MOISES VILLENA MUÑOZ                               Cap 3 La Integral Definida




        3
               3.1 DEFINICIÓN
               3.2 TEOREMA DE INTEGRABILIDAD
               3.3 TEOREMA FUNDAMENTAL DEL CÁLCULO
               3.4 PROPIEDADES DE LA INTEGRAL DEFINIDA
                       3.4.1   PROPIEDAD   DE   LINEALIDAD
                       3.4.2   PROPIEDAD   DE   ADITIVIDAD
                       3.4.3   PROPIEDAD   DE   COMPARACIÓN
                       3.4.4   PROPIEDAD   DE   ACOTAMIENTO
                       3.4.5   PROPIEDAD   DE   SUSTITUCIÓN
                       3.4.6   PROPIEDAD   DE   SIMETRÍA
                       3.4.7   PROPIEDAD   DE   PERIODICIDAD
                       3.4.8   PROPIEDAD   DE   LA DERIVADA DE UNA
                               INTEGRAL




                          Objetivo:
                          Se pretende que el estudiante calcule integrales
                          definidas aplicando teoremas y propiedades




                                                                             43
MOISES VILLENA MUÑOZ                               Cap 3 La Integral Definida


3.1 DEFINICIÓN

     Ya se ha mencionado que un problema a resolver es la determinación
del área bajo una curva y = f (x ) .




     El cálculo integral proporciona las herramientas para dar solución a
esta problemática.

     Dividiendo la región en " n " rectángulos. Observe la figura:




       Las bases de los rectángulos son de dimensión no necesariamente
igual. Las alturas de cada rectángulo estarían dadas por el respectivo valor
que se obtiene en la función f con el punto (observe la figura) que se ha
denotado como x . El área del primer rectángulo sería A1 = f ( x1 ) ∆x1 , el
área del segundo rectángulo sería A2 = f ( x 2 )∆x2 ; y así , el área del
n-ésimo rectángulo sería An = f ( x n ) ∆xn .
       xn



44
MOISES VILLENA MUÑOZ                                            Cap 3 La Integral Definida


       Observe que si tomamos x1 = x1 , x 2 = x2 , x 3 = x3 , …, x i = xi , se
tienen rectángulos circunscritos; en cambio si se toma x1 = x0 , x 2 = x1 ,
x 3 = x2 , …, x i = xi −1 se tendrían rectángulos inscritos.
      La suma de las áreas de los n rectángulos sería:

                        ( )            ( )                ( )
                       f x1 ∆x1 + f x 2 ∆x2 + f x 3 ∆x3 + K + f x n ∆xn( )
     Que de manera abreviada tenemos:

                                      ∑ f (x )∆x
                                        n

                                                  i   i
                                       i =1


      Bien, lo que se quiere es el área de la región, por tanto se debería
considerar una suma de una cantidad muy, pero muy grande de
rectángulos, es decir una suma infinita. Por tanto, el área de la región
estaría dada por:


                                            ∑ ( )
                                        ⎡ n              ⎤
                               A = lím ⎢       f x i ∆xi ⎥
                                   n →∞
                                        ⎣ i =1           ⎦

      De aquí surge la definición de Integral Definida.

                Sea f una función que está definida en el intervalo [a, b] .
                Al lím ⎡∑ f (x i )∆xi ⎤ se le denomina la integral definida (o
                           n

                    n →∞ ⎢            ⎥
                         ⎣ i =1       ⎦
                integral de Riemann) de f de " a " a " b " y se denota de la
                                              b

                siguiente manera: ∫ f ( x)dx .
                                              a

                Además, si existe este límite decimos que f es integrable
                en [a, b] .

      Ahora, con el siguiente teorema dejamos sentado el hecho de cuando
una función es integrable.




                                                                                       45
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                    Cap 3 La Integral Definida




3.2 TEOREMA DE INTEGRABILIDAD

                Si f es acotada en [a, b] y si f es continua a excepción de
                un número finito de puntos, entonces f es integrable [a, b] .
                En particular si f es continua en todo [a, b] entonces es
                integrable en [a, b]

                   Ejemplo
                   Hallar el área bajo la curva f ( x ) = x en
                                                                      2
                                                                               [1,3]
                   SOLUCIÓN:

                   Aplicando la definición (Suma de Riemann) se tiene:
                                        n
                            A = lím
                                n →∞
                                       ∑ f ( x )∆x = lím [ f ( x )∆x + f ( x )∆x
                                       i =1
                                              i    i
                                                         n→∞
                                                                  1       1             2   2   + f ( x 3 ) ∆x3 + K + f ( x n )∆xn ]


                   PRIMER MÉTODO. RECTANGULOS CIRCUNSCRITOS.
                   Escogemos x 1 = x1 , x 2 = x 2 , x 3 = x3 , …, x i = xi
                   Representando la región, tenemos:




                                                                                   y = x2




                                                                          x 0 x1 x 2                 xn
                                                                              {{            {
                                                                              ∆x   ∆x           ∆x




                       Ahora bien, observe que si tomamos a todas las particiones de igual dimensión, tendríamos
                                                              b − a 3 −1 2
                                                       ∆x =        =    =
                                                                n     n   n
                       y




46
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                         Cap 3 La Integral Definida


                                            x0 = a = 1
                                                                      2
                                            x1 = x 0 + ∆x = 1 +
                                                                      n
                                                                             ⎛2⎞      4
                                            x 2 = x1 + ∆x = x 0 + 2∆x = 1 + 2⎜ ⎟ = 1 + ,
                                                                             ⎝ n⎠     n
                                                                                ⎛2⎞     6
                                            x 3 = x 2 + ∆x = x 0 + 3∆x = 1 + 3⎜ ⎟ = 1 +
                                                                                ⎝n⎠     n
                                                            M
                                                                              ⎛2⎞
                                            x i = x 0 + i∆x = 1 + i∆x = 1 + i ⎜ ⎟
                                                                              ⎝n⎠
                   Entonces:

                                A = lím [ f (x1 )∆x + f (x 2 )∆x + f (x 3 )∆x + L f (x n )∆x ]
                                     n →∞
                                              n

                                   = lím
                                     n →∞   ∑ f ( x )∆x
                                             i =1
                                                         i


                                               n

                                            ∑
                                                             2
                                                    ⎛     2⎞ 2
                                   = lím            ⎜1 + i ⎟
                                     n →∞           ⎝     n⎠ n
                                             i =1
                                                    n

                                   = lím
                                          2
                                     n →∞ n    ∑ ⎛⎜⎝1 + i n + i
                                                  i =1
                                                          4       2    4 ⎞
                                                                         ⎟
                                                                      n2 ⎠

                                          2⎡                                 ⎤
                                                n           n          n

                                   = lím    ⎢
                                     n →∞ n ⎢
                                            ⎣ i =1
                                                  ∑ ∑
                                                   1+
                                                       4
                                                       n
                                                          i =1
                                                               i+ 2
                                                                  n
                                                                   4

                                                                     i =1
                                                                             ∑
                                                                          i2 ⎥
                                                                             ⎥
                                                                             ⎦
                                          2⎡       4 n(n + 1) 4 n(n + 1)(2n + 1) ⎤
                                   = lím ⎢n +                  + 2               ⎥
                                     n →∞ n ⎣      n    2       n          6     ⎦
                                          2⎡                2(n + 1)(2n + 1) ⎤
                                   = lím    ⎢n + 2(n + 1) +                  ⎥
                                     n →∞ n ⎣                      3n        ⎦
                                          2⎡          4n 2 + 6n + 2 ⎤
                                   = lím    ⎢3n + 2 +               ⎥
                                     n →∞ n ⎢              3n       ⎥
                                            ⎣                       ⎦
                                            2⎡         4n     2⎤
                                   = lím      3n + 2 +    +2+ ⎥
                                     n →∞   n⎢
                                             ⎣          3    3n ⎦
                                        ⎡ 8 8   4 ⎤
                                 = lím ⎢6 + + + 2 ⎥
                                   n →∞ ⎣  n 3 3n ⎦
                                   26
                                A=
                                    3

                   SEGUNDO MÉTODO. RECTANGULOS INSCRITOS.
                   Escogemos x 1 = x 0 , x 2 = x1 , x 3 = x 2 , …, x i = x i −1

                   Representando la región, tenemos:




                                                                                                    47
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                  Cap 3 La Integral Definida




                                                                                                     y = x2




                                                                                          x 0 x1 x 2          xn −1 x n
                                                                                              {{                {
                                                                                                ∆x    ∆x         ∆x




                   Ahora, igual que el método anterior:
                                        2                                  ⎛2⎞
                                 ∆x =                  y        x i = 1 + i⎜ ⎟
                                        n                                  ⎝n⎠
                   Entonces:
                               A = lím [ f (x0 )∆x + f (x1 )∆x + f (x2 )∆x + L f (xn −1 )∆x ]
                                    n →∞
                                            n −1
                                  = lím
                                    n →∞    ∑
                                            i =0
                                                    f ( xi )∆x

                                            n −1

                                            ∑
                                                                    2
                                                    ⎛     2⎞ 2
                                  = lím             ⎜1 + i ⎟
                                    n →∞            ⎝     n⎠ n
                                            i =0
                                               n −1
                                  = lím
                                    n →∞
                                            2
                                            n   ∑
                                                i =0
                                                          ⎛
                                                          ⎜
                                                          ⎝
                                                                 4 2 4 ⎞
                                                          ⎜1 + i n + i 2 ⎟
                                                                         ⎟
                                                                       n ⎠

                                           ⎡       n −1                  n                n           ⎤
                                  = lím ⎢
                                         2
                                    n →∞ n ⎢
                                           ⎢
                                           ⎣
                                                ∑ ∑ ∑
                                                   i =0
                                                           1+
                                                                4
                                                                n
                                                                        i =1
                                                                               i+
                                                                                    4
                                                                                    n2
                                                                                         i =1
                                                                                                 i   2⎥
                                                                                                      ⎥
                                                                                                      ⎥
                                                                                                      ⎦

                                  = lím
                                         2⎡
                                             (n − 1) + 4 (n − 1)(n) + 42 (n − 1)(n)[2(n − 1) + 1]⎤
                                    n →∞ n⎢⎣           n     2         n            6            ⎥
                                                                                                 ⎦
                                         2⎡                      2(n − 1)(2n − 1) ⎤
                                  = lím ⎢n − 1 + 2(n − 1) +                       ⎥
                                    n →∞ n ⎣                            3n        ⎦
                                         2⎡          4n 2 − 6n + 2 ⎤
                                  = lím    ⎢3n − 3 +               ⎥
                                    n →∞ n ⎢              3n       ⎥
                                           ⎣                       ⎦
                                         2⎡          4n       2⎤
                                  = lím    ⎢3n − 3 + 3 − 2 + 3n ⎥
                                    n →∞ n ⎣                    ⎦
                                       ⎡ 10 8  4 ⎤
                                = lím ⎢6 − + + 2 ⎥
                                  n →∞ ⎣  n 3 3n ⎦
                                  26
                               A=
                                   3



48
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                        Cap 3 La Integral Definida


      Note que el asunto no es tan sencillo. Se podría volver aún más
engorroso si la función f tuviese regla de correspondencia compleja.

      El teorema siguiente nos permitirá evaluar integrales definidas de
una manera muy rápida y sencilla, liberándonos de la ideas de calcular
integrales definidas empleando su definición.



3.3 TEOREMA FUNDAMENTAL DEL CÁLCULO
         Sea f continua en [a, b] y sea F cualquier
                      antiderivada de f en [a, b] entonces:
                                                         b

                                                         ∫ f ( x)dx = F (b) − F (a)
                                                         a



      Demostración:
        En la expresión F (b) − F ( a ) , haciendo b = x n y a = x0 tenemos:
                  F (b) − F (a) = F ( x n ) − F ( x0 )




        Restando y sumando términos, resulta:
        F (b) − F (a ) = F ( x n ) − F ( x0 )
                       = [F ( x n ) − F ( x n −1 )] + [F ( x n −1 ) − F ( x n − 2 )] + F ( x n − 2 ) − K − F ( x1 ) + [F ( x1 ) − F ( x 0 )]


                              ∑[
                                n

                          =           F ( xi ) − F ( xi −1 )]
                               i =1


        Aplicando el teorema del valor medio para derivadas a F en el intervalo [xi −1 , xi ]




                                                                                                                   F ( xi ) − F (xi −1 )
        Como F es continua y diferenciable en [xi −1 , xi ] entonces ∃x i tal que F ´(x i ) =
                                                                                                                        xi − xi −1
        Como F ´(x i ) = f ( x i ) y xi − xi −1 = ∆xi entonces:
                                                                                F ( xi ) − F (xi −1 )
                                                                    f (xi ) =
                                                                                        ∆xi
        Despejando resulta: F ( x i ) − F (x i −1 ) = f ( x i ) ∆x i .



                                                                                                                                               49
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                       Cap 3 La Integral Definida




                                                ∑[                                                                       ∑
                                                      n                                                                     n

        Reemplazando en F (b) − F (a ) =                    F ( xi ) − F ( xi −1 )] tenemos: F (b) − F (a) =                       f ( x i )∆xi
                                                     i =1                                                                  i =1




        Tomando límite queda:
                                                                                     n
                                         lím [F (b) − F (a )] = lím
                                         n →∞                          n →∞
                                                                                   ∑ f ( x ) ∆x
                                                                                    i =1
                                                                                               i           i


                                                                        n                              b
                                         F (b) − F (a ) = lím
                                                              n →∞
                                                                      ∑i =1
                                                                                  f ( xi )∆xi =        ∫ f ( x)dx
                                                                                                       a

        La parte derecha de la última igualdad, por definición es la integral definida de f en                          [a, b] .
                                     b

        Por tanto F (b) − F (a ) =
                                     ∫
                                     a
                                          f ( x)dx                   L.Q.Q.D.




                       Ejemplo
                       Hallar el área bajo la curva y = x en
                                                                              2
                                                                                           [1,3]
                       SOLUCIÓN:
                                                                                    3

                       El área bajo la curva estará dada por A =
                                                                                   ∫1
                                                                                         x 2 dx , aplicando el teorema fundamental del calculo

                                3



                                ∫
                                                                 3
                                              ⎛ x3    ⎞   ⎛ 33   13 ⎞ 27 1 26
                          A=         x 2 dx = ⎜
                                              ⎜ 3  + C⎟ = ⎜ + C − −C⎟ =
                                                      ⎟   ⎜ 3       ⎟ 3 −3= 3
                                              ⎝       ⎠1 ⎝        3 ⎠
                                1




      Hemos dado solución a una gran problemática.

                            a                                b                                     a

      Observe que
                           ∫ f ( x)dx = 0 y ∫ f ( x)dx = −∫ f ( x)dx ¿Porqué?
                            a                                a                                     b




50
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                   Cap 3 La Integral Definida


3.4 PROPIEDADES DE LA INTEGRAL DEFINIDA

      3.4.1 PROPIEDAD DE LINEALIDAD

                       Suponga que f y g son integrables en el intervalo
                       [a, b] y sea k ∈ R , entonces:
                                     b                                    b                b

                                1. ∫ [ f ( x) ± g ( x)]dx = ∫ [ f ( x)]dx ± ∫ [g ( x)]dx
                                     a                                    a                 a
                                     b                        b

                                2. ∫ kf ( x)dx = k ∫ f ( x)dx
                                     a                        a



      3.4.2 PROPIEDAD DE ADITIVIDAD

                   Si f es integrable en un intervalo que contiene a los
                   puntos a, b y c (no importar su orden), entonces:
                                                b                 c                b



                                               ∫a
                                                    f ( x)dx =
                                                                  ∫
                                                                  a
                                                                      f ( x)dx +
                                                                                   ∫
                                                                                   c
                                                                                       f ( x)dx




      Demostración:
      Por el teorema fundamental del cálculo:
               c                b                                                                  b



               ∫
               a
                   f ( x)dx +
                                ∫
                                c
                                    f ( x)dx = F (c) − F (a ) + F (b) − F (c) = F (b) − F (a ) =
                                                                                                   ∫
                                                                                                   a
                                                                                                       f ( x)dx



      PREGUNTA: ¿Verdadero o falso?
                                         3              5             3



                                         ∫
                                         1
                                             x 2 dx =
                                                        ∫
                                                        1
                                                                      ∫
                                                            x 2 dx + x 2 dx
                                                                      5




                                                                                                                  51
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                              Cap 3 La Integral Definida




                   Ejemplo 1
                               5
                                                            ⎧2 x − 1     ;x ≥ 3
                   Calcular
                               ∫
                               1
                                    f ( x)dx donde f ( x) = ⎨ 2
                                                            ⎩ x − 3x + 1 ; x < 3
                   SOLUCIÓN:
                   Como f tiene dos reglas de correspondencia, es decir:




                   Entonces aplicando la propiedad de aditividad, tenemos:
                                    5                3                      5



                                    ∫
                                    1
                                        f ( x)dx =
                                                     ∫(
                                                     1
                                                                    )
                                                         x − 3 x + 1 dx +
                                                          2

                                                                            ∫(
                                                                            3
                                                                                2 x − 1)dx

                                                                        3                5
                                                 ⎛ x 3 3x 2    ⎞   ⎛ 2x 2 ⎞
                                                =⎜
                                                 ⎜ 3  −     + x⎟ + ⎜
                                                               ⎟
                                                                          ⎟
                                                                   ⎜ 2 − x⎟
                                                 ⎝      2      ⎠1 ⎝       ⎠3
                                                  ⎡⎛            ⎞ ⎛ 1 3 ⎞⎤
                                                            + 3 ⎟ − ⎜ − + 1⎟⎥ + [(25 − 5) − (9 − 3)]
                                                         27
                                                = ⎢⎜ 9 −
                                                  ⎣⎝      2     ⎠ ⎝ 3 2 ⎠⎦
                                                  38
                                                =
                                                   3


                   Ejemplo 2
                               4

                   Calcular    ∫
                               −2
                                    x − 1 − 2 dx
                   SOLUCIÓN:
                   Para obtener las reglas de correspondencia que definen a                  f , obtenemos la gráfica de
                       y = x −1 − 2




                   Entonces:




52
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                 Cap 3 La Integral Definida


                       4                     −1                    1                  3                     4



                     ∫
                     −2
                           x − 1 − 2 dx =
                                             ∫
                                             −2
                                                  (− x − 1)dx +
                                                                   ∫
                                                                   −1
                                                                        (x + 1)dx +
                                                                                      ∫
                                                                                      1
                                                                                            (− x + 3)dx +
                                                                                                            ∫
                                                                                                            3
                                                                                                                (x − 3)dx

                                                          −1                    1                       3                   4
                                             ⎛ x   2  ⎞            ⎛ x2⎞    ⎛ x        ⎞     ⎛ x22     ⎞
                                           = ⎜−   − x⎟     +⎜      + x⎟ + ⎜−      + 3x ⎟ + ⎜      − 3x ⎟
                                             ⎜ 2      ⎟      ⎜ 2       ⎟    ⎜ 2        ⎟     ⎜ 2       ⎟
                                             ⎝        ⎠ −2 ⎝           ⎠ −1 ⎝          ⎠1 ⎝            ⎠3
                                             ⎡⎛ 1    ⎞            ⎤ ⎡⎛ 1     ⎞ ⎛1    ⎞ ⎤ ⎡⎛ 9        ⎞ ⎛ 1      ⎞⎤ ⎡             ⎛9    ⎞⎤
                                           = ⎢⎜ − + 1⎟ − (− 2 + 2)⎥ + ⎢⎜ + 1⎟ − ⎜ − 1⎟ ⎥ + ⎢⎜ − + 9 ⎟ − ⎜ − + 3 ⎟⎥ + ⎢(8 − 12) − ⎜ − 9 ⎟ ⎥
                                             ⎣⎝ 2    ⎠            ⎦ ⎣⎝ 2     ⎠ ⎝2    ⎠ ⎦ ⎣⎝ 2        ⎠ ⎝ 2      ⎠⎦ ⎣             ⎝2    ⎠⎦
                                           =5




      3.4.3 PROPIEDAD DE COMPARACIÓN

                Si f y g son integrables en [a, b] y si f ( x) ≤ g ( x) ,
                                                               b                             b

                 ∀x ∈ [a, b] ;           entonces: ∫ f ( x)dx ≤ ∫ g ( x)dx
                                                               a                             a




      3.4.4 PROPIEDAD DE ACOTAMIENTO

                Si            f      es integrable en                                                       [a, b]              y   si
                 m≤        f ( x) ≤ M , ∀x ∈ [a, b] ; entonces:
                                                                         b

                                              m(b − a ) ≤ ∫ f ( x)dx ≤ M (b − a )
                                                                         a




      3.4.5 PROPIEDAD DE SUSTITUCIÓN

                Supóngase que g tiene una derivada continua en [a, b]
                y sea f continua en el rango de g . Entonces:
                                  x =b                                         t = g (b )

                                   ∫ f ( g ( x))g´(x)dx = ∫ f (t )dt donde t = g (x)
                                  x=a                                          t=g (a)



                     Ejemplo
                                    π2 4



                                     ∫
                                           cos x
                     Calcular                    dx
                                              x
                                    π2 9
                     SOLUCIÓN:



                                                                                                                                         53
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                    Cap 3 La Integral Definida


                    Tomando el cambio de variable t =                 x entonces tenemos dx = 2 x dt , y para los límites de
                               ⎧x = π
                               ⎪
                                          2
                                              4   ⇒ t = π2
                    integración ⎨                             por tanto la integral en términos de t sería:
                               ⎪x = π             ⇒ t = π3
                                          2
                               ⎩              9
                                π2                             π2



                                    ∫                          ∫
                                        cos t                                            π2
                                                  2 x dt = 2        cos tdt = 2 sen t π 3 = 2 sen π − 2 sen π
                                                                                                  2         3
                                          x
                                π3                             π3


                                = 2(1) − 2
                                                        3
                                                          = 2− 3
                                                       2



       Note que para resolver la integral anterior no es necesario aplicar la
propiedad de sustitución; la integral puede ser resulta como en el caso de
las integrales indefinidas y luego ser evaluada para x. ¿cómo sería?.

        3.4.6 PROPIEDAD DE SIMETRÍA

                1. Si      f   es una función PAR entonces:
                                                  a                   a



                                                  ∫ f (x)dx = 2∫ f (x)dx
                                                  −a                  0

                2. Si      f   es una función IMPAR entonces:
                                                  a



                                                  ∫
                                                  −a
                                                       f ( x)dx = 0




     Demostraremos sólo la primera parte, la segunda es de forma
análoga y se recomienda al lector que la realice.

                DEMOSTRACIÓN

                                                                a                 0                 a

                Aplicando la propiedad de aditividad
                                                               ∫
                                                               −a
                                                                     f ( x)dx =
                                                                                  ∫
                                                                                  −a
                                                                                       f ( x)dx +
                                                                                                    ∫
                                                                                                    0
                                                                                                        f ( x)dx


                Para la primera integral aplicando la propiedad de sustitución:
                Si tomamos el cambio de variable t = − x entonces dt = − dx y para los límites de integración
                                                                       0                        0



                                                                      ∫                         ∫
                 ⎧x = 0 ⇒ t = 0
                 ⎨                . Sustituyendo resulta                   f (−t )[− dt ] = −       f (−t )dt
                 ⎩ x = −a ⇒ t = a
                                                                       a                        a




54
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                               Cap 3 La Integral Definida


                Por hipótesis f es una función par, por tanto se cumple que f (−t ) = f (t ) y además si
                                                                                          0                     a

                invertimos los límites de integración, tenemos: −
                                                                                      ∫   a
                                                                                               f (−t )dt =
                                                                                                                ∫
                                                                                                                0
                                                                                                                    f (t )dt

                                                              0                            a

                la última integral si t = x queda
                                                             ∫a
                                                                   f (−t )[− dt ] =
                                                                                          ∫
                                                                                          0
                                                                                               f ( x )dx

                               a                  a                     a                          a

                Finalmente
                             ∫
                             −a
                                    f ( x)dx =
                                                 ∫0
                                                      f ( x )dx +
                                                                       ∫0
                                                                            f ( x )dx = 2
                                                                                               ∫   0
                                                                                                       f ( x)dx L.Q.Q.D.




                    Ejemplo
                                   5



                                   ∫
                                          x5
                    Calcular                   dx
                                        x2 + 4
                                   −5
                    SOLUCIÓN:
                                                                                     x5
                    Obtengamos primero f ( − x ) para f ( x ) =                                .
                                                                                x2 + 4
                                                                                 (− x) 5                     x5
                                                                  f (− x) =                            =−
                                                                                (− x) + 4
                                                                                      2
                                                                                                            x +4
                                                                                                            2

                    Observe f (− x ) = − f ( x) , por tanto f es una función impar y por la propiedad de simetría,
                    rápidamente concluimos que:
                                                                  5



                                                                  ∫
                                                                        x5
                                                                                dx = 0
                                                                       x2 + 4
                                                                  −5




      3.4.7 PROPIEDAD DE PERIODICIDAD

                Si f es periódica con período T , entonces:
                                                      b +T                       b

                                                       ∫
                                                      a +T
                                                             f ( x)dx = ∫ f ( x )dx
                                                                                 a




                DEMOSTRACIÓN
                                   b +T

                En la integral
                                   ∫
                                   a +T
                                          f ( x)dx , haciendo cambio de variable t = x − T .




                                                                                                                               55
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                  Cap 3 La Integral Definida


                Del cambio de variable se obtiene x = t + T , dx = dt y los límites para la nueva variable son:
                ⎧x = b + T ⇒ t = b
                ⎨
                ⎩x = a + T ⇒ t = a
                                          b +T                  b

                Reemplazando, resulta:
                                          ∫
                                          a +T
                                                  f ( x)dx =
                                                                ∫
                                                                a
                                                                        f (t + T )dt y como, por hipótesis, f es una función

                                                                                     b                    b

                periódica se cumple que f (t + T ) = f (t ) , entonces
                                                                                    ∫a
                                                                                         f (t + T )dt =
                                                                                                          ∫
                                                                                                          a
                                                                                                              f (t )dt

                                                         b +T                   b

                Que finalmente, si t = x quedaría
                                                          ∫
                                                         a +T
                                                                f ( x)dx =
                                                                                ∫
                                                                                a
                                                                                    f ( x)dx L.Q.Q.D.




       3.4.8 PROPIEDAD DE LA DERIVADA DE UNA INTEGRAL

       Algunos autores le llaman Segundo Teorema fundamental del
     Cálculo.
                   Sea f continua en [a, b] y sea " x " un punto variable
                   de (a, b) . Entonces:
                                                       d ⎡x            ⎤
                                                          ⎢ ∫ f (t )dt ⎥ = f ( x)
                                                       dx ⎣ a          ⎦


                   Ejemplo 1
                                ⎡x            3   ⎤

                                   ∫
                                                  2
                                          t
                   Calcular D x ⎢              dt ⎥
                                ⎢        t + 17 ⎥
                                          2
                                ⎣2                ⎦
                   SOLUCIÓN:
                   Aplicando la propiedad anterior, rápidamente concluimos que:
                                                         ⎡x              ⎤

                                                         ∫
                                                                        3                     3
                                                         ⎢          t    ⎥  2             x       2
                                                      Dx ⎢            dt ⎥ =
                                                         ⎢      t + 17 ⎥
                                                                 2
                                                                                         x + 17
                                                                                          2
                                                         ⎣2              ⎦




56
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                     Cap 3 La Integral Definida


                   Ejemplo 2
                                ⎡2               3 ⎤

                                    ∫
                                                     2
                                             t
                   Calcular D x ⎢               dt ⎥
                                ⎢         t + 17 ⎥
                                           2
                                ⎣x                 ⎦
                   SOLUCIÓN:
                   Invirtiendo los límites de integración y aplicando la propiedad, concluimos que:
                                                 ⎡               x              ⎤

                                                                 ∫
                                                                          3              3
                                                 ⎢                    t       2 ⎥      x 2
                                             D x ⎢−                          dt ⎥ = −
                                                 ⎢                   t 2 + 17 ⎥       x 2 + 17
                                                 ⎣               2              ⎦


      La propiedad anterior puede ser generalizada de la siguiente manera:
                                 ⎡u ( x )          ⎤
                                          f (t )dt ⎥ = [ f (u )]
                                                                 ∫
                              d ⎢                                du
                              dx ⎢                 ⎥             dx
                                 ⎢ a
                                 ⎣                 ⎥
                                                   ⎦


                   Ejemplo 3
                                ⎡x                 ⎤
                                     3
                                                 3
                                ⎢
                                    ∫           dt ⎥
                                                     2
                                             t
                   Calcular D x
                                ⎢         t + 17 ⎥
                                           2
                                ⎢2
                                ⎣                  ⎥
                                                   ⎦
                   SOLUCIÓN:
                   Aplicando la propiedad, concluimos que:
                                      ⎡ x3                  ⎤
                                                                                   (x ) (3x ) =
                                         ∫
                                                         3                               3                                13
                                      ⎢              t      ⎥2                      3        2                       3x        2
                                   Dx ⎢                  dt ⎥ =                                              2

                                      ⎢
                                      ⎢2
                                      ⎣
                                                 t 2 + 17 ⎥
                                                            ⎥
                                                            ⎦
                                                                                  (x ) + 17
                                                                                   3 2                               x 6 + 17



                   Ejemplo 4
                                ⎡x            ⎤
                                     3
                                        3
                                ⎢
                                    ∫      dt ⎥
                                      t 2
                   Calcular D x
                                ⎢    t + 17 ⎥
                                      2
                                ⎢ x2
                                ⎣             ⎥
                                              ⎦
                   SOLUCIÓN:
                   Aplicando la propiedad de aditividad, tenemos que:
                                      ⎡ x3                ⎤       ⎡0                                                x3             ⎤

                                         ∫                                         ∫                                ∫
                                                         3                                           3                         3
                                      ⎢           t       ⎥  2    ⎢                              t       2                 t       ⎥
                                                                                                                                   2
                                   Dx ⎢                dt ⎥ = D x ⎢                                          dt +               dt ⎥
                                      ⎢          t + 17 ⎥
                                                  2
                                                                  ⎢                          t 2 + 17                     t + 17 ⎥
                                                                                                                           2
                                      ⎢ x2
                                      ⎣                   ⎥
                                                          ⎦       ⎢ x2
                                                                  ⎣                                                 0              ⎥
                                                                                                                                   ⎦
                   Derivando cada término y aplicando la propiedad, resulta:




                                                                                                                                       57
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                      Cap 3 La Integral Definida


                      ⎡0                             x3                ⎤       ⎡0                                        ⎤       ⎡ x3                       ⎤

                       ∫                             ∫                                           ∫                                      ∫
                                  3                               3                                                3                                  3
                      ⎢       t       2                        t      2⎥       ⎢                                t      2 ⎥       ⎢                t       2 ⎥
                   Dx ⎢                       dt +                  dt ⎥ = D x ⎢                                      dt ⎥ + D x ⎢                       dt ⎥
                      ⎢      t 2 + 17                         t + 17 ⎥
                                                               2
                                                                               ⎢                              t 2 + 17 ⎥         ⎢               t 2 + 17 ⎥
                      ⎢ x2
                      ⎣                              0                 ⎥
                                                                       ⎦       ⎣ x2                                      ⎦       ⎢0
                                                                                                                                 ⎣                          ⎥
                                                                                                                                                            ⎦
                                                                                     ⎡           x2                      ⎤       ⎡ x3                       ⎤

                                                                                                 ∫                                       ∫
                                                                                                                    3                                 3
                                                                                     ⎢                          t       2⎥       ⎢                t       2 ⎥
                                                                               = D x ⎢−                               dt ⎥ + D x ⎢                       dt ⎥
                                                                                     ⎢                        t 2 + 17 ⎥         ⎢               t 2 + 17 ⎥
                                                                                     ⎢
                                                                                     ⎣            0                      ⎥
                                                                                                                         ⎦       ⎢0
                                                                                                                                 ⎣                          ⎥
                                                                                                                                                            ⎦

                                                                               =−
                                                                                              (x ) (2 x) + (x ) (3x
                                                                                                  2
                                                                                                          3
                                                                                                              2                     3
                                                                                                                                         3
                                                                                                                                             2
                                                                                                                                                              2
                                                                                                                                                                  )
                                                                                             (x ) + 17
                                                                                                 2 2
                                                                                                           (x ) + 17               3 2


                                   ⎡ x3                         ⎤

                                              ∫
                                                          3                             13
                                   ⎢                  t       2 ⎥                  3x        2                     2x 4
                   FINALMENTE: D x ⎢                         dt ⎥ =                                  −
                                   ⎢                 t 2 + 17 ⎥                    x 6 + 17                       x 4 + 17
                                   ⎢ x2
                                   ⎣                            ⎥
                                                                ⎦


                   Ejemplo 5
                                ⎡x     ⎤
                   Calcular D x ⎢ xtdt ⎥
                                ⎢
                                ⎣1
                                       ⎥
                                       ⎦
                                          ∫
                   SOLUCIÓN:
                                      x               x

                   Observe que
                                  ∫
                                  1
                                          xtdt = x
                                                     ∫1
                                                          tdt por tanto:


                                                     ⎡x     ⎤      ⎡       ⎛                         x        ⎞⎤

                                                          ∫                                      ∫
                                                     ⎢      ⎥      ⎢       ⎜                                  ⎟⎥
                                                  Dx ⎢ xtdt ⎥ = Dx ⎢(x ) • ⎜                              tdt ⎟⎥
                                                     ⎢      ⎥      ⎢       ⎜
                                                                           ⎜                                  ⎟⎥
                                                                                                              ⎟
                                                     ⎣1     ⎦      ⎢
                                                                   ⎣       ⎝                      1           ⎠⎥⎦
                                                                                       ⎛         x           ⎞          ⎛      x       ⎞

                                                                                                 ∫                             ∫
                                                                                       ⎜                     ⎟          ⎜              ⎟
                                                                          = ( Dx x ) • ⎜                 tdt ⎟ + (x ) • ⎜ Dx       tdt ⎟
                                                                                       ⎜
                                                                                       ⎜                     ⎟
                                                                                                             ⎟          ⎜
                                                                                                                        ⎜              ⎟
                                                                                                                                       ⎟
                                                                                       ⎝         1           ⎠          ⎝      1       ⎠
                                                                                    x

                                                                          = 1•
                                                                                   ∫
                                                                                   1
                                                                                        tdt          +            x • (x )

                                                                                   x
                                                                               2
                                                                              t
                                                                          =             + x2
                                                                               2
                                                                                   1
                                                                               2
                                                                           x  1
                                                                          =  − + x2
                                                                            2 2
                                                                           3 2 1
                                                                          = x −
                                                                           2    2




58
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                      Cap 3 La Integral Definida


                   Ejemplo 6
                                                x




                   Calcular lím
                                                ∫
                                                0
                                                     1 − t 2 dt


                                        x →0          x
                   SOLUCIÓN:
                                                                                                          0
                   La expresión presenta una indeterminación de la forma:
                                                                                                          0
                   Aplicando la regla de L´Hopital, tenemos:
                                                                  ⎡x            ⎤

                                                                      ∫
                                                                  ⎢             ⎥
                                                               Dx ⎢    1 − t dt ⎥
                                                                             2

                                                                  ⎢             ⎥
                                                                  ⎣0            ⎦        1− x 2   1− 02
                                                          lím                     = lím         =       =1
                                                          x →0      D x [x ]        x →0  1        1

                   Ejercicios Propuestos 3.1
                   1.        Calcular
                                   3                                               10                                        1
                                                                                                                                 2

                       a.
                                −2
                                   ∫    f (x )dx , si                         f.
                                                                                   ∫
                                                                                   0
                                                                                            x dx                        k.
                                                                                                                             ∫ sen (2 π x )dx
                                                                                                                             0

                                            ⎧2 x 2 , − 2 ≤ x ≤ 1
                                            ⎪
                                                                                   4                                             5
                                   f (x ) = ⎨
                                            ⎪1 − 2 x, 1 < x ≤ 3
                                            ⎩                                 g.
                                                                                   ∫(
                                                                                   0
                                                                                            x−   [ x ])dx               l.
                                                                                                                             ∫0
                                                                                                                                       9 − x 2 dx

                                   4
                                                                                   π2                                            e

                                ∫                                                                                            ∫(                       )
                                                                                        4
                        b.               x − 1 dx                                                                                    x 2 − 2 x + 3 ln (x )dx
                                                                                    ∫                                   m.
                                                                                            cos       x
                                                                              h.                          dx
                                   0                                                              x                          1
                                   4                                               π2
                                                                                        9                                    1
                        c.
                                ∫       3 x − 1 dx                                 1
                                                                                                                        n.
                                                                                                                             ∫(
                                                                                                                                       x3
                                                                                                                                             )
                                                                                                                                                 dx

                                                                                   ∫(
                                                                                                  x+2                                        4
                                                                              i.                                                     1+ x2
                                                                                                               )
                                −2                                                                                 dx
                                                                                                               2             −1
                                 4                                                          x2 + 4x + 1
                                                                                   0                                         100
                        d.
                                ∫(       3 x − 1 + 2 − x dx       )                1
                                                                                                                        o.
                                                                                                                                 ∫                (
                                                                                                                                      x 2 sen 97 x 3 − 3 x dx  )
                                −2
                                5
                                                                              j.
                                                                                   ∫
                                                                                   0
                                                                                        [3 x + cos (3 x − 3 )]dx             − 100


                        e.
                                ∫
                                −2
                                         x − 1 − 2 dx



                   2.        Determine el valor de verdad de las siguientes proposiciones: Si es verdadera demuéstrela y en caso de ser
                             falsa de un contraejemplo.
                                                                          b                       b

                              a.                              [
                                        Si f (x ) ≤ g (x ) en a , b , ]
                                                                          ∫
                                                                          a
                                                                               f (x )dx ≤
                                                                                                 ∫a
                                                                                                      g (x )dx


                                         99                                        99

                                   b.
                                         ∫(
                                         − 99
                                                                      )
                                                ax 3 + bx 2 + cx dx = 2
                                                                                   ∫
                                                                                   0
                                                                                        bx 2 dx




                                                                                                                                                          59
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                              Cap 3 La Integral Definida


                                                                                                           b +T                         b

                           c.   Si f es periódica con período T, entonces:
                                                                                                            ∫
                                                                                                           a +T
                                                                                                                        f (x )dx =
                                                                                                                                        ∫
                                                                                                                                        a
                                                                                                                                                f (x )dx


                                           b                       −a

                           d. ∀ f      ,
                                           ∫
                                           a
                                               f (− x )dx =
                                                                   ∫
                                                                   −b
                                                                        f (x )dx


                                                                                                       a                                a

                           e.   Si f es una función par ∀x ∈ [− a , a ] , entonces
                                                                                                   ∫
                                                                                                   −a
                                                                                                               f (x )dx = 2
                                                                                                                                        ∫
                                                                                                                                        0
                                                                                                                                                f ( x ) dx


                                                                                     b                              b

                           f.   Si f (x ) ≤ g (x ) en [a, b ] , entonces
                                                                                    ∫a
                                                                                          f (x ) dx ≤
                                                                                                                ∫   a
                                                                                                                            g (x ) dx


                           g.   Si F ′(x ) = G ′(x ) ∀x ∈ a, b ,        [ ]        F (b ) − F (a ) = G(b ) − G(a )
                           h.   Sea g una función derivable y supóngase que F es una antiderivada de f . Entonces


                                                           ∫ f (g (x))g′(x)dx = F (g (x)) + C
                   3.   Encuentre f ′ si f toma las siguientes reglas de correspondencia:
                                  sen x ln x                                                   x 3 + sen x


                                           ∫                                                       ∫
                                                    1                                                                    2t
                          a.                            dt                           d.                                               dt
                                                   1− t                                                        4
                                                                                                                    t5 − 1
                                                                                                       2
                                           0                                                       x
                                   2 x 3 sec x                                                 x 3 sen (tanx                )
                          b.
                                           ∫                                                         ∫
                                                                                                                                      1− t3
                                           3
                                                       1 − t dt
                                                           5
                                                                                     e.                                                                      dt
                                                                                                                                 cos t − sen t
                                  ln x tanx                                                        (
                                                                                                 ln x      2
                                                                                                                +1      )
                                      ex3x                                                     6 log        x   2



                                           ∫
                                                                                                       3
                                                       1
                                                                                                   ∫
                          c.                               dt                                                           1 + sen t
                                                       2−t                           f.                                                             dt
                                  e ln x sec x                                                         2        1−              cos         t
                                                                                                   x

                   4.   Determine:
                                               x                                                                    x


                                               ∫           ( )dt
                                                       sen t   2
                                                                                                                   ∫         1 + e − t dt

                          a.       lim         0
                                                                                          c.      lim               1
                                  x→ 0                   x3                                      x→ ∞                            x
                                                   x                                                                                            2
                                                                                                    ⎡ x2                                    ⎤
                                               ∫        sent dt
                                                                                          d.
                                                                                                 d ⎢
                                                                                                    ⎢
                                                                                                           dt
                                                                                                                ∫
                                                                                                                                            ⎥
                                                                                                                                            ⎥
                          b.         lim +     1                                                 dx ⎢    1 − 5t 2                           ⎥
                                  x→1                   x −1                                        ⎣ 0                                     ⎦




60
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                 Cap 3 La Integral Definida


                                                                            Misceláneos
                   1.   A cada una de las proposiciones siguientes, califíquelas como Verdadera o Falsa. En cada caso justifique su
                        respuesta.
                             a)    Si f ´ es una función continua en el intervalo [a , b ] entonces
                                                 b


                                                 ∫
                                                 a
                                                        2 f ( x ) f ´( x ) dx =           [ f ( b ) ]2   −   [ f ( a ) ]2

                                            b

                             b)    Si
                                            ∫
                                            a
                                                f ( x ) dx = 0 entonces f ( x ) = 0 para ∀ x ∈ [a , b ]


                             c)    Si f es una función continua en IR , entonces:
                                                                ⎛ arctgx                     ⎞
                                                                ⎜                            ⎟
                                                             d ⎜
                                                             dx ⎜        ∫
                                                                         f ( x ) dx          ⎟ = f (arctgx
                                                                                             ⎟     x2 +1
                                                                                                                      )−         ( )
                                                                                                                                f x2
                                                                ⎜                            ⎟
                                                                ⎝ x   2
                                                                                             ⎠
                                    n +1
                                                                 n (n + 1 )
                             d)
                                     ∫[ 0
                                                    ]
                                                x dx =
                                                                     2
                                                                            ; n ∈ IN


                             e)    Si f y g son funciones impares y continuas en IR , entonces
                                                                                  5


                                                                               ∫(
                                                                               −5
                                                                                        f o g   )(x )dx      = 0


                                      ⎡x         2
                                                                         ⎤
                                      ⎢                                  ⎥
                             f)     Dx⎢
                                      ⎢
                                      ⎢ 4
                                      ⎣
                                                ∫       1+ t      4
                                                                      dt ⎥ = 2 x 1 + x 4
                                                                         ⎥
                                                                         ⎥
                                                                         ⎦
                                     2


                                    ∫
                                            ⎡    4     x2                                     ⎤
                             g)             ⎢ 5 x + xe    − x3                        1 + x 4 ⎥ dx = 64
                                            ⎣                                                 ⎦
                                    −2
                             h)    Si f y g son funciones continuas en el intervalo [0 ,1 ] entonces
                                                                        1                                      1


                                                                        ∫
                                                                        0
                                                                              f (x )g (1 − x )dx =
                                                                                                              ∫0
                                                                                                                   f (1 − x )g (x )dx


                                            b

                             i)    Si
                                            ∫
                                            a
                                                f ( x ) dx ≥ 0 entonces f ( x ) ≥ 0 para ∀ x ∈ [a , b ]


                                                             π
                                    2π                           2

                             j)
                                    ∫2
                                            senx dx = 4
                                                             ∫0
                                                                     senxdx


                                            3                                 4                                             3

                             k)    Si
                                            ∫
                                            0
                                                f ( x ) dx = 3 y
                                                                              ∫
                                                                              0
                                                                                      f ( x ) dx = 7         entonces
                                                                                                                        ∫   4
                                                                                                                                f ( x ) dx = − 4


                                     1                   1

                             l)
                                    ∫0
                                            xdx ≥
                                                        ∫0
                                                                  1 + x 2 dx




                                                                                                                                                   61
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                  Cap 3 La Integral Definida


                       m)   Si        f    es una función continua en                 IR tal que para cualquier número real x ,
                            2 x1                 2 x1


                             ∫
                            −x
                                   f (t )dt =
                                                 ∫x
                                                        f (t )dt = 0 entonces f es una función impar.




                       n)   Si F es una antiderivada de la dunción f , entonces F (2 x + 1) =
                                                                                                                  ∫   f (2 x + 1)dx


                                                                                                                      5

                       o)   Si        f    es una función continua en el intervalo                [2,5]       y
                                                                                                                      ∫
                                                                                                                      2
                                                                                                                          f ( x )dx = 7   entonces


                            −5


                            ∫
                            −2
                                  f ( x )dx = −7


                                                                                 x2

                       p)
                                                                                 ∫
                            Si f es una función tal que 2 f ( x) + 3 cos t dt = 0 entonces f ´(x) = −3 x cos x

                                                                                 0

                       q)   Si     f      y g         son funciones tales que         f ( x ) = xe   x
                                                                                                          y   f ( x ) ≥ g ( x ) para todo
                                                                1

                             x ∈ [0 ,1 ] entonces
                                                                ∫
                                                                0
                                                                    g (x )dx ≤ 1 .


                                                                                           2

                       r)   Si ∀x ∈ 0,2 ,   [ ]          0 ≤ f ( x) ≤ 1 entonces 0 ≤
                                                                                          ∫0
                                                                                               f ( x)dx ≤ 1


                                                                                                                        ⎛ 3x 2        ⎞
                                                                                                                        ⎜             ⎟

                                                                                                                              ∫
                                                                                                                                et
                       s)   Si f es una función continua en el intervalo [0,10 ]                                        ⎜
                                                                                                         y f ( x ) = Dx ⎜          dt ⎟ para
                                                                                                                                      ⎟
                                                                                                                               2
                                                                                                                        ⎜ t +1 ⎟
                                                                                                                        ⎜ 0           ⎟
                                                                                                                        ⎝             ⎠

                            x ∈ [0,10] entonces f ´(1) =
                                                                       3 3
                                                                         e .
                                                                       5
                            2π                            2π

                       t)
                             ∫
                             2
                                      senx dx =
                                                          ∫2
                                                               cos x dx




                                          ∑
                                           n
                                                 π       ⎛ πi ⎞
                       u)        lim                  cos⎜ ⎟ = π
                            n → +∞               n       ⎝n⎠
                                          i =1



                                          ∑
                                          n
                                                                π
                       v)    lim                 cos 2 xi =         donde p = max.{∆xi } p es una partición del intervalo [0, π ] .
                             p →0                               2
                                          i =1
                                  2                                         2

                       w)   Si
                                 ∫ (2 f (x) + x2 )dx = 1 , entonces ∫ f (x)dx = −1
                                 −1                                         −1




62
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                                Cap 3 La Integral Definida


                                                       x


                                                      ∫     sen t 2 dt ( )
                                                       0                             1
                              x)    lim                                         =
                                   x→ 0       +               ⎛ 3 ⎞                  3
                                                              ⎜     ⎟
                                                           tg ⎜ x 2 ⎟
                                                              ⎜     ⎟
                                                              ⎝     ⎠
                                                  n         ⎛ 2i ⎞

                                          ∑
                                                            ⎜1+ ⎟
                                                            ⎜    ⎟ 2
                              y)    lim                    e⎝ n ⎠ = e 2 − 1
                                   n →∞                                 n
                                              i =1
                                                       a + 2π                  b + 2π

                              z)   ∀a, b ∈ R,
                                                           ∫a
                                                                   senx dx =
                                                                                ∫b
                                                                                     cos xdx




                   2.   Calcular
                                                  x                                                  4


                                              ∫(                                                    ∫
                                                                                                             x − 4
                                                       1 − cos t )dt                           i.                      dx
                                                                                                           x3 − x
                             a.    lim        0                                                      2
                                   x→ 0                        x3                                   ln 5


                                                                                                     ∫
                                                                                                                12
                                    2                                                          j.                           dt

                                   ∫(
                                                                                                               2t
                             b.                        1
                                                                        dx                                 e        + 16

                                    1
                                          6 − x2                )3 2                                ln 2
                                                                                                    21
                                   π
                                    2
                                                                                               k.
                                                                                                    ∫(   2 x − 1 − 3 dx)
                             c.
                                   ∫     cos 2 xsen 3 xdx
                                                                                                    −2
                                                                                                     3


                                                                                                     ∫
                                    0
                                                                                               l.          2 x + 3 dx
                                    2


                                    ∫
                                                           3                                        −2
                             d.                                          dx
                                          x   2
                                                      + 2x + 2                                      2π


                                                                                                    ∫
                                                                                                           1 + cos x
                                    1
                                                                                               m.                    dx
                                                  x2                                                           2


                                                  ∫    sen t 2 dt  ( )                               π
                                                                                                     2
                                                                                                               x2
                             e.                   0
                                                                                                                     sen (t )
                                                                                                               ∫
                                    lim
                                   x→ 0                        x   6
                                                                                                                                 dt
                                    3                                                                               t2 +1

                                   ∫(                      [ x ])dx                            n.               0
                             f.           2x −                                                       lim
                                                                                                    x→ 0               x3
                                    0                                                                4


                                                                                                    ∫
                                                                                                             − 2 x−3
                                    3                                                          o.        e              dx
                             g.
                                   ∫    (x x + 1 − x − 2 )dx                                        −3


                                                                                                                ( )
                                   −2                                                                2


                                                                                                    ∫
                                                                                                         ⎛ sen x 3           ⎞
                                   5
                                                                                               p.        ⎜         +e
                                                                                                                      x      ⎟dx

                                   ∫
                                                  1                                                      ⎜ x2 + 1            ⎟
                             h.                                 dx                                       ⎝                   ⎠
                                        2 + x −1                                                    −2
                                   1




                                                                                                                                      63
MOISES VILLENA MUÑOZ                                                                        Cap 3 La Integral Definida


                                                                 3

                   3.   Si f es una función tal que f ( x) =
                                                                 ∫(                         )
                                                                     9t 2 − 48t + 56 e −3t dt ,          x ∈ IR . Determine los intervalos donde el

                                                                 x
                        gráfico de f es cóncava hacia arriba.
                                                                 4                      7                         7

                   4.   Si f y g son funciones tales que
                                                                 ∫
                                                                 1
                                                                     f ( x ) dx = 3 ,
                                                                                        ∫
                                                                                        4
                                                                                                f ( x)dx = −2 y
                                                                                                                  ∫
                                                                                                                  1
                                                                                                                      3 g ( x ) dx = 6 , entonces calcule


                                      1

                        el valor de
                                      ∫[
                                      7
                                          5 f ( x) + g ( x)]dx




64

La Integral Definida

  • 1.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 3 3.1 DEFINICIÓN 3.2 TEOREMA DE INTEGRABILIDAD 3.3 TEOREMA FUNDAMENTAL DEL CÁLCULO 3.4 PROPIEDADES DE LA INTEGRAL DEFINIDA 3.4.1 PROPIEDAD DE LINEALIDAD 3.4.2 PROPIEDAD DE ADITIVIDAD 3.4.3 PROPIEDAD DE COMPARACIÓN 3.4.4 PROPIEDAD DE ACOTAMIENTO 3.4.5 PROPIEDAD DE SUSTITUCIÓN 3.4.6 PROPIEDAD DE SIMETRÍA 3.4.7 PROPIEDAD DE PERIODICIDAD 3.4.8 PROPIEDAD DE LA DERIVADA DE UNA INTEGRAL Objetivo: Se pretende que el estudiante calcule integrales definidas aplicando teoremas y propiedades 43
  • 2.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 3.1 DEFINICIÓN Ya se ha mencionado que un problema a resolver es la determinación del área bajo una curva y = f (x ) . El cálculo integral proporciona las herramientas para dar solución a esta problemática. Dividiendo la región en " n " rectángulos. Observe la figura: Las bases de los rectángulos son de dimensión no necesariamente igual. Las alturas de cada rectángulo estarían dadas por el respectivo valor que se obtiene en la función f con el punto (observe la figura) que se ha denotado como x . El área del primer rectángulo sería A1 = f ( x1 ) ∆x1 , el área del segundo rectángulo sería A2 = f ( x 2 )∆x2 ; y así , el área del n-ésimo rectángulo sería An = f ( x n ) ∆xn . xn 44
  • 3.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Observe que si tomamos x1 = x1 , x 2 = x2 , x 3 = x3 , …, x i = xi , se tienen rectángulos circunscritos; en cambio si se toma x1 = x0 , x 2 = x1 , x 3 = x2 , …, x i = xi −1 se tendrían rectángulos inscritos. La suma de las áreas de los n rectángulos sería: ( ) ( ) ( ) f x1 ∆x1 + f x 2 ∆x2 + f x 3 ∆x3 + K + f x n ∆xn( ) Que de manera abreviada tenemos: ∑ f (x )∆x n i i i =1 Bien, lo que se quiere es el área de la región, por tanto se debería considerar una suma de una cantidad muy, pero muy grande de rectángulos, es decir una suma infinita. Por tanto, el área de la región estaría dada por: ∑ ( ) ⎡ n ⎤ A = lím ⎢ f x i ∆xi ⎥ n →∞ ⎣ i =1 ⎦ De aquí surge la definición de Integral Definida. Sea f una función que está definida en el intervalo [a, b] . Al lím ⎡∑ f (x i )∆xi ⎤ se le denomina la integral definida (o n n →∞ ⎢ ⎥ ⎣ i =1 ⎦ integral de Riemann) de f de " a " a " b " y se denota de la b siguiente manera: ∫ f ( x)dx . a Además, si existe este límite decimos que f es integrable en [a, b] . Ahora, con el siguiente teorema dejamos sentado el hecho de cuando una función es integrable. 45
  • 4.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 3.2 TEOREMA DE INTEGRABILIDAD Si f es acotada en [a, b] y si f es continua a excepción de un número finito de puntos, entonces f es integrable [a, b] . En particular si f es continua en todo [a, b] entonces es integrable en [a, b] Ejemplo Hallar el área bajo la curva f ( x ) = x en 2 [1,3] SOLUCIÓN: Aplicando la definición (Suma de Riemann) se tiene: n A = lím n →∞ ∑ f ( x )∆x = lím [ f ( x )∆x + f ( x )∆x i =1 i i n→∞ 1 1 2 2 + f ( x 3 ) ∆x3 + K + f ( x n )∆xn ] PRIMER MÉTODO. RECTANGULOS CIRCUNSCRITOS. Escogemos x 1 = x1 , x 2 = x 2 , x 3 = x3 , …, x i = xi Representando la región, tenemos: y = x2 x 0 x1 x 2 xn {{ { ∆x ∆x ∆x Ahora bien, observe que si tomamos a todas las particiones de igual dimensión, tendríamos b − a 3 −1 2 ∆x = = = n n n y 46
  • 5.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida x0 = a = 1 2 x1 = x 0 + ∆x = 1 + n ⎛2⎞ 4 x 2 = x1 + ∆x = x 0 + 2∆x = 1 + 2⎜ ⎟ = 1 + , ⎝ n⎠ n ⎛2⎞ 6 x 3 = x 2 + ∆x = x 0 + 3∆x = 1 + 3⎜ ⎟ = 1 + ⎝n⎠ n M ⎛2⎞ x i = x 0 + i∆x = 1 + i∆x = 1 + i ⎜ ⎟ ⎝n⎠ Entonces: A = lím [ f (x1 )∆x + f (x 2 )∆x + f (x 3 )∆x + L f (x n )∆x ] n →∞ n = lím n →∞ ∑ f ( x )∆x i =1 i n ∑ 2 ⎛ 2⎞ 2 = lím ⎜1 + i ⎟ n →∞ ⎝ n⎠ n i =1 n = lím 2 n →∞ n ∑ ⎛⎜⎝1 + i n + i i =1 4 2 4 ⎞ ⎟ n2 ⎠ 2⎡ ⎤ n n n = lím ⎢ n →∞ n ⎢ ⎣ i =1 ∑ ∑ 1+ 4 n i =1 i+ 2 n 4 i =1 ∑ i2 ⎥ ⎥ ⎦ 2⎡ 4 n(n + 1) 4 n(n + 1)(2n + 1) ⎤ = lím ⎢n + + 2 ⎥ n →∞ n ⎣ n 2 n 6 ⎦ 2⎡ 2(n + 1)(2n + 1) ⎤ = lím ⎢n + 2(n + 1) + ⎥ n →∞ n ⎣ 3n ⎦ 2⎡ 4n 2 + 6n + 2 ⎤ = lím ⎢3n + 2 + ⎥ n →∞ n ⎢ 3n ⎥ ⎣ ⎦ 2⎡ 4n 2⎤ = lím 3n + 2 + +2+ ⎥ n →∞ n⎢ ⎣ 3 3n ⎦ ⎡ 8 8 4 ⎤ = lím ⎢6 + + + 2 ⎥ n →∞ ⎣ n 3 3n ⎦ 26 A= 3 SEGUNDO MÉTODO. RECTANGULOS INSCRITOS. Escogemos x 1 = x 0 , x 2 = x1 , x 3 = x 2 , …, x i = x i −1 Representando la región, tenemos: 47
  • 6.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida y = x2 x 0 x1 x 2 xn −1 x n {{ { ∆x ∆x ∆x Ahora, igual que el método anterior: 2 ⎛2⎞ ∆x = y x i = 1 + i⎜ ⎟ n ⎝n⎠ Entonces: A = lím [ f (x0 )∆x + f (x1 )∆x + f (x2 )∆x + L f (xn −1 )∆x ] n →∞ n −1 = lím n →∞ ∑ i =0 f ( xi )∆x n −1 ∑ 2 ⎛ 2⎞ 2 = lím ⎜1 + i ⎟ n →∞ ⎝ n⎠ n i =0 n −1 = lím n →∞ 2 n ∑ i =0 ⎛ ⎜ ⎝ 4 2 4 ⎞ ⎜1 + i n + i 2 ⎟ ⎟ n ⎠ ⎡ n −1 n n ⎤ = lím ⎢ 2 n →∞ n ⎢ ⎢ ⎣ ∑ ∑ ∑ i =0 1+ 4 n i =1 i+ 4 n2 i =1 i 2⎥ ⎥ ⎥ ⎦ = lím 2⎡ (n − 1) + 4 (n − 1)(n) + 42 (n − 1)(n)[2(n − 1) + 1]⎤ n →∞ n⎢⎣ n 2 n 6 ⎥ ⎦ 2⎡ 2(n − 1)(2n − 1) ⎤ = lím ⎢n − 1 + 2(n − 1) + ⎥ n →∞ n ⎣ 3n ⎦ 2⎡ 4n 2 − 6n + 2 ⎤ = lím ⎢3n − 3 + ⎥ n →∞ n ⎢ 3n ⎥ ⎣ ⎦ 2⎡ 4n 2⎤ = lím ⎢3n − 3 + 3 − 2 + 3n ⎥ n →∞ n ⎣ ⎦ ⎡ 10 8 4 ⎤ = lím ⎢6 − + + 2 ⎥ n →∞ ⎣ n 3 3n ⎦ 26 A= 3 48
  • 7.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Note que el asunto no es tan sencillo. Se podría volver aún más engorroso si la función f tuviese regla de correspondencia compleja. El teorema siguiente nos permitirá evaluar integrales definidas de una manera muy rápida y sencilla, liberándonos de la ideas de calcular integrales definidas empleando su definición. 3.3 TEOREMA FUNDAMENTAL DEL CÁLCULO Sea f continua en [a, b] y sea F cualquier antiderivada de f en [a, b] entonces: b ∫ f ( x)dx = F (b) − F (a) a Demostración: En la expresión F (b) − F ( a ) , haciendo b = x n y a = x0 tenemos: F (b) − F (a) = F ( x n ) − F ( x0 ) Restando y sumando términos, resulta: F (b) − F (a ) = F ( x n ) − F ( x0 ) = [F ( x n ) − F ( x n −1 )] + [F ( x n −1 ) − F ( x n − 2 )] + F ( x n − 2 ) − K − F ( x1 ) + [F ( x1 ) − F ( x 0 )] ∑[ n = F ( xi ) − F ( xi −1 )] i =1 Aplicando el teorema del valor medio para derivadas a F en el intervalo [xi −1 , xi ] F ( xi ) − F (xi −1 ) Como F es continua y diferenciable en [xi −1 , xi ] entonces ∃x i tal que F ´(x i ) = xi − xi −1 Como F ´(x i ) = f ( x i ) y xi − xi −1 = ∆xi entonces: F ( xi ) − F (xi −1 ) f (xi ) = ∆xi Despejando resulta: F ( x i ) − F (x i −1 ) = f ( x i ) ∆x i . 49
  • 8.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida ∑[ ∑ n n Reemplazando en F (b) − F (a ) = F ( xi ) − F ( xi −1 )] tenemos: F (b) − F (a) = f ( x i )∆xi i =1 i =1 Tomando límite queda: n lím [F (b) − F (a )] = lím n →∞ n →∞ ∑ f ( x ) ∆x i =1 i i n b F (b) − F (a ) = lím n →∞ ∑i =1 f ( xi )∆xi = ∫ f ( x)dx a La parte derecha de la última igualdad, por definición es la integral definida de f en [a, b] . b Por tanto F (b) − F (a ) = ∫ a f ( x)dx L.Q.Q.D. Ejemplo Hallar el área bajo la curva y = x en 2 [1,3] SOLUCIÓN: 3 El área bajo la curva estará dada por A = ∫1 x 2 dx , aplicando el teorema fundamental del calculo 3 ∫ 3 ⎛ x3 ⎞ ⎛ 33 13 ⎞ 27 1 26 A= x 2 dx = ⎜ ⎜ 3 + C⎟ = ⎜ + C − −C⎟ = ⎟ ⎜ 3 ⎟ 3 −3= 3 ⎝ ⎠1 ⎝ 3 ⎠ 1 Hemos dado solución a una gran problemática. a b a Observe que ∫ f ( x)dx = 0 y ∫ f ( x)dx = −∫ f ( x)dx ¿Porqué? a a b 50
  • 9.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 3.4 PROPIEDADES DE LA INTEGRAL DEFINIDA 3.4.1 PROPIEDAD DE LINEALIDAD Suponga que f y g son integrables en el intervalo [a, b] y sea k ∈ R , entonces: b b b 1. ∫ [ f ( x) ± g ( x)]dx = ∫ [ f ( x)]dx ± ∫ [g ( x)]dx a a a b b 2. ∫ kf ( x)dx = k ∫ f ( x)dx a a 3.4.2 PROPIEDAD DE ADITIVIDAD Si f es integrable en un intervalo que contiene a los puntos a, b y c (no importar su orden), entonces: b c b ∫a f ( x)dx = ∫ a f ( x)dx + ∫ c f ( x)dx Demostración: Por el teorema fundamental del cálculo: c b b ∫ a f ( x)dx + ∫ c f ( x)dx = F (c) − F (a ) + F (b) − F (c) = F (b) − F (a ) = ∫ a f ( x)dx PREGUNTA: ¿Verdadero o falso? 3 5 3 ∫ 1 x 2 dx = ∫ 1 ∫ x 2 dx + x 2 dx 5 51
  • 10.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Ejemplo 1 5 ⎧2 x − 1 ;x ≥ 3 Calcular ∫ 1 f ( x)dx donde f ( x) = ⎨ 2 ⎩ x − 3x + 1 ; x < 3 SOLUCIÓN: Como f tiene dos reglas de correspondencia, es decir: Entonces aplicando la propiedad de aditividad, tenemos: 5 3 5 ∫ 1 f ( x)dx = ∫( 1 ) x − 3 x + 1 dx + 2 ∫( 3 2 x − 1)dx 3 5 ⎛ x 3 3x 2 ⎞ ⎛ 2x 2 ⎞ =⎜ ⎜ 3 − + x⎟ + ⎜ ⎟ ⎟ ⎜ 2 − x⎟ ⎝ 2 ⎠1 ⎝ ⎠3 ⎡⎛ ⎞ ⎛ 1 3 ⎞⎤ + 3 ⎟ − ⎜ − + 1⎟⎥ + [(25 − 5) − (9 − 3)] 27 = ⎢⎜ 9 − ⎣⎝ 2 ⎠ ⎝ 3 2 ⎠⎦ 38 = 3 Ejemplo 2 4 Calcular ∫ −2 x − 1 − 2 dx SOLUCIÓN: Para obtener las reglas de correspondencia que definen a f , obtenemos la gráfica de y = x −1 − 2 Entonces: 52
  • 11.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 4 −1 1 3 4 ∫ −2 x − 1 − 2 dx = ∫ −2 (− x − 1)dx + ∫ −1 (x + 1)dx + ∫ 1 (− x + 3)dx + ∫ 3 (x − 3)dx −1 1 3 4 ⎛ x 2 ⎞ ⎛ x2⎞ ⎛ x ⎞ ⎛ x22 ⎞ = ⎜− − x⎟ +⎜ + x⎟ + ⎜− + 3x ⎟ + ⎜ − 3x ⎟ ⎜ 2 ⎟ ⎜ 2 ⎟ ⎜ 2 ⎟ ⎜ 2 ⎟ ⎝ ⎠ −2 ⎝ ⎠ −1 ⎝ ⎠1 ⎝ ⎠3 ⎡⎛ 1 ⎞ ⎤ ⎡⎛ 1 ⎞ ⎛1 ⎞ ⎤ ⎡⎛ 9 ⎞ ⎛ 1 ⎞⎤ ⎡ ⎛9 ⎞⎤ = ⎢⎜ − + 1⎟ − (− 2 + 2)⎥ + ⎢⎜ + 1⎟ − ⎜ − 1⎟ ⎥ + ⎢⎜ − + 9 ⎟ − ⎜ − + 3 ⎟⎥ + ⎢(8 − 12) − ⎜ − 9 ⎟ ⎥ ⎣⎝ 2 ⎠ ⎦ ⎣⎝ 2 ⎠ ⎝2 ⎠ ⎦ ⎣⎝ 2 ⎠ ⎝ 2 ⎠⎦ ⎣ ⎝2 ⎠⎦ =5 3.4.3 PROPIEDAD DE COMPARACIÓN Si f y g son integrables en [a, b] y si f ( x) ≤ g ( x) , b b ∀x ∈ [a, b] ; entonces: ∫ f ( x)dx ≤ ∫ g ( x)dx a a 3.4.4 PROPIEDAD DE ACOTAMIENTO Si f es integrable en [a, b] y si m≤ f ( x) ≤ M , ∀x ∈ [a, b] ; entonces: b m(b − a ) ≤ ∫ f ( x)dx ≤ M (b − a ) a 3.4.5 PROPIEDAD DE SUSTITUCIÓN Supóngase que g tiene una derivada continua en [a, b] y sea f continua en el rango de g . Entonces: x =b t = g (b ) ∫ f ( g ( x))g´(x)dx = ∫ f (t )dt donde t = g (x) x=a t=g (a) Ejemplo π2 4 ∫ cos x Calcular dx x π2 9 SOLUCIÓN: 53
  • 12.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Tomando el cambio de variable t = x entonces tenemos dx = 2 x dt , y para los límites de ⎧x = π ⎪ 2 4 ⇒ t = π2 integración ⎨ por tanto la integral en términos de t sería: ⎪x = π ⇒ t = π3 2 ⎩ 9 π2 π2 ∫ ∫ cos t π2 2 x dt = 2 cos tdt = 2 sen t π 3 = 2 sen π − 2 sen π 2 3 x π3 π3 = 2(1) − 2 3 = 2− 3 2 Note que para resolver la integral anterior no es necesario aplicar la propiedad de sustitución; la integral puede ser resulta como en el caso de las integrales indefinidas y luego ser evaluada para x. ¿cómo sería?. 3.4.6 PROPIEDAD DE SIMETRÍA 1. Si f es una función PAR entonces: a a ∫ f (x)dx = 2∫ f (x)dx −a 0 2. Si f es una función IMPAR entonces: a ∫ −a f ( x)dx = 0 Demostraremos sólo la primera parte, la segunda es de forma análoga y se recomienda al lector que la realice. DEMOSTRACIÓN a 0 a Aplicando la propiedad de aditividad ∫ −a f ( x)dx = ∫ −a f ( x)dx + ∫ 0 f ( x)dx Para la primera integral aplicando la propiedad de sustitución: Si tomamos el cambio de variable t = − x entonces dt = − dx y para los límites de integración 0 0 ∫ ∫ ⎧x = 0 ⇒ t = 0 ⎨ . Sustituyendo resulta f (−t )[− dt ] = − f (−t )dt ⎩ x = −a ⇒ t = a a a 54
  • 13.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Por hipótesis f es una función par, por tanto se cumple que f (−t ) = f (t ) y además si 0 a invertimos los límites de integración, tenemos: − ∫ a f (−t )dt = ∫ 0 f (t )dt 0 a la última integral si t = x queda ∫a f (−t )[− dt ] = ∫ 0 f ( x )dx a a a a Finalmente ∫ −a f ( x)dx = ∫0 f ( x )dx + ∫0 f ( x )dx = 2 ∫ 0 f ( x)dx L.Q.Q.D. Ejemplo 5 ∫ x5 Calcular dx x2 + 4 −5 SOLUCIÓN: x5 Obtengamos primero f ( − x ) para f ( x ) = . x2 + 4 (− x) 5 x5 f (− x) = =− (− x) + 4 2 x +4 2 Observe f (− x ) = − f ( x) , por tanto f es una función impar y por la propiedad de simetría, rápidamente concluimos que: 5 ∫ x5 dx = 0 x2 + 4 −5 3.4.7 PROPIEDAD DE PERIODICIDAD Si f es periódica con período T , entonces: b +T b ∫ a +T f ( x)dx = ∫ f ( x )dx a DEMOSTRACIÓN b +T En la integral ∫ a +T f ( x)dx , haciendo cambio de variable t = x − T . 55
  • 14.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Del cambio de variable se obtiene x = t + T , dx = dt y los límites para la nueva variable son: ⎧x = b + T ⇒ t = b ⎨ ⎩x = a + T ⇒ t = a b +T b Reemplazando, resulta: ∫ a +T f ( x)dx = ∫ a f (t + T )dt y como, por hipótesis, f es una función b b periódica se cumple que f (t + T ) = f (t ) , entonces ∫a f (t + T )dt = ∫ a f (t )dt b +T b Que finalmente, si t = x quedaría ∫ a +T f ( x)dx = ∫ a f ( x)dx L.Q.Q.D. 3.4.8 PROPIEDAD DE LA DERIVADA DE UNA INTEGRAL Algunos autores le llaman Segundo Teorema fundamental del Cálculo. Sea f continua en [a, b] y sea " x " un punto variable de (a, b) . Entonces: d ⎡x ⎤ ⎢ ∫ f (t )dt ⎥ = f ( x) dx ⎣ a ⎦ Ejemplo 1 ⎡x 3 ⎤ ∫ 2 t Calcular D x ⎢ dt ⎥ ⎢ t + 17 ⎥ 2 ⎣2 ⎦ SOLUCIÓN: Aplicando la propiedad anterior, rápidamente concluimos que: ⎡x ⎤ ∫ 3 3 ⎢ t ⎥ 2 x 2 Dx ⎢ dt ⎥ = ⎢ t + 17 ⎥ 2 x + 17 2 ⎣2 ⎦ 56
  • 15.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Ejemplo 2 ⎡2 3 ⎤ ∫ 2 t Calcular D x ⎢ dt ⎥ ⎢ t + 17 ⎥ 2 ⎣x ⎦ SOLUCIÓN: Invirtiendo los límites de integración y aplicando la propiedad, concluimos que: ⎡ x ⎤ ∫ 3 3 ⎢ t 2 ⎥ x 2 D x ⎢− dt ⎥ = − ⎢ t 2 + 17 ⎥ x 2 + 17 ⎣ 2 ⎦ La propiedad anterior puede ser generalizada de la siguiente manera: ⎡u ( x ) ⎤ f (t )dt ⎥ = [ f (u )] ∫ d ⎢ du dx ⎢ ⎥ dx ⎢ a ⎣ ⎥ ⎦ Ejemplo 3 ⎡x ⎤ 3 3 ⎢ ∫ dt ⎥ 2 t Calcular D x ⎢ t + 17 ⎥ 2 ⎢2 ⎣ ⎥ ⎦ SOLUCIÓN: Aplicando la propiedad, concluimos que: ⎡ x3 ⎤ (x ) (3x ) = ∫ 3 3 13 ⎢ t ⎥2 3 2 3x 2 Dx ⎢ dt ⎥ = 2 ⎢ ⎢2 ⎣ t 2 + 17 ⎥ ⎥ ⎦ (x ) + 17 3 2 x 6 + 17 Ejemplo 4 ⎡x ⎤ 3 3 ⎢ ∫ dt ⎥ t 2 Calcular D x ⎢ t + 17 ⎥ 2 ⎢ x2 ⎣ ⎥ ⎦ SOLUCIÓN: Aplicando la propiedad de aditividad, tenemos que: ⎡ x3 ⎤ ⎡0 x3 ⎤ ∫ ∫ ∫ 3 3 3 ⎢ t ⎥ 2 ⎢ t 2 t ⎥ 2 Dx ⎢ dt ⎥ = D x ⎢ dt + dt ⎥ ⎢ t + 17 ⎥ 2 ⎢ t 2 + 17 t + 17 ⎥ 2 ⎢ x2 ⎣ ⎥ ⎦ ⎢ x2 ⎣ 0 ⎥ ⎦ Derivando cada término y aplicando la propiedad, resulta: 57
  • 16.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida ⎡0 x3 ⎤ ⎡0 ⎤ ⎡ x3 ⎤ ∫ ∫ ∫ ∫ 3 3 3 3 ⎢ t 2 t 2⎥ ⎢ t 2 ⎥ ⎢ t 2 ⎥ Dx ⎢ dt + dt ⎥ = D x ⎢ dt ⎥ + D x ⎢ dt ⎥ ⎢ t 2 + 17 t + 17 ⎥ 2 ⎢ t 2 + 17 ⎥ ⎢ t 2 + 17 ⎥ ⎢ x2 ⎣ 0 ⎥ ⎦ ⎣ x2 ⎦ ⎢0 ⎣ ⎥ ⎦ ⎡ x2 ⎤ ⎡ x3 ⎤ ∫ ∫ 3 3 ⎢ t 2⎥ ⎢ t 2 ⎥ = D x ⎢− dt ⎥ + D x ⎢ dt ⎥ ⎢ t 2 + 17 ⎥ ⎢ t 2 + 17 ⎥ ⎢ ⎣ 0 ⎥ ⎦ ⎢0 ⎣ ⎥ ⎦ =− (x ) (2 x) + (x ) (3x 2 3 2 3 3 2 2 ) (x ) + 17 2 2 (x ) + 17 3 2 ⎡ x3 ⎤ ∫ 3 13 ⎢ t 2 ⎥ 3x 2 2x 4 FINALMENTE: D x ⎢ dt ⎥ = − ⎢ t 2 + 17 ⎥ x 6 + 17 x 4 + 17 ⎢ x2 ⎣ ⎥ ⎦ Ejemplo 5 ⎡x ⎤ Calcular D x ⎢ xtdt ⎥ ⎢ ⎣1 ⎥ ⎦ ∫ SOLUCIÓN: x x Observe que ∫ 1 xtdt = x ∫1 tdt por tanto: ⎡x ⎤ ⎡ ⎛ x ⎞⎤ ∫ ∫ ⎢ ⎥ ⎢ ⎜ ⎟⎥ Dx ⎢ xtdt ⎥ = Dx ⎢(x ) • ⎜ tdt ⎟⎥ ⎢ ⎥ ⎢ ⎜ ⎜ ⎟⎥ ⎟ ⎣1 ⎦ ⎢ ⎣ ⎝ 1 ⎠⎥⎦ ⎛ x ⎞ ⎛ x ⎞ ∫ ∫ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ = ( Dx x ) • ⎜ tdt ⎟ + (x ) • ⎜ Dx tdt ⎟ ⎜ ⎜ ⎟ ⎟ ⎜ ⎜ ⎟ ⎟ ⎝ 1 ⎠ ⎝ 1 ⎠ x = 1• ∫ 1 tdt + x • (x ) x 2 t = + x2 2 1 2 x 1 = − + x2 2 2 3 2 1 = x − 2 2 58
  • 17.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Ejemplo 6 x Calcular lím ∫ 0 1 − t 2 dt x →0 x SOLUCIÓN: 0 La expresión presenta una indeterminación de la forma: 0 Aplicando la regla de L´Hopital, tenemos: ⎡x ⎤ ∫ ⎢ ⎥ Dx ⎢ 1 − t dt ⎥ 2 ⎢ ⎥ ⎣0 ⎦ 1− x 2 1− 02 lím = lím = =1 x →0 D x [x ] x →0 1 1 Ejercicios Propuestos 3.1 1. Calcular 3 10 1 2 a. −2 ∫ f (x )dx , si f. ∫ 0 x dx k. ∫ sen (2 π x )dx 0 ⎧2 x 2 , − 2 ≤ x ≤ 1 ⎪ 4 5 f (x ) = ⎨ ⎪1 − 2 x, 1 < x ≤ 3 ⎩ g. ∫( 0 x− [ x ])dx l. ∫0 9 − x 2 dx 4 π2 e ∫ ∫( ) 4 b. x − 1 dx x 2 − 2 x + 3 ln (x )dx ∫ m. cos x h. dx 0 x 1 4 π2 9 1 c. ∫ 3 x − 1 dx 1 n. ∫( x3 ) dx ∫( x+2 4 i. 1+ x2 ) −2 dx 2 −1 4 x2 + 4x + 1 0 100 d. ∫( 3 x − 1 + 2 − x dx ) 1 o. ∫ ( x 2 sen 97 x 3 − 3 x dx ) −2 5 j. ∫ 0 [3 x + cos (3 x − 3 )]dx − 100 e. ∫ −2 x − 1 − 2 dx 2. Determine el valor de verdad de las siguientes proposiciones: Si es verdadera demuéstrela y en caso de ser falsa de un contraejemplo. b b a. [ Si f (x ) ≤ g (x ) en a , b , ] ∫ a f (x )dx ≤ ∫a g (x )dx 99 99 b. ∫( − 99 ) ax 3 + bx 2 + cx dx = 2 ∫ 0 bx 2 dx 59
  • 18.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida b +T b c. Si f es periódica con período T, entonces: ∫ a +T f (x )dx = ∫ a f (x )dx b −a d. ∀ f , ∫ a f (− x )dx = ∫ −b f (x )dx a a e. Si f es una función par ∀x ∈ [− a , a ] , entonces ∫ −a f (x )dx = 2 ∫ 0 f ( x ) dx b b f. Si f (x ) ≤ g (x ) en [a, b ] , entonces ∫a f (x ) dx ≤ ∫ a g (x ) dx g. Si F ′(x ) = G ′(x ) ∀x ∈ a, b , [ ] F (b ) − F (a ) = G(b ) − G(a ) h. Sea g una función derivable y supóngase que F es una antiderivada de f . Entonces ∫ f (g (x))g′(x)dx = F (g (x)) + C 3. Encuentre f ′ si f toma las siguientes reglas de correspondencia: sen x ln x x 3 + sen x ∫ ∫ 1 2t a. dt d. dt 1− t 4 t5 − 1 2 0 x 2 x 3 sec x x 3 sen (tanx ) b. ∫ ∫ 1− t3 3 1 − t dt 5 e. dt cos t − sen t ln x tanx ( ln x 2 +1 ) ex3x 6 log x 2 ∫ 3 1 ∫ c. dt 1 + sen t 2−t f. dt e ln x sec x 2 1− cos t x 4. Determine: x x ∫ ( )dt sen t 2 ∫ 1 + e − t dt a. lim 0 c. lim 1 x→ 0 x3 x→ ∞ x x 2 ⎡ x2 ⎤ ∫ sent dt d. d ⎢ ⎢ dt ∫ ⎥ ⎥ b. lim + 1 dx ⎢ 1 − 5t 2 ⎥ x→1 x −1 ⎣ 0 ⎦ 60
  • 19.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida Misceláneos 1. A cada una de las proposiciones siguientes, califíquelas como Verdadera o Falsa. En cada caso justifique su respuesta. a) Si f ´ es una función continua en el intervalo [a , b ] entonces b ∫ a 2 f ( x ) f ´( x ) dx = [ f ( b ) ]2 − [ f ( a ) ]2 b b) Si ∫ a f ( x ) dx = 0 entonces f ( x ) = 0 para ∀ x ∈ [a , b ] c) Si f es una función continua en IR , entonces: ⎛ arctgx ⎞ ⎜ ⎟ d ⎜ dx ⎜ ∫ f ( x ) dx ⎟ = f (arctgx ⎟ x2 +1 )− ( ) f x2 ⎜ ⎟ ⎝ x 2 ⎠ n +1 n (n + 1 ) d) ∫[ 0 ] x dx = 2 ; n ∈ IN e) Si f y g son funciones impares y continuas en IR , entonces 5 ∫( −5 f o g )(x )dx = 0 ⎡x 2 ⎤ ⎢ ⎥ f) Dx⎢ ⎢ ⎢ 4 ⎣ ∫ 1+ t 4 dt ⎥ = 2 x 1 + x 4 ⎥ ⎥ ⎦ 2 ∫ ⎡ 4 x2 ⎤ g) ⎢ 5 x + xe − x3 1 + x 4 ⎥ dx = 64 ⎣ ⎦ −2 h) Si f y g son funciones continuas en el intervalo [0 ,1 ] entonces 1 1 ∫ 0 f (x )g (1 − x )dx = ∫0 f (1 − x )g (x )dx b i) Si ∫ a f ( x ) dx ≥ 0 entonces f ( x ) ≥ 0 para ∀ x ∈ [a , b ] π 2π 2 j) ∫2 senx dx = 4 ∫0 senxdx 3 4 3 k) Si ∫ 0 f ( x ) dx = 3 y ∫ 0 f ( x ) dx = 7 entonces ∫ 4 f ( x ) dx = − 4 1 1 l) ∫0 xdx ≥ ∫0 1 + x 2 dx 61
  • 20.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida m) Si f es una función continua en IR tal que para cualquier número real x , 2 x1 2 x1 ∫ −x f (t )dt = ∫x f (t )dt = 0 entonces f es una función impar. n) Si F es una antiderivada de la dunción f , entonces F (2 x + 1) = ∫ f (2 x + 1)dx 5 o) Si f es una función continua en el intervalo [2,5] y ∫ 2 f ( x )dx = 7 entonces −5 ∫ −2 f ( x )dx = −7 x2 p) ∫ Si f es una función tal que 2 f ( x) + 3 cos t dt = 0 entonces f ´(x) = −3 x cos x 0 q) Si f y g son funciones tales que f ( x ) = xe x y f ( x ) ≥ g ( x ) para todo 1 x ∈ [0 ,1 ] entonces ∫ 0 g (x )dx ≤ 1 . 2 r) Si ∀x ∈ 0,2 , [ ] 0 ≤ f ( x) ≤ 1 entonces 0 ≤ ∫0 f ( x)dx ≤ 1 ⎛ 3x 2 ⎞ ⎜ ⎟ ∫ et s) Si f es una función continua en el intervalo [0,10 ] ⎜ y f ( x ) = Dx ⎜ dt ⎟ para ⎟ 2 ⎜ t +1 ⎟ ⎜ 0 ⎟ ⎝ ⎠ x ∈ [0,10] entonces f ´(1) = 3 3 e . 5 2π 2π t) ∫ 2 senx dx = ∫2 cos x dx ∑ n π ⎛ πi ⎞ u) lim cos⎜ ⎟ = π n → +∞ n ⎝n⎠ i =1 ∑ n π v) lim cos 2 xi = donde p = max.{∆xi } p es una partición del intervalo [0, π ] . p →0 2 i =1 2 2 w) Si ∫ (2 f (x) + x2 )dx = 1 , entonces ∫ f (x)dx = −1 −1 −1 62
  • 21.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida x ∫ sen t 2 dt ( ) 0 1 x) lim = x→ 0 + ⎛ 3 ⎞ 3 ⎜ ⎟ tg ⎜ x 2 ⎟ ⎜ ⎟ ⎝ ⎠ n ⎛ 2i ⎞ ∑ ⎜1+ ⎟ ⎜ ⎟ 2 y) lim e⎝ n ⎠ = e 2 − 1 n →∞ n i =1 a + 2π b + 2π z) ∀a, b ∈ R, ∫a senx dx = ∫b cos xdx 2. Calcular x 4 ∫( ∫ x − 4 1 − cos t )dt i. dx x3 − x a. lim 0 2 x→ 0 x3 ln 5 ∫ 12 2 j. dt ∫( 2t b. 1 dx e + 16 1 6 − x2 )3 2 ln 2 21 π 2 k. ∫( 2 x − 1 − 3 dx) c. ∫ cos 2 xsen 3 xdx −2 3 ∫ 0 l. 2 x + 3 dx 2 ∫ 3 −2 d. dx x 2 + 2x + 2 2π ∫ 1 + cos x 1 m. dx x2 2 ∫ sen t 2 dt ( ) π 2 x2 e. 0 sen (t ) ∫ lim x→ 0 x 6 dt 3 t2 +1 ∫( [ x ])dx n. 0 f. 2x − lim x→ 0 x3 0 4 ∫ − 2 x−3 3 o. e dx g. ∫ (x x + 1 − x − 2 )dx −3 ( ) −2 2 ∫ ⎛ sen x 3 ⎞ 5 p. ⎜ +e x ⎟dx ∫ 1 ⎜ x2 + 1 ⎟ h. dx ⎝ ⎠ 2 + x −1 −2 1 63
  • 22.
    MOISES VILLENA MUÑOZ Cap 3 La Integral Definida 3 3. Si f es una función tal que f ( x) = ∫( ) 9t 2 − 48t + 56 e −3t dt , x ∈ IR . Determine los intervalos donde el x gráfico de f es cóncava hacia arriba. 4 7 7 4. Si f y g son funciones tales que ∫ 1 f ( x ) dx = 3 , ∫ 4 f ( x)dx = −2 y ∫ 1 3 g ( x ) dx = 6 , entonces calcule 1 el valor de ∫[ 7 5 f ( x) + g ( x)]dx 64