BIENVENIDOS
AL CURSO DE DESARROLLO DE COMPETENCIAS
COMUNICATIVAS EN QUECHUA
TEMA: LAS SÍLABAS (PAKISHIMIKUNA)
NIVEL BÁSICO
Profesora : Abila Romero Sifuentes abirom@hotmail.com
Profesor: Isidoro Narciso Trejo Cruz
La cosmovisión andina es la visión de cuidado de la
naturaleza, del cosmos-vivo (Pachamama) y de la
relación sagrada entre el ser humano y la Madre
Tierra. También es la visión del comunitarismo
andino basado en la reciprocidad (Ayni) y el cuidado
de las relaciones humanas, del vivir en comunidad
(Ayllu) del amor y respeto a los seres vivos, a los
niños y ancianos, a los árboles, las montañas, los
ríos y el universo entero. (G. Rengifo)
ACHAWAYA
 HANLLAKUNA (las vocales)
A aa i ii u uu
 LUQYAKUNA (las consonantes)
Ch, h,k,l,ll,m, n, ñ, p, q, r, s, sh, t,
ts, w, y ( tr).
Oralidad Escritura Oralidad Escritura Traducción
/e/ i /weqti/ wiqti lagaña
/o/ u /noqa/ nuqa yo
/ee/ ay /eetsa/ aytsa carne
/oo/ aw /choopi chawpi centro
RIMA RIMA
(Taki)
Rahu hawan
Qucha kuchun
Pukalla rima rima
Ama ama ama
Ama waqallaytsu.
Kuyallaqmi wayllullaqmi
Nirmi nimarqayki
Mana mana
Shunqullayki munaykaptin.
Ishkantsikmi kawashun
Shumaqlla rima rima
Ay nuqapaqmi kanki
Anti shumaq wayta.
QILLQAQ: CESAR VARGAS ARCE
RIMA RIMA
(Canción)
Al pie del nevado
A orillas de la laguna
Rojita rima rima
No no no
No llores
Te amo te adoro
Diciendo me dijiste
No no
Cuando tu corazón quería.
Viviremos los dos
Linda rima rima
Ay, para mi eres
Linda flor del ande.
Autor: Cesar Vargas Arce
 Taki --- Canción
 Rahu---hielo, nevado
 Hawan--- al pie de..
 Qucha ---- laguna
 Kuchun ----orilla,
 Puka ---- rojo
 Ama ---- no
 Waqay ----llanto, llorar
 Kuyay ---- amar
 Waylluy ---- adorar
 Nir ---- diciendo
 Mana ---- no
 Shunqu ---- corazón
 Munay ----- queriendo
 Ishkay ---- dos
 Kaway ---- vivir
 Shumaq ---- lindo, bonito
 Nuqa ---- yo
 Kanki ----- eres
 Anti ----- andes
 Wayta ---- flor.
Pakishimikuna (sílabas) Patrón
Taki ta ki cv LH LH
Rahu ra hu CV LH
Hawan ha wan CVC LHL
Qucha qu cha CV LH
Kuchun ku chun CVC LHL
Puka pu ka CV LH
Ama a ma V H LH
Waqay wa qay CVC LHL
Kuyay ku yay CVC LHL
Waylluy way lluy CVC LHL
Pakishimikuna (sílabas) Patrón
Nir nir LHL
Mana ma na LH LH
Shunqu shun qu LHL LH
Munay Mu nay LH LHL
Ishkay ish kay HL LHL
Kaway ka way LH LHL
Shumaq shu maq LH LHL
Nuqa nu qa LH LH
Kanki kan ki LHL LH
Wayta way ta LHL LH
Una sílaba en el quechua central puede estar
constituida por una vocal breve. (V - H)Este tipo de
sílaba aparece en inicio de la palabra.
Ejm. …….
Atuq – a tuq (zorro)
Arash – a rash (lagartija)
Amaru – a ma ru ( serpiente sagrada)
Uma – u ma (arriba, cabeza)
Una sílaba en el quechua central puede estar
constituida también únicamente por una vocal
larga. (V – HH) Este tipo de sílaba también aparece
en inicio de palabra.
Ejemplo:
Uusha - uu sha (oveja)
Aayay - aa yay (picante)
Aaniy - aa niy (aceptar, estar de acuerdo)

Una sílaba en el quechua central puede
estar formada por una vocal breve y una
consonante. (VC - HL) Este tipo de sílaba
también aparece en inicio de palabra.
Ejm:
Ayway - ay way (anda)
Ishkay - ish kay (dos)
Aqtuy - aq tuy (sacar la lengua)

Una sílaba en el quechua central puede estar
constituida por una consonante y una vocal breve
(CV – LH), Este tipo de sílaba aparece en inicio de
palabra, en interior de la palabra y también al final
de la palabra.
 Ejm.

Runa - ru na (hombre)
Llushushuy - llu shu shuy (deslizarse sentado )
Llampu - llam pu (blando)
Una sílaba en el quechua central puede estar
constituida por una consonante y una vocal larga
(CVV – LHH), Este tipo de sílaba aparece en inicio de
palabra, en interior de la palabra y también al final de
la palabra.
Ejemplo:
Chiina - chii na (señorita)
Raqaa - ra qaa (ruína o casa en destrucción)
Allaapa - a llaa pa (mucho)
Tiipuy - tii puy (latir el corazón)
Una sílaba en el quechua central puede estar constituida
por una consonante, una vocal breve y una consonante
(CVC – LHL), Este tipo de sílaba aparece en inicio de
palabra, en interior de la palabra y también al final de la
palabra.
Ejemplo:
Rinri - rin ri (oreja)
 rampuqshu - ram puq shu (vaya de la papa)
Waraatin - wa raa tin (pasando mañana)
Pakishimikuna (sílabas) Patrón
Kushi (Alegre)
Llakishqa (Triste)
Piñashqa (Enojado)
Pinqakushqa
(avergonzado)
Pununikashqanaw
(somnoliento)
Yarpakachakuq
(pensativo)
Mantsakashqa
RURANANCHIK

PPT QUECHUA BASICO.pptx

  • 1.
    BIENVENIDOS AL CURSO DEDESARROLLO DE COMPETENCIAS COMUNICATIVAS EN QUECHUA TEMA: LAS SÍLABAS (PAKISHIMIKUNA) NIVEL BÁSICO Profesora : Abila Romero Sifuentes abirom@hotmail.com Profesor: Isidoro Narciso Trejo Cruz
  • 3.
    La cosmovisión andinaes la visión de cuidado de la naturaleza, del cosmos-vivo (Pachamama) y de la relación sagrada entre el ser humano y la Madre Tierra. También es la visión del comunitarismo andino basado en la reciprocidad (Ayni) y el cuidado de las relaciones humanas, del vivir en comunidad (Ayllu) del amor y respeto a los seres vivos, a los niños y ancianos, a los árboles, las montañas, los ríos y el universo entero. (G. Rengifo)
  • 4.
    ACHAWAYA  HANLLAKUNA (lasvocales) A aa i ii u uu  LUQYAKUNA (las consonantes) Ch, h,k,l,ll,m, n, ñ, p, q, r, s, sh, t, ts, w, y ( tr).
  • 5.
    Oralidad Escritura OralidadEscritura Traducción /e/ i /weqti/ wiqti lagaña /o/ u /noqa/ nuqa yo /ee/ ay /eetsa/ aytsa carne /oo/ aw /choopi chawpi centro
  • 8.
    RIMA RIMA (Taki) Rahu hawan Quchakuchun Pukalla rima rima Ama ama ama Ama waqallaytsu. Kuyallaqmi wayllullaqmi Nirmi nimarqayki Mana mana Shunqullayki munaykaptin. Ishkantsikmi kawashun Shumaqlla rima rima Ay nuqapaqmi kanki Anti shumaq wayta. QILLQAQ: CESAR VARGAS ARCE RIMA RIMA (Canción) Al pie del nevado A orillas de la laguna Rojita rima rima No no no No llores Te amo te adoro Diciendo me dijiste No no Cuando tu corazón quería. Viviremos los dos Linda rima rima Ay, para mi eres Linda flor del ande. Autor: Cesar Vargas Arce
  • 9.
     Taki ---Canción  Rahu---hielo, nevado  Hawan--- al pie de..  Qucha ---- laguna  Kuchun ----orilla,  Puka ---- rojo  Ama ---- no  Waqay ----llanto, llorar  Kuyay ---- amar  Waylluy ---- adorar  Nir ---- diciendo  Mana ---- no
  • 10.
     Shunqu ----corazón  Munay ----- queriendo  Ishkay ---- dos  Kaway ---- vivir  Shumaq ---- lindo, bonito  Nuqa ---- yo  Kanki ----- eres  Anti ----- andes  Wayta ---- flor.
  • 11.
    Pakishimikuna (sílabas) Patrón Takita ki cv LH LH Rahu ra hu CV LH Hawan ha wan CVC LHL Qucha qu cha CV LH Kuchun ku chun CVC LHL Puka pu ka CV LH Ama a ma V H LH Waqay wa qay CVC LHL Kuyay ku yay CVC LHL Waylluy way lluy CVC LHL
  • 12.
    Pakishimikuna (sílabas) Patrón Nirnir LHL Mana ma na LH LH Shunqu shun qu LHL LH Munay Mu nay LH LHL Ishkay ish kay HL LHL Kaway ka way LH LHL Shumaq shu maq LH LHL Nuqa nu qa LH LH Kanki kan ki LHL LH Wayta way ta LHL LH
  • 13.
    Una sílaba enel quechua central puede estar constituida por una vocal breve. (V - H)Este tipo de sílaba aparece en inicio de la palabra. Ejm. ……. Atuq – a tuq (zorro) Arash – a rash (lagartija) Amaru – a ma ru ( serpiente sagrada) Uma – u ma (arriba, cabeza)
  • 14.
    Una sílaba enel quechua central puede estar constituida también únicamente por una vocal larga. (V – HH) Este tipo de sílaba también aparece en inicio de palabra. Ejemplo: Uusha - uu sha (oveja) Aayay - aa yay (picante) Aaniy - aa niy (aceptar, estar de acuerdo) 
  • 15.
    Una sílaba enel quechua central puede estar formada por una vocal breve y una consonante. (VC - HL) Este tipo de sílaba también aparece en inicio de palabra. Ejm: Ayway - ay way (anda) Ishkay - ish kay (dos) Aqtuy - aq tuy (sacar la lengua) 
  • 16.
    Una sílaba enel quechua central puede estar constituida por una consonante y una vocal breve (CV – LH), Este tipo de sílaba aparece en inicio de palabra, en interior de la palabra y también al final de la palabra.  Ejm.  Runa - ru na (hombre) Llushushuy - llu shu shuy (deslizarse sentado ) Llampu - llam pu (blando)
  • 17.
    Una sílaba enel quechua central puede estar constituida por una consonante y una vocal larga (CVV – LHH), Este tipo de sílaba aparece en inicio de palabra, en interior de la palabra y también al final de la palabra. Ejemplo: Chiina - chii na (señorita) Raqaa - ra qaa (ruína o casa en destrucción) Allaapa - a llaa pa (mucho) Tiipuy - tii puy (latir el corazón)
  • 18.
    Una sílaba enel quechua central puede estar constituida por una consonante, una vocal breve y una consonante (CVC – LHL), Este tipo de sílaba aparece en inicio de palabra, en interior de la palabra y también al final de la palabra. Ejemplo: Rinri - rin ri (oreja)  rampuqshu - ram puq shu (vaya de la papa) Waraatin - wa raa tin (pasando mañana)
  • 19.
    Pakishimikuna (sílabas) Patrón Kushi(Alegre) Llakishqa (Triste) Piñashqa (Enojado) Pinqakushqa (avergonzado) Pununikashqanaw (somnoliento) Yarpakachakuq (pensativo) Mantsakashqa RURANANCHIK