsr .e hi eAWSdI, 1$ 'Su iqucce, suesuo swK dW.a.do ca ci cm pno(uusba 55
  • 54.
    ws todem 40is p cilIa e'tre ins Cmachupiaft COsU otroi, siempre oing gssar Los dose' dc nneroCn*Ior! Tei an 00 de*afS* la, emoden de cmc vastoCootineete, dad u vim por two Cs qe habeis sacido. US* .j.da g 1. "Oleo"reuse giaa de sus duiziiras n wigvosatlS d.c .bo.da0C*, de Ia Pains! A! qse *1 paw que ci ucaso sods colic dcl*1*i, *1 ba.bfiCDtO v aodra)io Indiana ri,1 we dOS de Las msoas a=s rica,, de Isas mos.d.'y do nwjw icyt Los Gachnpimi. Lu bscic.da$-de cpo as edeasas. is $'Was abastec1da1 de soda claw de Itanadoil [as Ca. chspiecs. • Quicoes w cuss coo las Americasas Mas hef osas,y aejo' dotadas? Qu1eoes ' ocupso Ins pnimet.. psestos de I n Magiutr*tura, los Virreyeatos, las loteodea aas, las plazu de Regeotes, y Oydorcs, Las dinidades m einicote as reotas mat p4ogfrs de nuesiras licsias! los Gscbup.nes. Si usa 6 nina vcz &usados de ui maquiavelao CI*$aD a1uno dc Los skos poestos at pauicio, s'n solamee* ow aqisellos eLopIeos quc e1teo us irabijo redo, eogt* Cnollos .wjo que op"a q puedeo con Is cargo de Is edad, 6bies prefiewe A los at i.epsos e igoorantes, pars ioisI 1*, despees coo ci oprobrio de iocapacWad £ Is PIacios cetera. lQue maoos wm Li daeöas del Cnioerclo, quitoø lo has aprisinqado es us soloy detestable Puente, qkos La has recarado de apeesoa ooereso,, maoteui,odo ci fma6z uwwpolio. y Menando es ci valor de an ceate.M, quioieews pesos? iQuieoes has impedido. , esiOcvaJo 10 4* cta.e de maauiaLisras Anienicsas can ci (iso pretest's de so ptrtdicar * Las F*b,icas de Espafia. coiso $100 piese que cam indo quanto w nm reveade, sale de taIlev ez1raoru.! *Quie.es has e tanado in Sal, ci Tabaco d Azogue, Ja Nirve, ci Teqsiexqaiite, los Coloirs, ci vioO cat. l a P61woea, es sos palabra los ram todos de Is t dws it. $10 dcIZr cm que tnabaijar at CriM10 hoorado. 01 ia que proporciosiaruc un a med iaaa jt 'j qO iMos binbaros, a6adkdo ci iesulto I Is uijusticia, Cs Com SAitMiai ocsossdad, y sios tr&tm de hoi' 56
  • 55.
    29. e tgee •ansi.enee en esti ,.la A wriate inelloacs de peso, de todas las gavelax, y exAcciones Ve hen C$rrSdO sobie ci PUtbIO 'IIffsbk! 1 qneoes ban levado la batbarie ha*a dobat ci iribso dc wfamia at 5aado Aumicamol Lo inenos doloroso es que ci inrcItL at pnve êc lo mecesado a m predsm subsissencia, pari is- ih(.cer toots cara A sea mismos hijos lieroos .ervidorci dcl estado. Its quita ci pan de la boca, psia pasr a in Sabdcleiado. * US Teskoir, que cos is atfloridad dc su ofl- cio anuaciasdo la desolacioo dc Io Puebin.. No ha, sfr, e9#*, as esca& 4, mizei, ot calami4$, por g.nIe qtvp .wo. qee Ic cxliiis de pager Entre linen, rrdobla el pobre Crloflo se trabsp, vielts Is ti.rra con su sudor, y no poeai con an saare, acofla mas y mas ci *hm e ntn * in f.nulia, p so iWado edo bastatste se y e petcisido *in.o- ear I. muerte como , 6nico On de su miier'a. 1 Que Pueblo, que Naciso del soivcrso gime.baxo ci vugo dc condicins ma. dura , horroross ! [0 que asombra .cas, In que was . frrks ci ci esp(ritu de rapacidad dc que s' ha manifstsdo poirido ci Gobirrno Espanol en escos i'cituos tiempni j No nos ha awsrutado en una quinta perle ci valor d.r las Bolas dc Ii Santa Cruzada I I ao se ha relaxad, Is obser vansi quadr.gc.knei erivre nootto COO 011* l)tItV' LnIa arrancals ii Sumo ntIfir con Los ma. (rfvolos pretex- toi, como lo has maoifcsudo aiguno. 4, los aiimo. Obis- p0, de EspalL.? No se hait pucno to pdbiics aiinnaeds b**t& los blt,ocs de las Cofrad(as. Los foodos die L.adoç Cspeii.nfas y Obra. Pias de LOJOr géneror, pers reulr to 'pOfle* Is Metvópoli? No se ban despnjado dc sui at- nucisras Iglesias psis so volvr I vrrhss jsmss I I No ir ha dexado el Key no cntera1nen e*luuro,y exeenuado Cos codas esas verdaderas extordooes, Iliinsd*s Dooaeivos No se nos scabs dc aawnaw con no impoesto dc PrIntS catitidad I.pcisiblt de rejoetarse .1 en Veiflie Most Es Go. * tan cipansoso cóinuio de wades too has a Jldo uleimamcncc los Gachupines is sias exCc9v4 Carts- "so IS m*I absolute c,caés de too géaeros de primefa é 4lSW,sb$g .sccsidad Estasdo Libies Los Mires dcac 57
  • 56.
    G *ICd.cis AU.e1 con Is Gras BretaKes e.tand' oS on AlasaCc0' dc los ComerCiaott? do. 4. 9w el come rcio de A wiyk Ague csa ha habido pars guct ra CS Paraiba" aa mu qee en tiempo de hays No ha habidO otrl. que is crueldad de lOS Gachu qs baa seguMe Co. rigor su afsti*us maxi ma doki*tv d.c manLerflos to la müeria 1 psr dessnilr psi* fuenss de kva.taf nos contra In tirasI. j quisara'4 las bacerso. lochar cosirl las 0ecssita4ssGus impetions p. ia que OCUpS4' ssCIOS ts eIIsi no iesgsm bstiaaIe p.t5 ttøc*IOs*t aobn ci pem de sorai cadeass Zstaedo puss, aold.S coo e.Ia. Aummko Mer.*eo. Tiranos a. o41oa, on. los Aassres 4o opiesS too abs.. lut., comO Injusta. JCVQ ,ie con que svIlui& 4.'S podsis decir que pekais pnr La Pains, 4 ut*u q w no cisgue una groet*7 cssópida Igoolancis 4e lee apem p.rec capsa huaao eoic.diauleoto Put 6M.o. A Pekak lkvsds. do tvoc al p.se eormwf . so no advenk qno em red o diapo f.,lãable. p aniqoiis shots en an rais pot los Franceass, no ti p poe justa dMpss¼ios a Pruvldencia, nsa que un rspantaj, an. fanisss ,assl jNo eels i vuesiros bsaaus son .1 dhlmo eecsao g qat has apsZado ps* p.viloa.. gr pot sijunos Inctantas lii coavulsiones de in despoutmo motibas do?1 a posible qua as scobarde Is prssencii de ass gavilis d.,pre ii' bit de Eutopeos,, qua os cpuoda en vuesirs I*L*gUaTdiI, iin eipoart an jamas I nuestro fuego? Amerkanos, tant() remor no dcbe czl'Ct an perhis isroftiks, es proplo de escavoa bs*os y may iiks. us *Co,Jaos qua sois Americanos, volved luego las baytnetas (I)flh(1 Y volad A nueairs campamenis. Si vuestras almas SC •btsn 14CthtnIt a las impresiones del misdo, sabcd qua cotta mefl Psligto .iiw,s tids to ti .msr.esrs re3ucion an lath, iomo hufl Il, mpuesto quo sois dies wil contra oihocienio, que eZpOot' aw viasmas de auuito justo rasantimiento. Ks iiracion*l, e' j..5CflS0 41 o,eao de oponery ii lmpetii de tid* tiacin levanuda 141( an i*d'Pendenciat no as posibie deiconcerest ls plarns de nurSIN P*4IS y Libtrtador, Cuncibidos con It mas p:oluuda 1:181t1', qUC ban potato ya en combust ion 4 uidas as Ptuviniia* pot U nue1Tu' enemjcjs van * set redacidos * p . lye pnr ci I ue•'1 Also d, • hijo tannin de Marie, nueflro Capliao ivkt', 0 1 c.7° •ltvsdo p gcnetusu espltuu bfsflafl tudas las prencias spiaitalfts q 13 Kuqips adm'ta en .1 Cirso, sin 1* ambkton as1sd4 z QUC las vuradss ds squel Muo.tnio. im
  • 57.
    210 Num- 5. EL DESPERTADOR AMERICANO. CORREO POLITICO ECON6M1CO DE GUADA. LAXAP& t)H. JUEVES io Dx ENo 1DIt 181 So • • • • • . • . Erio fun , r vice cotis, acutun reddere quae ferrun, vale:, e.soss ipsa secandi. Horat. Gueta Extranrdinaria del Gobierno de Mexico del mifi. t,ks S de dicierubre de i8ao. ('on fecba de del corriente part Icipa J cite Supe- rior Goh,e,,o el teniente corcnel veterano, consanda qie del reimie:to provincial de dra goner di TsIancingo. ydi las fr.pas ap-st ads: an ci rwnb. del Sw D. 7Nef Antonio de dndrade J3 Paoiic4as iigssóenses. II did i del c.rriente .arcbd ci expresado tenaente sorond con sas trepas retsnidas al pueblo de Tepeesasuilco onde se ba/Mba una division de rebddes apoderados del piseblo, y tout asuand. sus iscursiones, con notables p.rjwi- ci.s tie *ucbos inocfntes. Habiendo parade Ia ..ch. it aqMel dia en la vent a de los (mates. düsaNe zo kguas di San Gabriel, recabid alll usa carta de did* pueblo di Ye- ecasacuüco, en que se it efrecia wo ,,.srada p.cifflca en A por eaar desr*gaiai.s ms vecinos it Ia t.eriSi,dy arrj. tie los rtheldrs que los babian scdscida Liene de reg.c4p con esta noiicia fist inuresaba 414 bumanid.d.Y que tic:- Jr large cvssba Ia .fusion de sangis, re:pondid lies. it Sat isfaccion y nusrcbó ci di d ssgs.icnu 4 Jas 6 tie la maim Ad pra dicho pueblo, siempre con precamejes. per ci ccueci' 'eito fsc teria tie As perversidad tie IN 59
  • 58.
    Eu efeE., la,.quo 11e0. A Ia ii" del dia, S., ,, sioutrJ 'c qac /as altsaal do to: Ores cerros del Tuic :e Slabas to. ii ,w'ero coasiderable do gente,y at suo bleucs pars fue 50 aividkse Si tropa de caballer ga 'q Ia,atr. iris.:. J desisci ass akansada doF'/e psia dir1j,. di p..ciehne: Se pre. St a' p.fbl# es hues wden. Es Was aei'td el seismic del pueblo 0. San: sao Qrduñ i. mapasfes. taudv ii iafrutio:o do sass perivaSiONes..Y quO in Retire , babia rew,ido ci ja i lo..as cm la do osror ocho pueblo: g. ..ediat,u, macladot con los ia:asrgeaUes quo coma ndahg D. Josef Gouzalea, quitn hahi a lovantado u'4 Compafila e Iguala. Ru e:tar drcua#andas, u apirensrd ci ata quo cc. ci *WO? denuedo ,y valor de sass :ropas, y acometiend, ccn is a&anr.adm do iafan:erb, so has ho soidado quo errase ui firo. Iota/of andoloc de ii poicioas,y per:eguiéndolo.r cn is caballeria y lasceros para cortartes la resirada en s düpersiou, baits quo babsendou resinid. coma A 'a: quatr. do 15 bide en Is loma aio.brada Ia Pea.'a, kr derrotØ cow pletomeose ccn pIrdida do d:ciesto.c macrto:,y ocbeuuay on prisic.eros, sia labor osra do aaestra pails, quo am C4 balls muerto en quo sts4 ia ci .Ifé,ex 0. Juan do Di., Ricerra,, berido otro do an dragoii, 4 pesar Is veil' ar• a'adc: log esemigo: cc. flechas do sd: dedos do lensueta do fleir., I"ZaSY escopeta:,. babiendose portado toS. 14 oft. cialidady tic/ia cox ci m.or entunasmo,y valor. ltumedsat arsenic so c..4uxo al pueblo cc. 4,,ia. Is t.stlgar A Jos rehelde, A sa.gre v fuer per* considerands quo babria macho: inoces, maido publkar èl ba,,do 15 lidulto do 12 del pasade tm algimas restriccioase: quo ed' gaas /as Circunstancia, par. la tranqatlidad del piebli..? dirigiei,d, ss deavelo, Ala apreheasia g dc a,: CSt4VCIIISJi sbsgâ,ado,. S. R. ha apreclad, Justaiuraente Ia coaducta del le• •lcit. c.vc quo ha coma idado esta accks,y ci valor.? .el t.St15O SON quo Ins tropas do! Roy ha. suassifes:ado ' t.triosii.• j fldelidgsj. 41,61aijAwo Abd aproba4" Id lame' M et
  • 59.
    Wed On q!sr ba lain J conocer Las &enlgi,as rnt.Ci.u;) dcl Gobier n o justoy rave que no: rige. y que solo fieffe 4 j, vista Ia felicidady pax dc los pueblos, re,e y vi,,do el ri. gor dc 14 jwrticia para los raai,ados 4rw aba.snndo de ha jgnorancia dc sus bermanos,y con movsendo 1. *a11a dc g revcIso:os ban 1/evade ci Sra::orn.y in desolacien a ins jp 'es was preciosas de la fldelidiod v de in pa:. Si es t.s pueblo: seducidos no ceden I in ciaridad con que la Di. iaa Providencia no: *aniflesta jus designios en so se.,si- il, infiuxo tentan a los borrore: que :eráiu in precisa s pa- suwwia dc Ja ceguedady arrojo. El caphan Don Vg aochco Henrnndez, comandante de ma de las divisiones de nuestro eêrcito del Sot, .1 dat c*ienta a cite Superior Gobierno coo 1* Gazeta pie note- cede, dice a) Señor Generalisimo lo siguiente. Coo kcba de 2 del corriente particips ci tenleote eorooel Don Antonio Andrade g en Gobierno I. toms do Tepecuacuilco1 describindo ens cicuns*sociae meouda- meote, quericado bacer de todo su resultado no propedo que It adqinriese gloria re.peto de 'us Gele., y at mismo tiernpo slucioando A ins inseosatos on critics. Supuoe ha- bet hat lado en squel Pueblo considerable rnnero de gcn te, reweha * sin., vigorosa defensa, v que solo ci dennedo de an dragones, dirigidos pot in decantida peiicia ailitar, pudo conscguir ton glovioeo triunfo." Gran Dios! i y que no Icagan vevgfieoz* essos born- bree de estampar en Los papcici pblicns menliras tan de prinera clase I Pueblos sodos circunvecifl°S do Tepecuacuil CO vosotros que scads asertos evidrotes de las opraciooes de Andrade: se:éis los Jueces que decidla ii estas meirzcan ti epueio de hewicaa, 6 ci do gjg * VOIOUOS dares. g do Is ($) Otho, c).&tadaa, mbAkim ala In ajatW I" 6461"10M 61
  • 60.
    d?oi habhantes deAmerica. q'e habiéndole ret irado nuft g ras tropas at Ptieb o de Teloloapa y al Real de Ta justas consideraC10flC. qual lairon raterO valléndose de ) ocasion cr116 I un pueblo iodeEoso, y CO(Ue116 exce u1uy'n I Is Religion y ofenden I Is htjtnai'idad: Veo(r di,C.,, que visteis entrar ii Teivplo de Dios £ csto* y robar'e coda su plats, sin que escapi.sea de su codicia silos Vasos Sagrados:vosou p esdir6 i s. que Vi%1tfscn. ducir I una Imgen de a Madre de Oicm atrsvessda carga, (tal vez por vilipendio:) vosofto diiéui. qtit vii, cnnducir prisionerO at Pastor de equel rebalSo, dexancr aquella Feligresfa sin Los atI%lJIo* preSisos de religlea y aquel Templo qua1 ci destruido de Jerusalem sin Sacejo. $es ni holocauvo: vootros duels qt* visteis en las calt,s de squel infrltz Pueblo * Las virtenes y mngerts bonestat art vftimas de la dsenfrensda lascivia de Ins 52felites del irreligioso Andrade vosotro. tivéi* que vistek 1kvr pot prisioneras I codas las mugeres quc eonsidera ban it ules at set rallo de San Gabriel, (h y que tok, escaparoo de so tor peza las que tu edad 6 deformidad hicieron dcsprtclubles vosotros di,éis, que visteli sacrifIcar I anclenos impedidos, y aun criaturas inoceotes comvsnieodo sqpel pals en ua pus de horror y de muerte vosotros duCts que ci Timplo de Hui'uco, y au Munistro ban sido txatados del mast modo.'. '.Amerucanos, i y que fibs howb r ea .e qtuierafl te- net por religiosos y por prottãoies ck to envilecida hums nidad pero no ci euraño, pura todos lea filosMoa liberti ot de nu.stro infelfz simlo, his qucrido doiar sicflWre rvécrab l es ev.crsos coo los sagrados nombves de bumanidad, Jib.y tad, naturalera, razon, y otros de ins que haD UadO pica ci traatoroo del muodo polkico. No bay que .IUCI - - --I-- - - () Ff,j, Tev',w, el Pr4c4'ipii8 mar ferds sa1ga"• i b.3 eaiu efsehwa c..j. cd4Is C.Ia p.r .e1I..a. 62
  • 61.
    aerse 3mados enmparrita. las Operaciones de Andrade S.3 Tepecnauilco son bastaistew para hacernos abrir los 'jos por poca luz que 1engais yi soic capaces de discernir y de icer UNS compQl-acion juicioa de 1* condua de 011Cc? 105 enemigos coo la nuestra: ya hibels vitin que g Is llcgada dc nuetro enevniKoq en Irn puebJot se di persan las gent., y corren fugitivas I aoxfliarse a las qnal, zas de los mon- ies. MOS.y qu ii mismo tiempn que nosotrox ocupsmon Jos mil- correa presurosas * pnee baxo nuectro impro, ofr cIé1ono gusfosa aim la ramilia3 infelict'i q'ianto t?eners pavd so aubsstencia, para ci aiixlho de las tropie, piutba mcla rquwoca de quc se hi', for nado mlPjur coucepto de losotros que de nntstro, cootrar'os." "Pero en prueba, amados compatriotai, de nu°,tr* ibjor causa, yl habCjs visto nu.s4rns tlices éxfto, v g ha- ben sido testigos que sin embargo de teocr snteneiont5 iwetros eamign, dr atacs.r primero g este Pueblo de gus. ii jlin*s se atrevieroo solo crjn haber vistn acampado ci esé'ciw comsodalo pot el capftan Doo Francisco Hernan- dez, I pt-4r de haliarsm dbsIOadn por esiar Dane de sus $rOpu Ca TelolGapi y Tascot iflalTeore hh.is expri mensado que Luegn que se reuni.roo nue*tras Iuerzas, e'r rimon prIsaJ:osos en so akance I repcuacuiJco el dia 8 de diciembre de doode se hobisartfugado I Is media noche temiosos de nueso aJa rju.; i*ro sin embargo I pesar de li*tps faugados los seguimi en su retirada todo e.e dia y tods Li nache, hats )a 4 de is ,nañins del dia 9 y kbicodo ooticia de que se hallaban acampado' en ci Ran- cho de AqustaIapa, I peast de iodecible fat i gas por Jo e* Carpsdo del CSttJiOO, coloci.n,oi an csfloo de g 12 ea ua Panto 4omizzujte, caajinaodo los otros ties per Is pane de lbdxn Para atacarlog mis de cerca; nas ap.nas oyecoo ci "(shod,) del pria,ero dispar.do I metralla. quando ri H Me invenc j ble de %ndraJe con todo si ezércko .e puo en 120 4 precipiada y vergoazo%a figa, dexando en aqIJel earn otOdOO 'us equipages, su bacs,y ci uqucu del $)frJLL tPeIgC,IajICO.. 63
  • 62.
    VL j w quevek Nobles A erkaaos. que ban. Q.e am poe' .aura jsssa cam.!: heos dezado suestas r 1$ias . Onearmtole res4oll beisos c.i.sdo de dia p10 soche, beams pasado aed. y batubres iosuftibks, cod,, hos sscrica o ca pruebs de oueMro patriotism " . y todos eu.is dispurstos I hacer 10 1W4 ssüskcbos joe •ss.o joe .osros CCUSIOS. p no semass Ia., amenazasd,, aoestfeS eoeágoL Apif, coma ys Os dizisios en Otis at de.pfr6 La va.ders de is iadepesdesci* pars no eon.. liaise jamu sed fit l e ll I aise*fa Paws, p estad jut sea " so provideste sos protege v an Sabio Gefr , ,e. Quartel Ssbahcr.o dc lviaIa, dicicmbre , de iø,.. = El copmew c.wssdmate del n,.h. del .fur, Frascuc, Iierwdcz =so - Va joe ci Scior Ikrsaodez am bs . trazado ci sb. iose, erreIiio.o p bcreucsl qeadro de is coad.d.s de los católlc.s Gacbspi.es v m audliares en ssos pbIau MddessQç ae Ueva.*. I .isl soestros 1e8.ores que aâada. os .q. In itereu.te, pisdosa p mdaderaosente cató. Pica eaaas con joe ssombró I suestros wAsams eoe.ias ci t aê,cjso de So. ,*co.Is4os p beveges Aosericaoos CI el Pueblo de 1. Bares. Teoeos Is sath(accion de *nUOCiM .r Ps 8 pIicmi, aoto(is acaccido en Is mitad del dis, • prda de lIlare. de testigo.'. kxado por ii .ssd. Recacb., ci Aqudes dc los Gachapáes de Is Nit's Galicia. No b et dertaeste coloies con qoe pistar Is car- "mcla b.rnble joe los eacailgos hicieros en loo ouestO4 los dft priIaea4s di.a en qw fee. o Macados en la .plus I CONee deaqoel Posbo, valiMdo,e dc tods 5* peri*idt4 Ow In daba I. anikrla fnIerf*,y demos perttI siN $m rosde sabus4aba..Proat icteero (i.e sal is SS1 dc Asenca..,, joe por Sod.. .ie.t ca CfOS sr1bie &eca cli,, p ass tropas, joe cue se caeyó perdiiIo ii. fS. V' aba.4o.6 I.. total 4ealjeato, esperaado poc , m Si gte p 16 de to Soa suras, tist que so CaWSI ci u%juEe de joe we s.case Is Codaa at II ft cas4maea Cos (ads ask..Msd M ll
  • 63.
    cdad. La vcrdadq.c drade Urba.o iv basis OUMroe be dim' jeswo se via* a.a ptoceiio. de Corpus tam larga, pm dkta de aquf IsMuca nias de tre..ta y cinco kiva& j Qwal fiá en lam impftvIt. coy .olura is aoducia de do- cc all herres Amc,iws 2 Pasmesse al oirlo lo; Cielos: odo aqoel ezército .waeroo, apensa percibe to manos del et,e&o ci Sacramento adorable, quando sobieponiiodose * godas Ins movimsealos mas firtes dc Is oaturaleza, cal- me earl aomenio SO justo rencor, adormece su venanza, se olvida del dolor dc .- TtckUtes pérdidas. y desp.rI3n. -: ala.reate so I é y so leisure I vista de Dion Sacra- rnidr, se abre to dos filas, a posts per tierra, y rlisdt isa aruial dezaodo escaper I su mortal coemigo at favor de tam augpizo Padrioo. Viles Europios, calumniadores in- jowcs, revolved gods Ia biatoiia, regitrad los An&les del piuodo eoeero,,y cisadoos us raigu scmejsatc do usa tat cé en s tat sisnai PROBL EMIl. jPor qué los Religlosos Croclfero. de Quevrtaro predlcas I todas bores Is e*coinu.ioo contra los Amwrica' moo, pot qoc oos tratao I todos do herees y * ono di beestrox Groale, do Ante Chi Ito, y to An pot qtw area- gas .1 populirho too Is Hostia Santa to las minos! Re.la.cioa. La msl,cia do kis Tecomase:, cctejando Is Ooduda do aquellos kegotarei con ii silrncio y mode- Facia. que en las a4fluales circunstancai Ot)ser van constan• temeove los Goadalup.00s de Zacatecas. I qukocs pot sn (leaplar piedad )Iaaia ci vulgo Padres Santot y qur pro- feiao Is mssaa Regis é Instituto quo los Cradfevm pizgao VIC ci problems t*al rrswlto coo 1010 Of If que Joe Pr a7ks QueroLanos son Gachopiae Ins Zacatecaoo' C'Ioho.. Añadea que be?egIa, it tndCpCOJt'OCI$ om aoe'Ir$ prssesi we sacooeab1 jr 4MIIAtSI 65
  • 64.
    A nna deofta co ci clelo Je is terra.. y qu .smenestet c.bcza bkO iitrafio, para padecer un traWCO° decontra ia fee' ci toLnar tas arm que es uz' o-rQl' pertifliX pre cütip)it ci jurauttDW de vencer, iS acrir surpadot Josef Napoleon" yá 1osGschu1 sugetarse &I j que prefeiideO eatrtgaloo' i equal Rey inituso. VILU A merkao, my desesperAKIA debe wt La causa de los (. chupioes, quaodo todo to pofan$lJ.? hacen el mas Jego abuso de is Religion para pervertiros y alucinaL Sirvaos de norte, y de pteierV$tWO ci eempto del Secular y Regular An.encaflo,7 sabre codo el de quexru Culas que han sido y . 00 los Ap6Wlei, y S'ldados de 11 Santa independeiiCi. Que no se perciba ye ma.i que u soio voto eutre uosotroN una VOL Un eco, y sea ci de mo rir, 6 vivir lAb res de 1o3 Napoleooes. Todo coacurre A damns lax rnas alhagfleias, y bin lbodadas e.peranzas de pie bien pronto w disipart ci pres. tiio pie tiene ecgaüado. I rniestroi hectnano, que mtt&ua baxo Jag vandera del oobarde y suiguinarIo Caltejas Aa- tenoche se preseotb I S. A. Sirrenisima nu tistro Gcoeratl• slao us. cabo y varios toldados del Rt &miento de Is Co- rona, que es el cuerpe mat disciplinado que neóe el eac m.go. Aseguran g una wez todos los dichos de gettores que no hay soldado que no eé ardiendo en deseos de panne I nucitrOs e,iércttos, y pie lo verificarlu en a primes scasion pie se les preseote de Isacerlo con seguridad pue$ Calkju ba pasado por Is. arms. I muchos que ban ha- bit" sabre de.ercioa. Dios permits quc no 001 VC$CDOl en La sensible occesiiad de derramar saagre criolla, dan do lug.: I que We Gacbupioes se burleti de nosotros. ___ Eaprev. Li 4c.ps1c. qve 1kg dyer .,.cbi d ótt 4€ 141 Ora cs.uas. Tr.k 14 a.ticij Li q.e I. D..inoa ie,thijS. 4 aq .Ie p.gvad., sin d.w aS iaa*,ge i.c.r eacarsó.uue: per . L. f.icrt. ./.&i,. 4€ dkjw Diamm cr,si#a enU cJILp.,c: 4, anserta. zz
  • 65.
    Nüm. 6 EXTR AORDIN AR 0. EL DESPERTADOR AMERICANO. CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA. LLXAA DEL VIu.Nu 11 D3 ENLo DR 1811. Ergo funar vice cotis, acutu, reddcre qune ferrum valet, extort ipsa secandi. Horat. E .. 1rxmo. enor Don Jo'ef Mariano Xsmenez, Tenien- te General de lo ,. Exéccitos AmericaDo, y General en ge fe de una de las Divisiones de nuestro Exército del Norte Co ()ficio fec ha 26 de Diciembie áltimo, en el Quartel Ge- neral del Valle de Matehu q l, conducido g esta Superiori dad pot Expreso que llegó hoy a las once de la, maii*na, dice g S. A Serenfsjma el Señor Generaihimo lo siguiente. Participo a V. 4. SercnIsinia qtie nuestros (a) ene- nigOs ic hal/an atacados d dos fue2os pues 1.: Anglo 4ui racanos, nuestres AUados, etdnya en Natodoches (b) es ,zumero de ruily doscientos. ?'a les teno comunicados mis planes por medio de quatr 0 propios paro que en todo obre 'no: de concierto. ,1 los Euro peos que it ban embarcado en Var ios puntos, los ban despojado nuesiros Aliados de todo: lu: bienes, y 1&j ban vue/to a ebar en Sierra desarmados. - (a) Dos mil homhi-es cowandadoi pot Cordcto. (b Ru La Piuvincia de Texas. 67
  • 66.
    40 Para ent.btsr c 'S viedeka g !as 1:ims. y prjv,ra.s Ic armas. Participa t * mbko dicho SthOi (T16. IeIt?r (see iàerza de uu de 89 hoabrrs, estre elloi 4P de Cabal. • parw wetersum de los qtie ban desertado dd Cal cko, cuemigo, I armadas de (tisil, sable phtolat,, los reaatCs de laaza p terCiado. La Artilerfa Caiiocs de hues cslwe, wrvidos paw 221 Artifteros, O bas. tecidas de asoicioses, p bEes dlscipli.adox cne el CO(flj. ano ezércicio de (sseo que bccs dEar ism eotei tarde y aañua. De Ins o&iales de as asasdo, dice su Eu. 1 0 81. guieste. = N. Oflcialisdâd .:recoscuimble pm , t.d. cwa,taacias, jp prIwipmI.cte p.r iw r a! &ies orden. EUs a ci capmz Ic hacer yeah!v at eaeaigo. &c. Awicaaos, estasto asia a1e Is sstL'facche q ezperhse.ta'e.aalao.aciaros ci airo de [a Avaazadadd Eaército A.xlliar Aug'. Aase,ka.. a aucras rootera qusoso bide aovo priiec usmero as aguramos qw dbEah esperar todo geoeuo de 'ocoror de estos Veci,.i geserosni. Eassizado sea para siempre ci aotabce dci 01% de los aércitoi, que poe todas partes se deciara protr6w e .nta j.iicis, p poe tedas panes bace trinsfar is 1- depe.desda de v.a Marion, que solo ha toado las arraa pars recobrar no asturaka derec:bos,y aaMe.er iatE1 Is Rdigio. de sot Padrr.. Aérica.s egoistas, Patthiø Iads$tea, tibios espedmdoies de auetros rie!gos 7 com- VSV%jmw .° as decLsrareis! 1 aos no sacudireis esa vetp• WI spatbis' quer s parucipar solo de 1* gloria, y node I'S -- • PrURera ocasion daros vo res.ascs Cludid- Ce de $'S E*sdo. IJaidos.
  • 67.
    4'. Num - 7. EL DESPERTADOR AMERICANO. CORREO POLITICO ECONOMICO DE GUADA. £$ZA A DEL JUEVIS 17 Dl EN%PO Dl • .. . . . rgofivitar vice cotis, acutun, - reddere quae ferrum valet, e%sor.c ipsa secand,, Horat. -I- Americanoi, Compatriotas muy ainados, oid Ia voz de la raon, escuchad los gemidos de Ia angustiada mill. Sante Patria, moitraos seasibles al clamor de sus justfsimas quexs. i E' posible que vuestros generosos corazones soló abriguitn afetos Ie compasion acia nuesiros mortales eo- 4gos ada unos tiranos detesiabes que 'despues de tener' nos esciavizados poe tees Siglos, añaden actisalmeute ci col- no A au maidad, masteuItodo pot pura rualaguidad, por puro capricho. centra todo humano y divino derecho, l mas atró.z y exterminadora guerra contra la Nacion Amer ricaoa que solo (rats de icr fiel g sus jursmeoeos! jes po.. sible que solo so excite vuestrs sensibilidad y teroura, a v. Is del justo casligo con que is dotiente patrla veega los enotmes asentados de unos lobos quc w cubren am a plel de oveja,, quando se yen con ci cucbillo I Is garganu, que deiviados del peliiro se vuelven saludos .y rabiomob (igres sediestos de La sangrc criollal Acomete I Goaoaxoato (a) ci blrbaro aIIejsa at Iuita, se exspera al Vet is gloriosa de(cnaa, ci dee (a) Li.. .1 Jd. qw sih&d m apdl. CJ.i4
  • 68.
    42s berokn. civalor rna qie humaflO de7 aqllella valienje se rnfurece a) ver que sin armas,, jQIJ esfbrzad plebe: y s-eôido cnrIjbi n'. r era ita .horas ci mas obitinado contva ss Mmsro$ah .1 uerridas,Y di.cipIinada*s fciIangs, E Qual k..bitra t ide is condu6a de qua!quera Otto . ,*ral despuls de tornat una ciu dad , cuyos hqos de ,naifsUrse iwpvrioreR A Los m;S"OS t!.partIIno5! QL quiera Miiitar i no lo h,ibitra respelado en su degraj; no htihiera admirado, su constancia, no ic huhiera (J.d5 a1gura1 muestras de huinanidad! Peso, Americano., j auras de LOs Cachicinec no son de cite temple. ApQc s apndera aquei Mcnctruo de in desveoturada y opu1er, Goanaxoto, todo Jo lkva g fbego y sangre Do st re p. is edad, ci sexô, ni condition pot cicada que sea, n mismo cr1er Sacerdotal, rcverenciado entre las W. 1aras naisones, no se distiigue entre ci Soldado. y ii pacIfico morador, entre ci que peIeó con las a'rnas, y ii quc se enccrró f orar en su ca*a. 11ombre, mugerti niños, anciacos, todos son ahorcados, fwitado, 6 deo. llados sin piedad. Nueve cadahalsos no dan aba to d.' de Is mafiana hasta las ochn dadas de Is noche. Se is. trerneceri, se cubrird de horror Is cults F.urope. qusodo si recorrer I s hiqoria de r,uestra revolucion, lea 1roo asom bro h ' ber Hegado la atrocidad de los F.spnñoieis I unos tzcesos de que se nvergorn Ian los m'smos Cafrrs y Ca' iibes. Si, Atheists Flo, Monstrun de crueldad y de bar- bane, es m 'nester delata-te ante ci tribunal jucto é impar• dat de today 14$ Naciones, ci menestes ilegue a ojos de todsi,, que esta p do ya para sr arcabuceado ci Inttndtote Cmez, aquel hombre clulee y moderado, I quite se It hizo (uevza pra que seeptase ci m.ndo que rtLIUsabII que estando digo en Lcs Slt;mo, iwtsntes, lkgaste 'U lado,, a au (ape1 g, que lo auxiliaba, y COITWflM Ic IID" Liiatario de palatra, (b)3 I nsu1ar10 coa bø(a yCOS (b), Isiba V. &(kdecj. .)sba V. S. ouo $K& 7O
  • 69.
    saciar tu brutaly birbara venganz3. bolts de la Pnfo'ula pot mas corroampidoz que Os haiku coo ci exempo de rsc Rey Fil6ol,u drcij de buena fe& Iha. bei i pres.ncido jamas igual eCenactre los mismoi Fri.- ceses- 1Obispo lomortal de I s Ciudad de Chiapa Fray Rat- tolomé de Iai Caa (t) generono proteor de loslodios nprj. pidoç to que deouncias!e I Chins V. la-t cruehaada de los C4cbpocs tus piiaooi en el Cootiocate Arnrkao, in que ru Ionfrioo del mtsrix Heroan Cones. que en Ia sola tr'mi de Mético se matnoe rnas mills the In- dio' que jurlios muil roe en ci 'itlo de Jeuateo por Tito y Vespasiaoo, ique hubicras dirbo sz bubieses vista carol- cerfa tan e-panIosa Di z y stis mil Criolloi perecieron en tan san- nenta borraica, sus caiveres se ciparcieron Nt los M ntes. para paso de las a y es cartilvoras. hnpusierónse sever Iuiaas penas para qne nadir les enter rase en sagrado, lkvsndo wmpre addanie la caiimqia de que los Arne- tcoos son hereges. idiguo% -de lot hcnores die 13 %epul- bra eclesi*s ica. j y qné prettxto sirviIS I aquelos ia-' çkm canivaks para tccaroizarce hasta cite csIr?mo! ci quc aIunos ir'dividuos del prblo buo, en loi p ineros f.ptos de su dolor cacrf1auo I su s guridad ls Euro- 4OS que ci Gobw too tcnia en Goanazoato p:isiooeroç COILO ii ci cucrpo Municipal dc aqie1ia Ciadad. como *1 ci St It hafhR ke bn.wwe' ui3Itsns, haréaos am m1va de f*iwa at Scfwg inumdmte, et. &t. Per m't qwe 1i G.1sspa r? se ic.Jr"i r.*'s "'t? ,e lie P'dai', ,nvi:a'.s., di .je ' irs LO.res a que L.aa I.qw ,çI'rt Tii eir de im ui..vipJiics ci bi Dine Ftpe ca is T' D. Xy i. qw . .ij.iea ;*s Eirager.s M..il,y *heYSJ' 71
  • 70.
    si log GefesMilitates bubiuen tenido 1* u ilgeta in eis en aquel total suceso. Prteba PAP.. bie de queeft no toe ma. que LID p'CteXo vano, es ler1e teckote del pervcrSo Cruz en Valladolid, dg Imhador de los Plone. y Caflejas. Doscientos acabse de lomo$ar g su rencor Los implacab's Cach. ness despues de haberac escapado de Is custodia en Vie i habaamos puesto, y despues de haberse reo g ido con Soldado. de Cruz contra In fee de lo tratado. Americanos, moms Iiuethncs tantax vindas, ta0 padres desoladoç tantas madm aflIidas g qulene4 ms 16 quedado otro apoyo que ci de 1* providencia, tantos s. LinatOl cometidos f sangre (na y con ci aparamo ma atM; en fin tanta sangre americana derramada i no clams jl C.'lelo pot veagnoza, con mains 6 na justicia cue is di Abel. steedida In untidaI de Is caus., que ha consttuido g nuestros tiermanos unos verdaderos Mir tires de Ia Re. ligion, y de in Parria t Pero oh! trastorno extraño de ideal Oh! efeaoa terrible. de La esciavitud, quando las oacinots se han acostumbrado pot f4iglos g su yugo! Si Ameiicaooi, tenemos ci dolor de decirlo. La tern pesmuosa nube dtl reta cor Europeo amenaza de g ruir a toda la Nacon en ma's, trueoa y fulmina contra Ins criollos, se train * nutiiroi caudiilos de Apótstas, y Hereges, se obra en todo confor- m E tan abominables principios, se carga do csdenai 4 Ic6 lustrtiidos y se lea eavia g Las Inazmenra g de la lnqui sicioa pars que no hays qnien deseagarlt a los ig()OraflICS Ins puctios ocupados pot los Gachupines se coirvierten tiatros de t.oiror y de desolacjon, en vastos cadih*1104 donde Is vita Be estremece no mirsado mas qiie vctJugO'o y vfaime, Correa tOr rentes de Isogreqw2dan icöidaa di rozo Lae csIle y Is ,, piaza. FL Crio)io habituado 1s eaclavitud, I VC? Pie Uatado Oor ci Gachupj0 In perro, ye iak* honrltø sin in mas Ilgers eiocioo. Pero quftaeLe La vida * 000 6e so amos, I uno de cws pvjuros traydore, lofiks I y I s. Key, 1 u do esos bipóirjt&i que 61 72
  • 71.
    4 S. o tiempo que confiean ter junta nuestTa Caflia, msrnheiwg ana uerra de etermmio contra notroi. cuyos inevila- by es mates Cesartits lUego al punto, si haba!sen de buena fee, y t'ataseo de acomodare con nosotro castiguese de niuerte a algunoi de etrs, i&ese coo etlos del derecho de Rpresalia, adoptdo en todo ci Enundo desde is ma alta ntigiiedad, procedase contra etlos con arreglo al derecho de la Guerra, para cocteaer de este modo Is matanza de Ioi nuestrot; entonces ii que se desplegan los sentimieii tos mai vivo de la mas cordial conpa'ion, entoaces se Puebla el ayre de sokzos, se vierte et mas amargo Itanto, se prorrumpt en qu.xas y cl-imores, se pubHca A gritos que es uns barhatie 'in exempl,, una atrocidad, una im• piedad inandita quitar I los Gachuploes la vida, y arro- jaT sus curpi prw los campos, eno e. hacer con elks to que prirnero elIo mirnos tienen hecho ecm noSotros. ikanos i hay una juticia para el Europeo, y otra para el CrioIlo 3 i xefA uii mkna coca ikita pars aquel é ilicüa yir3 e,te* isolo ttoraréis ci juto casugo de vuStrOS OV Sores, sin gemir por la desastrada muerte que dan ellos vuestros hermanos v paiano'! iHa ,.ta quando cesaréis de set insensatns, è injustos coo vosotro, misinos! Ftudiad a fooio to4a la conduta de nuestros Ge' fri con estos tiranos adveodizts, desde que conenz6 nuel' ira revoIUc))fI, y apenas encontraréls co Is histQria univer- sal de todas las cion's vxenp?os de tanta hum.mniJad é iciduLgencia. Heroos apurado. ca ells codos tot recurso$ de 1* politics mas conItcendiente y genero, p hegnos tasayado de mil modos ci ss g rem3 de Is dulzura p tokrad eta. Les bemos ancdido, despues de baberlos veocido to buena gserrs. Indulto: muy acuplios en us bienes V Prsooa%, ks hns extendido cirras de narurateza decla Ttfldoloii Ciudadasor 4njerkanos, lea hecw dido eater* libertad sin rnas qne una regular caucion de qt* no atCn Win contra Is libertad de oueitra Pitria A los mas t*)lui. I quellos que nos hin dado viotrnI* sospechal dt •Jbcsios .1 Uiupa4or de La Esp.üa, OM kmos cogzLC.eta-
  • 72.
    46. do conponerl" en edeiM CSmOJO V P33CiO3. d1tcj() uno por to meno' qultcr psoc menUaIes pita * c3d1 s h'flos permitido eSCO' r tra L msotenc$ flfl , 6 bin I t Am1iCafl0 que mas les mmli n Ia caa del amigo in embargo toco ha s,do en vano, todo hi sjd:i qi. Jijo i,.áil. to3O ha cedaio en nuetro prnpio da iju, y protonar la, sang1inta I adO ha servido pars fornentar, é untvstifla guerra en que no vemos t,flVil&tO'. A de inlol su' jura!nefltos. y rrcte%ta*, * la pricneri oca'io, qiie so les presente se esca pan a Ic Reales enrni4os es(o pêrfidoeq y loman 1-.s armal con trOSt. hacien10 vr 6 las cl3ra$ quit no han olvidido la fee pznka de sui artj. po-i domül$doreS to Crt&tginses. Los que no logran f1i. gars-, ntizin eotrc neotros La llama de La discordii, pro-. pilan discurcos sediciosos, cxgeran los males fori.00, qijimzs fattan en lina rcv&ucion, inctruyen de nusras mtdiJas al enemigo, y marnienen con él una secreta erimi- ni corre*pondencta. ;Criollos tieruos y sensible', quan in- dinoL quan poco acreedores 6 vuestra corn pasino son esto. srslvado! ;quento Os agraviin, con obsilnarte en que per. maaeacs esciavizada la Nacion del mas belle, y mas ama- ILe carer que se conoce sobre la tierra! olumoa iacicpunable di Pueblo Amtvicno, ci irsado raudillo de los hijos de Maria de GUADAIJVP&, mag- nIaiao y de'oodado Hidalgo, haa ahora nada ha "I do desviaro. de Is ruta que os trató h cabidurla, nada ha sido capfz de Irastornar vuesuos designios y debilitar Vuestra constaccja. F,xa la vista en la, cooducla de los (;- f s tnmigos con vuestros hijos los lodianos. (S la habtii propusIo p"r none v dechado de la que dbi.is obscriar (i.fl lo q prisiorercb. (actupine. Elks imbi'ids en su ar tiuo 'ror de que samos gentes de poco csfiitu, cbar- de é i . e cilec, crt y ernn s;f car la micicote t,berid tfl $ucuj, Siguiendo su sis'érna fovorito de terror. i IfnPwifti- C OS , jte'f4rios! Lb advirtieun qtie eran otrs lis mtd% d is que esi.a a mu(L1nz3 de Ins tietflpo, y las CirCUf UaciAa. dc su act,4.1 i j tu,c jon: no ti precipiclO y a V11OL 71
  • 73.
    indef61'blt (d) Wfl$qne de e*e rndo se labrban. de sus delirios, habej, entablado it rnjc pl3fl cando de él iocalculablet y mucho mis vent jcos reulta05 . Es verdad que porun apartetaignoratzcja, p r ouR Ins enlaces de los Europeos coo las PriQW73s de nuestris fjq)i;as, ban suscitado a Jo pronto vinleotas qu-xa-% y cIa. tDores utos; pero Vos., 6 Padre de Ii Patra sobrepi. oitodoos £ toda Ii sosibiIldad de vuestro gene roso cor I. too, y atendiendo solo g La comun redencion. os hjbeis becho superior A murmuraciones populara!s é Insensdtg. E,cios forzosos golpes diaados per la politica, iConsejis por Ia necesidad, y aprobados por la Lev, lot. jnstificarn Jos mismos que ahora los reprueban. Bien pronto la (na y tranquila razon caLmará todos los furores, mov;mienl'-s maquinaes de la débil mturaleza, hijos de Ii exc'lcncis del car g acz Americano. Estas heridas las cicatrizar* ci b4lsamo consolador de vuestra sabidurla, haciendo suctuct I unos males pasageros ci b-rmoso y resplaodeueote es piaaculo de una tranquilidad universal. Prostguid pues, Héroe inviao, Héroc inmortaL, con tinu.d ese saludable plan de terror de que el mLimo encmi go ns ha dado las p'imeras lecciooes,. Seguid porgando is Patria de los mnnstruos que la depedaun. p devoran. No on detengais hasta aniquilar al debit p versltil Veoegas, ese Virrey, d-spachado por ii Consejo de Regeocia pars consumar ei ioiquo proyecto de nuectra cotrega a los a. pohnns. No pireis hasta colgr al catistieo Agwirrc, zo- te del Criojlis,rjo en e qos desventurados tiempos. p padrino y fbmentador ci orgu!loso Vermo Fn 0° exterminjd dc cntre nosotros tc'da ea m)êfi4'a y abomi Dable razz que ic opnne I nuestra suspirada )ibeniiid, al C umplimiento de nutsiros mai solemnes ju.amtDtOL V Ia C004ervacian de flu nra secrotanta y adorable Religion. (d To ric'shLja F.r.) c.: al er prø.wciar vi bv 4, "". 'I cow a eanwwcm ai vr As Sawa Image Gauir'q'. 75
  • 74.
    NESTA1'lS''lCO DE LOS ESTADOS U141D05, a A$GLO AMERiC&$ l.a exteasloo de estol flnreeie!nt Estdns, sgtn ci ppd pdblico intliulado: National Intelligencer, cc de mil doscierfia; y cintuenta millas de lsrgo.y mfl qualecta (t i nch*, que hacf a uo mllloo docIcntas y sereota mu quadrada', lè ohoclentOS doce mit y ochncientos arreo de tierra (comc velote y ciaco caillones y doscientas mit cabailerlas). Dtsde ci año de ml) setecientos seenta y qu-itro hasti el de mu ochoclentos tres. creci6 la pobl. c'oo dcs1e ds miflunea de Almas cinco tnThones; jai tkrrss abiertas y cultivadas desde veintr A treisti y eis irn floors de acres; las mi)iclas desde qtwtrocientos mil hcw bres 5 nvseientns wit; los marhieros desde quince mil £ .eenta y tres mil; el produto de las rents pCblicas des- de ads miflont, de pesos A quarenta y dos millone; el valor de las exportaciones desde seis millones A sesenta y treS el baque de las embarcaciomrs desde cknt3 noventa y ich, mil toneladas g mu de no milk'n. Us fondos Je atbotizacion 4.11vos C13 Mil, seieciento' r.oenta ' ( ( CI aseendian a dos mi$loneg, y en mil othockott do milhnes. Loo paarers y dinro t'f 'tivo en tesotu ia m'llonei en mil setetentr)s nover,t1 y tres, y truce mitlo- Oes en Rut ochoc1eetot I e, sin Incluir en esto la Lu,ii;1 na. F1n ti OitftUO estado rei:s,ivo * la caa de moneda as csnde ci iota) valor de to acuJo hista 31 de Diciernbre de 5803 g cerca de quatro miIl.n.s de pesos, y lo-; ga(oI a dösi-iemttn treinu y cinco mil pe % oc. Dsde vchocie ll - tnq tres hwa eats era que progresos no habuá hechc aqn'L irds&rk Pueblo en su poblacon, agricultura, COtflt1-, mantis, oeocj,s po'iticoi , dmcssicos.! Compatriots, loo sen tic una santa enviiia at VCf tatita *liej4 1g tatre nucst g s Lboriosos vecinos 76
  • 75.
    BIBLIOGRAFIA Alamán, Lucas: Historiade Méjico desde los primeros m.ovimientos que prepararon su independencia en el aho de 1808 hasta la época presente, Mexico, Editorial Jus, 1942, 5 tomos. Aizate y Ramirez, José Antonio de: Obras. I Periódicos, edición, introducción, notas e Indices por Roberto, Mexico, UNAM, 1980. (Nueva Biblioteca Mexicana, 76.) Archivo General de Indias, Sevilla: Audiencia de Mexico, legajo 2792, cuaderno 3. Bravo Ugarte, José: Periodistas y periódicos mexicanos (hasta 1935. Selección), Mexico, Editorial Jus, S.A., 1966. (Colec- ción Mexico Heroico, 58.) Bustamante, Carlos Maria de: Cuadro Histórico de la Revolución Mexicana, comenzada en 15 de septiembre de 1810 por el ciada- dano Miguel Hidalgo y Costilla, cura del pueblo de los Dolores, Mexico, Imprenta de J. Mariano de Lara, 1844, 5 tomos. Carrasco Puente, Rafael: La prensa en Mexico, Datos históricos, prologo de Maria del Carmen Ruiz Castañeda, Mexico, UNAM, 1962. Cos, José Maria: Escritos politicos, selección, introducción y no- tas Ernesto Lemoine Villicaña, Mexico, UNAM, 1867. (Bi- blioteca del Estudiante Universitario, 86.) 77
  • 76.
    El Despertador Americano,primer periódico insurgente, facsimile y proceso, introducción de Antonio Pompa y Pompa, Mexico, INAH, 1964. (Serie Historia, XII.) El Despertador Americano primer periódico insurgente, Guadala- jara, Instituto Jalisciense de AntropologIa e Historia, 1968. (Colección histórica de Obras facsimilares, 2.) Gazeta del Gobierno de Mexico, 1810-1821. Iguiniz, Juan B.: Apuntes biograficos del Dr. Francisco Severo Maldonado", Andes del Museo Nacional de ArqueologIa, His- toria y Etnologla, 3a. época, tomo III, 1911, p. 129-154. Iguiniz, Juan B.: La imprenta en la Nueva Galicia 1793-1821, apuntes bib!iograficos", Andes del Museo Nacional de Arqueo- logla, Historia y Etnologia, 3a. época, tomo III, p. 251-336. Elperiodismo en Guadalajara 1809-1915, Guadalajara, Universidad de Guadalajara, 1955 (Biblioteca Jalisciense, 13), 2 tomos. Lemoine, Ernesto: La revolución de Independencia 1808-1821, Es- tudio histórico precedido de una vision del virreinato, 2 tomos, en La Repáblica Federal Mexicana, GestaciOn y Nacirniento, obra conmemorativa de la fundación de la Repüblica Federal y de la creaciOn del Distrito Federal en 1824, Mexico, D.D.F., 1974. Miquel i Verges, José Maria: Diccionario de Insurgentes, Mexico, Editorial Porria, 1969. La independencia mexicana y la prensa insurgente, Mexico, El Colegio de Mexico, 1941. Ruiz Castaleda, Ma. del Carmen, Luis Reed Torres, Enrique Cor- dero y Torres: El periodismo en Mexico, 450 aflos de Historia, Investigacion dirigida por Salvador Novo, Mexico, Editorial Tradición, 1974. 78
  • 77.
    Urbina, Luis C.,Pedro HenrIquez Ureila, Nicolás Rangel: Antolo- gia del Centenario, Estudio documentado de la literatura me- xicana durante el primer siglo de Independencia. Compilada por Justo Sierra, Mexico, Imprenta de Manuel Leon Sanchez, 1910, 2 tomos. Wold, Ruth: El Diario de Mexico, primer cotidiano de Nueva Es- pana, Madrid, Editorial Credos, S.A., 1970. Zárate Julio: La guerra de Independencia, tomo III de Mexico a través de los siglos, Mexico, Editorial Cumbre, 1975. Zárate Toscano, Veronica: La prensa mexicana y el gobierno del virrey kurrigaray, tesis para optar al tItulo de licenciado en Historia, Mexico, UNAM, Facultad de FilosofIa y Letras, 1982. Zerecedo, Anastasio: Memorias para la historia de las revoluciones de Mexico, estudio historiografico de Jorge GurrIa Lacroix, Mexico, UNAM, 1975. (Nueva Biblioteca Mexicana, 38.) 79
  • 78.