Clase Teórica de Química Orgánica III


             “Terpenos”




                 Autores:
   Bioq. Lázaro Martínez, Juan Manuel
          Dra. Graciela Y. Buldain
Diversidad de Isoprenoides
Fórmula general (C5 H8)n


Monoterpenos           C10H16        geraniol, limoneno,
                                      alcanfor, α-pineno
Sesquiterpenos         C15H24          cedrol, azulenos,
                                           farnesol
  Diterpenos           C20H32      vitamina A, fitol, ácido
                                     abiético y giberílico
 Triterpenos           C30H48      escualeno, lanosterol,
                                          colesterol
 Tetraterpeno          C40H64            carotenoides
 Politerpenos         (C10H16)n             caucho
Biosíntesis de Terpenos - Monoterpenos
Biosíntesis de Terpenos - Monoterpenos
Ciclación de monoterpenos




Isoborneol
La Familia de los Terpenos
Terpenos Acíclicos

      Hidrocarburos                                  Aldehídos

                                                         CHO



                                                                         CHO




Mirceno           Oximeno
                                          Geranial               Neral


                                 CH2OH



      Alcoholes                                  CH2OH




                      Geraniol           Nerol
Conversión de Nerol y Geraniol en a-Terpineol



        CHO                    CH2OH        CH2OH2            CH2
              Na(Hg)                   H+            - H2 O




Neral                  Nerol




                                   CH2OH        CH2OH2              CH2
                CHO




              Na(Hg)                   H+            - H2O




 Geranial              Geraniol
Conversión de Nerol y Geraniol en a-Terpineol




CH2




                                  + H2 O             - H+

                                               OH2                   OH


 CH2
                                                            a-Terpineol
Terpenos Monocíclicos
                                      7                             7

            3 ---- 4                      1                         1
                              6                   2         6            2

                              5                   3         5            3
       7                              4                             4

        1                             8                             8
                                  9           10                9       10
6                2
                                  p-mentano                1,8-mentadieno

5      4         3                                         “Limoneno”


       8
 9              10
                                      7

                                          1           3
                              6
                                                  2
     2 ---- 8                                         9
                              5
                                              8       10
                                      4
Isómeros Geométricos del p-Mentano




                CH3


                             CH3




          CH3


                                   CH3
Mentoles
                                                     -CH3   -OH Compuesto:

HO
                CH3       H3C                  OH
                                                    Trans   Trans   Mentol
          1                           2



                    CH3   H3C                       Trans    Cis    Neomentol
          3                           4
     OH                                   OH



HO                                             OH    Cis    Trans   Isomentol
          5                           6
              CH3               CH3



                                                     Cis     Cis    Neoisomentol
          7                           8
     OH       CH3               CH3       OH
Mentonas


2           3           4                                                             2           3           4
                                                 2           4
                                 CH3                 3                   CH3                                              CH3
                                       [O]                                     [O]
                                                                                     HO
    1               6                                    6                                            6               5
                            5                                    5                            1
                                                 O
    OH
     Neomentol                                                                                Mentol

                                             Mentona




    2                                        2               4                            2                       4
                3           4                        3                                                3
                                       [O]                                     [O]
                                 5                                   5               HO                   6               5
                                                         6
        1               6                                                                     1
                                             O
                                                                 CH3                                                  CH3
        OH                      CH3

        Neoisomentol                             Isomentona                                   Isomentol
Interconversión de Mentonas



                         OH



O                                     O




    O                    OH
                                          O
Terpenos Bicíclicos



     Clase I (6+3)              A
                                             C         D        Clase II (6+4)

                                       B




Tuyano           Carano                                            Pinano

                                 Clase III (6+5)




     Canfano ó Bornano    Isocanfano        Fenchano       Isobornilano
Nomenclatura



                                     2                           Pinano:
                         3               1              2,7,7-trimetilnorpinano
                                                  2,7,7-trimetil biciclo[3.1.1] heptano
                                 7
                         4               6
    "Norpinano"                  5
biciclo[3.1.1]heptano


                                 1
                                                             Isobornilano:
                         2                   6         5,7,7-trimetilnorbonano
                                                 5,7,7-trimetil biciclo[2.2.1] heptano
                             7
                         3
   "Norbornano"                          5
biciclo[2.2.1]heptano            4
Pinanos


                                2
                    3               1                      4                         4
                                        [H]
                            7                      5                3    3                   5
                    4               6
        10                                                 1                         1   6
                            5                          6       2                 2
                        a-pineno
            2
3               1                                               cis-pinano (exo)
    9
        7 8
4               6
        5                       2
                    3               1                      4                         4
                                        [H]
                            7                      5                3    3                   5
                    4               6
                                                       6   1    2            2       1   6
                            5
                        -pineno

                                                               trans-pinano (endo)
Regla de Bredt




       a-pineno         -pineno        -pineno


Regla de Bredt: en compuestos cíclicos puenteados no puede
localizarse un doble enlace sobre un carbono cabeza de puente.

Carbono cabeza de puente: un carbono común a más de un ciclo en
compuestos cíclicos puenteados.
a-Pinenos y -Pinenos


                                  8               9                               9                   8
           2
3               1                             7                                   5           7
                                                      5
        7                             2
4               6                                                                                     2
                    1                                     4                                                   1
                                                  3                   4               3
       5
    a-pineno                     6                                                                       6


                                                                              8
                              10
                                                                                                  9
                                                                  10          7
                                      2
                    3     8                   1
                                                                          2
                                                              3                               1
                              7           9
                    4                         6
                                                                  4               5
                                  5
                        -pineno
                                                                                          6
a-Pinenos y -Pinenos - Reacciones
                                                             OH

              H2O/H+                      H2O/H+



a-pineno                           OH                       OH


                            a-terpinol              1,8-terpina
                                                      O


                        O
        [O]      HO2C


                                                              [O]           10

                             Cl                                                 2
                                               HCl                 3                1
       HCl                                                              8
                                                                             7 9
                                                                   4                6
                                                                            5
                                                                       -pineno
Derivados del Canfano


                                1                   8               9

        2                               6                       7

                    7
            3                                           1               6
                                    5       2
                            4
                                                            4
                                                3                       5
    Canfano ó Bornano



            1
                            O
6   8
                9       2                       O           O
    7
5                       3
        4
    Alcanfor
Derivados del Canfano




                     OH   HO



O                Borneol-endo ó trans
    [H]




                     OH    HO




                 Isoborneol-exo ó cis
Derivados del Canfano
                                                                  H
            R                OH                R                 +OH                          R                OH2
                                   H+
                 C       N                          C        N                                    C        N

            R1                                 R1                                                     R1                     H2O

                                       H2O +                R1                           HO                R1                        O            R1
                             H2O                                                                                     - H+
R   C           N    R1                      C          N                                     C        N                                 C   NH

                                         R                                               R                                           R



                                                                8               9
                                                                        7
                                                                            A
                                                                                         +
                                                                                    N    OH
                                                    6               1           2        H

                                                                                    3     B
                                        A                               4
                                                            5


                                                                            B                                                            N
        6            1       NH                                                                                          1       2
                                                                                             H2O               6
                              2    O
                 5       4                                                                                                   4           3
                              3                                                                                      5

                                                                                    O
                                                    6               1
                                                                                2
                                                                                    NH
                                                            5           4
                                                                                3
Reordenamientos de Wagner-Meerweein
                                                                                                            10

                                                                                                                1                                                  2
                              Formación de carbocatión                                                                       OH                                        1
                                                                                                                                                                           10
Terpenos                      Transposición                                                        6   8
                                                                                                                 9   2                           H+
                                                                                                                                                           6
                                                                                                                                                               3           8
Bicíclicos                                                                                             7
                                                                                                                                             -H2O                      7
                          Cambio en la estructura cíclica                                          5                 3                                     5
                                                                                                                                                                           9
                                                                                                            4                                                      4
                                                                                                           Borneol                                             Canfeno


             Deshidratación de Borneol en medio ácido – Obtención de Canfeno:
                          8            9                           8               9                                                         7
                                  7                                            7
                 10                                       10                                                                             1
                                                                                           H
                                       2                               1
             6                1                    H+    6                         2 +                 -H2O              6
                                           OH                                              OH
                                                                                           H
                                  4                                        4                                                                 4
                      5                    3                   5                           3                                     5                    3
                                                                                                                                             I
                                                                                       8               9
                                               7                                               7
                                                                                                                                     2                10
                                           1                                                                                                 1
                                                                           10              1                         6
                                                   2                                                   2                     3                        8
                                  6                     - H+               6
                                                                                                                                             7
                                                                                                                     5
                                               4                                               4                                                      9
                                       5           3                               5                   3                          4
                                                                                                                             Canfeno
Reordenamientos de Wagner-Meerweein


                              Cl
                                                                Cl

a-pineno    HCl g                     10 ºC
            -20 ºC

                                               Cloruro de Bornilo
                     Estable a bajas                 (endo)
                      temperaturas



-pineno


                                                                    Cl

                         a-pineno         HCl g
                                          -20 ºC




                                                                                       H

                          -pineno                                                    Cl


                                                                         Cloruro de Bornilo
                                                                               (endo)
Reordenamientos de Wagner-Meerweein




                            7                     7
    7

1
        2               1                     1
                                2                     2

                                                          Cl-
Reordenamientos de Wagner-Meerweein
                             Cl

HCl g




                                  Cl


                    HCl g                            - Cl-

                    -20 ºC                           10 ºC




                                                                  Cl


                                                                     H

                                                   Cloruro de Isobornilo
                                                           (exo)

                                                                                       Cl-
            7                                                                  7
                                           7
                                                                           1
        1
                2                                                6                 2
6                                 6    1
                                               2
Reordenamientos de Wagner-Meerweein


            7                                             7                           5


                                                      4                           4
                    3                     -                       3                           7
        4                         - OBs                                   3
5                                             5               1                           6
                        OBs
            1
    6               2                             6               2           2               1
Brosilato de exonorbornilo




                        6                         6                           6
                                                          1           2
                2             1                                                       1
Reordenamientos de Wagner-Meerweein
                                                                5                                 7


                                                            4
                                                                        7                     4           3
                                                    3                            5
                                                                    6
                     5                                                                                            OAc
                                                        2                                         1
                                                                            1         6                   2
                 4                              A       OAc
                              7
        3
                         6                                                                Racémico
                                                                5
             2                1                                                                       3
         A                                      B
                                   B                        4
                 AcOH                                                   7
                                                    3
                                                                    6            7            4               5

                                                                                AcO
                                                        2                                 1       2               6
                                                                        OAc




                                       - OBs-

                             OBs

Brosilato de endonorbornilo
Reordenamientos de Wagner-Meerweein




                       OBs


                              - OBs-




                     OBs



Brosilato de endonorbornilo                               Brosilato de exonorbornilo



                           Acetato de exonorbornilo “Racémico”
Ayuda Anquimérica


Cl                                  Cl      H2O          Cl                             OH
                  S                                                      S
     Sulfuro de 2,2´-dicloroetilo                        Sulfuro de 2-hidroxi-2´-dicloroetilo
           (Gas Mostaza)



                                               R
       R
            S                                  S
                            k1                                k2     R                   OH
           H2C    CH2                    H2C       CH2                    S
                          - Cl-                               H2O
                  Cl                     Ión sulfonio



                                          k2 >> k1
Carbocationes Clásicos

                                   FSO3H-SbF5
                                                        FSO3-
                                       ó
                                    HF-SbF5
                CH3 = 1.70 ppm                CH3 > 4.00 ppm


      CH3
            F
      C           + SbF5
H3C       CH3




      (CH3)3C+ SbF6-
Carbocationes Clásicos
Carbocationes No Clásicos

                           1970, Olah y col.


                                                                SbF6-
                          SbF5-SO2
                     F




                                               CH3                         Ph


Catión norbornilo        Catión 2-metilnorbornilo    Catión 2-fenilnorbornilo
  “ión puente”               “puente parcial”             “ión abierto”

Terpenos

  • 1.
    Clase Teórica deQuímica Orgánica III “Terpenos” Autores: Bioq. Lázaro Martínez, Juan Manuel Dra. Graciela Y. Buldain
  • 2.
  • 3.
    Fórmula general (C5H8)n Monoterpenos C10H16 geraniol, limoneno, alcanfor, α-pineno Sesquiterpenos C15H24 cedrol, azulenos, farnesol Diterpenos C20H32 vitamina A, fitol, ácido abiético y giberílico Triterpenos C30H48 escualeno, lanosterol, colesterol Tetraterpeno C40H64 carotenoides Politerpenos (C10H16)n caucho
  • 7.
  • 8.
  • 9.
  • 10.
    La Familia delos Terpenos
  • 11.
    Terpenos Acíclicos Hidrocarburos Aldehídos CHO CHO Mirceno Oximeno Geranial Neral CH2OH Alcoholes CH2OH Geraniol Nerol
  • 12.
    Conversión de Neroly Geraniol en a-Terpineol CHO CH2OH CH2OH2 CH2 Na(Hg) H+ - H2 O Neral Nerol CH2OH CH2OH2 CH2 CHO Na(Hg) H+ - H2O Geranial Geraniol
  • 13.
    Conversión de Neroly Geraniol en a-Terpineol CH2 + H2 O - H+ OH2 OH CH2 a-Terpineol
  • 14.
    Terpenos Monocíclicos 7 7 3 ---- 4 1 1 6 2 6 2 5 3 5 3 7 4 4 1 8 8 9 10 9 10 6 2 p-mentano 1,8-mentadieno 5 4 3 “Limoneno” 8 9 10 7 1 3 6 2 2 ---- 8 9 5 8 10 4
  • 15.
    Isómeros Geométricos delp-Mentano CH3 CH3 CH3 CH3
  • 16.
    Mentoles -CH3 -OH Compuesto: HO CH3 H3C OH Trans Trans Mentol 1 2 CH3 H3C Trans Cis Neomentol 3 4 OH OH HO OH Cis Trans Isomentol 5 6 CH3 CH3 Cis Cis Neoisomentol 7 8 OH CH3 CH3 OH
  • 17.
    Mentonas 2 3 4 2 3 4 2 4 CH3 3 CH3 CH3 [O] [O] HO 1 6 6 6 5 5 5 1 O OH Neomentol Mentol Mentona 2 2 4 2 4 3 4 3 3 [O] [O] 5 5 HO 6 5 6 1 6 1 O CH3 CH3 OH CH3 Neoisomentol Isomentona Isomentol
  • 18.
  • 19.
    Terpenos Bicíclicos Clase I (6+3) A C D Clase II (6+4) B Tuyano Carano Pinano Clase III (6+5) Canfano ó Bornano Isocanfano Fenchano Isobornilano
  • 20.
    Nomenclatura 2 Pinano: 3 1 2,7,7-trimetilnorpinano 2,7,7-trimetil biciclo[3.1.1] heptano 7 4 6 "Norpinano" 5 biciclo[3.1.1]heptano 1 Isobornilano: 2 6 5,7,7-trimetilnorbonano 5,7,7-trimetil biciclo[2.2.1] heptano 7 3 "Norbornano" 5 biciclo[2.2.1]heptano 4
  • 21.
    Pinanos 2 3 1 4 4 [H] 7 5 3 3 5 4 6 10 1 1 6 5 6 2 2 a-pineno 2 3 1 cis-pinano (exo) 9 7 8 4 6 5 2 3 1 4 4 [H] 7 5 3 3 5 4 6 6 1 2 2 1 6 5 -pineno trans-pinano (endo)
  • 22.
    Regla de Bredt a-pineno -pineno -pineno Regla de Bredt: en compuestos cíclicos puenteados no puede localizarse un doble enlace sobre un carbono cabeza de puente. Carbono cabeza de puente: un carbono común a más de un ciclo en compuestos cíclicos puenteados.
  • 23.
    a-Pinenos y -Pinenos 8 9 9 8 2 3 1 7 5 7 5 7 2 4 6 2 1 4 1 3 4 3 5 a-pineno 6 6 8 10 9 10 7 2 3 8 1 2 3 1 7 9 4 6 4 5 5 -pineno 6
  • 24.
    a-Pinenos y -Pinenos- Reacciones OH H2O/H+ H2O/H+ a-pineno OH OH a-terpinol 1,8-terpina O O [O] HO2C [O] 10 Cl 2 HCl 3 1 HCl 8 7 9 4 6 5 -pineno
  • 25.
    Derivados del Canfano 1 8 9 2 6 7 7 3 1 6 5 2 4 4 3 5 Canfano ó Bornano 1 O 6 8 9 2 O O 7 5 3 4 Alcanfor
  • 26.
    Derivados del Canfano OH HO O Borneol-endo ó trans [H] OH HO Isoborneol-exo ó cis
  • 27.
    Derivados del Canfano H R OH R +OH R OH2 H+ C N C N C N R1 R1 R1 H2O H2O + R1 HO R1 O R1 H2O - H+ R C N R1 C N C N C NH R R R 8 9 7 A + N OH 6 1 2 H 3 B A 4 5 B N 6 1 NH 1 2 H2O 6 2 O 5 4 4 3 3 5 O 6 1 2 NH 5 4 3
  • 28.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein 10 1 2 Formación de carbocatión OH 1 10 Terpenos Transposición 6 8 9 2 H+ 6 3 8 Bicíclicos 7 -H2O 7 Cambio en la estructura cíclica 5 3 5 9 4 4 Borneol Canfeno Deshidratación de Borneol en medio ácido – Obtención de Canfeno: 8 9 8 9 7 7 7 10 10 1 H 2 1 6 1 H+ 6 2 + -H2O 6 OH OH H 4 4 4 5 3 5 3 5 3 I 8 9 7 7 2 10 1 1 10 1 6 2 2 3 8 6 - H+ 6 7 5 4 4 9 5 3 5 3 4 Canfeno
  • 29.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein Cl Cl a-pineno HCl g 10 ºC -20 ºC Cloruro de Bornilo Estable a bajas (endo) temperaturas -pineno Cl a-pineno HCl g -20 ºC H -pineno Cl Cloruro de Bornilo (endo)
  • 30.
  • 31.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein Cl HCl g Cl HCl g - Cl- -20 ºC 10 ºC Cl H Cloruro de Isobornilo (exo) Cl- 7 7 7 1 1 2 6 2 6 6 1 2
  • 32.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein 7 7 5 4 4 3 - 3 7 4 - OBs 3 5 5 1 6 OBs 1 6 2 6 2 2 1 Brosilato de exonorbornilo 6 6 6 1 2 2 1 1
  • 33.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein 5 7 4 7 4 3 3 5 6 5 OAc 2 1 1 6 2 4 A OAc 7 3 6 Racémico 5 2 1 3 A B B 4 AcOH 7 3 6 7 4 5 AcO 2 1 2 6 OAc - OBs- OBs Brosilato de endonorbornilo
  • 34.
    Reordenamientos de Wagner-Meerweein OBs - OBs- OBs Brosilato de endonorbornilo Brosilato de exonorbornilo Acetato de exonorbornilo “Racémico”
  • 35.
    Ayuda Anquimérica Cl Cl H2O Cl OH S S Sulfuro de 2,2´-dicloroetilo Sulfuro de 2-hidroxi-2´-dicloroetilo (Gas Mostaza) R R S S k1 k2 R OH H2C CH2 H2C CH2 S - Cl- H2O Cl Ión sulfonio k2 >> k1
  • 36.
    Carbocationes Clásicos FSO3H-SbF5 FSO3- ó HF-SbF5 CH3 = 1.70 ppm CH3 > 4.00 ppm CH3 F C + SbF5 H3C CH3 (CH3)3C+ SbF6-
  • 37.
  • 38.
    Carbocationes No Clásicos 1970, Olah y col. SbF6- SbF5-SO2 F CH3 Ph Catión norbornilo Catión 2-metilnorbornilo Catión 2-fenilnorbornilo “ión puente” “puente parcial” “ión abierto”