UNIDADII
Platón
Aristoclés,llamadofamiliarmentePlatón(427-347),
fueunamantedelasabiduríaquehuyódel
dogmatismoydelsistemacerrado.
Fuerapsodaypoetayseexpresóconanalogíasy
comparaciones(conmitoseimágenes;unaespecie
deparábolasfilosóficas).
Platón
INFLUENCIAS.-
HERACLITO.-Deéretomalatesisquetodoenel
mundoestácambiandodemaneracontinua.
PARMÉNIDES.-Platónaceptacomoél,laexistenciade
untipoderealidadpermanentequesólopuedeser
descubiertapormediodelarazón.
PITAGORÍCOS.-Deellosleconmoviódemaneramuy
especialsuprofundointerésyreverenciaporlas
matemáticasysucreenciaenlainmortalidadyla
transmigracióndelasalmas.
SÓCRATES.-Deélretomasuconfianzaenlaexistencia
deprincipiosmoralesabsolutosyenlaposibilidadde
formulardefinicionesacercadeconceptosuniversales.
Platón
LaAlegoríadelaCaverna
Platón
I.DESCRIPCIÓNDELASITUACIÓNDELOSPRISIONEROS
NospidePlatónimaginarquenosotrossomoscomounosprisionerosque
habitanunacavernasubterránea.Estosprisionerosdesdeniñosestán
encadenadoseinmóvilesdetalmodoquesólopuedenmiraryverelfondode
laestancia.Detrásdeellosyenunplanomáselevadohayunfuegoquela
ilumina;entreelfuegoylosprisioneroshayuncaminomásaltoalbordedel
cualseencuentraunaparedotabique,comoelbiomboquelostitiriteros
levantandelantedelpúblicoparamostrar,porencimadeél,losmuñecos.Por
elcaminodesfilanunosindividuos,algunosdeloscualeshablan,portando
unasesculturasquerepresentandistintosobjetos:unasfigurasdeanimales,
otrosdeárbolesyobjetosartificiales,etc.Dadoqueentrelosindividuosque
paseanporelcaminoylosprisionerosseencuentralapared,sobreelfondo
sóloseproyectanlassombrasdelosobjetosportadospordichosindividuos.
Enestasituaciónlosprisioneroscreeríanquelassombrasquevenyeleco
delasvocesqueoyensonlarealidad.
Platón
II.PROCESODELIBERACIÓNDELCAUTIVO
A.Subidahaciaelmundoexterior:accesohaciaelmundo
verdadero.
1.Enelmundosubterráneo.
2.Enelmundoexterior.
B.Regresoalmundosubterráneo,exigenciamoraldeayuda
asuscompañeros.
1.Confusiónvitalporlaoscuridaddelacaverna.
2.Burlaypersecución.
Platón
II.PROCESODELIBERACIÓNDELCAUTIVO
A.Subidahaciaelmundoexterior:accesohaciaelmundo
verdadero.
1.Enelmundosubterráneo.
Supongamos,dicePlatón,queaunodelosprisioneros,“de
acuerdoconsunaturaleza”leliberásemosyobligásemosa
levantarse,volverhacialaluzymirarhaciaelotroladodela
caverna.Elprisioneroseríaincapazdepercibirlascosas
cuyassombrashabíavistoantes.Seencontraríaconfusoy
creeríaquelassombrasqueantespercibíasonmás
verdaderasorealesquelascosasqueahorave.Sisele
forzaraamirarhacialaluzmismaledoleríanlosojosy
trataríadevolversumiradahacialosobjetosantes
percibidos.
Platón
2.Enelmundoexterior.
Sialafuerzaselearrastrarahaciaelexteriorsentiríadolory,
acostumbradoalaoscuridad,nopodríapercibirnada.Enelmundo
exteriorleseríamásfácilmirarprimerolassombras,despuéslos
reflejosdeloshombresydelosobjetosenelagua,luegolos
hombresylosobjetosmismos.Acontinuacióncontemplaríadenoche
loquehayenelcieloylaluzdelosastrosylaluna.Finalmente
percibiríaelsol,peronoenimágenessinoensíyporsí.Despuésde
estoconcluiría,conrespectoalsol,queesloqueproducelas
estacionesylosaños,quegobiernatodoenelámbitovisibleyquede
algúnmodoescausadelascosasqueelloshabíanvisto.
Alrecordarsuantiguamorada,lasabiduríaallíexistenteyasus
compañerosdecautiverio,sesentiríafelizyloscompadecería.Enel
mundosubterráneolosprisionerossedanhonoresyelogiosunosa
otros,yrecompensasaaquelquepercibeconmásagudezalas
sombras,alquemejorrecuerdaelordenenlasucesióndelasombras
yalqueescapazdeadivinarlasquevanapasar.Esavidale
pareceríainsoportable.
Platón
B.Regresoalmundosubterráneo,exigenciamoraldeayuda
asuscompañeros.
1.Confusiónvitalporlaoscuridaddelacaverna.
Sidescendierayocuparadenuevosuasientotendría
ofuscadoslosojosporlastinieblas,seríaincapazde
discriminarlassombras,losdemásloharíanmejorqueél,se
reiríandeélydiríanqueporhabersubidohastaloaltosele
hanestropeadolosojosyquenovalelapenamarcharhacia
arriba.
2.Burlaypersecución.
Siintentasedesatarlosyconducirloshacialaluzseburlarían
deél,loperseguiríanylomatarían.
Platón
III.INTERPRETACIÓN
A.Comparacióndelasrealidades.
Debemoscompararlaregiónvisibleconlamorada-prisiónyla
luzdelfuegoquehayenellaconelpoderdelsol.
B.Comparacióndelosprocesos.
Elascensoycontemplacióndelascosasdearribaessemejante
alcaminodelalmahaciaelámbitointeligible.
C.ValordelaIdeadelBien.
Objetoúltimoymásdifícildelmundocognoscible:laIdeadel
Bien.
IdeadelBien:causadetodaslascosasrectasybellas;enel
mundovisiblehaengendradolaluzyalsol,yenelámbito
inteligibleeslaproductoradelaverdadydelainteligencia;es
larealidadqueesnecesarioverparapoderobrarconsabiduría
tantoenloprivadocomoenlopúblico.
SÍMBOLOSDELMITODELACAVERNAYSUINTERPRETACIÓN
DIMENSIÓNANTROPOLÓGICA
SÍMBOLOSDELMITOINTERPRETACIÓNENLAVIDAREAL
prisioneros
elhombreenlamedidaenqueviveinserto
enelmundosensibleysusvalores
conocimientodesí
mismoscomosiendo
merassombras
identificacióndelarealidadhumanaconel
cuerpo
liberacióndelprisionero
liberacióndelhombreydescubrimientodel
mundoverdadero
(MundodelasIdeas)
elcautivopierdelas
cadenas,reconocelos
objetosenlacaverna,sube
almundoexteriory
reconocelosobjetosdel
mundoexterior
elfilósofoliberamoraleintelectualmentesualma
delaslimitacionesyatadurasdelcuerpoydel
mundosensibleyasciendealmundodelasIdeas;
prácticadeladialécticaofilosofía
conocimientodesí
mismoenelmundo
exterior
traselejerciciodelafilosofía,identificacióndela
realidadhumanaconelalma
DIMENSIÓNONTOLÓGICAYEPISTEMOLÓGICA
SÍMBOLOSDELMITOINTERPRETACIÓNENLAVIDAREAL
TIPODEREALIDADTIPODEREALIDADTIPODESABER
MUNDOSUBTERRÁNEO
MUNDOQUESEDAALOS
SENTIDOS(omundosensible)
OPINIÓN
lassombrasenelfondode
lacaverna
lassombrasylosreflejosdelos
objetos
conjetura
losobjetosdelacavernalosobjetosnaturalesyartificiales
creencia
laluzdelfuegoelsol
MUNDOEXTERIOR
MUNDOINTELIGIBLEOMUNDO
DELASIDEAS
CIENCIA
lassombrasyreflejosen
elaguadelascosas
exteriores
lasideasmatemáticas
pensamiento
discursivo
lascosasexteriores
mismasy,porlanoche,la
lunaylosobjetoscelestes
lasIdeassuperiores
inteligencia
elsolmismolaIdeadeBien
conocimientocomosubida
almundoexterior
conocimientoocienciaestrictaofilosofía
como“ascensiónalser”(almundodelasIdeas)
DIMENSIÓNMORALYPOLÍTICADELMITO
SÍMBOLOSDELMITOINTERPRETACIÓNENLAVIDAREAL
necesidaddeliberación
delprisionero(usacon
frecuencia
expresiones:“sile
forzáramos”,“siala
fuerzaselearrastrara”)
•eldestinodelhombrenoeselmundofísicosinoel
mundoabsolutoydivinodelasIdeas,porloquees
necesarialadialécticaofilosofíaparael
cumplimientodedichodestino;legitimidaddel
autoritarismoilustradoplatónico
elprisioneroliberado
bajadenuevoalmundo
delacaverna
elfilósofonopuedelimitarsealamera
contemplacióndelasideas;tienelaobligación
moraldevolversumiradahaciaelmundoyayudar
alaliberacióndelasdemáspersonas
elprisioneroliberado
queesperseguidoy
asesinadoporsus
compañeros
elprocesoymuertedeSócratesydetodosaquellos
queinsistenenmostrarlaverdadaloshombres
comprensióndelpapel
quetieneelsolenla
vida,realidadygobierno
delascosas
comprensióndelpapelquetienelaIdeadelBien
comoelprincipioquecrea,dainteligibilidadala
realidadeiluminalavidamoralypolítica
ProblemaMetafísico:¿Quéesla
realidad?TeoríadelasIdeas
MUNDOSENSIBLEMUNDODELASIDEAS
Lassombrasylosreflejosdelos
objetossensibles.
Losobjetosnaturalesy
artificiales.
Elsol
Lasideasmatemáticas,
conceptos
LasIdeassuperiores
LaIdeade
Bien
ONTOLOGÍA
MUNDOSENSIBLEMUNDOINTELIGIBLE
RealidadvisibleRealidadinvisible
PerceptibleporlossentidosImperceptibleporlossentidos
SujetoalcambioInmutable
RealidadesparticularesRealidadensí
Ejemplo:LascosasbellasEjemplo:LaBelleza
ObjetossupuestamenterealesObjetosauténticamentereales
ObjetosdelaopiniónObjetosdelaciencia
CarentesdevalorSonvalores
IDEA
Entidadexistenteensímisma(noesmental)
Eterna
Simple(indivisible)
Inmutable(nocambia)
Limitada(determinada)
Independientedelmundofísico
Situadaenunplanosuperioralmundofísico
Encierralaesenciadelascosas
CARACTERESCARACTERES
LATEORÍAPLATÓNICADELCONOCIMIENTO
Hayquetenerencuentaque
Porello,elserhumanoconoceatravésde
LascosasimitanoparticipandelasIdeas
ElalmaesunarealidadintermediaentrelascosasylasIdeas
LasIdeasestánjerarquizadas
Lareminiscenciaconoceresrecordar
Ladialéctica
Elamor
Dialécticaemocionalascendente
(desdelascosashastalaIdeasuprema)
Métodosocráticodepreguntasyrespuestas
Procedimientoporelqueelfilósofoaccedealmundointeligible
yconocecómolasIdeasseencuentranrelacionadasentresí
ANALOGÍADELALÍNEA
CONOCIMIENTOSENSIBLECONOCIMIENTOINTELECTUAL
ADCEB
ConjeturaCreencia
Pensamiento
discursivo
Inteligenciaodialéctica
ImágenesCosasfísicasEntesmatemáticosIdeas(IdeadelBien)
MundosensibleovisibleMundointeligible
I.CBserefierealMundoInteligibleyalconocimientodedichomundo,elconocimientointelectual(habitualmentellamaaesteconocimiento
cienciao,engriego,epistéme):
CEesmenorqueEBporqueCErepresentauntipoderealidadydeconocimientomenosperfectoqueelrepresentadoporEB;
1.CE:entidadesmatemáticasyconocimientomatemático;
2.EB:lasIdeas,particularmentelaIdeadelBienysuconocimiento(ladia-léctica,inteligencia,cienciaensentidoestrictoofilosofía).
II.ACserefierealMundoSensible(endichotextodela“República”emplealaexpresión“mundovisible”)yalconocimientodedichomundo,
doxauopinión:
ADesmenorqueDCporqueADrepresentauntipoderealidadydeconocimientomenosperfectoqueelrepresentadoporDC;
1.AD:sombras,reflejosdelosobjetosenelaguaylosobjetospulidos;Platónllamaaesteconocimientoconjetura;
2.DC:lascosasfísicasomaterialesysuconocimientomediantesupercepcióndirecta;dalugaralconocimientodenominadocreencia.
LATEORÍAPLATÓNICADELCONOCIMIENTO
PARADIGMADELALINEA
ABCDE
imágenescosasobj.matemáticosIdeas
EikasíaPístisDiánoiaNóesis
MundoVisibleMundoInteligible
génesisousía
DóxaEpisteme
(Física)(Matemáticas)(Dialéctica)
PLATÓN:GRADOSDECONOCIMIENTOPLATÓN:GRADOSDECONOCIMIENTO
GRADOSDECONOCIMIENTO
nombreOPINIÓN(engriegodoxa)CIENCIA(engriegoepisteme)
tipos
conjetura
(eikasía)
creencia
(pístis)
pensamiento
discursivo(diánoia)
matemática
fundamentalmente
dialécticaociencia
ensentidoestricto
ointeligenciao
filosofía(noús)
definición
conocimiento
sensiblebasadoen
lapercepciónde
lassombrasylos
reflejos
conocimiento
basadoenla
percepcióndirecta
delascosas
sensibles
conocimiento
racionalpero
basadoenlos
signossensibles
conocimientopuramente
racionaldelasIdeasy
susrelaciones
esenciales,enparticular
delaIdeadeBien
instrumentodel
conocimiento
lapercepciónlapercepción
larazón,pero
apoyadaen
signossensibles
yhipótesis
lapurarazón
objetode
conocimiento
MUNDOSENSIBLEMUNDOINTELIGIBLE
sombrasy
aparienciasdelos
objetossensibles
losobjetos
sensiblesylas
cosasfabricadas
losobjetos
matemáticos
lasIdeas
principalmentela
IdeadeBien
MUNDOINTELIGIBLE
MUNDOSENSIBLE
IDEAS
COSAS
ALMA
ALMA
CUERPO
CONTEMPLACIÓN
PERCEPCIÓN
ENCARNACIÓN
OLVIDO
DEMIURGO
RECUERDOO
REMINISCENCIA
Elalmaexisteantesqueelcuerpo.En
suvidaanterior,enelmundo
suprasensible,contemplalasideas.
Cuandoelalmase
unealcuerpo,
olvidael
conocimientoque
habíaadquirido.
1
2
Enelmundosensible,elhombrepercibepor
lossentidoslosobjetosquefueronhechospor
elDemiurgo(dios),apartirdeunamateria
preexistente(jora),teniendocomomodeloa
lasideas.
3
Lapercepciónsensibledelosobjetosdespiertaenelalma,
porsusemejanzaconlasideas,elrecuerdodelasideas
olvidadas.Deallíquesedenomineaestateoría"Teoríadela
Reminiscencia"odelrecuerdo.
4
REMINISCENCIA
PlatónPlatón
Elmitodelcarroalado
Seencuentraensuobra“FedorodelAmor”.
ContieneunaconcepcióngeneraldelUniversoyel
viejoproblemadelarjeoprimerprincipio.
Platón
“Elalmaessemejanteauncarroaladodelquetiran
doscorceles–unoblanco:lobuenoynobledelalma;
otronegro:lapasiónbaja-manejadosporelauriga,
queeslarazón…”
“Elalmavivíaenelcieloempíreo,dondeviviópuray
limpiaantesdeencarnarseenuncuerpoydescender
aestemundo…”
“EnesecielodelasIDEASsóloexistelavisión
intelectual…”
“Enestelugarcelesteelalmacontemplabalas
IDEAS…”
Platón
ParaPlatónlaIdeaesalgoobjetivo,universal,serían
lasesenciaspuras,peroexistentes;conuna
existenciapurísimayperfectaenaquéllugardonde
elalmavivióenuntiempoanterior.
(Comounacasaestáprimeroenlainteligenciadel
arquitectoyluegoenlarealidad...).
“Elalmacaedelcieloaestemundoyseuneaun
cuerpo(puedeseresteunecodelpecadooriginal)”.
Platón
“Elalmaenestenuevoydesventuradoestadoolvida
lasIDEASqueantescontemplóintuitivamente…”
“Ahoratendráqueconoceratravésdelossentidos
corporales,ysolopercibirácosasconcretasy
singulares…”
“Enelalma,eleros(amor)eselimpulso
contemplativoquebusca“lointimo”quelascosas
sugieren;deélnaceelesfuerzoporrecordar…”
Elconocimientointelectualserealizapor
recordación(anámnesis).
Platón
Elmitodelacavernaylaideas
ExpuestoenellibroVIIdelaRepública.
Procuraexplicarcómoestánconstituidaslascosas
concretas,materiales,deestemundo.
“Lacondiciónhumanaessemejantealadeunos
prisionerosque,desdesuinfancia,
Platón
estuvieronencadenadosenunacavernaoscura,obligados
amiraralapareddelfondo…”
“Porlapuertadelacuevapasauncaminoporlapasean
seresdiversos…”
“Losresplandoresdeunagranhogueraproyectanlas
sombrasdelosquepasanantelaentradaenlapareddel
fondodelacueva…”
“Laúnicarealidadqueconocenlosencadenadossonlas
sombrasynocreenqueexistaotrarealidad…”
Larealidadquepasaporelcaminofrentealapuertadela
cuevasonlasIDEAS.
Losencadenadossonloshombresquesóloconocenlas
sombrasdelasIDEAS…
Platón
ParaPlatón,lamateriaesalgonegativo,oscuroy
opaco.
Lascosas,porquesonmaterialessoncomo
sombras…
Platón
LaéticadePlatón
Elfinúltimodelalma,quehacaídoalmundomaterialyse
haencarnadoenuncuerpoespurificarsedelamateriay
elevarsealacontemplacióndelasideas…
Librarsedelassombrasybuscarloquerealmentees.
Paraellohayqueadquirirypracticarlavirtudquellevaala
armoníadelalma:
lafortalezaeselánimonoblequeestimulaymantieneal
hombrevigoroso.
Latemplanzarefrenaelapetitoinferioropasión.
Laprudenciaguíalarazón.
Ellasconstituyenlaarmoníaojusticia.
Platón
“Porlacontemplaciónlasalmasascienden…;al
morirtransmigranaseressuperioresoseliberan…”
“Lasqueseembarranenlosbienesyplaceres
materialessereencarnanenanimalesinferiores…
Platón
LAPOLÍTICADEPLATÓN
Lapolisdebeconstruirseaimagendelhombre.
Cadaclasesocialseríaunapartedelalma:
Elpueblo,lapasiónoapetitoinferior,seencargadelos
trabajosmaterialesoutilitarios.Debeguiarseporla
templanza.
Losguerreros,elánimo,defiendenlaciudadconla
fortaleza.
Losfilósofos,larazón,gobiernalapolisconlaprudencia.
Acontinuación,unesquema.
FilósofosPrudenciaRazónAuriga
GuerrerosFortalezaÁnimoCaballo
blanco
PuebloTemplanzaApetitoCaballo
negro
CiudadJusticiaAlmaCarro
alado
PolíticaÉticaPsicologíaMito
Platón
Platón
ELESTADOIDEAL
EnelEstadoideal,comoloexponeensuobraLaRepública,la
sociedadseconstituyeentresclases,correspondientesalastres
partesenquePlatóndividíaelalma.
1.Losreyes-filósofos,quegobiernanporquetantopornaturaleza
comoporsueducacióntienenlacapacidaddehacerlo,ysuvirtud
característicaeslasabiduría(correspondenalalmaracional).
2.LosguardianesosoldadosdelEstado,cuyavirtudcaracterística
hadeserelvalorylafortaleza,ysonquienes,bajoladirección
sabiadelosgobernantes-filósofoshandemantenerlasleyesdel
Estado(correspondenalalmairascible).
3.Losartesanosotrabajadores,cuyavirtudcaracterísticahade
serlatemplanza(correspondenalalmaconcupiscible).
Platón
EnelEstadoidealnohaydiferenciaentrehombresymujeres.El
lugarquecadaindividuoocupadependerádesuscapacidades
intelectuales:delosmejoresartesanossaldránlosguardianesluego
deunaduraeducación;delamismamanera,losguardianesmás
avanzadospasaránporunaeducaciónrígidaparaconvertirseen
gobernantes:existe,portantounelitismointelectual.
Losreyes-filósofostendríanelpoderdedeterminarloscontenidosde
laeducación,asícomodecensurarcualquiermanifestacióncultural,
puessabenquéesadecuadoonocivoparalosciudadanos.
Paramejorarlascondicionesbiológicasdelapoblación(sobretodo
enelcasodelosguardianes),Platónpromuevelaeugenesia:
selecciónyreproduccióndelosindividuosmásaptos.
ARISTÓTELES
Eselmejorfrutodelaedaddoradadela
culturahumana(384-332).
Fueunespírituprofundísimoyun
investigadorincansable.
Sufilosofíahasidoconsideradacomoalgo
definitivo.
Enlaprimerapartedesuvidapertenecióala
Academia,laescueladePlatón,quedurará
hastaelSVId.C.
AlmorirsumaestrosaledeAtenaspara
ocuparsedelaeducacióndelhijodelrey
FilipodeMacedonia,elquehabríadeser
AlejandroMagno(quehizodeGreciaun
imperio,consusejércitos).
Aristóteles
PeroesteimperioNOrepresentaelapogeodeGrecia
SINOsudecadencia.
NuncallegaronaentenderseAlejandroyAristóteles;
hablabanlenguajesdiversosyladisensiónnotardó
ensurgir.
VueltoaAtenasfundóelLiceo.
SelellamótambiénPerípato(paseo)porla
costumbrededialogarcaminandoporeljardín.
Aristóteles
Obras:
LaLógica(queélllamóOrganónoinstrumentodel
saber).
Pocohapodidoañadirlahumanidadaestetrabajo
tancompleto.
LaMetafísica(quellamóFilosofíaPrimera:laciencia
delserencuantoser).
Aristóteles
LaMetafísica
UtilizalaideafundamentaldePlatón:cadaobjetoesel
resultadodeunacomposicióndedosprincipios.
Unoamorfo,indefinidoyelotroqueeselquedalas
determinaciones,material.
Peroloquenoaceptaeslaexistenciadeotromundo
diferentealquevemos.
Elprincipiodeterminanteseencuentraenelmismo
objeto,unidoalamateria.
ParaAristótelessóloexistenlascosasindividuales,
concretas;queélllamasustancias.
Aristóteles
EstasSUSTANCIASgeneranununiversalomodode
sergeneral:LAESENCIA;loquelacosasesycuyo
sercomparteconlosdemásindividuosdelamisma
especie.
“Elhombre”NOexiste(realmente)…;existen
hombresconcretos…
Estaindividualidadyestauniversalidadseexplican
pordosprincipiosqueélllamamateriayforma.
Aristóteles
LaFORMA
EsherederadelaIDEAplatónica.
Esunprincipiouniversal,causadelasperfecciones
específicasdeunser.
Laforma–hombre,caballo,justicia-hacenqueeste
hombre,estecaballoyaquelactojusto,seanloque
son:hombre,caballo,justicia.
Porlaformacomprendemoslascosas.
Laintelecciónsiempresehaceporlouniversal.
Aristóteles
LaMATERIAPRIMA
Esunprincipiopasivo,inerte,origendela
individuación.
Porlamaterialosseresseindividúan,sehacenesta
cosaconcreta,diferente;ellamisma.
!Noeslamaderaoelhierro,“Materiaprima”del
carpinteroodelherrero!
LamateriaNOesalgonegativoparaAristóteles.
Esprincipioocausadelserque,fundiéndoseconla
formadalugaralasustancia.
Ejemplo:Uncarpinteroconstruyemesassegúnuna
ideaomodelo.Laformaeslaidea.Unacosaes
entregarLAIDEA…y,otra,diezmesasconcretascon
esaforma.
Aristóteles
Materiayformasonlasdosprimerascausasdelser.
ParaAristóteles,porlaTEORIADELACAUSALIDAD
interviene4CAUSASenlaexistenciadelosseres.
lacausaformaloaquelloqueunobjetoes;
lacausamaterialoaquellodeloqueestahecho
algo;
lacausaeficienteoaquelloquehaproducidoese
algo;
ylacausafinaloaquelloparaloqueexisteesealgo,
alocualtiendeopuedellegaraser.
Aristóteles
Ej.Enunaestatua.
Causaformal:laideadelescultor.
Causamaterial:elmármol.
Causaeficiente:laacciónconelcincel.
Causafinal:Ganar$ohacerunregalo,etc.
Lasdosprimerassoncausasintrínsecas(actúan
desdedentro);lasotrasdos:extrínsecas.
Aristóteles
LATEORÍADELACTOYDELAPOTENCIA
Elserenpotencia:loquenoestodavía,peropuede
llegaraser;lacapacidaddeser.
Todoslosseresdelanaturalezacontienenuna
mezcladepotenciayacto.
ElmovimientoEselpasodelapotenciaalacto.,la
actualizacióndelaspotencias.
Elmovimiento(elcambio)eselmododeexistirde
todaslascosasnaturales.
POTENCIA:Poderparaejercerunatransformaciónenunobjetoodisposición
parapoderllegaraseralgo..
Sedivideenactivaypasiva:
•lapotenciaactivaeslacapacidadopoderofacultadparaejerceruna
transformaciónsobrealgo,odeproduciralgo(tenemosuncochemuy
potente),oquetenemosunaamigaconunaimaginaciónmuypoderosa.
•lapotenciapasivaeslacapacidadoaptitudparallegaraserotracosa,para
adquirirunadeterminaciónoforma:(elhijodenuestrovecinotienefuturo
comofutbolistayenpotenciaesunbuenjugador).Enestesegundosentido
lapotenciasecontraponealactoyasí,diceAristóteles,lasemillaenpotencia
esárbolyenactosemilla,elniñoenpotenciaeshombreyenactoniño.
ACTO:Elseractual,larealidaddelser.
Sinosfijamosenlascaracterísticas,propiedadesodeterminacionesqueuna
cosauobjetotieneenelpresente,estamospensandoenelserenacto;ésta
eslamásimportanteformadeser,y,aveces,ladefinecomolarealidaddel
ser.
Aristóteles
MOVIMIENTO
Cualquiertipodecambioomodificaciónquepuedasufrirunasustancia.
Actualizacióndelapotenciaopasodeserenpotenciaaserenacto
•CAMBIOSUSTANCIAL:cuandodesapareceunasustanciaydalugara
otra(comocuandoquemamosunpapelyloconvertimosencenizas);
•CAMBIOACCIDENTAL:cuandounasustanciasemodificaenalgunode
susatributosocaracterísticasperopermanecesiendolamisma;asuvezse
divideen:
-segúnlacualidad:comocuandopasamosdejóvenesaadultos,ocuando
unahojacambiadecolorenotoño;
-segúnlacantidad:latizaquesedesgastaconeluso,elniñoquecrece;
-yellugar:comocuandonostrasladamosenbusdeunlugaraotro.
Aristóteles
Aristóteles
CATEGORÍASDELSER
Aristóteleshaceunadivisióndelserquellamócategorías.
Antetodo,elser(lascosas)sedivideensustanciay
accidentes.
SustanciaESloqueexisteensí(ynoenotro).
Accidenteesloquerequieredeotroparaexistir.
Unárbol,unamesasonsubstancias;peroelcolor,labondad,
elreír,sonaccidentes.
Losaccidentes,asuvez,sedividenEN:
CANTIDAD-RELACIÓN-ACCIÓN
PASIÓN-LUGAR-TIEMPO
CUALIDAD-POSICIÓNyESTADO.
Sianteponemoslasustancia,tendremoslas10categorías
aristotélicas.
Aristóteles
Ejemplo:
Elgran(cantidad)
caballo(sustancia)
castaño(cualidad)
deAlejandro(relación)
está(posiciónopasión)
comiendo(acción)
ensillado(estado)
porlamañana(tiempo)
enelpatio(lugar)
Aristóteles
ELCONCEPTOSER
Esuntérminooconceptoanálogo(niunívoconi
equívoco).
“Sersedicedemuchasmaneras”,afirmaAristóteles.
Sereslasustancia,losaccidentes,lapotenciayel
acto.
(Ej-conlapalabraDERECHO).
Laconcepciónunívocaconducealmonismo
(doctrinaqueadmiteunsoloser)oalpanteísmo.Fue
elcasodeParménides.
Laconcepciónequívocadelserdaorigenal
escepticismo.Heráclito.
Aristóteles
ElHOMBRE
Esunaunidadsustancial(NOunamerayepisódica
uniónaccidentaldealmaycuerpo,comoenPlatón).
Elalmahaceelpapeldelaformayelcuerpodela
materia.
Esunauniónsubstancial.
Noaceptalapreexistencianilatransmigraciónde
lasalmas.
Aristóteles
ElCONOCIMIENTO
Elespírituhumano(QUENOHAPREEXISTIDOEN
ELCIELODELASIDEAS)advieneaestemundo
limpiodetodoconocimiento;purapotencia.
Elconocimientoseiniciaatravésdelossentidos
(quienNOtengasentidosnopuedeadquirir
conocimientos).
Elconocimientointelectualpartedelconocimiento
sensibleperolosupera;algoquenohaceelanimal.
Elhombrepuedepenetrarenelmundodelas
esenciasuniversales;loquelepermiteunmodo
superiordeexistir,relacionarseyprogresar.
Aristóteles
LASOCIABILIDADHUMANA
Elhombreessocialpornaturaleza.
Esun“animalsocial”(zoonpolitikón).
Lasociabilidadbrotadesumismanaturaleza…ylelleva
avivirensociedad.
LasociedadNOeselfrutodeunpacto,acuerdoo
convención.
Portanto,lasociedadNOpuedeconcebirsecomoalgo
ajenoalhombre.
Aristóteles
LAPOLITICA
Aristótelesrechazalosintentosdeconstruiruna
ciudadIDEALpormediosracionales(alestilo
platónico).
Seatienealosregímenesdegobiernohistóricosy
existentes;asídividelasformasdegobiernoen:
MONARQUÍA,ARISTOCRACIAyDEMOCRACIA.
Segúnqueelpoderrectorresidaenunosolo,en
elgrupodelosmejoresoenlatotalidaddel
pueblo.
Aristóteles
AestasformasJUSTASdegobiernoquebuscanel
biencomúngeneral,seoponenlasINJUSTAS,enla
quelosgobernantesejercenelpoderenbeneficio
propio:
TIRANÍA,OLIGARQUÍAyDEMAGOGIA.
Ogobiernoarbitrariodeunosolo,deunospocos
noseleccionadosyconlaspeoresintenciones,o
delamásbajafraccióndelpueblo.
ParaAristóteleselmejorrégimeneslamonarquía
porquepuedeejercerseconeficaciay
responsabilidad.
Aristóteles
Elpeoreslatiranía,porqueeslacorrupcióndelmás
noble.
Sinembargoelrégimenmásperfectoseríaelque
armonizaselastresformasrectasdegobierno.
Elsistemaaristotélicohasidoconsiderado,durante
siglos,comolamásaltaconquistadelespírituhumano.
DEFINICIONDEDERECHO
ARISTÓTELES(ÉticaaNicómano)
TratadelavirtuddelaJUSTICIA,tantolageneralcomolamoralcomola
particularojurídica.
LAJUSTICIAGENERALprocurahacerdelhombreunservirtuoso,honesto,
valiente,etc.estoes,quedemanerahabitualadecuesuconductaalas
leyesmorales.
LAJUSTICIAPARTICULARsignificaqueelciudadanonosequedeconmásni
menosdeloquecorresponde,quecadaunotengalosuyo;elderechose
ocupaendecirloqueesjusto,loqueperteneceacadauno,oqueenla
sociedadseabienrealizadalareparticiónylascargas.
VislumbródostiposdeDerecho,esdecirdostiposdeigualdades,paraélel
Derechoesloigual:laigualdadproporcionalylaigualdadAritmética.
Laigualdadproporcionaleslajusticiadistributiva;
Laigualdadaritméticaeslajusticiaconmutativa:
AmbaspertenecenalDerecho.
Aristóteles
Virtudesel«justomedio»
entre
elexceso(+)
yeldefecto(-)
Porejemplo:
Exceso
(vicio)
Justomedio
(virtud)
Defecto
(vicio)
TemeridadCorajeCobardía
TimidezModestiaDescaro
VanidadOrgulloHumildad
BufoneríaIngenioGrosería
DespilfarroGenerosidadMezquindad
equilibrio
Aristóteles
LÓGICADEDUCTIVAOFORMAL.
Elrazonamientodeductivopartedeunareglageneraly
seproponecomprobarquelosdatosconcuerdanconla
generalización.
Aristóteles(384-322a.C.)fueelprimeroenestudiarlas
formasdelaargumentación;aélseleatribuyela
invencióndelalógicacomociencia.
Aristótelesfueelprimerfilósofoqueutilizólossilogismos
comoformalógicadesoluciónparalosproblemasy
señalóqueelsilogismoeraelprincipalinstrumentopara
arribaraconclusionescientíficas.
Aristóteles
Silogismos
LaformadeargumentaciónqueAristótelesidentificó
ysistematizóusabaenunciadosujeto-predicadoenun
silogismo(dospremisasyunaconclusión).
Lossilogismossonargumentosestructurados
compuestospordospremisasyunaconclusión.
Aristóteles
EjemplodeSilogismo
Todosloshombressonmortales
Sócrateseshombre
Porlotanto,Sócratesesmortal.
Aristóteles
Laestructuradelsilogismoesinvariable:
•Laprimerafraseproporcionaunapartedela
informaciónquedescribealsustantivo
(hombres)comopartedeunsubconjunto
(mortales).
•Lasegundafraseproporcionaunapremisa
adicionalquedescribeunnuevosustantivo
(Sócrates)enrelaciónconelsubconjunto
(hombres).
•Laconclusióneseltercerenunciadoquenos
permiteextraerconclusioneslógicasbasadas
enlapertenenciaaundeterminadoconjuntoo
subconjunto.
Aristóteles
PRINCIPIOSLOGICOS
Losprincipiosdelascienciassonunaseriede
juiciosenlasquelascienciasseapoyan,sin
ellosseriaimposibleconstruircienciaalguna.
Sonelpuntodepartidadelpensamientoyno
necesitanserdemostrados.Significa:
comienzo,puntodepartida,origen,causao
fundamento.Losprimerosprincipiosson
afirmacionesdevalidezuniversalyhacen
posibleelpensamiento.
Aristóteles
PrincipiodeIdentidad
enelordenontológico:"cadacosauobjetoes
idénticoasímismo".Sesimbolizahabitualmente
conlaformulaAesiguala
enelordenlógico:"entodojuicioverdadero,el
conceptosujetoesidénticoalconceptopredicado"
Laidentidadlógicadelsujetoypredicadopuede
sertotaloparcial.Estotal,cuandoelconcepto
predicadocontienetodaslasnotasdelconcepto
sujeto,ambosconceptostienenlamisma
extensión.Laidentidadesparcialcuandoenel
conceptopredicadohaymenosnotasqueenel
conceptosujeto,elconceptopredicadoesmás
extensoqueelconceptosujeto.
Aristóteles
TERCIOEXCLUIDO
enelordenontológico:"unacosaesonoes:entre
seronosernohayterminomedio"Ej.:estamesa
esrectangularonoloes.Nohaylugarauna
terceraposibilidad.
enelordenlógico:dosjuicioscontradictoriosno
puedenserfalsoselmismotiempoybajoelmismo
aspecto:unodelosdoseselverdadero,ynocabe
untercerjuiciointermedioquecontengalaverdad
Paraquetengavigenciaeljuicioesnecesarioque
lacontradicciónseaefectiva;nounamera
oposición.Esnecesarioqueunjuicioniegueloque
elotroafirma.Debehaberafirmaciónynegación
simultaneaacercadelomismo.
Aristóteles
PrincipiodeNoContradicción
enelordenontológico:"unacosanopuede
serynoseralmismotiempo".Perosíuna
cosapuedeserynoserentiemposdistintos
Ej.:Ayergranizó–Anteayernogranizó
enelordenlógico:"Dosjuicioscontradictorios
nopuedenserverdaderosalmismotiempoy
bajoelmismoaspecto".Sonjuicios
contradictoriosaquellosquemientrasuno
afirma,elotroniegaexactamentelamisma
cosa.
Aristóteles
Silaconclusiónseencuentrafundamentadao
sustentadaporlaspremisas,elsilogismoes
consideradocomoválido.
Lossilogismosenseñanalosalumnosa
establecerpremisasyadeterminarsilas
conclusionessonlógicasoilógicas,yasíse
podránusarlossilogismosendistintasáreas.
Aristóteles
LOGICA(FORMAL)
Disciplinaqueseencargaexclusivamentedelestudiodelacorrecciónformal
delpensamiento.Esdecirsebasaenlosprincipiosdelalógicaaristotélica.
Estudiaelencadenamientocorrectoentrelaspremisasylaconclusión.
Ejemplo:
1eraPremisa:Todosloshombressoninmortales.
2daPremisa:Sócratesesunhombre.
Conclusión:Sócratesesinmortal.
PRINCIPIOSLOGICOS
1)Identidad.Laafirmacióndelaverdaddeunjuiciocuyoobjetosea
idénticoalpredicado(esetipodejuiciosehallamado“juicioanalítico”).
2)Nocontradicción.Descartacualquierposibilidaddecontradicciónenel
pensamientoyenlarealidad,nosedebencontradecirlosjuicios.
3)Tercioexcluido.Dosjuicioscontradictoriosnopuedenserambosfalsos.
AristótelesAristóteles
CARACTERISTICASDELALOGICAFORMAL
Setratadesilogismos;formadospor2premisasyunaconclusión.
Setratadehacerbuenasdeduccionesoinferenciasaplicandolos
principioslógicos.
Nosllevaaunasolarespuestaentre2opciones.
Noimportasilasproposicionessonverdaderasofalsas.
LoimportanteenestetipoderazonamientoesnotransgredirO
contradecirlosprincipioslógicos:identidad,nocontradiccióny
tercioexcluido.
Nointeresalosvalores.
AMODODECONCLUSION
Laculturagriegasedifundeporlospaísesconquistados
porAlejandro.
Ladominaciónromana,mástarde,seapropiarádeesta
culturaylapropagaráportodosuimperio.
Tristemente,estapropagacióncoincidiráconladecadencia
delafilosofíagriega.
Lafilosofíapost-aristotélicarepresentaelocasodelgenio
filosóficogriego.
Aristóteles

Filosofia