Formulario de integrales
                    c 2001-2005 Salvador Blasco Llopis


   Este formulario puede ser copiado y distribuido libremente bajo la licencia
Creative Commons Atribuci´n 2.1 Espa˜a.
                          o           n
                                                      S´ptima revisi´n: Febrero
                                                       e            o              2005
                                                           Sexta revisi´n: Julio
                                                                        o          2003
                                                         Quinta revisi´n: Mayo
                                                                       o           2002
                                                         Cuarta revisi´n: Mayo
                                                                       o           2001
                                                        Tercera revisi´n: Marzo
                                                                      o            2001




1.       Integrales indefinidas
1.1.     Funciones racionales e irracionales
1.1.1.    Contienen ax + b


                             1
(1)      (ax + b)n dx =            (ax + b)n+1 + C,    n=1
                          a(n + 1)

            dx    1
(2)              = ln |ax + b| + C
          ax + b  a
             dx      1     x
(3)                 = ln        +C
          x(ax + b)  a   ax + b
             dx       1   1
(4)               2
                    =− ·      +C
          (1 + x)        1+ x
             xdx      1      2       1     1
(5)                 =− ·           −   ·       +C
          (1 + bx)3   2b (1 + bx)2   2b 1 + bx
                      √
1.1.2.    Contienen       ax + b


           √             2(3bx − 2a)(a + bx)3/2
(6)       x a + bxdx =                          +C
                                  15b2
                                   √
              x         2(bx − 2a) a + bx
(7)       √        dx =                    +C
            a + bx              3b2


                                         1
      √     √
           dx               √ ln
                              1   √a+bx−√a + C,              a>0
                               a   a+bx+ a
(8)          √    =
         x a + bx           √2 arctan a+bx + C,                 a<0
                              −a         −a
         √
             a + bx       √                        dx
(9)                 dx = 2 a + bx + a                √    +C
               x                                 x a + bx

1.1.3.   Contienen x2 ± a2


           dx     1      x
(10)             = arctan + C,                  a>0
         a2 + x2  a      a
                 xdx             1
(11)                       =√          +C
         (x2     ±a 2 )3/2
                              x 2 ± a2


1.1.4.   Contienen a2 − x2 ,               x<a


                                 x                   a2        x
(12)     (a2 − x2 )3/2 dx =            a 2 − x2 +       arc sen + C,    a>0
                                 2                   2         a

           dx       1    a+x      1        x
(13)             =    ln     + C = arctanh
         a2 − x2   2a    a−x      a        a
                 dx              x
(14)                       = √          +C
         (a2     −x 2 )3/2
                            a 2 a2 − x2

                           √
1.1.5.   Contienen             x2 ± a 2


                                     1
(15)          x2 ± a2 dx    =            x a2 ± x2 + a2 ln x + a2 ± x2 + C =
                                     2
                                       1
                                          √          a2
                                            2    2
                            =          2 x√a + x + 2 arcsenhx + C   (+)
                                                       2
                                       1
                                       2 x a2 − x2 + a arccoshx + C (−)
                                                      2

                                 1 2
(16)     x       x2 ± a2 dx =      (x ± a2 )3/2 + C
                                 3
                                1    2
(17)     x3       x2 + a2 dx = ( x2 − a2 )(a2 + x2 )3/2 + C
                                5    5
         √
             x2 − a 2                                      a
(18)                  dx =        x2 − a2 − a · arc cos       +C
               x                                          |x|
              dx                   x
(19)     √            = a · arcsenh + C
             x2 + a 2              a
                 dx                                                x
(20)     √             = ln x +           x2 − a2 + C = arccosh      + C,   (a > 0)
             x2   − a2                                             a
            dx       1         a
(21)         √      = arc cos     + C,                 (a > 0)
         x x 2 − a2  a        |x|

                                                 2
√
              dx                  x2 ± a 2
(22)        √         =                    +C
         x 2 x2 ± a 2              a2 x
           xdx
(23)              = x2 ± a 2 + C
         x2 ± a 2
         √
           x2 ± a 2      (a2 + x2 )3/2
(24)          4
                    dx =               +C
            x               3a2 x3
               x2          x                     a2        x
(25)     √            dx =          x2 − a 2 −      arccosh + C
             x 2 − a2      2                     2         a
                          √
1.1.6.   Contienen            a2 ± x2


                              1                  a2        x
(26)          a2 − x2 dx =      x    a2 − x2 −      arc sen + C,       (a > 0)
                              2                  2         a
                             1
(27)     x     a2 ± x2 dx = ± (a2 ± x2 )3/2 + C
                             3
                         x                       a2        x
(28)     x2                (2x2 − a2 ) a2 − x2 +
                  a2 − x2 dx =                      arc sen + C,                  a>0
                         8                       8         a
         √                                 √
           a2 ± x2                      a + a2 ± x2
(29)               dx = a2 ± x2 − a ln                +C
             x                               x
                         √
              dx        − a2 − x2
(30)       √          =            +C
         x2 a 2 − x 2      a2 x
            dx              x
(31)     √         = arc sen + C, a > 0
             a2
              −x 2          a
                                 √
             dx          1    a + a2 − x2
(32)      √         = − ln                +C
         x a2 − x2       a         x
               x
(33)     √           dx = ±         a 2 ± x2 + C
             a2 ± x2
               x2           x                        a2        x
(34)     √           dx = ±          a 2 ± x2           arc sen + C,   a>0
             a2 ±x 2        2                        2         a
               dx                                                 x
(35)     √           = ln x +           a2 + x2 + C = arcsenh       + C,    a>0
             a2 + x2                                              a

1.1.7.   Contienen ax2 + bx + c


                                          √
                        √ 21       2ax+b− b2 −4ac
                        b −4ac ln 2ax+b+√b2 −4ac =
                       
                       
                        √ 2
              dx         = b2 −4ac arctanh √2ax+b + C, b2 > 4ac
(36)                 =                       b2 −4ac
         ax2 + bx + c  √ 2
                        4ac−b2 arctan √2ax+b 2 + C,   b2 < 4ac
                       
                                        4ac−b
                            2
                         − 2ax+b + C,                  b2 = 4ac


                                                 3
x             1                    b                    dx
(37)                  dx =    ln ax2 + bx + c −                               +C
         ax2 + bx + c      2a                   2a               ax2 + bx + c

               x · dx                      bx + 2c
(38)                       = 2                                  +
          (ax2 + bx + c) n    (b − 4ac)(n − 1)(ax2 + bx + c)n−1
                    b(2n − 3)               dx
              + 2                       2 + bx + c)n−1
                                                       , n = 0, 1,             b2 < 4ac
               (b − 4ac)(n − 1)     (ax


                dx                         2ax + b
(39)                      =                                      +
          (ax2 + bx + c)n    −(b2 − 4ac)(n − 1)(ax2 + bx + c)n−1
                  2a(2n − 3)               dx
           +                                         , n = 0, 1, b2 < 4ac
             −(b2 − 4ac)(n − 1)    (ax2 + bx + c)n−1
                         √
1.1.8.   Contienen           ax2 + bx + c



(40)
                                2ax + b                        4ac − b2             dx
         ax2 + bx + cdx =                    ax2 + bx + c +               √
                                  4a                              8a          ax2   + bx + c
         a 0 + a 1 x + . . . + a n xn
(41)          √                       dx    Ver §3.5, p´g. 11: m´todo alem´n
                                                       a        e         a
                ax2 + bx + c

                    dx            1            √
(42)      √                  = √ ln 2ax + b + a ax2 + bx + c + C =
              ax2   + bx + c       a
                     1            2ax+b
                     √a arcsenh √4ac−b2 + C,
                                               ∆ < 0, a > 0;
                       1
                      √ ln |2ax + b| + C,       ∆ = 0, a > 0; , ∆ = b2 − 4ac
                     a1
                     √
                      − −a
                            arc sen √2ax+b + C, ∆ > 0, a < 0;
                                      b2 −4ac
                              √
                 x              ax2 + bx + c      b        dx
(43)     √               dx =                −      √
           ax 2 + bx + c             a           2a   ax 2 + bx + c
                                      √ √ 2
                 dx           −1 ln 2 c ax +bx+c+bx+2c + C, c > 0
                               √
                                c              x
(44)      √                =
         x ax   2 + bx + c    √1 arc sen √ 2bx+2c
                                                    + C,        c<0
                                     −c           |x| b −4ac


1.2.     Funciones trigonom´tricas
                           e
1.2.1.   Contienen sen ax


           dx    1       ax
(45)            = ln tan    +C
         sen ax  a        2
                         1 ax − cos ax · sen ax     x sen 2ax
(46)     sen2 axdx =       ·                    +C = −        +C
                         2          a               2   4a


                                              4
senn−1 ax · cos ax n − 1
(47)     senn axdx = −                       +          senn−2 axdx,        n = 0, −1;
                                 a·n            n
                               1 cos(a + b)x 1 cos(a − b)x
(48)     sen ax sen bxdx = −                −              + C,        a 2 = b2
                               2    a+b       2   a−b
                        1            n
(49)     xn sen axdx = − xn cos ax +            xn−1 cos axdx
                        a            a
                       ∞
         sen ax               (ax)2ν−1
(50)            dx =
           x         ν=0
                         (2ν − 1) · (2ν − 1)!
             dx      1    ax             π
(51)                = tan                  +C
         1 ± sen ax  a     2             4

1.2.2.   Contienen cos ax


                       1 ax + cos ax · sen ax
(52)     cos2 axdx =     ·                    +C
                       2          a
           dx    1       ax π
(53)            = ln tan    −             +C
         cos ax  a        2   4
                                 ∞
         cos ax                            (ax)2ν
(54)            dx = ln |ax| +     (−1)ν              +C
           x                   ν=1
                                         (2ν) · (2ν)!

                       cosn−1 ax · sen ax n − 1
(55)     cosn axdx =                     +            cosn−2 axdx+C,        n = 0, −1;
                             a·n            n
                               1 sen(a − b)x 1 sen(a + b)x
(56)     cos ax cos bxdx = −                +              + C,        a 2 = b2
                               2    a−b       2   a+b
                         1 n          n
(57)     xn cos axdx =     x sen ax −         xn−1 sen axdx + C,     n = −1
                         a            a
             dx        1    ax
(58)                = ± tan    +C
         1 ± cos ax    a     2

1.2.3.   Contienen tan ax o cot ax


                     1
(59)     tan axdx = − ln cos ax + C
                     a

(60)     tan2 xdx = tan x − x + C

                       tann−1 ax
(61)     tann axdx =             −       tann−2 axdx,    n = 1, 0;
                        a(n − 1)
                      1
(62)     cot axdx =     ln sen ax + C
                      a
                           cotn−1 ax
(63)     cotn axdx = −               −    cotn−2 axdx + C,      n = 1, 0;
                            a(n − 1)


                                          5
1.2.4.   Contienen sec ax o csc ax


                      1        ax       ax          ax       ax
(64)     sec axdx =     ln cos    + sen    − ln cos    − sen                    +C
                      a         2        2           2        2
                       1
(65)     sec2 axdx =     tan ax + C
                       a
                      1 tan ax · secn−2 ax 1 n − 2 1 n−2
(66)     secn xdx =                       +              ax · dx + C,             n = 1;
                      a       n−1           a n − 1 sec
                      1
(67)     csc2 axdx = − cot ax + C
                      a
                         1 cot ax · cscn−2 1 n − 2
(68)     cscn axdx = −                    + ·               cscn−2 ax·dx+C,         n = 1;
                         a      n−1        a n−1

1.2.5.   Varias funciones



(69)     sec x · tan ax · dx = sec x + C


(70)     csc x · cot x · dx = − csc x + C

                                  cosm−1 x·senn+1 x       m−1
                                                      +           cosm−2 x · senn x · dx
(71)     cosm x · senn x · dx =        m+n
                                  cosm+1 x·senn−1 x
                                                          m+n
                                                          n−1
                                       m+n            +   m+n     cosm x · senn−2 x · dx

1.2.6.   funciones trigonom´tricas inversas
                           e


                x                x
(72)     arc sen dx = x · arc sen +         a2 − x2 + C,         a > 0;
                a                a
                x                x
(73)     arc cos dx = x · arc cos −         a2 − x2 + C,         a > 0;
                a                a
               x               x 1        x2
(74)     arctan dx = x · arctan − a ln 1 + 2                    + C,   a > 0;
               a               a a        a
               x    1          x a
(75)     arccot dx = x · arccot + ln(a2 + x2 ) + C
               a    a          a 2

(76)     x · arc cos xdx = x · arc cos x + arc sen x + C




                                            6
1.3.   Funciones exponenciales y/o logar´
                                        ıtmicas


                     xn eax   n
(77)   xn eax dx =          −         xn−1 eax dx
                       a      a

                           eax (a sen bx − b cos bx)
(78)   eax sen bx · dx =                             +C
                                    a2 + b 2
                           eax (b sen bx + a cos bx)
(79)   eax cos bx · dx =                             +C
                                    a2 + b 2
           dx     x ln(a + benx )
(80)             = −              +C
        a + benx  a      an
                                    x
(81)   loga xdx = x loga x −            + C,      ∀a > 0;
                                   ln a
                     2x2 ln x − x2
(82)   x ln xdx =                  +C
                           4
                                   ln ax    1
(83)   xn ln ax · dx = xn+1              −        +C
                                   n + 1 (n + 1)2


(84)
                     xn+1             m
  xn (ln ax)m dx =        (ln ax)m −                xn (ln ax)m−1 dx,   n, m = −1, x > 0;
                     n+1             n+1

(85)   ln axdx = x ln ax − x + C,        x > 0;
                            ∞
        eax                   (ax)i
(86)        dx = ln |x| +             +C
         x                i=1
                               i · i!
                         1 ax         1           eax
(87)   eax ln x · dx =     e ln |x| −                 dx + C
                         a            a            x
                            ∞
         dx                     lni x
(88)         = ln | ln x| +            + C,        x > 0;
        ln x                i=1
                                i · i!
         dx
(89)           = ln | ln x| + C,     x > 0;
        x ln x
        lnn x       1
(90)          dx =     lnn+1 x,         n = −1, x > 0;
          x        x+1




                                              7
1.4.     Funciones hiperb´licas
                         o


                       1
(91)     senh axdx =     cosh ax + C
                       a
                       1          1
(92)     senh2 xdx =     senh 2x − x + C
                       4          2
                       1
(93)     cosh axdx =     senh ax + C
                       a
                       1          1
(94)     cosh2 xdx =     senh 2x + x + C
                       4          2
                       1
(95)     tanh axdx =     ln | cosh ax| + C
                       a
                       1
(96)     coth axdx =     ln | senh ax| + C
                       a

(97)     sechxdx = arctan(senh x) + C

(98)     sech2 xdx = tanh x + C

                             x    1 cosh x + 1
(99)     cschxdx = ln tanh     = − ln          +C
                             2    2 cosh x − 1

(100)    senh x · tanh x · dx = −sechx + C

(101)    cschx · coth x · dx = −cschx + C


1.4.1.   funciones hiperb´licas inversas
                         o


                x              x
(102)    arcsenh dx = x arcsenh −            a2 + x2 + C,    a>0
                a              a
                                        √
                x          x arccosh x − x2 − a2 + C,
                                     a                       arccosh x > 0, a > 0;
                                                                     a
(103)    arccosh dx =                   √
                a          x arccosh x + x2 − a2 + C,
                                     a                       arccosh x < 0, a > 0;
                                                                     a

                x              x 1
(104)    arctanh dx = x arctanh + a ln(a2 − x2 ) + C
                a              a 2
                x              x 1
(105)    arccoth dx = x arccoth + a ln(x2 − a2 ) + C
                a              a 2
                x              x                            x2
(106)    arcsenh dx = x arcsech − a arc sen          1−        +C
                a              a                            a2
                x              x               x2
(107)    arcsech dx = x arccsch + a arccosh 1 + 2 + C
                a              a               a



                                         8
2.           Integrales definidas

                  ∞
                                              n!
(108)                 xn e−qx dx =                    ,   n > −1, q > 0;
              0                              q n+1

                 ∞
                                   2                  Γ[(m + 1)/2]
(109)                 xm e−ax dx =                                       ,     a>0
             0                                          2a(m+1)/2
                                                        n!
                                             =                 , Si m impar : m = 2n + 1
                                                      2an+1
                                                      1 · 3 · . . . · (2n − 1)    π
                                             =                                        , Si m par : m = 2n
                                                                2n+1            a2n+1
                               2                          2       1       π      √
(110)                 x2 e−ax dx = −                  e−a +                  erf( a)
              0                               2a                  4       a3

(111)
         ∞
                                       n!e−at                      a 2 t2       a n tn
             xn e−ax dx =                             1 + at +            +...+                ,   n = 0, 1, . . . , a > 0;
     t                                  an+1                        2!            n!
                  ∞                                           ∞
                                   2          n−1                             2
(112)                 xn e−ax dx =                                xn−2 e−ax dx
              0                                2a         0
                  ∞
                           2             1        π
(113)                 e−ax dx =
              0                          2        a
                  ∞
                               2              1
(114)                 xe−ax dx =
              0                              2a
                  x
                       dx       1
(115)                     = ln
              0       1−x      1−x
                  x
                         dx       x
(116)                          =
              0       (1 − x)2   1−x
                  x
                       dx   1
(117)                      = ln(1 + x)
              0       1+ x
                  x
                      1+ x                 1
(118)                      dx = (1 + ) ln     − x
              0       1−x                 1−x
                  x
                       1+ x          (1 − )x       1
(119)                         2
                                dx =         − ln
              0       (1 − x)         1−x         1−x
                  x
                      (1 + x)2                                                    2        (1 + )2 x
(120)                           dx = 2 (1 + ) ln(1 − x) +                             x+
              0        (1 − x)2                                                              1−x
                  x
                             dx           1      ΘB − x
(121)                                 =       ln          ,                                  ΘB = 1
              0       (1 − x)(ΘB − x)   ΘB − 1 ΘB (1 − x)
                  x
                           dx          −2    2
(122)                              =        + ,                            b2 = 4ac
              0       ax2 + bx + c   2ax + b b

(123)

                                                                      9
x
                   dx           1                         q x−p
                           =          ln                   ·              ,   b2 > 4ac; p, q son las ra´
                                                                                                       ıces;
      0       ax2 + bx + c   a(p − q)                     p x−q
                  x
                      a + bx      bx ag − bc
(124)                        dx =    +       ln(c + gx)
              0       c + gx       g   g2

3.        M´todos de integraci´n
           e                  o
3.1.          Integraci´n por partes:
                       o


              u · dv = u · v −                 v · du


3.2.          Integraci´n por sustituci´n:
                       o               o
   si x = g(t) es un funci´n que admite derivada cont´
                            o                              ınua no nula y funci´n
                                                                               o
inversa t = h(x) y F (t) es una primitiva de f (g(t))g (t) se tiene que:

              f (x)dx = F (h(x)) + C


3.3.          Integraci´n de funciones racionales:
                       o
                           F (x)
    Queremos hallar Q(x) dx siendo F (x) y Q(x) polinomios de coeficientes
reales. Si el grado de F es mayor que el de Q se hace la divisi´n para obtener
                                                                           o
  F (x)                          R(x)
  Q(x)  dx = C(x)dx + Q(x) dx. La primera integral es inmediata. Para la
segunda se admite que Q(x) se puede descomponer de la siguiente manera:
Q(x) = a0 (x − a)p . . . (x − a)q [(x − c)2 + d2 ]r . . . [(x − e)2 + f 2 ]s y es unica. En
                                                                                  ´
tal caso, el integrando del segundo t´rmino se puede descomponer como sigue:
                                         e
R(x)       A1         A2               Ap                 B1         B2               Bq
Q(x) = (x−a)p + (x−a)p−1 + . . . + x−a + . . . + (x−b)q + (x−b)q−1 + . . . + x−b +
   M1 x+N1                Mr x+Nr                H1 x+K                  Hs x+Ks
               + . . . + (x−c)2 +d2 + . . . + ((x−e)2 +f12 )s + . . . + (x−e)2 +f 2 . Todas
((x−c)2 +d2 )r−1
las constantes se obtienen identificando coeficientes. Al resolver los sumando se
obtienen integrales del siguiente tipo:
               dx
 1.           x−a      = ln |x − a| + C
                dx                  1
 2.           (x−a)p     =    (1−p)(x−a)p−1        +C
                M x+N                 M                               M c+N
 3.           (x−c)2 +d2 dx      =    2       ln |(x − c)2 + d2 | +      d     arctan x−c + C
                                                                                       d

             M x+N                                                   M x+N                             dx
 4.                       ⇒ Llamemos Ir =
          [(x−c)2 +d2 ]r dx                                       [(x−c)2 +d2 ]r dx   y Jr =      [(x−c)2 +d2 ]r dx
          operando se obtiene
                               M                 1
                      Ir =   2(1−r)   ·   ((x−c)2 +d2 )r−1
                                                             + (M c + N ) · Jr
                             1                           x−c                       1
                      Jr =   d2 Jr−1      +   d2 2(1−r)((x−c)2 +d2 )r−1
                                                                          −   d2 2(1−r) Jr   −1




                                                             10
3.4.     M´todo de Hermite
          e
   Si Q(x) = (x − a)m . . . (x − b)n · (x − c)2 + d2 . . . (x − e)2 + f 2 entonces

   R(x)                                           U (x)
        dx =                                                    p−1                         q−1 +
   Q(x)      (x − a)m−1 . . . (x − b)n−1 . . . [(x − c)2 + d2 ]     . . . [(x − e)2 + f 2 ]
           dx                   dx              Cx + D                           Ex + F
     K          +... +L              +                     dx + . . . +                        dx
          x−a                  x−b         (x − c)2 + d2                      (x − e)2 + f 2

donde U (x) es un polinomio de un grado menos que su denominador. Todas las
constantes se determinan derivando la expresi´n e identificando coeficientes.
                                             o

3.5.     Integraci´n de funciones irracionales algebraicas
                  o
       Integrales del tipo
                       m1                    ms
             ax + b    n1
                                    ax + b   ns
   R x,                     ,...,                 dx | a, b, c, d ∈ R; ni , mi ∈ Z; ni = 0
             cx + d                 cx + d

       y c y d no se anulan simult´neamente. Se transforma en integral racional
                                   a
       mediante el cambio ax+b = tm siendo m el m´
                           cx+d                     ınimo com´n m´ltiplo de las
                                                             u     u
       ni .
                                  √
       Integrales del tipo R x, ax2 + bx + c dx se consideran los siguientes
       casos:
                      √                  √
        1. a > 0 → ax2 + bx + c = ± a · x + t
                     √                  √
        2. c < 0 → ax2 + bx + c = ± c + x · t
                        √
        3. a, c < 0 → ax2 + bx + c = t · (x − α) siendo α una de las raices del
            polinomio.
                                                 √
       M´todo Alem´n: √ax2 (x) dx = Q(x) · ax2 + bx + c + K √ax2dx
          e          a        P
                                +bx+c                                    +bx+c
       Donde gradQ(x) = grad(P (x)) − 1 y K es una constante. Los coeficientes
       se obtienen derivando la expresi´n e identificando t´rminos.
                                       o                  e
       Series bin´micas: xm (a + bxn )p dx | a, b ∈ R; m, n, p ∈ Q. Estas inte-
                  o
       grales se convierten en racionales en los siguientes casos con los cambios
       indicados.
        1. p ∈ Z → x = tq donde q es el m.c.m. de los denominadores n y m.
             m+1
        2.    n    ∈ Z → a + bxn = tq siendo q el denominador de p.
             m+1               a+bxn
        3.    n    +p∈ Z→       xn     = tq siendo q el denominador de p.
       En cualquier otro caso se puede expresar como funci´n elemental.
                                                          o

3.6.     Integraci´n de funciones trascendentes
                  o
    Si R(u) es una funci´n racional y u = f (x) es una funci´n que admite funci´n
                        o                                   o                  o
inversa con derivada racional, entonces la integral de R(f (x)) se reduce a una
integral racional mediante el cambio f (x) = t .



                                             11
3.7.     Integraci´n de funciones trigonom´tricas
                  o                       e
       Integraci´n de R(sen x, cos x)dx: en general se hace el cambio tan x = t
                o                                                         2
                                             2
                            2dt
       con lo que sen x = 1+t2 , cos x = 1−t2 , dx = 1+t2 . En elgunos casos se
                                         1+t
                                                       2t

       pueden intentar otros cambios:
        1. Si R(sen x, cos x) = −R(sen x, − cos x) se hace el cambio sen x = t
        2. Si R(sen x, cos x) = −R(− sen x, cos x) se hace el cambio cos x = t
        3. Si R(sen x, cos x) = R(− sen x, − cos x) se hace el cambio tan x = t
       Integrales del tipo Im,n =          senm xn ·x·dx se puede reducir de las siguientes
       formas:
                    senm+1 x·cosn−1 x           n−1
        1. Im,n =        m+1                +   m+1 Im+2,n−2 ,             m = −1
                       m+1      n−1
                    sen    x·cos       x        n−1
        2. Im,n =         m+n               +   m+n Im,n−2 ,             m+n=0
                         m−1
                             x·cosn+1 x
        3. Im,n =   − sen m+1                   +   m−1
                                                    n+1 Im+2,n+2 ,           m = −1
                          m−1
                              x·cosn+1 x
        4. Im,n = − sen      m+n                +   m−1
                                                    m+n Im−2,n ,           m+n=0
                          m+1         n+1
        5. Im,n = − sen       x·cos
                             n+1
                                            x
                                                +   m+n−2
                                                     n+1 Im,n+2 ,            n = −1
                       m+1      n+1
                    sen    x·cos       x        m+n−2
        6. Im,n =         m+1               +    m+1 Im+2,n+2 ,               m = −1


4.     Ecuaciones diferenciales ordinarias
4.1.     Ecuaciones diferenciales lineales

                                                     R                       R
           y + p(x)y = q(x) =⇒ y = e−                    (x)dx
                                                                     q(x)e       p(x)dx
                                                                                          +C

                                                                     t
                                                            1
              τ y + y = p(t) =⇒ y = e−t/τ                                p(t)et/τ dt + y0
                                                            τ    0


5.     Soluci´n num´rica de ecuaciones diferenciales
             o     e
5.1.     M´todo de Runge-Kutta de cuarto orden
          e

                                         1
               y = f (x, y) → yi+1 = yi + (k1 + 2k2 + 2k3 + k4)h
                                         6
           k1 = f (xi , yi )              k2 = f (xi + h/2, yi + k1 h/2)
           k3 = f (xi + h/2, yi + k2 h/2) k4 = f (xi + h, yi + k3 h)




                                                    12

Integrales

  • 1.
    Formulario de integrales c 2001-2005 Salvador Blasco Llopis Este formulario puede ser copiado y distribuido libremente bajo la licencia Creative Commons Atribuci´n 2.1 Espa˜a. o n S´ptima revisi´n: Febrero e o 2005 Sexta revisi´n: Julio o 2003 Quinta revisi´n: Mayo o 2002 Cuarta revisi´n: Mayo o 2001 Tercera revisi´n: Marzo o 2001 1. Integrales indefinidas 1.1. Funciones racionales e irracionales 1.1.1. Contienen ax + b 1 (1) (ax + b)n dx = (ax + b)n+1 + C, n=1 a(n + 1) dx 1 (2) = ln |ax + b| + C ax + b a dx 1 x (3) = ln +C x(ax + b) a ax + b dx 1 1 (4) 2 =− · +C (1 + x) 1+ x xdx 1 2 1 1 (5) =− · − · +C (1 + bx)3 2b (1 + bx)2 2b 1 + bx √ 1.1.2. Contienen ax + b √ 2(3bx − 2a)(a + bx)3/2 (6) x a + bxdx = +C 15b2 √ x 2(bx − 2a) a + bx (7) √ dx = +C a + bx 3b2 1
  • 2.
    √ √ dx  √ ln 1 √a+bx−√a + C, a>0 a a+bx+ a (8) √ = x a + bx  √2 arctan a+bx + C, a<0 −a −a √ a + bx √ dx (9) dx = 2 a + bx + a √ +C x x a + bx 1.1.3. Contienen x2 ± a2 dx 1 x (10) = arctan + C, a>0 a2 + x2 a a xdx 1 (11) =√ +C (x2 ±a 2 )3/2 x 2 ± a2 1.1.4. Contienen a2 − x2 , x<a x a2 x (12) (a2 − x2 )3/2 dx = a 2 − x2 + arc sen + C, a>0 2 2 a dx 1 a+x 1 x (13) = ln + C = arctanh a2 − x2 2a a−x a a dx x (14) = √ +C (a2 −x 2 )3/2 a 2 a2 − x2 √ 1.1.5. Contienen x2 ± a 2 1 (15) x2 ± a2 dx = x a2 ± x2 + a2 ln x + a2 ± x2 + C = 2 1 √ a2 2 2 = 2 x√a + x + 2 arcsenhx + C (+) 2 1 2 x a2 − x2 + a arccoshx + C (−) 2 1 2 (16) x x2 ± a2 dx = (x ± a2 )3/2 + C 3 1 2 (17) x3 x2 + a2 dx = ( x2 − a2 )(a2 + x2 )3/2 + C 5 5 √ x2 − a 2 a (18) dx = x2 − a2 − a · arc cos +C x |x| dx x (19) √ = a · arcsenh + C x2 + a 2 a dx x (20) √ = ln x + x2 − a2 + C = arccosh + C, (a > 0) x2 − a2 a dx 1 a (21) √ = arc cos + C, (a > 0) x x 2 − a2 a |x| 2
  • 3.
    dx x2 ± a 2 (22) √ = +C x 2 x2 ± a 2 a2 x xdx (23) = x2 ± a 2 + C x2 ± a 2 √ x2 ± a 2 (a2 + x2 )3/2 (24) 4 dx = +C x 3a2 x3 x2 x a2 x (25) √ dx = x2 − a 2 − arccosh + C x 2 − a2 2 2 a √ 1.1.6. Contienen a2 ± x2 1 a2 x (26) a2 − x2 dx = x a2 − x2 − arc sen + C, (a > 0) 2 2 a 1 (27) x a2 ± x2 dx = ± (a2 ± x2 )3/2 + C 3 x a2 x (28) x2 (2x2 − a2 ) a2 − x2 + a2 − x2 dx = arc sen + C, a>0 8 8 a √ √ a2 ± x2 a + a2 ± x2 (29) dx = a2 ± x2 − a ln +C x x √ dx − a2 − x2 (30) √ = +C x2 a 2 − x 2 a2 x dx x (31) √ = arc sen + C, a > 0 a2 −x 2 a √ dx 1 a + a2 − x2 (32) √ = − ln +C x a2 − x2 a x x (33) √ dx = ± a 2 ± x2 + C a2 ± x2 x2 x a2 x (34) √ dx = ± a 2 ± x2 arc sen + C, a>0 a2 ±x 2 2 2 a dx x (35) √ = ln x + a2 + x2 + C = arcsenh + C, a>0 a2 + x2 a 1.1.7. Contienen ax2 + bx + c  √  √ 21 2ax+b− b2 −4ac  b −4ac ln 2ax+b+√b2 −4ac =    √ 2 dx = b2 −4ac arctanh √2ax+b + C, b2 > 4ac (36) = b2 −4ac ax2 + bx + c  √ 2  4ac−b2 arctan √2ax+b 2 + C, b2 < 4ac   4ac−b  2 − 2ax+b + C, b2 = 4ac 3
  • 4.
    x 1 b dx (37) dx = ln ax2 + bx + c − +C ax2 + bx + c 2a 2a ax2 + bx + c x · dx bx + 2c (38) = 2 + (ax2 + bx + c) n (b − 4ac)(n − 1)(ax2 + bx + c)n−1 b(2n − 3) dx + 2 2 + bx + c)n−1 , n = 0, 1, b2 < 4ac (b − 4ac)(n − 1) (ax dx 2ax + b (39) = + (ax2 + bx + c)n −(b2 − 4ac)(n − 1)(ax2 + bx + c)n−1 2a(2n − 3) dx + , n = 0, 1, b2 < 4ac −(b2 − 4ac)(n − 1) (ax2 + bx + c)n−1 √ 1.1.8. Contienen ax2 + bx + c (40) 2ax + b 4ac − b2 dx ax2 + bx + cdx = ax2 + bx + c + √ 4a 8a ax2 + bx + c a 0 + a 1 x + . . . + a n xn (41) √ dx Ver §3.5, p´g. 11: m´todo alem´n a e a ax2 + bx + c dx 1 √ (42) √ = √ ln 2ax + b + a ax2 + bx + c + C = ax2 + bx + c a  1 2ax+b  √a arcsenh √4ac−b2 + C,  ∆ < 0, a > 0; 1 √ ln |2ax + b| + C, ∆ = 0, a > 0; , ∆ = b2 − 4ac  a1  √ − −a arc sen √2ax+b + C, ∆ > 0, a < 0; b2 −4ac √ x ax2 + bx + c b dx (43) √ dx = − √ ax 2 + bx + c a 2a ax 2 + bx + c  √ √ 2 dx  −1 ln 2 c ax +bx+c+bx+2c + C, c > 0 √ c x (44) √ = x ax 2 + bx + c  √1 arc sen √ 2bx+2c + C, c<0 −c |x| b −4ac 1.2. Funciones trigonom´tricas e 1.2.1. Contienen sen ax dx 1 ax (45) = ln tan +C sen ax a 2 1 ax − cos ax · sen ax x sen 2ax (46) sen2 axdx = · +C = − +C 2 a 2 4a 4
  • 5.
    senn−1 ax ·cos ax n − 1 (47) senn axdx = − + senn−2 axdx, n = 0, −1; a·n n 1 cos(a + b)x 1 cos(a − b)x (48) sen ax sen bxdx = − − + C, a 2 = b2 2 a+b 2 a−b 1 n (49) xn sen axdx = − xn cos ax + xn−1 cos axdx a a ∞ sen ax (ax)2ν−1 (50) dx = x ν=0 (2ν − 1) · (2ν − 1)! dx 1 ax π (51) = tan +C 1 ± sen ax a 2 4 1.2.2. Contienen cos ax 1 ax + cos ax · sen ax (52) cos2 axdx = · +C 2 a dx 1 ax π (53) = ln tan − +C cos ax a 2 4 ∞ cos ax (ax)2ν (54) dx = ln |ax| + (−1)ν +C x ν=1 (2ν) · (2ν)! cosn−1 ax · sen ax n − 1 (55) cosn axdx = + cosn−2 axdx+C, n = 0, −1; a·n n 1 sen(a − b)x 1 sen(a + b)x (56) cos ax cos bxdx = − + + C, a 2 = b2 2 a−b 2 a+b 1 n n (57) xn cos axdx = x sen ax − xn−1 sen axdx + C, n = −1 a a dx 1 ax (58) = ± tan +C 1 ± cos ax a 2 1.2.3. Contienen tan ax o cot ax 1 (59) tan axdx = − ln cos ax + C a (60) tan2 xdx = tan x − x + C tann−1 ax (61) tann axdx = − tann−2 axdx, n = 1, 0; a(n − 1) 1 (62) cot axdx = ln sen ax + C a cotn−1 ax (63) cotn axdx = − − cotn−2 axdx + C, n = 1, 0; a(n − 1) 5
  • 6.
    1.2.4. Contienen sec ax o csc ax 1 ax ax ax ax (64) sec axdx = ln cos + sen − ln cos − sen +C a 2 2 2 2 1 (65) sec2 axdx = tan ax + C a 1 tan ax · secn−2 ax 1 n − 2 1 n−2 (66) secn xdx = + ax · dx + C, n = 1; a n−1 a n − 1 sec 1 (67) csc2 axdx = − cot ax + C a 1 cot ax · cscn−2 1 n − 2 (68) cscn axdx = − + · cscn−2 ax·dx+C, n = 1; a n−1 a n−1 1.2.5. Varias funciones (69) sec x · tan ax · dx = sec x + C (70) csc x · cot x · dx = − csc x + C cosm−1 x·senn+1 x m−1 + cosm−2 x · senn x · dx (71) cosm x · senn x · dx = m+n cosm+1 x·senn−1 x m+n n−1 m+n + m+n cosm x · senn−2 x · dx 1.2.6. funciones trigonom´tricas inversas e x x (72) arc sen dx = x · arc sen + a2 − x2 + C, a > 0; a a x x (73) arc cos dx = x · arc cos − a2 − x2 + C, a > 0; a a x x 1 x2 (74) arctan dx = x · arctan − a ln 1 + 2 + C, a > 0; a a a a x 1 x a (75) arccot dx = x · arccot + ln(a2 + x2 ) + C a a a 2 (76) x · arc cos xdx = x · arc cos x + arc sen x + C 6
  • 7.
    1.3. Funciones exponenciales y/o logar´ ıtmicas xn eax n (77) xn eax dx = − xn−1 eax dx a a eax (a sen bx − b cos bx) (78) eax sen bx · dx = +C a2 + b 2 eax (b sen bx + a cos bx) (79) eax cos bx · dx = +C a2 + b 2 dx x ln(a + benx ) (80) = − +C a + benx a an x (81) loga xdx = x loga x − + C, ∀a > 0; ln a 2x2 ln x − x2 (82) x ln xdx = +C 4 ln ax 1 (83) xn ln ax · dx = xn+1 − +C n + 1 (n + 1)2 (84) xn+1 m xn (ln ax)m dx = (ln ax)m − xn (ln ax)m−1 dx, n, m = −1, x > 0; n+1 n+1 (85) ln axdx = x ln ax − x + C, x > 0; ∞ eax (ax)i (86) dx = ln |x| + +C x i=1 i · i! 1 ax 1 eax (87) eax ln x · dx = e ln |x| − dx + C a a x ∞ dx lni x (88) = ln | ln x| + + C, x > 0; ln x i=1 i · i! dx (89) = ln | ln x| + C, x > 0; x ln x lnn x 1 (90) dx = lnn+1 x, n = −1, x > 0; x x+1 7
  • 8.
    1.4. Funciones hiperb´licas o 1 (91) senh axdx = cosh ax + C a 1 1 (92) senh2 xdx = senh 2x − x + C 4 2 1 (93) cosh axdx = senh ax + C a 1 1 (94) cosh2 xdx = senh 2x + x + C 4 2 1 (95) tanh axdx = ln | cosh ax| + C a 1 (96) coth axdx = ln | senh ax| + C a (97) sechxdx = arctan(senh x) + C (98) sech2 xdx = tanh x + C x 1 cosh x + 1 (99) cschxdx = ln tanh = − ln +C 2 2 cosh x − 1 (100) senh x · tanh x · dx = −sechx + C (101) cschx · coth x · dx = −cschx + C 1.4.1. funciones hiperb´licas inversas o x x (102) arcsenh dx = x arcsenh − a2 + x2 + C, a>0 a a √ x x arccosh x − x2 − a2 + C, a arccosh x > 0, a > 0; a (103) arccosh dx = √ a x arccosh x + x2 − a2 + C, a arccosh x < 0, a > 0; a x x 1 (104) arctanh dx = x arctanh + a ln(a2 − x2 ) + C a a 2 x x 1 (105) arccoth dx = x arccoth + a ln(x2 − a2 ) + C a a 2 x x x2 (106) arcsenh dx = x arcsech − a arc sen 1− +C a a a2 x x x2 (107) arcsech dx = x arccsch + a arccosh 1 + 2 + C a a a 8
  • 9.
    2. Integrales definidas ∞ n! (108) xn e−qx dx = , n > −1, q > 0; 0 q n+1 ∞ 2 Γ[(m + 1)/2] (109) xm e−ax dx = , a>0 0 2a(m+1)/2 n! = , Si m impar : m = 2n + 1 2an+1 1 · 3 · . . . · (2n − 1) π = , Si m par : m = 2n 2n+1 a2n+1 2 2 1 π √ (110) x2 e−ax dx = − e−a + erf( a) 0 2a 4 a3 (111) ∞ n!e−at a 2 t2 a n tn xn e−ax dx = 1 + at + +...+ , n = 0, 1, . . . , a > 0; t an+1 2! n! ∞ ∞ 2 n−1 2 (112) xn e−ax dx = xn−2 e−ax dx 0 2a 0 ∞ 2 1 π (113) e−ax dx = 0 2 a ∞ 2 1 (114) xe−ax dx = 0 2a x dx 1 (115) = ln 0 1−x 1−x x dx x (116) = 0 (1 − x)2 1−x x dx 1 (117) = ln(1 + x) 0 1+ x x 1+ x 1 (118) dx = (1 + ) ln − x 0 1−x 1−x x 1+ x (1 − )x 1 (119) 2 dx = − ln 0 (1 − x) 1−x 1−x x (1 + x)2 2 (1 + )2 x (120) dx = 2 (1 + ) ln(1 − x) + x+ 0 (1 − x)2 1−x x dx 1 ΘB − x (121) = ln , ΘB = 1 0 (1 − x)(ΘB − x) ΘB − 1 ΘB (1 − x) x dx −2 2 (122) = + , b2 = 4ac 0 ax2 + bx + c 2ax + b b (123) 9
  • 10.
    x dx 1 q x−p = ln · , b2 > 4ac; p, q son las ra´ ıces; 0 ax2 + bx + c a(p − q) p x−q x a + bx bx ag − bc (124) dx = + ln(c + gx) 0 c + gx g g2 3. M´todos de integraci´n e o 3.1. Integraci´n por partes: o u · dv = u · v − v · du 3.2. Integraci´n por sustituci´n: o o si x = g(t) es un funci´n que admite derivada cont´ o ınua no nula y funci´n o inversa t = h(x) y F (t) es una primitiva de f (g(t))g (t) se tiene que: f (x)dx = F (h(x)) + C 3.3. Integraci´n de funciones racionales: o F (x) Queremos hallar Q(x) dx siendo F (x) y Q(x) polinomios de coeficientes reales. Si el grado de F es mayor que el de Q se hace la divisi´n para obtener o F (x) R(x) Q(x) dx = C(x)dx + Q(x) dx. La primera integral es inmediata. Para la segunda se admite que Q(x) se puede descomponer de la siguiente manera: Q(x) = a0 (x − a)p . . . (x − a)q [(x − c)2 + d2 ]r . . . [(x − e)2 + f 2 ]s y es unica. En ´ tal caso, el integrando del segundo t´rmino se puede descomponer como sigue: e R(x) A1 A2 Ap B1 B2 Bq Q(x) = (x−a)p + (x−a)p−1 + . . . + x−a + . . . + (x−b)q + (x−b)q−1 + . . . + x−b + M1 x+N1 Mr x+Nr H1 x+K Hs x+Ks + . . . + (x−c)2 +d2 + . . . + ((x−e)2 +f12 )s + . . . + (x−e)2 +f 2 . Todas ((x−c)2 +d2 )r−1 las constantes se obtienen identificando coeficientes. Al resolver los sumando se obtienen integrales del siguiente tipo: dx 1. x−a = ln |x − a| + C dx 1 2. (x−a)p = (1−p)(x−a)p−1 +C M x+N M M c+N 3. (x−c)2 +d2 dx = 2 ln |(x − c)2 + d2 | + d arctan x−c + C d M x+N M x+N dx 4. ⇒ Llamemos Ir = [(x−c)2 +d2 ]r dx [(x−c)2 +d2 ]r dx y Jr = [(x−c)2 +d2 ]r dx operando se obtiene M 1 Ir = 2(1−r) · ((x−c)2 +d2 )r−1 + (M c + N ) · Jr 1 x−c 1 Jr = d2 Jr−1 + d2 2(1−r)((x−c)2 +d2 )r−1 − d2 2(1−r) Jr −1 10
  • 11.
    3.4. M´todo de Hermite e Si Q(x) = (x − a)m . . . (x − b)n · (x − c)2 + d2 . . . (x − e)2 + f 2 entonces R(x) U (x) dx = p−1 q−1 + Q(x) (x − a)m−1 . . . (x − b)n−1 . . . [(x − c)2 + d2 ] . . . [(x − e)2 + f 2 ] dx dx Cx + D Ex + F K +... +L + dx + . . . + dx x−a x−b (x − c)2 + d2 (x − e)2 + f 2 donde U (x) es un polinomio de un grado menos que su denominador. Todas las constantes se determinan derivando la expresi´n e identificando coeficientes. o 3.5. Integraci´n de funciones irracionales algebraicas o Integrales del tipo m1 ms ax + b n1 ax + b ns R x, ,..., dx | a, b, c, d ∈ R; ni , mi ∈ Z; ni = 0 cx + d cx + d y c y d no se anulan simult´neamente. Se transforma en integral racional a mediante el cambio ax+b = tm siendo m el m´ cx+d ınimo com´n m´ltiplo de las u u ni . √ Integrales del tipo R x, ax2 + bx + c dx se consideran los siguientes casos: √ √ 1. a > 0 → ax2 + bx + c = ± a · x + t √ √ 2. c < 0 → ax2 + bx + c = ± c + x · t √ 3. a, c < 0 → ax2 + bx + c = t · (x − α) siendo α una de las raices del polinomio. √ M´todo Alem´n: √ax2 (x) dx = Q(x) · ax2 + bx + c + K √ax2dx e a P +bx+c +bx+c Donde gradQ(x) = grad(P (x)) − 1 y K es una constante. Los coeficientes se obtienen derivando la expresi´n e identificando t´rminos. o e Series bin´micas: xm (a + bxn )p dx | a, b ∈ R; m, n, p ∈ Q. Estas inte- o grales se convierten en racionales en los siguientes casos con los cambios indicados. 1. p ∈ Z → x = tq donde q es el m.c.m. de los denominadores n y m. m+1 2. n ∈ Z → a + bxn = tq siendo q el denominador de p. m+1 a+bxn 3. n +p∈ Z→ xn = tq siendo q el denominador de p. En cualquier otro caso se puede expresar como funci´n elemental. o 3.6. Integraci´n de funciones trascendentes o Si R(u) es una funci´n racional y u = f (x) es una funci´n que admite funci´n o o o inversa con derivada racional, entonces la integral de R(f (x)) se reduce a una integral racional mediante el cambio f (x) = t . 11
  • 12.
    3.7. Integraci´n de funciones trigonom´tricas o e Integraci´n de R(sen x, cos x)dx: en general se hace el cambio tan x = t o 2 2 2dt con lo que sen x = 1+t2 , cos x = 1−t2 , dx = 1+t2 . En elgunos casos se 1+t 2t pueden intentar otros cambios: 1. Si R(sen x, cos x) = −R(sen x, − cos x) se hace el cambio sen x = t 2. Si R(sen x, cos x) = −R(− sen x, cos x) se hace el cambio cos x = t 3. Si R(sen x, cos x) = R(− sen x, − cos x) se hace el cambio tan x = t Integrales del tipo Im,n = senm xn ·x·dx se puede reducir de las siguientes formas: senm+1 x·cosn−1 x n−1 1. Im,n = m+1 + m+1 Im+2,n−2 , m = −1 m+1 n−1 sen x·cos x n−1 2. Im,n = m+n + m+n Im,n−2 , m+n=0 m−1 x·cosn+1 x 3. Im,n = − sen m+1 + m−1 n+1 Im+2,n+2 , m = −1 m−1 x·cosn+1 x 4. Im,n = − sen m+n + m−1 m+n Im−2,n , m+n=0 m+1 n+1 5. Im,n = − sen x·cos n+1 x + m+n−2 n+1 Im,n+2 , n = −1 m+1 n+1 sen x·cos x m+n−2 6. Im,n = m+1 + m+1 Im+2,n+2 , m = −1 4. Ecuaciones diferenciales ordinarias 4.1. Ecuaciones diferenciales lineales R R y + p(x)y = q(x) =⇒ y = e− (x)dx q(x)e p(x)dx +C t 1 τ y + y = p(t) =⇒ y = e−t/τ p(t)et/τ dt + y0 τ 0 5. Soluci´n num´rica de ecuaciones diferenciales o e 5.1. M´todo de Runge-Kutta de cuarto orden e 1 y = f (x, y) → yi+1 = yi + (k1 + 2k2 + 2k3 + k4)h 6 k1 = f (xi , yi ) k2 = f (xi + h/2, yi + k1 h/2) k3 = f (xi + h/2, yi + k2 h/2) k4 = f (xi + h, yi + k3 h) 12